Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
അതീസാരഗ്രഹണീരോഗനിദാനാദനന്തരം മൂത്രാഘാതനിദാനമേകസമ്ബന്ധനത്വാദുച്യത ഇത്യാഹ - - - -
9. mūtrāghātanidānādhyāyaḥ
Adhikarana mUtrAghAtanidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
അതീസാരഗ്രഹണീരോഗനിദനാനന്തരം മൂത്രാഘാതനിദാനമേകസമ്ബന്ധനത്വാദുച്യത ഇത്യാഹ - - - - അഥാതോ മൂത്രാഘാതനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)||൨||
View original
अतीसारग्रहणीरोगनिदनानन्तरं मूत्राघातनिदानमेकसम्बन्धनत्वादुच्यत इत्याह - - - - अथातो मूत्राघातनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
൦൦൦൦൦
Adhikarana bastyAdaya ekasambandhanAH (1) · Śloka 1
ബസ്തിബസ്തിശിരോമേഢ്രകടീവൃഷണപായവഃ| ഏകസമ്ബന്ധനാഃ പ്രോക്താ ഗുദാസ്ഥിവിവരാശ്രയാഃ||൧||
View original
बस्तिबस्तिशिरोमेढ्रकटीवृषणपायवः| एकसम्बन्धनाः प्रोक्ता गुदास्थिविवराश्रयाः||१||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ബസ്ത്യാദീനാം ദ്വന്ദ്വഃ| ബസ്ത്യാദയ ഏകസമ്ബന്ധനാഃ പ്രോക്താഃ| ഏകം സമ്ബന്ധനം-ഗ്രന്ഥനം, യേഷാം ത ഏവമ്| തദേവൈകസമ്ബന്ധനത്വമേഷാം പ്രകടയതി-ഗുദേത്യാദി| ഗുദാസ്ഥിവിവരമാശ്രയോ യേഷാം ത ഏവമ്, തത്രാശ്രിതാ ഇത്യര്ഥഃ|
Adhikarana mUtrAghAtasaMprAptiH (2-3) · Śloka 3
നനു, അത്ര മൂത്രാശ്രിതാ ദോഷാ അവശ്യം ബസ്തിം പ്രാപ്യ വികുര്വതേ| ബസ്തേശ്ചാധോമുഖത്വാന്മൂത്രാന്തഃപ്രവേശോ ബസ്തിമുഖേന ന സമ്ഭാവ്യതേ, തസ്മാന്മൂത്രാഘാതാനുത്പത്തിരേവ, ഇത്യാശങ്ക്യാഹ - - - - അധോമുഖോऽപി ബസ്തിര്ഹി മൂത്രവാഹിസിരാമുഖൈഃ| പാര്ശ്വേഭ്യഃ പൂര്യതേ സൂക്ഷ്മൈഃ സ്യന്ദമാനൈരനാരതമ്||൨|| യൈസ്തൈരേവ പ്രവിശ്യൈനം ദോഷാഃ കുര്വന്തി വിംശതിമ്| മൂത്രാഘാതാന് പ്രമേഹാംശ്ച കൃച്ഛ്രാന്മര്മസമാശ്രയാന്||൩||
View original
ननु, अत्र मूत्राश्रिता दोषा अवश्यं बस्तिं प्राप्य विकुर्वते| बस्तेश्चाधोमुखत्वान्मूत्रान्तःप्रवेशो बस्तिमुखेन न सम्भाव्यते, तस्मान्मूत्राघातानुत्पत्तिरेव, इत्याशङ्क्याह - - - - अधोमुखोऽपि बस्तिर्हि मूत्रवाहिसिरामुखैः| पार्श्वेभ्यः पूर्यते सूक्ष्मैः स्यन्दमानैरनारतम्||२|| यैस्तैरेव प्रविश्यैनं दोषाः कुर्वन्ति विंशतिम्| मूत्राघातान् प्रमेहांश्च कृच्छ्रान्मर्मसमाश्रयान्||३||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ഹിര്യസ്മാദര്ഥേ| അപിശ്ച ഹേത്വഭ്യുപഗമേ| യദ്യപ്യധോമുഖോ ബസ്തിസ്തഥാऽപി ജലമധ്യസ്ഥിതാധോമുഖനവമൃത്കുമ്ഭവത്| ഹി-യസ്മാത്, പാര്ശ്വേഭ്യോ മൂത്രവാഹിസിരാമുഖൈഃ-സ്രോതോദ്ഗാരൈഃ, സൂക്ഷ്മൈഃ പ്രകൃതത്വാന്മൂത്രം സ്യന്ദമാനൈഃ-സ്രവദ്ഭിഃ, അനാരതം-അനവരതം, യൈരേവ മൂത്രസ്രോതോദ്വാരൈര്ബസ്തിഃ പൂര്യതേ തൈരേവ മൂത്രസ്രോതോദ്വാരൈര്ദോഷാ ഏനം-ബസ്തിം, പ്രവിശ്യ വിംശതിം മൂത്രാഘാതാന് കുര്വന്തി താവതശ്ച പ്രമേഹാന്| കിമ്ഭൂതാന് ? ബസ്ത്യാഖ്യമര്മസമാശ്രയാന്| ഹേതൌ ദ്വിതീയാ| മര്മസമാശ്രിതത്വാത് കൃച്ഛ്രാന്-കൃച്ഛ്രസാധ്യാന്|
Adhikarana vAtajasya lakShaNam (4) · Śloka 4
ബസ്തിവങ്ക്ഷണമേഡ്രാര്തിയുക്തോऽല്പാല്പം മുഹുര്മുഹുഃ| മൂത്രയേദ്വാതജേ കൃച്ഛ്രേ|൪|
View original
बस्तिवङ्क्षणमेड्रार्तियुक्तोऽल्पाल्पं मुहुर्मुहुः| मूत्रयेद्वातजे कृच्छ्रे|४|
🔊 Audio coming soon
സ൦-അത്ര ചത്വാരോ മൂത്രാഘാതാ വാതപിത്തകഫസന്നിപാതാത്മകാഃ| തത്ര വാതജേ കൃച്ഛ്രേ-മൂത്രാഘാതേ, ബസ്ത്യാദ്യര്തിയുക്തഃ പുമാനല്പാല്പം കൃത്വാ മുഹുര്മുഹുര്മൂത്രയേത്|
Adhikarana pittajasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
| പൈത്തേ പീതം സദാഹരുക്||൪|| രക്തം വാ| |൫|
View original
| पैत्ते पीतं सदाहरुक्||४|| रक्तं वा| |५|
🔊 Audio coming soon
സ൦-പൈത്തേ കൃച്ഛ്രേ പുമാന് മൂത്രം പീതം സദാഹരുങ്മൂത്രയേത്, അഥവാ രക്തമ്|
Adhikarana kaphajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
കഫജേ ബസ്തിമേഡ്രഗൌരവശോഫവാന്| സപിച്ഛം സവിബന്ധം ച|൫|
View original
कफजे बस्तिमेड्रगौरवशोफवान्| सपिच्छं सविबन्धं च|५|
🔊 Audio coming soon
സ൦-കഫജേ കൃച്ഛ്രേ ബസ്തിമേഡ്രഗൌരവശോഫയുക്തഃ സന് സപിച്ഛം സവിബന്ധഃ ച-രുദ്ധ്വാ രുദ്ധ്വാ, മൂത്രം മൂത്രയേത്|
Adhikarana tridoShajasya lakShaNam (5) · Śloka 5
| സര്വൈഃ സര്വാത്മകം മലൈഃ||൫||
View original
| सर्वैः सर्वात्मकं मलैः||५||
🔊 Audio coming soon
സ൦-സര്വൈഃ-ത്രിഭിര്ദോഷൈഃ സന്നിപതിതൈര്ജാതേ കൃച്ഛ്രേ, സര്വാത്മകം-ദോഷത്രയലക്ഷണലിങ്ഗിതം, മൂത്രം മൂത്രയേത്|
Adhikarana ashmarIsaMprAptiH (6-7) · Śloka 7
ഇദാനീമശ്മരീം ലക്ഷയതി - - - - യദാ വായുര്മുഖം ബസ്തേരാവൃത്യ പരിശോഷയേത്| മൂത്രം സപിത്തം സകഫം സശുക്രം വാ തദാ ക്രമാത്||൬|| സഞ്ജായതേऽശ്മരീ ഘോരാ പിത്താദ്ഗോരിവ രോചനാ| ശ്ലേഷ്മാശ്രയാ ച സര്വാ സ്യാത്|൭|
View original
इदानीमश्मरीं लक्षयति - - - - यदा वायुर्मुखं बस्तेरावृत्य परिशोषयेत्| मूत्रं सपित्तं सकफं सशुक्रं वा तदा क्रमात्||६|| सञ्जायतेऽश्मरी घोरा पित्ताद्गोरिव रोचना| श्लेष्माश्रया च सर्वा स्यात्|७|
🔊 Audio coming soon
സ൦-യദാ-യസ്മിന് കാലേ, വായുഃ കുപിതോ ബസ്തേര്മുഖമാവൃത്യ-രുദ്ധ്വാ, പരിശോഷയേന്മൂത്രം കേവലം കദാചിത്സപിത്തം കദാചിത്സകഫമഥവാ സശുക്രം മൂത്രം തദാ സഞ്ജായതേऽശ്മരീ| ക്രമാത്-യഥോത്തരമ്, ഘോരാ മൂത്രാശ്മരീ, ഘോരതരാ പിത്താശ്മരീ, ഘോരതമാ ശ്ലേഷ്മാശ്മരീ, തതോऽപി ഘോരാ ശുക്രാശ്മരീ, ഇതി ക്രമശബ്ദസ്യാര്ഥഃ| വായുനാ പിത്തം സംശോഷ്യ ഗോര്യഥാ രോചനാ സഞ്ജായതേ തഥാऽശ്മരീതി| സര്വാ ചാശ്മരീ ശ്ലേഷ്മാശ്രയാ| ശ്ലേഷ്മാ ആശ്രയഃ-ആധാരോ, യസ്യാഃ സൈവമ്| കഫമാശ്രിത്യ സര്വാऽശ്മരീ സ്യാദിത്യര്ഥഃ|
Adhikarana ashmaryAH pUrvarUpam (7-8) · Śloka 8
| അഥാസ്യാഃ പൂര്വലക്ഷണമ്||൭|| ബസ്ത്യാധ്മാനം തദാസന്നദേശേഷു പരിതോऽതിരുക്| മൂത്രേ ച ബസ്തഗന്ധത്വം മൂത്രകൃച്ഛ്രം ജ്വരോऽരുചിഃ||൮||
View original
| अथास्याः पूर्वलक्षणम्||७|| बस्त्याध्मानं तदासन्नदेशेषु परितोऽतिरुक्| मूत्रे च बस्तगन्धत्वं मूत्रकृच्छ्रं ज्वरोऽरुचिः||८||
🔊 Audio coming soon
സ൦-അഥ-അനന്തരം, അസ്യാഃ പൂര്വലക്ഷണം-പ്രാഗ്രൂപം, ബസ്ത്യാധ്മാനാദി|
Adhikarana ashmaryAH sAmAnyalakShaNam (9-10) · Śloka 10
സാമാന്യലിങ്ഗം രുഡ്നാഭിസേവനീബസ്തിമൂര്ധസു| വിശീര്ണധാരം മൂത്രം സ്യാത്തയാ മാര്ഗനിരോധനേ||൯|| തഹ്യപായാത്സുഖം മേഹേദച്ഛം ഗോമേദകോപമമ്| തത്സങ്ക്ഷോഭാത്ക്ഷതേ സാസ്രമായാസാച്ചാതിരുഗ്ഭവേത്||൧൦||
View original
सामान्यलिङ्गं रुड्नाभिसेवनीबस्तिमूर्धसु| विशीर्णधारं मूत्रं स्यात्तया मार्गनिरोधने||९|| तह्यपायात्सुखं मेहेदच्छं गोमेदकोपमम्| तत्सङ्क्षोभात्क्षते सास्रमायासाच्चातिरुग्भवेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
സ൦-സാമാന്യം ലക്ഷണം നാഭ്യാദിഷു രുഗ്ഭവതി| തയാ-അശ്മര്യാ, മാര്ഗനിരോധേ സതി മൂത്രം വിശീര്ണധാരം-വിച്ഛിന്നധാരം, ഭവേത്| തഹ്യപായാത്-അശ്മര്യപഗമാത്, നരഃ സുഖം-അകൃച്ഛ്രേണ, മേഹേത്-മൂത്രം മുഞ്ചേത്| കീദൃശമ് ? അച്ഛം-അകലുഷമ്, ഗോമേദകോപമമ്, ഗോമേദകോ-രത്നവിശേഷഃ, ഉപമാ യസ്യ തദേവമ്| തസ്യാഃ സങ്ക്ഷോഭസ്തത്സങ്ക്ഷോഭാദ്യത്ക്ഷതം ഭവതി തസ്മിന്ക്ഷതേ സതി സാസ്രം-സലോഹിതം, മേഹേത്| ആയാസാത്-അധ്വാദികൃതാത് ശ്രമാത്, അതിരുഗ്ഭവേത്|
Adhikarana vAtajAyA lakShaNam (11-12) · Śloka 12
തത്ര വാതാദ്ഭൃശാര്ത്യാര്തോ ദന്താന് ഖാദതി വേപതേ| മൃദ്ഗാതി മേഹനം നാഭിം പീഡയത്യനിശം ക്വണന്||൧൧|| സാനിലം മുഞ്ചതി ശകൃന്മുഹുര്മേഹതി ബിന്ദുശഃ| ശ്യാവാ രൂക്ഷാऽശ്മരീ ചാസ്യ സ്യാച്ചിതാ കണ്ടകൈരിവ||൧൨||
View original
तत्र वाताद्भृशार्त्यार्तो दन्तान् खादति वेपते| मृद्गाति मेहनं नाभिं पीडयत्यनिशं क्वणन्||११|| सानिलं मुञ्चति शकृन्मुहुर्मेहति बिन्दुशः| श्यावा रूक्षाऽश्मरी चास्य स्याच्चिता कण्टकैरिव||१२||
🔊 Audio coming soon
സ൦-തത്ര-താസ്വശ്മരീഷു മധ്യേ, വാതാദ്യാऽശ്മരോ തസ്യാമുത്പന്നായാം സത്യാം പുമാന് ഭൃശാര്ത്യാര്തഃ-അത്യന്തം പീഡയാ പീഡിതോ, ദന്താന് ഖാദതി| തഥാ, വേപതേ-കമ്പതേ| മേഹനം-മേഢ്രം, മൃദ്ഗാതി-മലയതി| നാഭിം ച ഹസ്താഭ്യാം പീഡയതി| കിം കുര്വന് ? അനിശം-അനവരതം, ക്വണന്-നാനാവിധദുഃഖോദ്ഭാവകം ശബ്ദം വിദധത്| തഥാ, സഹാനിലേന-വാതസഹിതം, ശകൃന്മുഞ്ചതി| തഥാ, മുഹുര്മേഹതി-മൂത്രം പുനഃപുനഃ സൃജതി| ബിന്ദുശോ-ബിന്ദും ബിന്ദും കൃത്വാ| അസ്യ ച-നരസ്യ, അശ്മരീ ശ്യാവാ വര്ണതഃ, തഥാ രൂക്ഷാ കണ്ടകൈശ്ചിതേവ-വ്യാപ്താ, ഭവേത്|
Adhikarana pittajAyA lakShaNam (13) · Śloka 13
പിത്തേന ദഹ്യതേ ബസ്തിഃ പച്യമാന ഇവോഷ്മവാന്| ഭല്ലാതകാസ്ഥിസംസ്ഥാനാ രക്താ പീതാऽസിതാऽശ്മരീ||൧൩||
View original
पित्तेन दह्यते बस्तिः पच्यमान इवोष्मवान्| भल्लातकास्थिसंस्थाना रक्ता पीताऽसिताऽश्मरी||१३||
🔊 Audio coming soon
സ൦-പിത്തേന യാऽശ്മരീ തയാ ബസ്തിര്ദഹ്യതേ| പച്യമാന ഇവ ഊഷ്മവാന്-സന്താപയുക്തോ ഭവതി| സാ ചാശ്മരീ ഭല്ലാതകാസ്ഥിസംസ്ഥാനാ-തദാകാരാ സ്യാത്| തഥാ, വര്ണതോ രക്താ പീതാ തഥാऽസിതാ-കൃഷ്ണച്ഛായാ|
Adhikarana kaphajAyA lakShaNam (14) · Śloka 14
ബസ്തിര്നിസ്തുദ്യത ഇവ ശ്ലേഷ്മണാ ശീതലോ ഗുരുഃ| അശ്മരീ മഹതീ ശ്ലക്ഷ്ണാ മധുവര്ണാऽഥവാ സിതാ||൧൪||
View original
बस्तिर्निस्तुद्यत इव श्लेष्मणा शीतलो गुरुः| अश्मरी महती श्लक्ष्णा मधुवर्णाऽथवा सिता||१४||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ശ്ലേഷ്മണാ ജാതായാമശ്മര്യാം ബസ്തിര്നിസ്തുദ്യത ഇവ ശീതലോ ഗുരുശ്ച സ്യാത്| അശ്മരീ ച മഹതീ-സ്ഥൂലാ വാതപിത്തോത്ഥാഭ്യാം സകാശാത്| തഥാ, ശ്ലക്ഷ്ണാ-കോമലാ| മധുവര്ണാ-മാക്ഷികാഭാ| അഥവാ, സിതാ-ശുക്ലാ|
Adhikarana etAstisro bAlAnAM bhavanti (15) · Śloka 15
ഏതാ ഭവന്തി ബാലാനാം തേഷാമേവ ച ഭൂയസാ| ആശ്രയോപചയാല്പത്വാദ്ഗ്രഹണാഹരണേ സുഖാഃ||൧൫||
View original
एता भवन्ति बालानां तेषामेव च भूयसा| आश्रयोपचयाल्पत्वाद्ग्रहणाहरणे सुखाः||१५||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ഏതാഃ-തിസ്രോऽശ്മര്യോ, ബാലാനാമേവ ഭവന്തി| തഥാ ച തന്ത്രാന്തരേ (സുശ്രുതേ നി. അ. ൩|൧൧)- "തിസ്രോऽശ്മര്യോ ദിവാസ്വപ്നശീലനാധ്യശനശീതസ്നിഗ്ധമധുരാഹാരപ്രിയത്വാദ്ബാലാനാമേവ ഭവന്തി|" ഇതി| തേഷാം ച ബാലാനാം ജാതാസ്താ ഭൂയസാ ഗ്രഹണാഹരണേ സുഖാഃ| ഗ്രഹണം-ബഡിശാദിനാ, ആഹരണം-ശസ്ത്രാദിനാ, തസ്മിന് സുഖാഃ-സുഖോപായാഃ| അത്രൈവ ഹേതുമാഹ-ആശ്രയേത്യാദി| ആശ്രയഃ-ആധാരഃ, ഉപചയോ-വൃദ്ധിഃ, തയോരല്പത്വം, തസ്മാദ്ധേതോര്ബലാനാമശ്മര്യാ ആശ്രയോऽല്പോ ഭവതി, യത്രാസാവശ്മരീ ജായതേ| അത ഏവ ചാശ്രയാനുസാരേണോപചയോऽപ്യശ്മര്യാ ബാലാനാമല്പോ ഭവതി| അതസ്താ ഗ്രഹണാഹരണേ സുഖാഃ| മഹതാം തു യഥോക്തഹേത്വഭാവാദ്ഗ്രഹണാഹരണേ താ ദുഃഖാവഹാഃ|
Adhikarana shukrAshmarI mahatAmeva, shukrAshmaryAH saMprAptiH, shukrAshmaryAH lakShaNam (16-18) · Śloka 18
ശുക്രാശ്മരീ തു മഹതാം ജായതേ ശുക്രധാരണാത്| സ്ഥാനാച്ച്യുതമമുക്തം ഹി മുഷ്കയോരന്തരേऽനിലഃ||൧൬|| ശോഷയത്യുപസങ്ഗൃഹ്യ ശുക്രം തച്ഛുഷ്കമശ്മരീ| ബസ്തിരുക്കൃച്ഛ്രമൂത്രത്വമുഷ്കശ്വയഥുകാരിണീ||൧൭|| തസ്യാമുത്പന്നമാത്രായാം ശുക്രമേതി വിലീയതേ| പീഡിതേ ത്വവകാശേऽസ്മിന്|൧൮|
View original
शुक्राश्मरी तु महतां जायते शुक्रधारणात्| स्थानाच्च्युतममुक्तं हि मुष्कयोरन्तरेऽनिलः||१६|| शोषयत्युपसङ्गृह्य शुक्रं तच्छुष्कमश्मरी| बस्तिरुक्कृच्छ्रमूत्रत्वमुष्कश्वयथुकारिणी||१७|| तस्यामुत्पन्नमात्रायां शुक्रमेति विलीयते| पीडिते त्ववकाशेऽस्मिन्|१८|
🔊 Audio coming soon
സ൦-തുരവധാരണേ| മഹതാമേവ ശുക്രാശ്മരീ ജായതേ, ന ബാലാനാമ്, തഥാവിധസ്യ തേഷാം ശുക്രസ്യാഭാവാത്| കുതോ ജായതേ ? ശുക്രധാരണാത്-ഹര്ഷാദ്യുദീരണാത്സ്ഥാനച്യുതസ്യ ശുക്രസ്യ ധാരണാത്| അത ഏവാഹ-സ്ഥാനാദിത്യാദി| യസ്മാത്സ്ഥാനാച്ച്യുതം-പരിഭ്രഷ്ടം, ബഹിരമുക്തം-അത്യക്തം, തദാനീം വായുര്മുഷ്കയോഃ-വൃഷണയോഃ, അന്തരേ-മധ്യേ, ശോഷയതി| കിം കൃത്വാ ? ഉപസങ്ഗൃഹ്യ,-ശുക്രം സര്വതോ ഗൃഹീത്വാ| തച്ച ശുഷ്കം സദശ്മരീതി ഭണ്യതേ| സാ ച ബസ്തിരുഗാദികാരിണീ| തസ്യാമുത്പന്നമാത്രായാം-ന ചിരകാലോത്പന്നായാം, പീഡിതേ-ഹസ്താദിനാऽഭിഭൂതേ, അസ്മിന്നവകാശേ-ശുക്രാശ്മരീസ്ഥാനേ, ശുക്രമേതി-ആഗച്ഛതി, തഥാ വിലീയതേ ച, ഇതി ചശബ്ദോ ലുപ്തനിര്ദിഷ്ടോ ബോധ്യഃ| വിശേഷേണ ലീയതേ-തത്രൈവ സുഷ്ഠു ശ്ലിഷ്യതേ, കഠിനത്വാത്|
Adhikarana sharkarAyAH lakShaNam (18-19) · Śloka 19
| അശ്മര്യേവ ച ശര്കരാ||൧൮|| അണുശോ വായുനാ ഭിന്നാ സാ ത്വസ്മിന്നനുലോമഗേ| നിരേതി സഹ മൂത്രേണ പ്രതിലോമേ വിബധ്യതേ||൧൯||
View original
| अश्मर्येव च शर्करा||१८|| अणुशो वायुना भिन्ना सा त्वस्मिन्ननुलोमगे| निरेति सह मूत्रेण प्रतिलोमे विबध्यते||१९||
🔊 Audio coming soon
സ൦-അശ്മര്യേവ ച പവനേനാണുശോ ഭിന്നാ സതീ ശര്കരാ സ്യാത്, ന തു തസ്യാ അന്യദുപാദാനകാരണമിത്യര്ഥഃ| സാ-ശര്കരാ, അസ്മിന്-പവനേ, അനുലോമഗേ-അനുലോമം കൃത്വാ സ്ഥിതേ സതി, മൂത്രേണ സഹ നിരേതി-ബഹിര്നിഷ്ക്രാമതി| പ്രതിലോമേ വായൌ സാ സര്കരാ വിബധ്യതേ- ന തു ബഹിര്നിഷ്ക്രാമതി| അശ്മരീ ത്വനുലോമഗേऽപി മരുതി ന നിരേതി-മൂത്രേണ സഹ ന നിഷ്ക്രാമതി, ഇത്യനയോര്ഭേദഃ| അശ്മരീണാം ഭല്ലാതകാദിസംസ്ഥാനനിര്ദേശസ്തദനുസാരേണാഹരണാര്ഥം ബസ്ത്യവയവവിപാടനമുപയുജ്യതേ| ശ്യാവാദിവര്ണനിര്ദേശശ്ച ബഹിര്നിഷ്ക്രാന്താനാം ശ്യാവാദിവര്ണനിദര്ശനേന വാതാദീനനുമായ തത്കൃതാനാം വ്രണാനാം ചികിത്സാര്ഥമുപയുജ്യതേ| നനു ച, സംസ്ഥാനേനൈവ വാതാദ്യനുമാനമശ്മരീവ്രണസ്യ ഭവിഷ്യതീതി വര്ണനിര്ദേശോऽനര്ഥകഃ| മൈവമ്| സംസ്ഥാനം പ്രായികമിതി കേചിന്മന്യന്തേ, തസ്മാദ്വര്ണനിര്ദേശോऽപി വാച്യഃ| പ്രായികത്വേ ച തദ്ദ്വയോരുപാദാനം ലിങ്ഗമ്|
Adhikarana vAtabasteH lakShaNam (20-23) · Śloka 23
അഥ വാതബസ്ത്യാദീനാഹ - - - - മൂത്രസന്ധാരിണഃ കുര്യാദ്ബുദ്ധ്വാ ബസ്തേര്മുഖം മരുത്| മൂത്രസങ്ഗം രുജം കണ്ഡൂം കദാചിച്ച സ്വധാമതഃ||൨൦|| പ്രച്യാവ്യ ബസ്തിമുദ്വൃത്തം ഗര്ഭാഭം സ്ഥൂലവിപ്ലുതമ്| കരോതി തത്ര രുഗ്ദാഹസ്പന്ദനോദ്വേഷ്ടനാനി ച||൨൧|| ബിന്ദുശശ്ച പ്രവര്തേത മൂത്രം ബസ്തൌ തു പീഡതേ| ധാരയാ ദ്വിവിധോऽപ്യേഷ വാതബസ്തിരിതി സ്മൃതഃ||൨൨|| ദുസ്തരോ ദുസ്തരതരോ ദ്വിതീയഃ പ്രബലാനിലഃ| |൨൩|
View original
अथ वातबस्त्यादीनाह - - - - मूत्रसन्धारिणः कुर्याद्बुद्ध्वा बस्तेर्मुखं मरुत्| मूत्रसङ्गं रुजं कण्डूं कदाचिच्च स्वधामतः||२०|| प्रच्याव्य बस्तिमुद्वृत्तं गर्भाभं स्थूलविप्लुतम्| करोति तत्र रुग्दाहस्पन्दनोद्वेष्टनानि च||२१|| बिन्दुशश्च प्रवर्तेत मूत्रं बस्तौ तु पीडते| धारया द्विविधोऽप्येष वातबस्तिरिति स्मृतः||२२|| दुस्तरो दुस्तरतरो द्वितीयः प्रबलानिलः| |२३|
🔊 Audio coming soon
സ൦-മൂത്രസന്ധാരിണഃ പുരുഷസ്യ ബസ്തേഃ-മൂത്രധാരസ്യ, മുഖം-ദ്വാരം, രുദ്ധ്വാ മാരുതോ മൂത്രസങ്ഗം കുര്യാദ്രുജം കണ്ഡൂം ച| സ വാതബസ്തിര്മൂത്രാഘാതവിശേഷഃ| കദാചിത്-അദൃഷ്ടവശാത്, വായുസ്തം ബസ്തിം സ്വധാമതഃ-സ്വസ്ഥാനാത്, പ്രച്യാവ്യ-ച്യാവയിത്വാ, ഉദ്വൃത്തം-ഊര്ധ്വമുഖം, ഗര്ഭാഭം-ഗര്ഭസദൃശം, സ്ഥൂലം-സ്വപ്രമാണാത് പ്രവൃദ്ധം, തഥാ വിപ്ലുതം-ചഞ്ചലം, കരോതി| ചശബ്ദാന്ന കേവലം ബസ്തിഭ്രംശമേവംവിധം കരോതി, യാവത്തത്ര രുഗാദീനപി| മൂത്രം ച ബിന്ദുശഃ-ബിന്ദുബിന്ദുഃ പ്രവര്തതേ| ബസ്തൌ ച പീഡിതേ-ഹസ്താദിനാ, മൂത്രം ധാരയാ-അവിച്ഛിന്നം, പ്രവര്തതേ| ഏഷ ദ്വിവിധോ വാതബസ്തിരിതി നാമ്നാ സ്മൃതഃ| സ ച പ്രഥമോ ദുസ്തരോ-ദുഃഖേന കൃച്ഛ്രേണ തരിതും ശക്യതേ| ദ്വിതീയോ വാതബസ്തിര്ദുസ്തരതരോ യതഃ പ്രബലാനിലഃ| അത ഏവ ചാത്ര പ്രബലാനിലത്വാന്മൂത്രസ്യ ബിന്ദുശഃ പ്രവര്തനമ്|
Adhikarana vAtAShThIlAyAH lakShaNam (23-24) · Śloka 24
| ശകൃന്മാര്ഗസ്യ ബസ്തേശ്ച വായുരന്തരമാശ്രിതഃ||൨൩|| അഷ്ഠീലാഭം ഘനം ഗ്രന്ഥിം കരോത്യചലമുന്നതമ്| വാതാഷ്ഠീലേതി സാऽऽധ്മാനവിണ്മൂത്രാനിലസങ്ഗകൃത്||൨൪||
View original
| शकृन्मार्गस्य बस्तेश्च वायुरन्तरमाश्रितः||२३|| अष्ठीलाभं घनं ग्रन्थिं करोत्यचलमुन्नतम्| वाताष्ठीलेति साऽऽध्मानविण्मूत्रानिलसङ्गकृत्||२४||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ശകൃന്മാര്ഗസ്യ-ഗുദസ്യ, ബസ്തേശ്ചാന്തരം-മധ്യം, വായുരാശ്രിതഃ സന് ഗ്രന്ഥിമഷ്ഠീലാഭം ഘനമചലമുന്നതം കരോതി| സാ വാതാഷ്ഠീലേത്യുച്യതേ| സാ ചാധ്മാനാദികൃത്|
Adhikarana vAtakuNDalikAyAH lakShaNam (25-26) · Śloka 26
വിഗുണഃ കണ്ഡലീഭൂതോ ബസ്തൌ തീവ്രവ്യഥോऽനിലഃ| ആവിധ്യ മൂത്രം ഭ്രമതി സസ്തമ്ഭോദ്വേഷ്ടഗൌരവഃ||൨൫|| മൂത്രമല്പാല്പമഥവാ വിമുഞ്ചതി ശകൃത്സൃജന്| വാതകുണ്ഡലികേത്യേഷാ|൨൬|
View original
विगुणः कण्डलीभूतो बस्तौ तीव्रव्यथोऽनिलः| आविध्य मूत्रं भ्रमति सस्तम्भोद्वेष्टगौरवः||२५|| मूत्रमल्पाल्पमथवा विमुञ्चति शकृत्सृजन्| वातकुण्डलिकेत्येषा|२६|
🔊 Audio coming soon
സ൦-വിഗുണഃ-കുപിതോ ന ത്വനുലോമഗഃ, തഥാ ദോഷദേശാദിസഹകാരികാരണവശാത് കുണ്ഡലാകാരഗതിഃ, തഥാ തീവ്രവ്യഥഃ, കാര്യേ കാരണോപചാരാദേവമുക്തഃ, തഥാ സഹ സ്തമ്ഭേന-സ്തബ്ധതയാ, തഥോദ്വേഷ്ടേന ഗൌരവേണ ച വര്തതേ| സ ഏവംഭൂതോ വായുര്മൂത്രമാവിധ്യ-ക്ഷോഭയിത്വാ ബസ്തൌ ഭ്രമതി| അഥവാ ന മൂത്രമാവിധ്യ ഭ്രമതി| കിമ്ഭൂതസ്തര്ഹി ? ശകൃത്-പുരീഷം, സൃജന്-വിസര്ഗം കുര്വന്, മൂത്രമല്പാല്പം-സ്തോകം സ്തോകം കൃത്വാ, വിമുഞ്ചതി| ഏവംരൂപാ വാതകുണ്ഡലികോച്യതേ|
Adhikarana mUtrAtItasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
| മൂത്രം തു വിധൃതം ചിരമ്||൨൬|| ന നിരേതി വിബദ്ധം വാ മൂത്രാതീതം തദല്പരുക്| |൨൭|
View original
| मूत्रं तु विधृतं चिरम्||२६|| न निरेति विबद्धं वा मूत्रातीतं तदल्परुक्| |२७|
🔊 Audio coming soon
സ൦-മൂത്രം തു ചിരം വിധൃതം ന നിരേതി-ന പ്രവര്തതേ| അഥവാ പവനവശാദ്വിബദ്ധം നിര്ഗച്ഛത്യല്പരുക് തന്മൂത്രാതീതം കഥ്യതേ|
Adhikarana mUtrajaTharasya lakShaNam (27-29) · Śloka 29
| വിധാരണാത്പ്രതിഹിതം വാതോദാവര്തിതം യദാ||൨൭|| നാഭേരധസ്താദുദരം മൂത്രമാപൂരയേത്തദാ| കുര്യാത്തീവ്രരുഗാധ്മാനമപക്തിം മലസങ്ഗ്രഹമ്||൨൮|| തന്മൂത്രജഠരമ്| |൨൯|
View original
| विधारणात्प्रतिहितं वातोदावर्तितं यदा||२७|| नाभेरधस्तादुदरं मूत्रमापूरयेत्तदा| कुर्यात्तीव्ररुगाध्मानमपक्तिं मलसङ्ग्रहम्||२८|| तन्मूत्रजठरम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
സ൦-വിധാരണാത്-മൂത്രവേഗസ്യ രോധാത്, പ്രതിഹിതം മൂത്രം കര്തൃഭൂതം വാതേനോദാവര്തിതം യദാ നാഭേരധസ്താദുദരം കര്മഭൂതമാപൂരയേത് തദാ തീവ്രരുജാദികം കുര്യാത്, തന്മൂത്രജഠരമിത്യുച്യതേ|
Adhikarana mUtrotsa~ggasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
ഛിദ്രവൈഗുണ്യേനാനിലേന വാ| ആക്ഷിപ്തമല്പം മൂത്രം തദ്ബസ്തൌ നാലേऽഥവാ മണൌ||൨൯|| സ്ഥിത്വാ സ്രവേച്ഛനൈഃ പശ്ചാത്സരുജം വാऽഥ നീരുജമ്| മൂത്രോത്സങ്ഗഃ സ വിച്ഛിന്നതച്ഛേഷഗുരുശേഫസഃ||൩൦||
View original
छिद्रवैगुण्येनानिलेन वा| आक्षिप्तमल्पं मूत्रं तद्बस्तौ नालेऽथवा मणौ||२९|| स्थित्वा स्रवेच्छनैः पश्चात्सरुजं वाऽथ नीरुजम्| मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नतच्छेषगुरुशेफसः||३०||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ഛിദ്രവൈഗുണ്യേന-മൂത്രദ്വാരദോഷേണ, അനിലേന വാ തഥാഭൂതേന, യദാക്ഷിപ്തം മൂത്രമല്പം-കിഞ്ചിച്ഛേഷം മൂത്രം, തദ്ബസ്തൌ സ്ഥിതമഥവാ നാലേ മണികന്ദേ വാ സ്ഥിതമ്| തത്ര സ്ഥിത്വാ പശ്ചാത്-അനന്തരം, ശനൈഃ-മന്ദം മന്ദം കൃത്വാ, സരുജമഥവാ നീരുജം സ്രവേത്| പുംസഃ കിമ്ഭൂതസ്യ ? വിച്ഛിന്നതച്ഛേഷഗുരുശേഫസഃ| തദതി പ്രകൃതം മൂത്രം പരാമൃശ്യതേ, തസ്യ-മുക്തമൂത്രസ്യ, ശേഷസ്തച്ഛേഷഃ, വിച്ഛിന്നശ്ചാസൌ തച്ഛേഷശ്ച വിച്ഛിന്നതച്ഛേഷഃ, തേന ഗുരുശേഫോ-ഗുരു മേഢ്രം, യസ്യ സ വിച്ഛിന്നതച്ഛേഷഗുരുശേഫാഃ, തസ്യ വിച്ഛിന്നതച്ഛേഷഗുരുശേഫസഃ| സ ഏവംവിധഃ സന് മൂത്രോത്സങ്ഗ ഉച്യതേ|
Adhikarana mUtragrantheH lakShaNam (31) · Śloka 31
അന്തര്ബസ്തിമുഖേ വൃത്തഃ സ്ഥിരോऽല്പഃ സഹസാ ഭവേത്| അശ്മരീതുല്യരുക് ഗ്രന്ഥിര്മൂത്രഗ്രന്ഥിഃ സ ഉച്യതേ||൩൧||
View original
अन्तर्बस्तिमुखे वृत्तः स्थिरोऽल्पः सहसा भवेत्| अश्मरीतुल्यरुक् ग्रन्थिर्मूत्रग्रन्थिः स उच्यते||३१||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ബസ്തേര്മുഖസ്യ മധ്യേ ഗ്രന്ഥിര്വൃത്തോ-വര്തുലഃ, തഥാ സ്ഥിരോऽല്പശ്ച സഹസാ-ഝടിത്യേവ, ഭവേത്| അശ്മരീതുല്യരുഗ് ഗ്രന്ഥിഃ സ മൂത്രഗ്രന്ഥിരുച്യതേ|
Adhikarana mUtrashukrasya lakShaNam (32-33) · Śloka 33
മൂത്രിതസ്യ സ്ത്രിയം യാതോ വായുനാ ശുക്രമുദ്ധതമ്| സ്ഥാനാച്ച്യുതം മൂത്രയതഃ പ്രാക് പശ്ചാദ്വാ പ്രവര്തതേ||൩൨|| ഭസ്മോദകപ്രതീകാശം മൂത്രശുക്രം തദുച്യതേ| |൩൩|
View original
मूत्रितस्य स्त्रियं यातो वायुना शुक्रमुद्धतम्| स्थानाच्च्युतं मूत्रयतः प्राक् पश्चाद्वा प्रवर्तते||३२|| भस्मोदकप्रतीकाशं मूत्रशुक्रं तदुच्यते| |३३|
🔊 Audio coming soon
സ൦-സഞ്ജാതമൂത്രസ്യ പുംസഃ സ്ത്രിയം ഗച്ഛതോ മൂത്രയതോ-മൂത്രം കുര്വതഃ, സ്ഥാനാച്ച്യുതം ശുക്രം വായുനോദ്ധതം-ധ്മാതം, ഭസ്മോദകേന പ്രതീകാശം-തുല്യം, പ്രാക് മൂത്രിതാത് പശ്ചാദ്വാ യത് പ്രവര്തതേ ശുക്രം തന്മൂത്രശുക്രമുച്യതേ|
Adhikarana viDvighAtasya lakShaNam (33-34) · Śloka 34
| രൂക്ഷദുര്ബലയോര്വാതാദുദാവര്തം ശകൃദ്യദാ||൩൩|| മൂത്രസ്രോതോऽനുപര്യേതി സംസൃഷ്ടം ശകൃതാ തദാ| മൂത്രം വിട്തുല്യഗന്ധം സ്യാദ്വിഡ്വിഘാതം തമാദിശേത്||൩൪||
View original
| रूक्षदुर्बलयोर्वातादुदावर्तं शकृद्यदा||३३|| मूत्रस्रोतोऽनुपर्येति संसृष्टं शकृता तदा| मूत्रं विट्तुल्यगन्धं स्याद्विड्विघातं तमादिशेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
സ൦-രൂക്ഷദുര്ബലയോഃ പുംസോര്വാതാദുദാവര്തം-പീഡിതം, ശകൃദ്യദാ മൂത്രസ്രോതോऽനുപര്യേതി-മൂത്രസ്രോതോऽഭിത ആഗച്ഛതി, തദാ ശകൃതാ സംസൃഷ്ടം മൂത്രം പുരീഷസദൃശഗന്ധം സ്യാത്, തം വിഡ്വിഘാതമിത്യാദിശേത്|
Adhikarana uShNavAtasya lakShaNam (35-36) · Śloka 36
പിത്തം വ്യായാമതീക്ഷ്ണോഷ്ണഭോജനാധ്വാതപാദിഭിഃ| പ്രവൃദ്ധം വായുനാ ക്ഷിപ്തം ബസ്ത്യുപസ്ഥാര്തിദാഹവത്||൩൫|| മൂത്രം പ്രവര്തയേത്പീതം സരക്തം രക്തമേവ വാ| ഉഷ്ണം പുനഃപുനഃ കൃച്ഛ്രാദുഷ്ണവാതം വദന്തി തമ്||൩൬||
View original
पित्तं व्यायामतीक्ष्णोष्णभोजनाध्वातपादिभिः| प्रवृद्धं वायुना क्षिप्तं बस्त्युपस्थार्तिदाहवत्||३५|| मूत्रं प्रवर्तयेत्पीतं सरक्तं रक्तमेव वा| उष्णं पुनःपुनः कृच्छ्रादुष्णवातं वदन्ति तम्||३६||
🔊 Audio coming soon
സ൦-പിത്തം കര്തൃ വ്യായാമാദിഭിഃ പ്രവൃദ്ധം തഥാ വാതേന ക്ഷിപ്തം ബസ്ത്യുപസ്ഥാര്തിദാഹയുക്തം മൂത്രം കര്മഭൂതം പ്രവര്തയേത്| കിമ്ഭൂതമ് ? പീതം തഥാ സഹ രക്തേന സരക്തം രക്തമേവ വാ കേവലം തഥോഷ്ണം മുഹുര്മുഹുഃ കൃച്ഛ്രേണ മൂത്രയേത്, തം ഉഷ്ണവാതം വദന്തി|
Adhikarana mUtrakShayasya lakShaNam (37) · Śloka 37
രൂക്ഷസ്യ ക്ലാന്തദേഹസ്യ ബസ്തിസ്ഥൌ പിത്തമാരുതൌ| മൂത്രക്ഷയം സരുഗ്ദാഹം ജനയേതാം തദാഹ്വയമ്||൩൭||
View original
रूक्षस्य क्लान्तदेहस्य बस्तिस्थौ पित्तमारुतौ| मूत्रक्षयं सरुग्दाहं जनयेतां तदाह्वयम्||३७||
🔊 Audio coming soon
സ൦-രൂക്ഷസ്യ പുംസസ്തഥാ ക്ലാന്തദേഹസ്യ-ഗ്ലാനശരീരസ്യ, ബസ്തിസ്ഥൌ പിത്തമാരുതൈ സരുഗ്ദാഹം മൂത്രസ്യ ക്ഷയം ജനയേതാം-ഉത്പാദയേതാമ്| തദാഹ്വയം-മൂത്രക്ഷയസംജ്ഞമ്, മൂത്രക്ഷയമിത്യര്ഥഃ|
Adhikarana mUtrasAdasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
പിത്തം കഫോ ദ്വാവപി വാ സംഹന്യേതേऽനിലേന ചേത്| കൃച്ഛ്രാന്മൂത്രം തദാ പീതം രക്തം ശ്വേതം ഘനം സൃജേത്||൩൮|| സദാഹം രോചനാശങ്ഖചൂര്ണവര്ണം ഭവേച്ച തത്| ശുഷ്കം സമസ്തവര്ണം വാ മൂത്രസാദം വദന്തി തമ്||൩൯||
View original
पित्तं कफो द्वावपि वा संहन्येतेऽनिलेन चेत्| कृच्छ्रान्मूत्रं तदा पीतं रक्तं श्वेतं घनं सृजेत्||३८|| सदाहं रोचनाशङ्खचूर्णवर्णं भवेच्च तत्| शुष्कं समस्तवर्णं वा मूत्रसादं वदन्ति तम्||३९||
🔊 Audio coming soon
സ൦-പിത്തമഥവാ കഫോ വ്യസ്തോऽനിലേന സംഹന്യതേ-സമന്താത്പീഡ്യത ആക്രമ്യതേ| അഥവാ ദ്വാവപി-സംസര്ഗരൂപൌ, തേന ഹന്യേതേ യദി, തദാ കൃച്ഛ്രേണ മൂത്രം പീതാദിനൈകൈകേന വര്ണേന ശ്വേതാന്തേന യുക്തം ഘനം സദാഹം സൃജേത്-മുഞ്ചേത്| തച്ച ശുഷ്കം കാലാന്തരേണ രോചനാശങ്ഖചൂര്ണവര്ണം ഭവേത്, കദാചിദ്രോചനാചൂര്ണവര്ണം കദാചിച്ഛങ്ഖചൂര്ണവര്ണം കദാചിത്പീതാദിസമസ്തവര്ണം വാ സ്യാത്, തം മൂത്രസാദം വദന്തി|
Adhikarana mUtrapravRuttijAnAmupasaMhAraH (9) · Śloka 9
ഇതി വിസ്തരതഃ പ്രോക്താ രോഗാ മൂത്രാപ്രവൃത്തിജാഃ| നിദാനലക്ഷണൈരൂര്ധ്വം വക്ഷ്യന്തേऽതിപ്രവൃത്തിജാഃ||൪൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ മൂത്രാഘാതനിദാനം നാമ നവമോऽധ്യായഃ||൯||
View original
इति विस्तरतः प्रोक्ता रोगा मूत्राप्रवृत्तिजाः| निदानलक्षणैरूर्ध्वं वक्ष्यन्तेऽतिप्रवृत्तिजाः||४०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने मूत्राघातनिदानं नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ഇതി-ഏവം, വിസ്തരേണ മൂത്രാപ്രവൃത്തിഃ-അപ്രവര്തനം, തതോ ജാതാ രോഗാഃ, നിദാനാനി ച ലക്ഷണാനി ച, തൈഃ പ്രകര്ഷേണോക്താഃ| ഊര്ധ്വമിത്യതോऽധ്യായാദനന്തരം തുല്യസ്ഥാനസങ്ഖ്യാദിത്വാത് മൂത്രാതിപ്രവൃത്തിജാഃ-പ്രമേഹാഖ്യാഃ, രോഗാ വക്ഷ്യന്തേ-വദിഷ്യന്തേ| അനേനാസ്യ ഗ്രന്ഥകൃതാ യുക്ത്യാ സമ്ബന്ധോऽഭിഹിത ഇതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ മൂത്രാഘാതനിദാനം നാമ നവമോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൯||