Adhikarana shvAsahidhmAnidAnAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ|
ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
View original
अथातः श्वासहिध्मानिदानं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
गद्यसूत्रे|२|
Adhikarana shvAsasya nidAnam (1-2) · Śloka 2
ಅಥ ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ನಿದಾನಾನಿ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಕಾಸವೃದ್ಧ್ಯಾ ಭವೇಚ್ಛ್ವಾಸಃ ಪೂರ್ವೈರ್ವಾ ದೋಷಕೋಪನೈಃ|
ಆಮಾತಿಸಾರವಮಥುವಿಷಪಾಣ್ಡುಜ್ವರೈರಪಿ||೧||
ರಜೋಧೂಮಾನಿಲೈರ್ಮರ್ಮಘಾತಾದತಿಹಿಮಾಮ್ಬುನಾ|
|೨|
View original
अथ श्वासस्य निदानानि लक्षयति - - - - कासवृद्ध्या भवेच्छ्वासः पूर्वैर्वा दोषकोपनैः|
आमातिसारवमथुविषपाण्डुज्वरैरपि||१||
रजोधूमानिलैर्मर्मघातादतिहिमाम्बुना|
|२|
Adhikarana shvAsabhedAH (2) · Śloka 2
|
ಕ್ಷುದ್ರಕಸ್ತಮಕಶ್ಛಿನ್ನೋ ಮಹಾನೂರ್ಧ್ವಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮಃ||೨||
View original
|
क्षुद्रकस्तमकश्छिन्नो महानूर्ध्वश्च पञ्चमः||२||
Adhikarana shvAsasaMprAptiH (3-4) · Śloka 4
ಅಧುನಾ ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ಯಾಪಿ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ - - - - ಕಫೋಪರುದ್ಧಗಮನಃ ಪವನೋ ವಿಷ್ವಗಾಸ್ಥಿತಃ|
ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನವಾಹೀನಿ ದುಷ್ಟಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ದೂಷಯನ್||೩||
ಉರಃಸ್ಥಃ ಕುರುತೇ ಶ್ವಾಸಮಾಮಾಶಯಸಮುದ್ಭವಮ್|
|೪|
View original
अधुना श्वासस्य पञ्चविधस्यापि सम्प्राप्तिमाह - - - - कफोपरुद्धगमनः पवनो विष्वगास्थितः|
प्राणोदकान्नवाहीनि दुष्टः स्रोतांसि दूषयन्||३||
उरःस्थः कुरुते श्वासमामाशयसमुद्भवम्|
|४|
Adhikarana shvAsapUrvarUpam (4-5) · Śloka 5
|
ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ತಸ್ಯ ಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಪ್ರಾಣವಿಲೋಮತಾ||೪||
ಆನಾಹಃ ಶಙ್ಖಭೇದಶ್ಚ|
|೫|
View original
|
प्राग्रूपं तस्य हृत्पार्श्वशूलं प्राणविलोमता||४||
आनाहः शङ्खभेदश्च|
|५|
Adhikarana kShudrashvAsasya lakShaNam (5) · Śloka 5
ತತ್ರಾಯಾಸಾತಿಭೋಜನೈಃ|
ಪ್ರೇರಿತಃ ಪ್ರೇರಯೇತ್ ಕ್ಷುದ್ರಂ ಸ್ವಯಂ ಸಂಶಮನಂ ಮರುತ್||೫||
View original
तत्रायासातिभोजनैः|
प्रेरितः प्रेरयेत् क्षुद्रं स्वयं संशमनं मरुत्||५||
Adhikarana tamakashvAsasya lakShaNam (6-10) · Śloka 10
ಅಥ ತಮಕಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಸಿರಾ ಗಚ್ಛನ್ನುದೀರ್ಯ ಪವನಃ ಕಫಮ್|
ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಶಿರೋಗ್ರೀವಮುರಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ಪೀಡಯನ್||೬||
ಕಾಸಂ ಘುರ್ಘುರಕಂ ಮೋಹಮರುಚಿಂ ಪೀನಸಂ ತೃಷಮ್|
ಕರೋತಿ ತೀವ್ರವೇಗಂ ಚ ಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರಾಣೋಪತಾಪಿನಮ್||೭||
ಪ್ರತಾಮ್ಯೇತ್ತಸ್ಯ ವೇಗೇನ ನಿಷ್ಠ್ಯೂತಾನ್ತೇ ಕ್ಷಣಂ ಸುಖೀ|
ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛಯಾನಃ ಶ್ವಸಿತಿ ನಿಷಣ್ಣಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮೃಚ್ಛತಿ||೮||
ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷೋ ಲಲಾಟೇನ ಸ್ವಿದ್ಯತಾ ಭೃಶಮರ್ತಿಮಾನ್|
ವಿಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ಮುಹುಃಶ್ವಾಸೀ ಕಾಙ್ಕ್ಷತ್ಯುಷ್ಣಂ ಸವೇಪಥುಃ||೯||
ಮೇಘಾಮ್ಬುಶೀತಪ್ರಾಗ್ವಾತೈಃ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಶ್ಚ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ|
ಸ ಯಾಪ್ಯಸ್ತಮಕಃ, ಸಾಧ್ಯೋ ನವೋ ವಾ ಬಲಿನೋ ಭವೇತ್||೧೦||
View original
अथ तमकं लक्षयति - - - - प्रतिलोमं सिरा गच्छन्नुदीर्य पवनः कफम्|
परिगृह्य शिरोग्रीवमुरः पार्श्वे च पीडयन्||६||
कासं घुर्घुरकं मोहमरुचिं पीनसं तृषम्|
करोति तीव्रवेगं च श्वासं प्राणोपतापिनम्||७||
प्रताम्येत्तस्य वेगेन निष्ठ्यूतान्ते क्षणं सुखी|
कृच्छ्राच्छयानः श्वसिति निषण्णः स्वास्थ्यमृच्छति||८||
उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमर्तिमान्|
विशुष्कास्यो मुहुःश्वासी काङ्क्षत्युष्णं सवेपथुः||९||
मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः, श्लेष्मलैश्च विवर्द्धते|
स याप्यस्तमकः, साध्यो नवो वा बलिनो भवेत्||१०||
Adhikarana pratamakashvAsasya lakShaNam (11) · Śloka 11
ಜ್ವರಮೂರ್ಛಾಯುತಃ ಶೀತೈಃ ಶಾಮ್ಯೇತ್ಪ್ರತಮಕಸ್ತು ಸಃ|
|೧೧|
View original
ज्वरमूर्छायुतः शीतैः शाम्येत्प्रतमकस्तु सः|
|११|
Adhikarana chinnashvAsasya lakShaNam (11-13) · Śloka 13
ಅಥ ಛಿನ್ನಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - |
ಛಿನ್ನಾಚ್ಛ್ವಸಿತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದರುಜಾರ್ದಿತಃ||೧೧||
ಸಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಃ ಸಾನಾಹೋ ಬಸ್ತಿದಾಹನಿರೋಧವಾನ್|
ಅಧೋದೃಗ್ವಿಪ್ಲುತಾಕ್ಷಶ್ಚ ಮುಹ್ಯನ್ ರಕ್ತೈಕಲೋಚನಃ||೧೨||
ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯಃ ಪ್ರಲಪನ್ ದೀನೋ ನಷ್ಟಚ್ಛಾಯೋ ವಿಚೇತನಃ|
|೧೩|
View original
अथ छिन्नं लक्षयति - - - - |
छिन्नाच्छ्वसिति विच्छिन्नं मर्मच्छेदरुजार्दितः||११||
सस्वेदमूर्च्छः सानाहो बस्तिदाहनिरोधवान्|
अधोदृग्विप्लुताक्षश्च मुह्यन् रक्तैकलोचनः||१२||
शुष्कास्यः प्रलपन् दीनो नष्टच्छायो विचेतनः|
|१३|
Adhikarana mahAshvAsasya lakShaNam (13-15) · Śloka 15
ಅಧುನಾ ಮಹದಾಖ್ಯಂ ಶ್ವಾಸಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - |
ಮಹತಾ ಮಹತಾ ದೀನೋ ನಾದೇನ ಶ್ವಸಿತಿ ಕ್ರಥನ್||೧೩||
ಉದ್ಧೂಯಮಾನಃ ಸಂರಬ್ಧೋ ಮತ್ತರ್ಷಭ ಇವಾನಿಶಮ್|
ಪ್ರಣಷ್ಟಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನೋ ವಿಭ್ರಾನ್ತನಯನಾನನಃ||೧೪||
ವಕ್ಷಃ ಸಮಾಕ್ಷಿಪನ್ ಬದ್ಧಮೂತ್ರವರ್ಚಾ ವಿಶೀರ್ಣವಾಕ್|
ಶುಷ್ಕಕಣ್ಠೋ ಮುಹುರ್ಮುಹ್ಯನ್ ಕರ್ಣಶಙ್ಖಶಿರೋತಿರುಕ್||೧೫||
View original
अधुना महदाख्यं श्वासं लक्षयति - - - - |
महता महता दीनो नादेन श्वसिति क्रथन्||१३||
उद्धूयमानः संरब्धो मत्तर्षभ इवानिशम्|
प्रणष्टज्ञानविज्ञानो विभ्रान्तनयनाननः||१४||
वक्षः समाक्षिपन् बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक्|
शुष्ककण्ठो मुहुर्मुह्यन् कर्णशङ्खशिरोतिरुक्||१५||
Adhikarana UrdhvashvAsasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
ಅಥೋರ್ಧ್ವಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹ - - - - ದೀರ್ಘಮೂರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಸಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾನ್ನ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತ್ಯಧಃ|
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತಮುಖಸ್ರೋತಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಗನ್ಧವಹಾರ್ದಿತಃ||೧೬||
ಊರ್ಧ್ವದೃಗ್ವೀಕ್ಷತೇ ಭ್ರಾನ್ತಮಕ್ಷಿಣೀ ಪರಿತಃ ಕ್ಷಿಪನ್|
ಮರ್ಮಸು ಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನೇಷು ಪರಿದೇವೀ ನಿರುದ್ಧವಾಕ್||೧೭||
View original
अथोर्ध्वलक्षणार्थमाह - - - - दीर्घमूर्ध्वं श्वसित्यूर्ध्वान्न च प्रत्याहरत्यधः|
श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः||१६||
ऊर्ध्वदृग्वीक्षते भ्रान्तमक्षिणी परितः क्षिपन्|
मर्मसु च्छिद्यमानेषु परिदेवी निरुद्धवाक्||१७||
Adhikarana chinnamahordhvashvAsAnAM sAdhyatvAdi (18-1) · Śloka 1
ಏತೇ ಸಿದ್ಧ್ಯೇಯುರವ್ಯಕ್ತಾ ವ್ಯಕ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಹರಾ ಧ್ರುವಮ್|
|೧೮|
ಇತಿ ಶ್ವಾಸನಿದಾನಮ್||೧||
View original
एते सिद्ध्येयुरव्यक्ता व्यक्ताः प्राणहरा ध्रुवम्|
|१८|
इति श्वासनिदानम्||१||
Adhikarana hidhmAyAH shvAsatulyatvam (18-19) · Śloka 19
ಅಥ ಹಿಧ್ಮಾಸ್ವರೂಪಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಅಥ ಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಮ್|
|
ಶ್ವಾಸೈಕಹೇತುಪ್ರಾಗ್ರೂಪಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಕೃತಿಸಂಶ್ರಯಾಃ||೧೮||
ಹಿಧ್ಮಾಃ|
|೧೯|
View original
अथ हिध्मास्वरूपं लक्षयति - - - - अथ हिध्मानिदानम्|
|
श्वासैकहेतुप्राग्रूपसङ्ख्याप्रकृतिसंश्रयाः||१८||
हिध्माः|
|१९|
Adhikarana pa~jcAnAM hidhmAnAM nAmAni (19) · Śloka 19
ಭಕ್ತೋದ್ಭವಾ ಕ್ಷುದ್ರಾ ಯಮಲಾ ಮಹತೀತಿ ಚ|
ಗಮ್ಭೀರಾ ಚ|೧೯|
View original
भक्तोद्भवा क्षुद्रा यमला महतीति च|
गम्भीरा च|१९|
Adhikarana bhaktodbhavAhidhmAyA lakShaNam (19-21) · Śloka 21
ಭಕ್ತೋದ್ಭವಾಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ - - - - |
ಮರುತ್ತತ್ರ ತ್ವರಯಾಽಯುಕ್ತಿಸೇವಿತೈಃ||೧೯||
ರೂಕ್ಷತೀಕ್ಷ್ಣಖರಾಸಾತ್ಮ್ಯೈರನ್ನಪಾನೈಃ ಪ್ರಪೀಡಿತಃ|
ಕರೋತಿ ಹಿಧ್ಮಾಮರುಜಾಂ ಮನ್ದಶಬ್ದಾಂ ಕ್ಷವಾನುಗಾಂ||೨೦||
ಶಮಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಾನ್ನಪಾನೇನ ಯಾ ಪ್ರಯಾತಿ ಚ ಸಾಽನ್ನಜಾ|
|೨೧|
View original
भक्तोद्भवां लक्षयितुमाह - - - - |
मरुत्तत्र त्वरयाऽयुक्तिसेवितैः||१९||
रूक्षतीक्ष्णखरासात्म्यैरन्नपानैः प्रपीडितः|
करोति हिध्मामरुजां मन्दशब्दां क्षवानुगां||२०||
शमं सात्म्यान्नपानेन या प्रयाति च साऽन्नजा|
|२१|
Adhikarana kShudrAhidhmAyAH lakShaNam (21-22) · Śloka 22
ಅಥ ಕ್ಷುದ್ರಾಖ್ಯಾಂ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಹ - - - - |
ಆಯಾಸಾತ್ಪವನಃ ಕ್ಷುದ್ರಃ ಕ್ಷುದ್ರಾಂ ಹಿಧ್ಮಾಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್||೨೧||
ಜತ್ರುಮೂಲಪ್ರವಿಸೃತಾಮಲ್ಪವೇಗಾಂ ಮೃದುಂ ಚ ಸಾ|
ವೃದ್ಧಿಮಾಯಾಸ್ಯತೋ ಯಾತಿ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ ಮಾರ್ದವಮ್||೨೨||
View original
अथ क्षुद्राख्यां लक्षयितुमाह - - - - |
आयासात्पवनः क्षुद्रः क्षुद्रां हिध्मां प्रवर्तयेत्||२१||
जत्रुमूलप्रविसृतामल्पवेगां मृदुं च सा|
वृद्धिमायास्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्||२२||
Adhikarana yamalAhidhmAyAH lakShaNam (23-25) · Śloka 25
ಅಧುನಾ ಯಮಲಾಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ - - - - ಚಿರೇಣ ಯಮಲೈರ್ವೇಗೈರಾಹಾರೇ ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ|
ಪರಿಣಾಮೋನ್ಮುಖೇ ವೃದ್ಧಿಂ ಪರಿಣಾಮೇ ಚ ಗಚ್ಛತಿ||೨೩||
ಕಮ್ಪಯನ್ತೀ ಶಿರೋಗ್ರೀವಮಾಧ್ಮಾತಸ್ಯಾತಿತೃಷ್ಯತಃ|
ಪ್ರಲಾಪಚ್ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರನೇತ್ರವಿಪ್ಲುತಿಜೃಮ್ಭಿಣಃ||೨೪||
ಯಮಲಾ ವೇಗಿನೀ ಹಿಧ್ಮಾ ಪರಿಣಾಮವತೀ ಚ ಸಾ|
|೨೫|
View original
अधुना यमलां व्याचष्टे - - - - चिरेण यमलैर्वेगैराहारे या प्रवर्तते|
परिणामोन्मुखे वृद्धिं परिणामे च गच्छति||२३||
कम्पयन्ती शिरोग्रीवमाध्मातस्यातितृष्यतः|
प्रलापच्छर्द्यतीसारनेत्रविप्लुतिजृम्भिणः||२४||
यमला वेगिनी हिध्मा परिणामवती च सा|
|२५|
Adhikarana mahAhidhmAyAH lakShaNam (25-27) · Śloka 27
ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾಂ ವ್ಯಾಚಿಖ್ಯಾಸುರಾಹ - - - - |
ಸ್ತಬ್ಧಭ್ರೂಶಙ್ಖಯುಗ್ಮಸ್ಯ ಸಾಸ್ರವಿಪ್ಲುತಚಕ್ಷುಷಃ||೨೫||
ಸ್ತಮ್ಭಯನ್ತೀ ತನುಂ ವಾಚಂ ಸ್ಮೃತಿಂ ಸಂಜ್ಞಾಂ ಚ ಮುಷ್ಣತೀ|
ರುನ್ಧತೀ ಮಾರ್ಗಮನ್ನಸ್ಯ ಕುರ್ವತೀ ಮರ್ಮಘಟ್ಟನಮ್||೨೬||
ಪೃಷ್ಠತೋ ನಮನಂ ಶೋಷಂ ಮಹಾಹಿಧ್ಮಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ|
ಮಹಾಮೂಲಾ ಮಹಾಶಬ್ದಾ ಮಹಾವೇಗಾ ಮಹಾಬಲಾ||೨೭||
View original
महाहिध्मां व्याचिख्यासुराह - - - - |
स्तब्धभ्रूशङ्खयुग्मस्य सास्रविप्लुतचक्षुषः||२५||
स्तम्भयन्ती तनुं वाचं स्मृतिं संज्ञां च मुष्णती|
रुन्धती मार्गमन्नस्य कुर्वती मर्मघट्टनम्||२६||
पृष्ठतो नमनं शोषं महाहिध्मा प्रवर्तते|
महामूला महाशब्दा महावेगा महाबला||२७||
Adhikarana gambhIrAhidhmAyAH lakShaNam (28-29) · Śloka 29
ಅಥ ಗಮ್ಭೀರಾಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - ಪಕ್ವಾಶಯಾದ್ವಾ ನಾಭೇರ್ವಾ ಪೂರ್ವವದ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತತೇ|
ತದ್ರೂಪಾ ಸಾ ಮುಹುಃ ಕುರ್ಯಾಜ್ಜೃಮ್ಭಾಮಙ್ಗಪ್ರಸಾರಣಮ್||೨೮||
ಗಮ್ಭೀರೇಣಾನುನಾದೇನ ಗಮ್ಭೀರಾ|
|೨೯|
View original
अथ गम्भीरां लक्षयति - - - - पक्वाशयाद्वा नाभेर्वा पूर्ववद्या प्रवर्तते|
तद्रूपा सा मुहुः कुर्याज्जृम्भामङ्गप्रसारणम्||२८||
गम्भीरेणानुनादेन गम्भीरा|
|२९|
Adhikarana hidhmAnAM sAdhyatvAdi (29-2) · Śloka 2
ತಾಸು ಸಾಧಯೇತ್|
ಆದ್ಯೇ ದ್ವೇ, ವರ್ಜಯೇದನ್ತ್ಯೇ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಾಂ ಚ ವೇಗಿನೀಮ್||೨೯||
ಸರ್ವಾಶ್ಚ ಸಞ್ಚಿತಾಮಸ್ಯ ಸ್ಥವಿರಸ್ಯ ವ್ಯವಾಯಿನಃ|
ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ಭಕ್ತಚ್ಛೇದಕ್ಷತಸ್ಯ ವಾ||೩೦||
ಇತಿ ಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಮ್||೨||
View original
तासु साधयेत्|
आद्ये द्वे, वर्जयेदन्त्ये सर्वलिङ्गां च वेगिनीम्||२९||
सर्वाश्च सञ्चितामस्य स्थविरस्य व्यवायिनः|
व्याधिभिः क्षीणदेहस्य भक्तच्छेदक्षतस्य वा||३०||
इति हिध्मानिदानम्||२||
Adhikarana hidhmAshvAsayoH shIghranAshakatvam (4) · Śloka 4
ಅಧುನಾ ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸಯೋಃ ಶೀಘ್ರಕಾರಿತ್ವಮಾಹ - - - ಸರ್ವೇಽಪಿ ರೋಗಾ ನಾಶಾಯ ನ ತ್ವೇವಂ ಶೀಘ್ರಕಾರಿಣಃ|
ಹಿಧ್ಮಾಶ್ವಾಸೌ ಯಥಾ ತೌ ಹಿ ಮೃತ್ಯುಕಾಲೇ ಕೃತಾಲಯೌ||೩೧||
ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾನಿದಾನಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||
View original
अधुना हिध्माश्वासयोः शीघ्रकारित्वमाह - - - सर्वेऽपि रोगा नाशाय न त्वेवं शीघ्रकारिणः|
हिध्माश्वासौ यथा तौ हि मृत्युकाले कृतालयौ||३१||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने श्वासहिध्मानिदानं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||