Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಾಸನಿದಾನಾದನನ್ತರಂ ಶ್ವಾಸನಿದಾನಾರಮ್ಭೋಽಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಾಸಾದುಪೇಕ್ಷಯಾ ಶ್ವಾಸೋ ಭವತಿ| ತಥಾಽನನ್ತರಮುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೩|೩೮) - "ಕಾಸಾಚ್ಛ್ವಾಸಕ್ಷಯಚ್ಛರ್ದಿ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ವಾಸನಿದಾನಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತಃ| ಶ್ವಾಸೇನ ತು ಸಹೈಕೀಕೃತ್ಯ ಹಿಧ್ಮಾಯಾಃ ಕಥನೇ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತನ್ತ್ರಕೃತ್ ಕಾರಣಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೧೮) - "ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಪ್ರಾಗ್ರೂಪ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ|
Adhikarana shvAsahidhmAnidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
अथातः श्वासहिध्मानिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪೂರ್ವವದೇತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್|
Adhikarana shvAsasya nidAnam (1-2) · Śloka 2
ಅಥ ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ನಿದಾನಾನಿ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಕಾಸವೃದ್ಧ್ಯಾ ಭವೇಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪೂರ್ವೈರ್ವಾ ದೋಷಕೋಪನೈಃ| ಆಮಾತಿಸಾರವಮಥುವಿಷಪಾಣ್ಡುಜ್ವರೈರಪಿ||೧|| ರಜೋಧೂಮಾನಿಲೈರ್ಮರ್ಮಘಾತಾದತಿಹಿಮಾಮ್ಬುನಾ| |೨|
अथ श्वासस्य निदानानि लक्षयति - - - - कासवृद्ध्या भवेच्छ्वासः पूर्वैर्वा दोषकोपनैः| आमातिसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि||१|| रजोधूमानिलैर्मर्मघातादतिहिमाम्बुना| |२|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಾಸಾಧಿಕ್ಯೇನ ಶ್ವಾಸೋ ಜಾಯತೇ, ಇತ್ಯೇತದಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನಂ ನಿದಾನಮ್| ತಥಾ, ಪೂರ್ವೈರ್ವಾ-ಸರ್ವರೋಗನಿದಾನೋಕ್ತೈಃ, ವಾತಾದಿದೋಷಕೋಪನೈಃ-ತಿಕ್ತೋಷಣಾದಿಭಿಃ| ನ ಕೇವಲಮೇತೈರ್ಯಾವದಾಮಾತಿಸಾರಾದಿಭಿಃ| ಆಮಾತಿಸಾರೇಣ ವಮಥುನಾ ವಿಷೇಣ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಣ ಜ್ವರೇಣ ಚ|
Adhikarana shvAsabhedAH (2) · Śloka 2
| ಕ್ಷುದ್ರಕಸ್ತಮಕಶ್ಛಿನ್ನೋ ಮಹಾನೂರ್ಧ್ವಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ||೨||
| क्षुद्रकस्तमकश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चमः||२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಶ್ವಾಸಃ ಕ್ಷುದ್ರಕಾದಿತ್ವೇನ ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಭವೇತ್|
Adhikarana shvAsasaMprAptiH (3-4) · Śloka 4
ಅಧುನಾ ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ - - - - ಕಫೋಪರುದ್ಧಗಮನಃ ಪವನೋ ವಿಷ್ವಗಾಸ್ಥಿತಃ| ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನವಾಹೀನಿ ದುಷ್ಟಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೂಷಯನ್||೩|| ಉರಃಸ್ಥಃ ಕುರುತೇ ಶ್ವಾಸಮಾಮಾಶಯಸಮುದ್ಭವಮ್| |೪|
अधुना श्वासस्य पञ्चविधस्यापि सम्प्राप्तिमाह - - - - कफोपरुद्धगमनः पवनो विष्वगास्थितः| प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टः स्रोतांसि दूषयन्||३|| उरःस्थः कुरुते श्वासमामाशयसमुद्भवम्| |४|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಕಫೇನೋಪರುದ್ಧಂ-ಸ್ಥಗಿತಂ, ಗಮನಂ-ಮಾರ್ಗೋ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ವಿಷ್ವಗಾಸ್ಥಿತಃ-ಸಮನ್ತಾದ್ದೇಹಂ ವ್ಯಾಪ್ಯ ಸ್ಥಿತಃ, ಶ್ವಾಸಂ ಕುರುತೇ| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚೋದಕಂ ಚಾನ್ನಂ ಚ, ತಾನಿ ವೋಢುಂ ಶೀಲಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೂಷಯನ್-ದುಷ್ಟಾನಿ ವಿದಧತ್| ಯತೋ ದುಷ್ಟಃ-ಕುಪಿತಃ| ತಥಾ, ಉರಸಿ ತಿಷ್ಠತೀತ್ಯುರಃಸ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಶ್ವಾಸಮ್ ? ಆಮಾಶಯಸಮುದ್ಭವಮ್| ಆಮಾಶಯಾತ್ ಸಮುದ್ಭವೋ-ಜನ್ಮ, ಯಸ್ಯ ತಮಾಶಯಸಮುದ್ಭವಮ್| ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರಶ್ಚೈವಂವಿಧಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಂ ದರ್ಶಯನ್ ಯದೌಷಧಂ ವಾತಜಿತ್ ಪಾಚನದೀಪನಂ ತದತ್ರ ಶಸ್ತಮಿತಿ ದ್ಯೋತಯತಿ| ಏವಂ ಸರ್ವರೋಗಾಣಾಮಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯನುರೂಪಮೌಷಧಂ ರೋಗೋಪಶಾನ್ತ್ಯೈ ಇತಿ ವೇದ್ಯಮ್| ಪವನೋ ವಿಷ್ವಗಾಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯನೇನೈವೋರಃಸ್ಥತ್ವೇ ಲಬ್ಧೇ ಉರಃಸ್ಥಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಕರ್ಷಾರ್ಥಮ್; ಅತಿಶಯೇನೋರಃಸ್ಥಿತಃ ಶ್ವಾಸಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana shvAsapUrvarUpam (4-5) · Śloka 5
| ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ತಸ್ಯ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಪ್ರಾಣವಿಲೋಮತಾ||೪|| ಆನಾಹಃ ಶಙ್ಖಭೇದಶ್ಚ| |೫|
| प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता||४|| आनाहः शङ्खभेदश्च| |५|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯಾಪಿ ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಹೃಚ್ಛೂಲಾದಿಕಂ ಶಙ್ಖಭೇದಾವಸಾನಮ್|
Adhikarana kShudrashvAsasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಯಾಸಾತಿಭೋಜನೈಃ| ಪ್ರೇರಿತಃ ಪ್ರೇರಯೇತ್ ಕ್ಷುದ್ರಂ ಸ್ವಯಂ ಸಂಶಮನಂ ಮರುತ್||೫||
तत्रायासातिभोजनैः| प्रेरितः प्रेरयेत् क्षुद्रं स्वयं संशमनं मरुत्||५||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತತ್ರ-ಪಞ್ಚಸು ಶ್ವಾಸೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ಮರುತ್-ಪವನಃ, ಆಯಾಸಾತಿಭೋಜನೈಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಖ್ಯಂ ಶ್ವಾಸಂ ಕರೋತಿ| ಆಯಾಸೋ-ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿರೂಪಃ, ತೇನ ತಥಾಽತಿಭೋಜನೇನ ಪ್ರೇರಿತಃ-ಪ್ರಕರ್ಷೇಣೇರಿತ ಉನ್ಮಾರ್ಗಗಾಮೀಕೃತಃ, ಕೋಪಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಶ್ವಾಸಮ್ ? ಸ್ವಯಂ ಸಂಶಮನಂ,-ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಿನಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾಲಾತಿವಾಹನೇನ ಶಾಮ್ಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ, ಅಚಿರಕಾಲಾವಸ್ಥಾಯಿತ್ವಾತ್| ಸ್ವಯಂ ಸಂಶಮನಾದಲ್ಪಬಲತ್ವಾಚ್ಚ ಕ್ಷುದ್ರಸಂಜ್ಞೋಽಯಮ್|
Adhikarana tamakashvAsasya lakShaNam (6-10) · Śloka 10
ಅಥ ತಮಕಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಸಿರಾ ಗಚ್ಛನ್ನುದೀರ್ಯ ಪವನಃ ಕಫಮ್| ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಶಿರೋಗ್ರೀವಮುರಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪೀಡಯನ್||೬|| ಕಾಸಂ ಘುರ್ಘುರಕಂ ಮೋಹಮರುಚಿಂ ಪೀನಸಂ ತೃಷಮ್| ಕರೋತಿ ತೀವ್ರವೇಗಂ ಚ ಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರಾಣೋಪತಾಪಿನಮ್||೭|| ಪ್ರತಾಮ್ಯೇತ್ತಸ್ಯ ವೇಗೇನ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಾನ್ತೇ ಕ್ಷಣಂ ಸುಖೀ| ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛಯಾನಃ ಶ್ವಸಿತಿ ನಿಷಣ್ಣಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮೃಚ್ಛತಿ||೮|| ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷೋ ಲಲಾಟೇನ ಸ್ವಿದ್ಯತಾ ಭೃಶಮರ್ತಿಮಾನ್| ವಿಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ಮುಹುಃಶ್ವಾಸೀ ಕಾಙ್ಕ್ಷತ್ಯುಷ್ಣಂ ಸವೇಪಥುಃ||೯|| ಮೇಘಾಮ್ಬುಶೀತಪ್ರಾಗ್ವಾತೈಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಶ್ಚ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ| ಸ ಯಾಪ್ಯಸ್ತಮಕಃ, ಸಾಧ್ಯೋ ನವೋ ವಾ ಬಲಿನೋ ಭವೇತ್||೧೦||
अथ तमकं लक्षयति - - - - प्रतिलोमं सिरा गच्छन्नुदीर्य पवनः कफम्| परिगृह्य शिरोग्रीवमुरः पार्श्वे च पीडयन्||६|| कासं घुर्घुरकं मोहमरुचिं पीनसं तृषम्| करोति तीव्रवेगं च श्वासं प्राणोपतापिनम्||७|| प्रताम्येत्तस्य वेगेन निष्ठ्यूतान्ते क्षणं सुखी| कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यमृच्छति||८|| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमर्तिमान्| विशुष्कास्यो मुहुःश्वासी काङ्क्षत्युष्णं सवेपथुः||९|| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः, श्लेष्मलैश्च विवर्द्धते| स याप्यस्तमकः, साध्यो नवो वा बलिनो भवेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦- ಪವನಃ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ-ವಿಪರ್ಯಯಂ ಕೃತ್ವಾ, ಶಿರಾಃ-ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, ಗಚ್ಛನ್ ಶ್ವಾಸಂ ಕರೋತಿ| ತಥಾ ಕಫಮುದೀರ್ಯ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರೇರ್ಯ, ತಥಾ ಶಿರೋ ಗ್ರೀವಾಂ ಚ ಪರಿಗೃಹ್ಯ-ಸಮನ್ತಾದ್ಗೃಹೀತ್ವಾ, ತಥೋರಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪೀಡಯನ್-ನಿರ್ಮನ್ಥಯನ್, ಕಾಸಾದೀನ್ ಶ್ವಾಸಂ ಚ ತೀವ್ರವೇಗಂ ತಥಾ ಪ್ರಾಣೋಪತಾಪಿನಂ ಕರೋತಿ| ಪ್ರಾಣಾಖ್ಯೋ ವಾಯುರುಪತಪ್ಯತೇ ಯೇನ ತಚ್ಛೀಲತ್ವಾದಸೌ ಪ್ರಾಣೋಪತಾಪೀ ಶ್ವಾಸಃ| ತಸ್ಯ-ತಮಕಸ್ಯ, ವೇಗೇನ-ಬಲೇನ, ಪುರುಷಃ ಪ್ರತಾಮ್ಯೇತ್-ದುಃಖೀ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ರುದ್ಧಮಾರ್ಗತ್ವಾತ್| ಅತ ಏವಾಹ-ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಾನ್ತೇ ಕ್ಷಣಂ ಸುಖೀತಿ| ಸ ಚ ತಮಕಶ್ವಾಸೀ ಶಯಾನಃ-ಶಯ್ಯಾಮಾಸೀನಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಾತ್-ದುಃಖೇನ, ಶ್ವಾಸಿತಿ-ಶ್ವಾಸಂ ಮುಞ್ಚತಿ| ನಿಷಣ್ಣಃ-ಉಪವಿಷ್ಟಃ ಸನ್, ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮೃಚ್ಛತಿ-ನೀರುಕ್ಽಽತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಉಚ್ಛ್ರಿತೇಽಕ್ಷಿಣೀ ಯಸ್ಯ ಸ ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷಃ, "ಬಹುವ್ರೀಹೌ ಸಕ್ಥ್ಯಕ್ಷಣೋಃ" ಇತಿ ಷಚ್| ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷಃ-ಊರ್ಧ್ವದೃಕ್| ಲಲಾಟೇನ ಸ್ವಿದ್ಯತಾ-ಸ್ವೇದಯುಕ್ತೇನೋಪಲಕ್ಷಿತಃ ಭೃಶಂ-ಅತಿಶಯೇನ, ಅರ್ತಿಮಾನ್-ಪೀಡಾವಾನ್| ತಥಾ ವಿಶುಷ್ಕಮಾಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ಮುಹುಃ-ಪುನಃಪುನಃ, ಶ್ವಾಸೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಮುಹುಃಶ್ವಾಸೀ| ಉಷ್ಣಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ-ಅಭಿಲಷತಿ| ತಥಾ, ಸವೇಪಥುಃ-ಕಮ್ಪವಾನ್| ಸ ಚ ತಮಕೋ ಮೇಘಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಕ್ ತಥಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಃ-ಗುಡಾದಿಭಿಃ, ವರ್ದ್ಧತೇ-ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ಮೇಘಶಬ್ದೇನಾತ್ರೋಭಯಂ ಗೃಹ್ಯತೇ, ಮೇಘೋನ್ನಮನಂ ವರ್ಷಣಂ ಚ| ತೇನ ಮೇಘೋನ್ನಮನೇನ ವರ್ದ್ಧತೇ ತದುಪಲಕ್ಷಿತೇನ ಕಾಲೇನ ವರ್ಷಾಖ್ಯೇನ ಚ ವರ್ದ್ಧತೇ| ಏವಂ ಶೀತಶಬ್ದೇನಾಪಿ ದ್ವಯಂ ಗೃಹ್ಯತೇ,-ಶೀತಲಕ್ಷಣಃ ಕಾಲೋ ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಾಖ್ಯಃ, ಶೀತಗುಣಯುಕ್ತ ಔಷಧಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿಃ, ತೇನೋಭಯೇನಾಪಿ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ| ಸ ತಮಕಃ ಶ್ವಾಸೋ ಯಾಪ್ಯೋ-ನಾಸೌ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ, ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯೋ ವಾ ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಪುಂಸಃ| ಸ ಏವಾಭಿನವೋತ್ಪನ್ನೋ ಬಲವತಃ ಪುಂಸಃ ಸಾಧ್ಯೋ ವಾ ಭವೇತ್| ಸಮ್ಭಾವನಾಯಾಂ ಲಿಙ್, ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana pratamakashvAsasya lakShaNam (11) · Śloka 11
ಜ್ವರಮೂರ್ಛಾಯುತಃ ಶೀತೈಃ ಶಾಮ್ಯೇತ್ಪ್ರತಮಕಸ್ತು ಸಃ| |೧೧|
ज्वरमूर्छायुतः शीतैः शाम्येत्प्रतमकस्तु सः| |११|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸ ಏವ-ತಮಕಾಖ್ಯೋ ಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛಾಯುತೋ ಯದಾ ಭವತಿ, ಶೀತೈಶ್ಚೋಷಧಾಹಾರವಿಹಾರೈಃ ಶಾಮ್ಯೇತ್-ಶಮಂ ಯಾತಿ ನ ತಮಕವತ್ ವರ್ದ್ಧತೇ, ತದಾ ಸ ಚ ಪ್ರತಮಕ ಉಚ್ಯತೇ| ಅಯಂ ಚ ತಮಕಸ್ಯೈವ ಭೇದ ಇತಿ ಷಟ್ತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ನಾಶಙ್ಕ್ಯಮ್|
Adhikarana chinnashvAsasya lakShaNam (11-13) · Śloka 13
ಅಥ ಛಿನ್ನಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಛಿನ್ನಾಚ್ಛ್ವಸಿತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದರುಜಾರ್ದಿತಃ||೧೧|| ಸಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಃ ಸಾನಾಹೋ ಬಸ್ತಿದಾಹನಿರೋಧವಾನ್| ಅಧೋದೃಗ್ವಿಪ್ಲುತಾಕ್ಷಶ್ಚ ಮುಹ್ಯನ್ ರಕ್ತೈಕಲೋಚನಃ||೧೨|| ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯಃ ಪ್ರಲಪನ್ ದೀನೋ ನಷ್ಟಚ್ಛಾಯೋ ವಿಚೇತನಃ| |೧೩|
अथ छिन्नं लक्षयति - - - - | छिन्नाच्छ्वसिति विच्छिन्नं मर्मच्छेदरुजार्दितः||११|| सस्वेदमूर्च्छः सानाहो बस्तिदाहनिरोधवान्| अधोदृग्विप्लुताक्षश्च मुह्यन् रक्तैकलोचनः||१२|| शुष्कास्यः प्रलपन् दीनो नष्टच्छायो विचेतनः| |१३|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಛಿನ್ನಾಖ್ಯಾಚ್ಛ್ವಾಸಾತ್ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾ ನರಃ ಶ್ವಸಿತಿ-ನ ನಿರನ್ತರಮ್| ಮರ್ಮಚ್ಛೇದತುಲ್ಯಯಾ ರುಜಯಾಽರ್ದಿತಃ| ತಥಾ, ಸಹ ಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಭ್ಯಾಂ ವರ್ತತೇ ಸಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಃ| ತಥಾ, ಆಧ್ಮಾನ್ವಾನ್| ದಾಹಶ್ಚ ನಿರೋಧಶ್ಚ ದಾಹನಿರೋಧೌ, ಬಸ್ತೌ ದಾಹನಿರಧೌ ಬಸ್ತಿದಾಹನಿರೋಧೌ, ತೌ ವಿದ್ಯೇತೇ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ಅಧಃ-ಅಧಸ್ತಾತ್, ದೃಕ್-ದೃಷ್ಟಿಃ, ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ವಿಪ್ಲುತೇ-ಏಕತ್ರಾನವಸ್ಥಿತೇ, ಅಕ್ಷಿಣೀ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಮುಹ್ಯನ್-ಮೋಹಂ ಗಚ್ಛನ್| ತಥಾ, ರಕ್ತಮೇಕಂ ಲೋಚನಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯಃ ಸನ್ ದೀನಂ ಪ್ರಲಪನ್| ತಥಾ, ನಷ್ಟಕಾನ್ತಿರ್ವಿಚೇತಾಶ್ಚ|
Adhikarana mahAshvAsasya lakShaNam (13-15) · Śloka 15
ಅಧುನಾ ಮಹದಾಖ್ಯಂ ಶ್ವಾಸಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಮಹತಾ ಮಹತಾ ದೀನೋ ನಾದೇನ ಶ್ವಸಿತಿ ಕ್ರಥನ್||೧೩|| ಉದ್ಧೂಯಮಾನಃ ಸಂರಬ್ಧೋ ಮತ್ತರ್ಷಭ ಇವಾನಿಶಮ್| ಪ್ರಣಷ್ಟಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೋ ವಿಭ್ರಾನ್ತನಯನಾನನಃ||೧೪|| ವಕ್ಷಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಪನ್ ಬದ್ಧಮೂತ್ರವರ್ಚಾ ವಿಶೀರ್ಣವಾಕ್| ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಮುಹುರ್ಮುಹ್ಯನ್ ಕರ್ಣಶಙ್ಖಶಿರೋತಿರುಕ್||೧೫||
अधुना महदाख्यं श्वासं लक्षयति - - - - | महता महता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन्||१३|| उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम्| प्रणष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः||१४|| वक्षः समाक्षिपन् बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक्| शुष्ककण्ठो मुहुर्मुह्यन् कर्णशङ्खशिरोतिरुक्||१५||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಮಹತಾ ಶ್ವಾಸೇನಾರ್ತಃ ಪುರುಷೋ ಮಹತಾ ನಾದೇನ-ಶಬ್ದೇನ, ಶ್ವಸಿತಿ ಯಾವತ್ಕರ್ಣಶಙ್ಖಶಿರೋತಿರುಗಿತಿ| ಕ್ರಥನ್-ಕ್ವಣನ್| ಉದ್ಧೂಯಮಾನಃ-ಉತ್ಕಮ್ಪ್ಯಮಾನಃ| ಸಂರಬ್ಧಃ-ಸಙ್ಕ್ಷುಭಿತಃ| ಜ್ಞಾನಂ-ತತ್ತ್ವಾವಬೋಧಃ| ವಿಜ್ಞಾನಂ-ಕರ್ಮಸು ಕೌಶಲಮ್|
Adhikarana UrdhvashvAsasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
ಅಥೋರ್ಧ್ವಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹ - - - - ದೀರ್ಘಮೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಸಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾನ್ನ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತ್ಯಧಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತಮುಖಸ್ರೋತಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಗನ್ಧವಹಾರ್ದಿತಃ||೧೬|| ಊರ್ಧ್ವದೃಗ್ವೀಕ್ಷತೇ ಭ್ರಾನ್ತಮಕ್ಷಿಣೀ ಪರಿತಃ ಕ್ಷಿಪನ್| ಮರ್ಮಸು ಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನೇಷು ಪರಿದೇವೀ ನಿರುದ್ಧವಾಕ್||೧೭||
अथोर्ध्वलक्षणार्थमाह - - - - दीर्घमूर्ध्वं श्वसित्यूर्ध्वान्न च प्रत्याहरत्यधः| श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः||१६|| ऊर्ध्वदृग्वीक्षते भ्रान्तमक्षिणी परितः क्षिपन्| मर्मसु च्छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಊರ್ಧ್ವಾಖ್ಯಾಚ್ಛ್ವಾಸಾತ್ ದೀರ್ಘಮೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಸಿತಿ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಾಸಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಪುನರಧೋ ನಿಶ್ವಾಸವನ್ನ ತಂ ಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತಿ| ಯಥಾ,-ಅನ್ಯೇಷು ಶ್ವಾಸೇಷು ನರ ಊರ್ಧ್ವಂ ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಾಸಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಪುನರಧಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತಿ-ಪುನರನ್ತಃ ಪ್ರವೇಶಯಿತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ, ನೈವಮಸ್ಮಿನ್ನೂರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೋ ನರೋಽತ್ರ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಶ್ಲೇಷ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಽಽವೃತಾನಿ ಮುಖಾನಿ ಯೇಷಾಂ ತಾನ್ಯೇವಮ್, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತಮುಖಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಕ್ರುದ್ಧಗನ್ಧವಹೇನ-ಕುಪಿತಮರುತಾ, ಅರ್ದಿತಃ-ಪೀಡಿತಃ| ತಥಾ, ಊರ್ಧ್ವ ದೃಗ್-ದೃಷ್ಟಿಃ, ಯಸ್ಯ ಸ ಊರ್ಧ್ವದೃಕ್| ತಥಾ, ಅಕ್ಷಿಣೀ ಪರಿತಃ-ಸಮನ್ತಾತ್, ಕ್ಷಿಪನ್ ಭ್ರಾನ್ತಂ ಕೃತ್ವಾ ವೀಕ್ಷತೇ| ತಥಾ, ಮರ್ಮಸು ಛಿದ್ಯಮಾನೇಷ್ವಿವ ಪರಿದೇವೀ-ದುಃಖಾರ್ತಃ, ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತಥಾ, ನಿರುದ್ಧವಾಕ್-ಅನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟವಾಗಿತ್ಯರ್ಥಃ|
Adhikarana chinnamahordhvashvAsAnAM sAdhyatvAdi (18-1) · Śloka 1
ಏತೇ ಸಿದ್ಧ್ಯೇಯುರವ್ಯಕ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಹರಾ ಧ್ರುವಮ್| |೧೮| ಇತಿ ಶ್ವಾಸನಿದಾನಮ್||೧||
एते सिद्ध्येयुरव्यक्ता व्यक्ताः प्राणहरा ध्रुवम्| |१८| इति श्वासनिदानम्||१||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಏತೇ-ತಮಕಾದಯಃ ಶ್ವಾಸಾಃ, ಅವ್ಯಕ್ತಾಃ-ಅಸ್ಫುಟರೂಪಾಃ, ಸಿಧ್ದ್ಯೇಯುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಮಾನಾಃ| ವ್ಯಕ್ತಾಃ-ಸ್ಫುಟಲಕ್ಷಣಾಃ, ಪುನರ್ಧ್ರುವಂ-ನಿಶ್ಚಿತಂ, ಪ್ರಾಣಹರಾಃ ಸ್ಯುಃ|
Adhikarana hidhmAyAH shvAsatulyatvam (18-19) · Śloka 19
ಅಥ ಹಿಧ್ಮಾಸ್ವರೂಪಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಅಥ ಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಮ್| | ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಕೃತಿಸಂಶ್ರಯಾಃ||೧೮|| ಹಿಧ್ಮಾಃ| |೧೯|
अथ हिध्मास्वरूपं लक्षयति - - - - अथ हिध्मानिदानम्| | श्वासैकहेतुप्राग्रूपसङ्ख्याप्रकृतिसंश्रयाः||१८|| हिध्माः| |१९|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಏಕಶಬ್ದಸ್ತುಲ್ಯಾರ್ಥಃ| ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ತುಲ್ಯಾ ಹೇತ್ವಾದಯೋ ಯಾಸಾಂ-ಹಿಧ್ಮಾನಾಂ, ತಾಃ ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಕೃತಿಸಂಶ್ರಯಾಃ| ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಹೇತುಃ-"ಕಾಸವೃದ್ಧ್ಯಾ ಭವೇಚ್ಛ್ವಾಸಃ" (ಶ್ಲೋ. ೧) ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೇನ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಃ, ಸ ಏವ ಹಿಧ್ಮಾನಾಂ ಹೇತುಃ| ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ-"ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ" (ಶ್ಲೋ. ೪) ಇತ್ಯಾದಿ, ತದೇವ ಹಿಧ್ಮಾನಾಮ್| ತಥಾ, ಶ್ವಾಸಾಃ ಪಞ್ಚ, ಹಿಧ್ಮಾ ಅಪಿ ಪಞ್ಚ| ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ-ಆಸನ್ನಂ ಕಾರಣಮ್,-"ಕಫೋಪರುದ್ಧಗಮನಃ" (ಶ್ಲೋ. ೩) ಇತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷಣವಿಶಿಷ್ಟಃ ಪವನಃ, ತಾದೃಶ ಏವ ವಾತೋ ಹಿಧ್ಮಾನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ| ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಸಂಶ್ರಯಃ-ಆಶ್ರಯಃ, ಯಮಧಿಷ್ಠಾಯ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಶ್ವಾಸಾಃ| ಯಥಾ,-"ಆಮಾಶಯಸಮುದ್ಭವಮ್" (ಶ್ಲೋ. ೪) ಇತಿ, ಸ ಏವ ಹಿಧ್ಮಾನಾಮ್| ಪ್ರಾಯಿಕತ್ವಂ ವಾಽಸ್ಯ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಜತ್ರುಮೂಲಾದಪ್ಯುತ್ಪತೇಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಯಾಃ| ತದೇವಂ ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ತುಲ್ಯಾ ಹೇತ್ವಾದಯೋ ಹಿಧ್ಮಾನಾಮ್|
Adhikarana pa~jcAnAM hidhmAnAM nAmAni (19) · Śloka 19
ಭಕ್ತೋದ್ಭವಾ ಕ್ಷುದ್ರಾ ಯಮಲಾ ಮಹತೀತಿ ಚ| ಗಮ್ಭೀರಾ ಚ|೧೯|
भक्तोद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च| गम्भीरा च|१९|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಭಕ್ತೋದ್ಭವಾದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಹಿಧ್ಮಾಃ| ಇತಿಶಬ್ದೋ ವ್ಯವಚ್ಛೇದೇ, ಚಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಏವಂ ಗಮ್ಭೀರಾ ಚೇತ್ಯತ್ರಾಪಿ|
Adhikarana bhaktodbhavAhidhmAyA lakShaNam (19-21) · Śloka 21
ಭಕ್ತೋದ್ಭವಾಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ - - - - | ಮರುತ್ತತ್ರ ತ್ವರಯಾಽಯುಕ್ತಿಸೇವಿತೈಃ||೧೯|| ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಖರಾಸಾತ್ಮ್ಯೈರನ್ನಪಾನೈಃ ಪ್ರಪೀಡಿತಃ| ಕರೋತಿ ಹಿಧ್ಮಾಮರುಜಾಂ ಮನ್ದಶಬ್ದಾಂ ಕ್ಷವಾನುಗಾಂ||೨೦|| ಶಮಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ನಪಾನೇನ ಯಾ ಪ್ರಯಾತಿ ಚ ಸಾಽನ್ನಜಾ| |೨೧|
भक्तोद्भवां लक्षयितुमाह - - - - | मरुत्तत्र त्वरयाऽयुक्तिसेवितैः||१९|| रूक्षतीक्ष्णखरासात्म्यैरन्नपानैः प्रपीडितः| करोति हिध्मामरुजां मन्दशब्दां क्षवानुगां||२०|| शमं सात्म्यान्नपानेन या प्रयाति च साऽन्नजा| |२१|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತತ್ರ-ತಾಸು ಹಿಧ್ಮಾಸು ಮಧ್ಯೇ, ಅನ್ನಜಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಮೇವಂಪ್ರಕಾರಾಂ ಮರುತ್ ಕರೋತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತೋ ಮರುತ್ ? ಅನ್ನಪಾನೈಃ ಪ್ರಪೀಡಿತೋ-ಬಾಧಿತಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಖರಾಸಾತ್ಮ್ಯೈಃ, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದಭ್ಯವಹೃತೈಃ| ತಥಾ, ತ್ವರಯಾ-ಕ್ರಮಮನಪೇಕ್ಷ್ಯ, ಅಯುಕ್ತ್ಯಾ-ಯಥೇಚ್ಛಯಾ, ವಾ ಸೇವಿತೈಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಮ್ ? ಅರುಜಾಂ-ಪೀಡಯಾ ರಹಿತಾಂ| ತಥಾ, ಮನ್ದಶಬ್ದಾಂ-ಮನ್ದವೇಗಾಂ| ತಥಾ, ಕ್ಷವೇನ-ಕ್ಷುತ್ಯಾ, ಅನುಗತಾಂ-ಅನುಬದ್ಧಾಮ್| ನ ಕೇವಲಮೇವಂಲಕ್ಷಣೋಪೇತಾ ಯಾ ಸಾಽನ್ನಜಾ, ಯಾ ಚ ಸಾತ್ಮ್ಯೇನಾನ್ನಪಾನೇನ ಶಮಂ ಯಾತಿ ಸಾಽಪ್ಯನ್ನಜೈವ| ಅತ್ರ ಚಾನ್ನಪಾನೈರಿತಿ ಹೇತುನಿರ್ದೇಶಃ| ಅರುಜಂ ಮನ್ದಶಬ್ದಾಂ ಕ್ಷವಾನುಗಾಮಿತಿ ಲಕ್ಷಣನಿರ್ದೇಶಃ| ಶಮಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ನಪಾನೇನೇತ್ಯುಪಶಯನಿರ್ದೇಶಃ|
Adhikarana kShudrAhidhmAyAH lakShaNam (21-22) · Śloka 22
ಅಥ ಕ್ಷುದ್ರಾಖ್ಯಾಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ - - - - | ಆಯಾಸಾತ್ಪವನಃ ಕ್ಷುದ್ರಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್||೨೧|| ಜತ್ರುಮೂಲಪ್ರವಿಸೃತಾಮಲ್ಪವೇಗಾಂ ಮೃದುಂ ಚ ಸಾ| ವೃದ್ಧಿಮಾಯಾಸ್ಯತೋ ಯಾತಿ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ ಮಾರ್ದವಮ್||೨೨||
अथ क्षुद्राख्यां लक्षयितुमाह - - - - | आयासात्पवनः क्षुद्रः क्षुद्रां हिध्मां प्रवर्तयेत्||२१|| जत्रुमूलप्रविसृतामल्पवेगां मृदुं च सा| वृद्धिमायास्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಆಯಾಸಾತ್-ವ್ಯಾಯಾಮಾತ್, ಪವನಃ ಸ್ವಲ್ಪಾತ್ ಪ್ರಕೋಪಾತ್ ಕ್ಷುದ್ರಃ-ಅಲ್ಪಃ, ಕ್ಷುದ್ರಂ ಹಿಧ್ಮಾಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್-ವಿದಧ್ಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಜತ್ರುಮೂಲಾತ್ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವಿಸೃತಾಂ-ಜಾತಾಮ್| ಅತ ಏವ ಕ್ಷುದ್ರತ್ವಾದಲ್ಪವೇಗಾಮ್, ತಥಾ ಮೃದುಂ-ನಾತಿರುಜಾಕರೀಮ್| ಸಾ ಚಾಯಾಸ್ಯತಃ-ಆಯಾಸಂ ಕುರ್ವತೋ, ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ-ಸದ್ಯೋ ಭುಕ್ತೇ, ಮಾರ್ದವಂ-ಮೃದುತ್ವಂ, ಯಾತಿ|
Adhikarana yamalAhidhmAyAH lakShaNam (23-25) · Śloka 25
ಅಧುನಾ ಯಮಲಾಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ - - - - ಚಿರೇಣ ಯಮಲೈರ್ವೇಗೈರಾಹಾರೇ ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಪರಿಣಾಮೋನ್ಮುಖೇ ವೃದ್ಧಿಂ ಪರಿಣಾಮೇ ಚ ಗಚ್ಛತಿ||೨೩|| ಕಮ್ಪಯನ್ತೀ ಶಿರೋಗ್ರೀವಮಾಧ್ಮಾತಸ್ಯಾತಿತೃಷ್ಯತಃ| ಪ್ರಲಾಪಚ್ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರನೇತ್ರವಿಪ್ಲುತಿಜೃಮ್ಭಿಣಃ||೨೪|| ಯಮಲಾ ವೇಗಿನೀ ಹಿಧ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮವತೀ ಚ ಸಾ| |೨೫|
अधुना यमलां व्याचष्टे - - - - चिरेण यमलैर्वेगैराहारे या प्रवर्तते| परिणामोन्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति||२३|| कम्पयन्ती शिरोग्रीवमाध्मातस्यातितृष्यतः| प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतिजृम्भिणः||२४|| यमला वेगिनी हिध्मा परिणामवती च सा| |२५|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಚಿರೇಣ ಕಾಲೇನ, ಆಹಾರೇ ಪರಿಣಾಮೋನ್ಮುಖೇ-ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಪರಿಣಾಮೇ, ತಥಾ ಪರಿಣಾಮೇ ಚಾಹಾರಸ್ಯ, ಯಾ ವೃದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ಯಮಲೈಶ್ಚ ವೇಗೈಃ-ನ ಕೇವಲೈಃ, ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಸಾ ಯಮಲವೇಗಪ್ರವರ್ತನಾತ್-ಯಮಲಾಖ್ಯಾ ಹಿಧ್ಮಾ| ಕಿಂ ಕುರ್ವತೀ ಸಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ? ಶಿರಶ್ಚ ಗ್ರೀವಾಂ ಚ ಕಮ್ಪಯನ್ತೀ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ? ಆಧ್ಮಾತಸ್ಯ ತಥಾಽತಿತೃಷ್ಯತಃ-ತೃಡಾರ್ತಸ್ಯ, ತಥಾ ಪ್ರಲಾಪಾದಿಮತಃ| ಸೈವ ಚ ಯಮಲಾ ವೇಗಿನೀ, ಸೈವ ಪರಿಣಾಮವತೀ, ಇತ್ಯೇವಂ ಸಂಜ್ಞಾತ್ರಯಮಸ್ಯಾ ಬೋಧ್ಯಮ್|
Adhikarana mahAhidhmAyAH lakShaNam (25-27) · Śloka 27
ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾಂ ವ್ಯಾಚಿಖ್ಯಾಸುರಾಹ - - - - | ಸ್ತಬ್ಧಭ್ರೂಶಙ್ಖಯುಗ್ಮಸ್ಯ ಸಾಸ್ರವಿಪ್ಲುತಚಕ್ಷುಷಃ||೨೫|| ಸ್ತಮ್ಭಯನ್ತೀ ತನುಂ ವಾಚಂ ಸ್ಮೃತಿಂ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಚ ಮುಷ್ಣತೀ| ರುನ್ಧತೀ ಮಾರ್ಗಮನ್ನಸ್ಯ ಕುರ್ವತೀ ಮರ್ಮಘಟ್ಟನಮ್||೨೬|| ಪೃಷ್ಠತೋ ನಮನಂ ಶೋಷಂ ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ಮಹಾಮೂಲಾ ಮಹಾಶಬ್ದಾ ಮಹಾವೇಗಾ ಮಹಾಬಲಾ||೨೭||
महाहिध्मां व्याचिख्यासुराह - - - - | स्तब्धभ्रूशङ्खयुग्मस्य सास्रविप्लुतचक्षुषः||२५|| स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुष्णती| रुन्धती मार्गमन्नस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्||२६|| पृष्ठतो नमनं शोषं महाहिध्मा प्रवर्तते| महामूला महाशब्दा महावेगा महाबला||२७||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸ್ತಬ್ಧಂ ಭ್ರೂಯುಗ್ಮಂ ಶಙ್ಖಯುಗ್ಮಂ ಚ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ತಥಾವಿಧಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ತಥಾ, ಸಾಸ್ರೇ ವಿಪ್ಲುತೇ-ಚಲೇ, ಚಕ್ಷುಷೀ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ, ತಥೇದಮಿದಂ ಕುರ್ವಾಣಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ತನುಂ-ದೇಹಂ, ಸ್ತಮ್ಭಯನ್ತೀ-ನಿಶ್ಚಲಂ ಕುರ್ವತೀ, ತಥಾ ವಾಚಂ ಸ್ತಮ್ಭಯನ್ತೀ-ಮೂಕತ್ವಂ ಚ ಕುರ್ವಾಣಾ, ಸ್ಮೃತಿಂ ಸಂಜ್ಞಾ ಚ ಮುಷ್ಣತೀ-ಸ್ಮೃತಿಸಂಜ್ಞಯೋರಪಹರಣಂ ವಿದಧತೀ, ತಥಾಽನ್ನಸ್ಯ-ಚತುರ್ವಿಧಸ್ಯಾಪಿ, ಮಾರ್ಗಂ ರುನ್ಧತೀ, ತಥಾ ಮರ್ಮಣಾಂ-ಹೃದಯಾದೀನಾಂ, ಘಟ್ಟನಂ-ಚಾಲನಂ, ಕುರ್ವತೀ, ತಥಾ ಪೃಷ್ಠತೋ ನಮನಂ ತಥಾ ಶೋಷಂ ಶರೀರಸ್ಯ ಕುರ್ವತೀ, ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಮಹತ್ ಮೂಲಂ-ಉತ್ಪತ್ತೌ ಕಾರಣಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಮಹಾಮೂಲಾ| ತಥಾ, ಮಹಾಶಬ್ದಾ ಮಹಾವೇಗಾ ಮಹಾಬಲಾ ಚೇಯಂ ಭವತಿ| ಏತೈಶ್ಚ ವಿಶೇಷಣೈರಸ್ಯಾಃ ಶಿಘ್ರಪ್ರಾಣಹಾರಿತ್ವಂ ದ್ಯೋತ್ಯತೇ|
Adhikarana gambhIrAhidhmAyAH lakShaNam (28-29) · Śloka 29
ಅಥ ಗಮ್ಭೀರಾಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಪಕ್ವಾಶಯಾದ್ವಾ ನಾಭೇರ್ವಾ ಪೂರ್ವವದ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ತದ್ರೂಪಾ ಸಾ ಮುಹುಃ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜೃಮ್ಭಾಮಙ್ಗಪ್ರಸಾರಣಮ್||೨೮|| ಗಮ್ಭೀರೇಣಾನುನಾದೇನ ಗಮ್ಭೀರಾ| |೨೯|
अथ गम्भीरां लक्षयति - - - - पक्वाशयाद्वा नाभेर्वा पूर्ववद्या प्रवर्तते| तद्रूपा सा मुहुः कुर्याज्जृम्भामङ्गप्रसारणम्||२८|| गम्भीरेणानुनादेन गम्भीरा| |२९|
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಪಕ್ವಾಶಯಾತ್-ನಾಭೇರಧಸ್ತಾತ್, ಅಥವಾ ನಾಭೇಃ-ನಾಭಿದೇಶಾತ್, ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಸಾ ಪೂರ್ವವದಿತಿ ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾವತ್| ಯಥಾ,-ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾ "ಸ್ತಬ್ಧಭ್ರೂಶಙ್ಖಯುಗ್ಮಸ್ಯ" (ಶ್ಲೋ. ೨೫) ಇತ್ಯಾದಿವಿಶೇಷಣವಿಸಿಷ್ಟಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥೈವೇಯಂ ತಥಾಭೂತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ತದ್ರೂಪಾ-ತಸ್ಯಾ ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾಯಾಃ ಸದೃಶಂ ರೂಪಂ-ಲಕ್ಷಣಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತದ್ರೂಪಾ| ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾತೋಽಸ್ಯಾ ಇದಮಧಿಕಂ ಲಕ್ಷಣಮ್,-ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ಜೃಮ್ಭಾಂ ತಥಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುರಙ್ಗಪ್ರಸಾರಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಗಮ್ಭೀರೇಣಾನುನಾದೇನೇತಿ| ಅನುನಾದಃ-ಅನುರಣನಮ್, ಘಣ್ಟಾದೀನಾಮಿವ| ಗಮ್ಭೀರೇಣಾನುನಾದೇನ ಹೇತುನಾ ಗಮ್ಭೀರಾಖ್ಯೇಯಮ್|
Adhikarana hidhmAnAM sAdhyatvAdi (29-2) · Śloka 2
ತಾಸು ಸಾಧಯೇತ್| ಆದ್ಯೇ ದ್ವೇ, ವರ್ಜಯೇದನ್ತ್ಯೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಂ ಚ ವೇಗಿನೀಮ್||೨೯|| ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಸಞ್ಚಿತಾಮಸ್ಯ ಸ್ಥವಿರಸ್ಯ ವ್ಯವಾಯಿನಃ| ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ಭಕ್ತಚ್ಛೇದಕ್ಷತಸ್ಯ ವಾ||೩೦|| ಇತಿ ಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಮ್||೨||
तासु साधयेत्| आद्ये द्वे, वर्जयेदन्त्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम्||२९|| सर्वाश्च सञ्चितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः| व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदक्षतस्य वा||३०|| इति हिध्मानिदानम्||२||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ತಾಸು-ಪಞ್ಚಸು ಹಿಧ್ಮಾಸು ಮಧ್ಯೇ, ಆದ್ಯೇ ದ್ವೇ ಯೇ ಹಿಧ್ಮೇ-ಭಕ್ತೋದ್ಭವಾಕ್ಷುದ್ರಾಖ್ಯೇ, ತೇ ಸಾಧಯೇತ್-ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್, ಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್| ಅನ್ತ್ಯೇ ಯೇ ದ್ವೇ-ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾಗಮ್ಭೀರಾಖ್ಯೇ, ತೇ ವರ್ಜಯೇತ್-ನೋಪಕ್ರಮೇತ್, ಅಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್| ಆದೌ ಭವೇ ಆದ್ಯೇ, ಏವಮನ್ತ್ಯೇ, "ದಿಗಾದಿತ್ವಾತ್ (ದಿಭ್ಯೋ ಯತ್" ಇತಿ) ಯತ್| ತಥಾ ವೇಗಿನೀಂ ಚ-ಯಮಲಾಖ್ಯಾಂ, ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಂ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಾಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ನ ಕೇವಲಮೇತಾ ಏವ ವರ್ಜಯೇತ್, ಯಾವತ್ಸರ್ವಾ ಅಪಿ ಹಿಧ್ಮಾ ಏವಂಭೂತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಜಾತಾ ವರ್ಜಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ? [ಸಞ್ಚಿತಾಮಸ್ಯ-] ಚಿರಕಾಲಸಮ್ಭೃತಾಮಸ್ಯ, ತಥಾ ಸ್ಥವಿರಸ್ಯ-ವೃದ್ಧಸ್ಯ, ತಥಾ ವ್ಯವಾಯಿನಃ-ಸ್ತ್ರೀಗಮನಶೀಲಸ್ಯ. [ತಥಾ ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ,] ತಥಾ ಭಕ್ತಸ್ಯ ಛೇದೋ ಭಕ್ತಚ್ಛೇದೋ,-ಭೋಜನನಿವೃತ್ತಿಃ, ತೇನ ಕ್ಷತಃ-ಕ್ಷೀಣೋ ದುರ್ಬಲೋ, ಭಕ್ತಚ್ಛೇದಕ್ಷತಃ, ತಸ್ಯ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್|
Adhikarana hidhmAshvAsayoH shIghranAshakatvam (4) · Śloka 4
ಅಧುನಾ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಯೋಃ ಶೀಘ್ರಕಾರಿತ್ವಮಾಹ - - - ಸರ್ವೇಽಪಿ ರೋಗಾ ನಾಶಾಯ ನ ತ್ವೇವಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಃ| ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೌ ಯಥಾ ತೌ ಹಿ ಮೃತ್ಯುಕಾಲೇ ಕೃತಾಲಯೌ||೩೧|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||
अधुना हिध्माश्वासयोः शीघ्रकारित्वमाह - - - सर्वेऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शीघ्रकारिणः| हिध्माश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ||३१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने श्वासहिध्मानिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ಸ೦-ಸರ್ವೇ ರೋಗಾ ನಾಶಾಯ-ಅಭಾವಾಯ, ಸ್ಯುಃ| ನ ಕೇವಲಂ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಾವಿತ್ಯುಪದರ್ಶನಾರ್ಥೋಽಪಿಶಬ್ದಃ| ನ ಪುನರೇವಂ ಶೀಘ್ರವಿನಾಶಕಾರಿಣಃ ಸರ್ವೇ, ಯಥಾ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೌ ಶೀಘ್ರವಿನಾಶಕಾರಿಣೌ| ಯಸ್ಮಾತ್ತೌ ಮೃತ್ಯುಕಾಲೇ-ಮರಣಾವಸರೇ, ಕೃತಾಲಯೌ-ವಿಹಿತವಸತೀ, ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ತಯೋರವಶ್ಯಂಭಾವಿತ್ವಾತ್| ಶೀಘ್ರಮಾರಣಸ್ವಭಾವತ್ವಾದನಯೋಸ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಸತ್ವರಂ ಯತಿತವ್ಯಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೪||