Adhikarana mUtrAghAtanidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ਅਤੀਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਨਿਦਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਮੇਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਅਥਾਤੋ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||
अतीसारग्रहणीरोगनिदनानन्तरं मूत्राघातनिदानमेकसम्बन्धनत्वादुच्यत इत्याह - - - - अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bastyAdaya ekasambandhanAH (1) · Śloka 1
ਬਸ੍ਤਿਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਮੇਢ੍ਰਕਟੀਵਸਣਪਾਯਵਃ| ਏਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਗੁਦਾਸ੍ਥਿਵਿਵਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੧||
बस्तिबस्तिशिरोमेढ्रकटीवृषणपायवः| एकसम्बन्धनाः प्रोक्ता गुदास्थिविवराश्रयाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAghAtasaMprAptiH (2-3) · Śloka 3
ਨਨੁ, ਅਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਦੋਸਾ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚਾਧੋਮੁਖਤ੍ਵਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇਨ ਨ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰੇਵ, ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਹ - - - - ਅਧੋਮੁਖੋਪਿ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਮੂਤ੍ਰਵਾਹਿਸਿਰਾਮੁਖੈਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇਭ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਾਨੈਰਨਾਰਤਮ੍||੨|| ਯੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੈਨਂ ਦੋਸਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਮੇਹਾਂਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮਰ੍ਮਸਮਾਸ਼੍ਰਯਾਨ੍||੩||
ननु, अत्र मूत्राश्रिता दोषा अवश्यं बस्तिं प्राप्य विकुर्वते| बस्तेश्चाधोमुखत्वान्मूत्रान्तःप्रवेशो बस्तिमुखेन न सम्भाव्यते, तस्मान्मूत्राघातानुत्पत्तिरेव, इत्याशङ्क्याह - - - - अधोमुखोऽपि बस्तिर्हि मूत्रवाहिसिरामुखैः| पार्श्वेभ्यः पूर्यते सूक्ष्मैः स्यन्दमानैरनारतम्||२|| यैस्तैरेव प्रविश्यैनं दोषाः कुर्वन्ति विंशतिम्| मूत्राघातान् प्रमेहांश्च कृच्छ्रान्मर्मसमाश्रयान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮੇਡ੍ਰਾਰ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਮੂਤ੍ਰਯੇਦ੍ਵਾਤਜੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇ|੪|
बस्तिवङ्क्षणमेड्रार्तियुक्तोऽल्पाल्पं मुहुर्मुहुः| मूत्रयेद्वातजे कृच्छ्रे|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
| ਪੈਤ੍ਤੇ ਪੀਤਂ ਸਦਾਹਰੁਕ੍||੪|| ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ| |੫|
| पैत्ते पीतं सदाहरुक्||४|| रक्तं वा| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ਕਫਜੇ ਬਸ੍ਤਿਮੇਡ੍ਰਗੌਰਵਸ਼ੋਫਵਾਨ੍| ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਸਵਿਬਨ੍ਧਂ ਚ|੫|
कफजे बस्तिमेड्रगौरवशोफवान्| सपिच्छं सविबन्धं च|५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
| ਸਰ੍ਵੈਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਂ ਮਲੈਃ||੫||
| सर्वैः सर्वात्मकं मलैः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmarIsaMprAptiH (6-7) · Śloka 7
ਇਦਾਨੀਮਸ਼੍ਮਰੀਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ - - - - ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਮੁਖਂ ਬਸ੍ਤੇਰਾਵਤ੍ਯ ਪਰਿਸ਼ੋਸਯੇਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਪਿਤ੍ਤਂ ਸਕਫਂ ਸਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਾ ਤਦਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੬|| ਸਞ੍ਜਾਯਤੇਸ਼੍ਮਰੀ ਘੋਰਾ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਗੋਰਿਵ ਰੋਚਨਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾ ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|੭|
इदानीमश्मरीं लक्षयति - - - - यदा वायुर्मुखं बस्तेरावृत्य परिशोषयेत्| मूत्रं सपित्तं सकफं सशुक्रं वा तदा क्रमात्||६|| सञ्जायतेऽश्मरी घोरा पित्ताद्गोरिव रोचना| श्लेष्माश्रया च सर्वा स्यात्|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpam (7-8) · Śloka 8
| ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍||੭|| ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਂ ਤਦਾਸਨ੍ਨਦੇਸ਼ੇਸੁ ਪਰਿਤੋਤਿਰੁਕ੍| ਮੂਤ੍ਰੇ ਚ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਤ੍ਵਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰੋਰੁਚਿਃ||੮||
| अथास्याः पूर्वलक्षणम्||७|| बस्त्याध्मानं तदासन्नदेशेषु परितोऽतिरुक्| मूत्रे च बस्तगन्धत्वं मूत्रकृच्छ्रं ज्वरोऽरुचिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashmaryAH sAmAnyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਿਙ੍ਗਂ ਰੁਡ੍ਨਾਭਿਸੇਵਨੀਬਸ੍ਤਿਮੂਰ੍ਧਸੁ| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਧਾਰਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਯਾ ਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਨੇ||੯|| ਤਹ੍ਯਪਾਯਾਤ੍ਸੁਖਂ ਮੇਹੇਦਚ੍ਛਂ ਗੋਮੇਦਕੋਪਮਮ੍| ਤਤ੍ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ਕ੍ਸਤੇ ਸਾਸ੍ਰਮਾਯਾਸਾਚ੍ਚਾਤਿਰੁਗ੍ਭਵੇਤ੍||੧੦||
सामान्यलिङ्गं रुड्नाभिसेवनीबस्तिमूर्धसु| विशीर्णधारं मूत्रं स्यात्तया मार्गनिरोधने||९|| तह्यपायात्सुखं मेहेदच्छं गोमेदकोपमम्| तत्सङ्क्षोभात्क्षते सास्रमायासाच्चातिरुग्भवेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajAyA lakShaNam (11-12) · Śloka 12
ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਦ੍ਭਸ਼ਾਰ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਤੋ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਖਾਦਤਿ ਵੇਪਤੇ| ਮਦ੍ਗਾਤਿ ਮੇਹਨਂ ਨਾਭਿਂ ਪੀਡਯਤ੍ਯਨਿਸ਼ਂ ਕ੍ਵਣਨ੍||੧੧|| ਸਾਨਿਲਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼ਕਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੇਹਤਿ ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਾ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਮਰੀ ਚਾਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਤਾ ਕਣ੍ਟਕੈਰਿਵ||੧੨||
तत्र वाताद्भृशार्त्यार्तो दन्तान् खादति वेपते| मृद्गाति मेहनं नाभिं पीडयत्यनिशं क्वणन्||११|| सानिलं मुञ्चति शकृन्मुहुर्मेहति बिन्दुशः| श्यावा रूक्षाऽश्मरी चास्य स्याच्चिता कण्टकैरिव||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajAyA lakShaNam (13) · Śloka 13
ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦਹ੍ਯਤੇ ਬਸ੍ਤਿਃ ਪਚ੍ਯਮਾਨ ਇਵੋਸ੍ਮਵਾਨ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥਿਸਂਸ੍ਥਾਨਾ ਰਕ੍ਤਾ ਪੀਤਾਸਿਤਾਸ਼੍ਮਰੀ||੧੩||
पित्तेन दह्यते बस्तिः पच्यमान इवोष्मवान्| भल्लातकास्थिसंस्थाना रक्ता पीताऽसिताऽश्मरी||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajAyA lakShaNam (14) · Śloka 14
ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸ੍ਤੁਦ੍ਯਤ ਇਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਸ਼ੀਤਲੋ ਗੁਰੁਃ| ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਮਹਤੀ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਮਧੁਵਰ੍ਣਾਥਵਾ ਸਿਤਾ||੧੪||
बस्तिर्निस्तुद्यत इव श्लेष्मणा शीतलो गुरुः| अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधुवर्णाऽथवा सिता||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana etAstisro bAlAnAM bhavanti (15) · Śloka 15
ਏਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਤੇਸਾਮੇਵ ਚ ਭੂਯਸਾ| ਆਸ਼੍ਰਯੋਪਚਯਾਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦ੍ਗ੍ਰਹਣਾਹਰਣੇ ਸੁਖਾਃ||੧੫||
एता भवन्ति बालानां तेषामेव च भूयसा| आश्रयोपचयाल्पत्वाद्ग्रहणाहरणे सुखाः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrAshmarI mahatAmeva, shukrAshmaryAH saMprAptiH, shukrAshmaryAH lakShaNam (16-18) · Śloka 18
ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀ ਤੁ ਮਹਤਾਂ ਜਾਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਧਾਰਣਾਤ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਮਮੁਕ੍ਤਂ ਹਿ ਮੁਸ੍ਕਯੋਰਨ੍ਤਰੇਨਿਲਃ||੧੬|| ਸ਼ੋਸਯਤ੍ਯੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਚ੍ਛੁਸ੍ਕਮਸ਼੍ਮਰੀ| ਬਸ੍ਤਿਰੁਕ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਮੁਸ੍ਕਸ਼੍ਵਯਥੁਕਾਰਿਣੀ||੧੭|| ਤਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਾਯਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਤਿ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਪੀਡਿਤੇ ਤ੍ਵਵਕਾਸ਼ੇਸ੍ਮਿਨ੍|੧੮|
शुक्राश्मरी तु महतां जायते शुक्रधारणात्| स्थानाच्च्युतममुक्तं हि मुष्कयोरन्तरेऽनिलः||१६|| शोषयत्युपसङ्गृह्य शुक्रं तच्छुष्कमश्मरी| बस्तिरुक्कृच्छ्रमूत्रत्वमुष्कश्वयथुकारिणी||१७|| तस्यामुत्पन्नमात्रायां शुक्रमेति विलीयते| पीडिते त्ववकाशेऽस्मिन्|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAyAH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯੇਵ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ||੧੮|| ਅਣੁਸ਼ੋ ਵਾਯੁਨਾ ਭਿਨ੍ਨਾ ਸਾ ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨੁਲੋਮਗੇ| ਨਿਰੇਤਿ ਸਹ ਮੂਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮੇ ਵਿਬਧ੍ਯਤੇ||੧੯||
| अश्मर्येव च शर्करा||१८|| अणुशो वायुना भिन्ना सा त्वस्मिन्ननुलोमगे| निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विबध्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabasteH lakShaNam (20-23) · Śloka 23
ਅਥ ਵਾਤਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਹ - - - - ਮੂਤ੍ਰਸਨ੍ਧਾਰਿਣਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਮੁਖਂ ਮਰੁਤ੍| ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਰੁਜਂ ਕਣ੍ਡੂਂ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਸ੍ਵਧਾਮਤਃ||੨੦|| ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਮੁਦ੍ਵਤ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਾਭਂ ਸ੍ਥੂਲਵਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍ਰ ਰੁਗ੍ਦਾਹਸ੍ਪਨ੍ਦਨੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਾਨਿ ਚ||੨੧|| ਬਿਨ੍ਦੁਸ਼ਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤ ਮੂਤ੍ਰਂ ਬਸ੍ਤੌ ਤੁ ਪੀਡਤੇ| ਧਾਰਯਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪ੍ਯੇਸ ਵਾਤਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ||੨੨|| ਦੁਸ੍ਤਰੋ ਦੁਸ੍ਤਰਤਰੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪ੍ਰਬਲਾਨਿਲਃ| |੨੩|
अथ वातबस्त्यादीनाह - - - - मूत्रसन्धारिणः कुर्याद्बुद्ध्वा बस्तेर्मुखं मरुत्| मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिच्च स्वधामतः||२०|| प्रच्याव्य बस्तिमुद्वृत्तं गर्भाभं स्थूलविप्लुतम्| करोति तत्र रुग्दाहस्पन्दनोद्वेष्टनानि च||२१|| बिन्दुशश्च प्रवर्तेत मूत्रं बस्तौ तु पीडते| धारया द्विविधोऽप्येष वातबस्तिरिति स्मृतः||२२|| दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलानिलः| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAShThIlAyAH lakShaNam (23-24) · Śloka 24
| ਸ਼ਕਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤੇਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ||੨੩|| ਅਸ੍ਠੀਲਾਭਂ ਘਨਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਂ ਕਰੋਤ੍ਯਚਲਮੁਨ੍ਨਤਮ੍| ਵਾਤਾਸ੍ਠੀਲੇਤਿ ਸਾਧ੍ਮਾਨਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਸਙ੍ਗਕਤ੍||੨੪||
| शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः||२३|| अष्ठीलाभं घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम्| वाताष्ठीलेति साऽऽध्मानविण्मूत्रानिलसङ्गकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakuNDalikAyAH lakShaNam (25-26) · Śloka 26
ਵਿਗੁਣਃ ਕਣ੍ਡਲੀਭੂਤੋ ਬਸ੍ਤੌ ਤੀਵ੍ਰਵ੍ਯਥੋਨਿਲਃ| ਆਵਿਧ੍ਯ ਮੂਤ੍ਰਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸਸ੍ਤਮ੍ਭੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਗੌਰਵਃ||੨੫|| ਮੂਤ੍ਰਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਥਵਾ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼ਕਤ੍ਸਜਨ੍| ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕੇਤ੍ਯੇਸਾ|੨੬|
विगुणः कण्डलीभूतो बस्तौ तीव्रव्यथोऽनिलः| आविध्य मूत्रं भ्रमति सस्तम्भोद्वेष्टगौरवः||२५|| मूत्रमल्पाल्पमथवा विमुञ्चति शकृत्सृजन्| वातकुण्डलिकेत्येषा|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAtItasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
| ਮੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਵਿਧਤਂ ਚਿਰਮ੍||੨੬|| ਨ ਨਿਰੇਤਿ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਾਤੀਤਂ ਤਦਲ੍ਪਰੁਕ੍| |੨੭|
| मूत्रं तु विधृतं चिरम्||२६|| न निरेति विबद्धं वा मूत्रातीतं तदल्परुक्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrajaTharasya lakShaNam (27-29) · Śloka 29
| ਵਿਧਾਰਣਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਹਿਤਂ ਵਾਤੋਦਾਵਰ੍ਤਿਤਂ ਯਦਾ||੨੭|| ਨਾਭੇਰਧਸ੍ਤਾਦੁਦਰਂ ਮੂਤ੍ਰਮਾਪੂਰਯੇਤ੍ਤਦਾ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤੀਵ੍ਰਰੁਗਾਧ੍ਮਾਨਮਪਕ੍ਤਿਂ ਮਲਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍||੨੮|| ਤਨ੍ਮੂਤ੍ਰਜਠਰਮ੍| |੨੯|
| विधारणात्प्रतिहितं वातोदावर्तितं यदा||२७|| नाभेरधस्तादुदरं मूत्रमापूरयेत्तदा| कुर्यात्तीव्ररुगाध्मानमपक्तिं मलसङ्ग्रहम्||२८|| तन्मूत्रजठरम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrotsa~ggasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
ਛਿਦ੍ਰਵੈਗੁਣ੍ਯੇਨਾਨਿਲੇਨ ਵਾ| ਆਕ੍ਸਿਪ੍ਤਮਲ੍ਪਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਬਸ੍ਤੌ ਨਾਲੇਥਵਾ ਮਣੌ||੨੯|| ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਰਵੇਚ੍ਛਨੈਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਸਰੁਜਂ ਵਾਥ ਨੀਰੁਜਮ੍| ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਙ੍ਗਃ ਸ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤਚ੍ਛੇਸਗੁਰੁਸ਼ੇਫਸਃ||੩੦||
छिद्रवैगुण्येनानिलेन वा| आक्षिप्तमल्पं मूत्रं तद्बस्तौ नालेऽथवा मणौ||२९|| स्थित्वा स्रवेच्छनैः पश्चात्सरुजं वाऽथ नीरुजम्| मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नतच्छेषगुरुशेफसः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtragrantheH lakShaNam (31) · Śloka 31
ਅਨ੍ਤਰ੍ਬਸ੍ਤਿਮੁਖੇ ਵਤ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋਲ੍ਪਃ ਸਹਸਾ ਭਵੇਤ੍| ਅਸ਼੍ਮਰੀਤੁਲ੍ਯਰੁਕ੍ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰ੍ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩੧||
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत्| अश्मरीतुल्यरुक् ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrashukrasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33
ਮੂਤ੍ਰਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਯਾਤੋ ਵਾਯੁਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮੁਦ੍ਧਤਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚ੍ਯੁਤਂ ਮੂਤ੍ਰਯਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੩੨|| ਭਸ੍ਮੋਦਕਪ੍ਰਤੀਕਾਸ਼ਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ| |੩੩|
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम्| स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते||३२|| भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDvighAtasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34
| ਰੂਕ੍ਸਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰ੍ਵਾਤਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਸ਼ਕਦ੍ਯਦਾ||੩੩|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਨੁਪਰ੍ਯੇਤਿ ਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸ਼ਕਤਾ ਤਦਾ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਿਟ੍ਤੁਲ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਡ੍ਵਿਘਾਤਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੩੪||
| रूक्षदुर्बलयोर्वातादुदावर्तं शकृद्यदा||३३|| मूत्रस्रोतोऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा| मूत्रं विट्तुल्यगन्धं स्याद्विड्विघातं तमादिशेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNavAtasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36
ਪਿਤ੍ਤਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਭੋਜਨਾਧ੍ਵਾਤਪਾਦਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਵਾਯੁਨਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯੁਪਸ੍ਥਾਰ੍ਤਿਦਾਹਵਤ੍||੩੫|| ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍ਪੀਤਂ ਸਰਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਾ| ਉਸ੍ਣਂ ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਸ੍ਣਵਾਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੩੬||
पित्तं व्यायामतीक्ष्णोष्णभोजनाध्वातपादिभिः| प्रवृद्धं वायुना क्षिप्तं बस्त्युपस्थार्तिदाहवत्||३५|| मूत्रं प्रवर्तयेत्पीतं सरक्तं रक्तमेव वा| उष्णं पुनःपुनः कृच्छ्रादुष्णवातं वदन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrakShayasya lakShaNam (37) · Śloka 37
ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਦੇਹਸ੍ਯ ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤੌ| ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯਂ ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਂ ਜਨਯੇਤਾਂ ਤਦਾਹ੍ਵਯਮ੍||੩੭||
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ| मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrasAdasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋ ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਵਾ ਸਂਹਨ੍ਯੇਤੇਨਿਲੇਨ ਚੇਤ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਦਾ ਪੀਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਘਨਂ ਸਜੇਤ੍||੩੮|| ਸਦਾਹਂ ਰੋਚਨਾਸ਼ਙ੍ਖਚੂਰ੍ਣਵਰ੍ਣਂ ਭਵੇਚ੍ਚ ਤਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਮਸ੍ਤਵਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮੂਤ੍ਰਸਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੩੯||
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत्| कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत्||३८|| सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेच्च तत्| शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrapravRuttijAnAmupasaMhAraH (9) · Śloka 9
ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਰੋਗਾ ਮੂਤ੍ਰਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ| ਨਿਦਾਨਲਕ੍ਸਣੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਜਾਃ||੪੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਤਤੀਯੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਨਵਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੯||
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||४०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मूत्राघातनिदानं नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon