Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka
🔊 Audio coming soon
അഥോദരനിദാനമാരഭ്യതേ| യതോऽനന്തരേऽധ്യായ ആനാഹലക്ഷണമുക്തമ്| ഉദരം ച കുക്ഷിമാനഹ്യ ദോഷാഃ കുര്വതേ|
12. udaranidānādhyāyaḥ
Adhikarana udaranidAnAdhyAyaH, udarasya nidAnam (2-1) · Śloka 1
തസ്മാദതോऽനന്തരമുദരനിദാനമുച്യതേ ഇത്യാഹ - - - - അഥാത ഉദരനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ)|൨| രോഗാഃ സര്വേऽപി മന്ദേऽഗ്നൌ സുതരാമുദരാണി തു| അജീര്ണാന്മലിനൈശ്ചാന്നൈര്ജായന്തേ മലസഞ്ചയാത്||൧||
View original
तस्मादतोऽनन्तरमुदरनिदानमुच्यते इत्याह - - - - अथात उदरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि तु| अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात्||१||
🔊 Audio coming soon
സ൦-സര്വേऽപി-ജ്വരാതീസാരാദയോ, രോഗാ മന്ദേऽഗ്നൌ സതി ജായന്തേ, അതിശയേന പുനരുദരാണി| അന്യേഭ്യശ്ചോദരഹേതുഭ്യോ മന്ദാഗ്നിത്വം പ്രധാനമുദരാണാം കാരണമിതി മന്ദേഗ്നാവിത്യനേന പ്രാഗുദ്ദിഷ്ടേന ദ്യോതയതി| അജീര്ണാദിത്യാദി| ചതുര്വിധാദജീര്ണാത്-ആമവിഷ്ടബ്ധവിദഗ്ധരസശേഷാഖ്യാത്, തഥാ മലിനൈശ്ചാന്നൈഃ-പൂതിപര്യുഷിതസങ്കീര്ണാദിലക്ഷണൈഃ, തഥാ മലസഞ്ചയാത്-ചിരകാലസമ്ഭൃതാദ്ദോഷാണാം പ്രചയാത്, ഉദരാണി ജായന്തേ|
Adhikarana udarasya samprAptiH (2-3) · Śloka 3
അധുനാ സമ്പ്രാപ്തിവിശേഷമാഹ - - - - ഊര്ധ്വാധോ ധാതവോ രുദ്ധ്വാ വാഹിനീരമ്ബുവാഹിനീഃ| പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന് സന്ദൂഷ്യ കുര്യസ്ത്വങ്മാംസസന്ധിഗാഃ||൨|| ആധ്മാപ്യ കുക്ഷിമുദരമ്| |൩|
View original
अधुना सम्प्राप्तिविशेषमाह - - - - ऊर्ध्वाधो धातवो रुद्ध्वा वाहिनीरम्बुवाहिनीः| प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य कुर्यस्त्वङ्मांससन्धिगाः||२|| आध्माप्य कुक्षिमुदरम्| |३|
🔊 Audio coming soon
സ൦-അമ്ബുവാഹിനീര്വാഹിനീഃ-ജലവാഹിനീ സ്രോതാംസി, ഊര്ധ്വാധോ രുദ്ധ്വാ ധാതവോ-വാതാദയഃ, ഉദരം കുര്യുഃ| കീദൃശാഃ ? ത്വക് ച മാംസം ച ത്വങ്മാംസേ, തയോഃ സന്ധിഃ-അന്തരം, തത്ര ഗച്ഛന്തീതി ത്വങ്മാംസസന്ധിഗാഃ, തത്രസ്ഥാ ഇത്യര്ഥഃ| കിം കൃത്വാ ? കുക്ഷിമാധ്മാപ്യ-ആനഹ്യ| തഥാ, പ്രാണശ്ചാഗ്നിശ്ചാപാനശ്ച താന് പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന് സന്ദൂഷ്യദൂഷയിത്വാ| പ്രകൃത്യാ മന്ദോऽഗ്നിഃ പുനര്വാതാദിഭിഃ സന്ദൂഷിതോ ജഠരം കരോതീത്യര്ഥഃ|
Adhikarana udaramaShTavidham (3) · Śloka 3
അഷ്ടധാ തച്ച ഭിദ്യതേ| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച പ്ലീഹബദ്ധക്ഷതോദകൈഃ||൩||
View original
अष्टधा तच्च भिद्यते| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः||३||
🔊 Audio coming soon
സ൦-തച്ച-ഉദരം, അഷ്ടധാ സ്യാത്| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ-വാതപിത്തകഫൈസ്ത്രയഃ, സമസ്തൈഃ-സന്നിപാതേന ചൈകഃ, പ്ലീഹോദരം ബദ്ധോദരം ക്ഷതോദരം ജലോദരമിതി [ ച ചത്വാരഃ, ഏവമഷ്ടൌ ]| വാതാദികൃതാന്യപി പ്ലീഹാദ്യുദരാണി പ്ലീഹാദിനിമിത്തസംജ്ഞയോക്താനി| യഥാ, വൃദ്ധ്യാഖ്യോ രോഗഃ| സംജ്ഞാവിശേഷശ്ച ചികിത്സാവിശേഷപ്രതിപത്ത്യര്ഥഃ|
Adhikarana udarArtAnAM lakShaNam (4-5) · Śloka 5
തേനാര്താഃ ശുഷ്കതാല്വോഷ്ഠാഃ ശൂനപാദകരോദരാഃ| നഷ്ടചേഷ്ടാബലാഹാരാഃ കൃശാഃ പ്രധ്മാതകുക്ഷയഃ||൪|| സ്യുഃ പ്രേതരൂപാഃ പുരുഷാഃ| |൫|
View original
तेनार्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः शूनपादकरोदराः| नष्टचेष्टाबलाहाराः कृशाः प्रध्मातकुक्षयः||४|| स्युः प्रेतरूपाः पुरुषाः| |५|
🔊 Audio coming soon
സ൦-തേന-ഉദരേണ, ആര്താഃ-പീഡിതാഃ പുരുഷാഃ, ശുഷ്കതാല്വോഷ്ഠാഃ ശൂനപാദാദയോ നഷ്ടചേഷ്ടാദികാഃ കൃശാദയശ്ച സ്യുഃ|
Adhikarana udarasya pUrvarUpam (5-8) · Śloka 8
ഭാവിനസ്തസ്യ ലക്ഷണമ്| ക്ഷുന്നാശോऽന്നം ചിരാത്സര്വം സവിദാഹം ച പച്യതേ||൫|| ജീര്ണാജീര്ണം ന ജാനാതി സൌഹിത്യം സഹതേ ന ച| ക്ഷീയതേ ബലതഃ ശശ്വച്ഛ്വസിത്യല്പേऽപി ചേഷ്ടിതേ||൬|| വൃദ്ധിര്വിശോऽപ്രവൃത്തിശ്ച കിഞ്ചിച്ഛോഫശ്ച പാദയോഃ| രുഗ്ബസ്തിസന്ധൌ തതതാ ലഘ്വല്പാഭോജനൈരപി||൭|| രാജീജന്മ വലീനാശോ ജഠരേ| |൮|
View original
भाविनस्तस्य लक्षणम्| क्षुन्नाशोऽन्नं चिरात्सर्वं सविदाहं च पच्यते||५|| जीर्णाजीर्णं न जानाति सौहित्यं सहते न च| क्षीयते बलतः शश्वच्छ्वसित्यल्पेऽपि चेष्टिते||६|| वृद्धिर्विशोऽप्रवृत्तिश्च किञ्चिच्छोफश्च पादयोः| रुग्बस्तिसन्धौ ततता लघ्वल्पाभोजनैरपि||७|| राजीजन्म वलीनाशो जठरे| |८|
🔊 Audio coming soon
സ൦-തസ്യ ഭാവിനോ-ഭവിഷ്യതോ, ലക്ഷണം ക്ഷുന്നാശാദികം സ്യാത്| തഥാ, ബസ്തിസന്ധൌ രുക്-ശൂലമ്| തഥാ, ലഗുഭോജനൈരല്പഭോജനൈരഭോജനൈരപി ച ബസ്തിസന്ധൌ തതതാ-വിസ്തീര്ണതാ, ആധ്മാതതേത്യര്ഥഃ| തഥാ, രാജീനാം ജന്മ-സമ്ഭവോ, വലീനാം ച നാശോ ജഠരേ സ്യാത്|
Adhikarana udarasya sAmAnyalakShaNam (8-9) · Śloka 9
ജഠരേഷു തു| സര്വേഷു തന്ദ്രാ സദനം മലസങ്ഗോऽല്പവഹ്നിതാ||൮|| ദാഹഃ ശ്വയഥുരാധ്മാനമന്തേ സലിലസമ്ഭവഃ| |൯|
View original
जठरेषु तु| सर्वेषु तन्द्रा सदनं मलसङ्गोऽल्पवह्निता||८|| दाहः श्वयथुराध्मानमन्ते सलिलसम्भवः| |९|
🔊 Audio coming soon
സ൦-ജഠരേഷു-ജഠരാഖ്യേഷു, സര്വേഷു തു രോഗേഷു തന്ദ്രാ-ആലസ്യം, തഥാ സദനം ദേഹസ്യ ഭവതി| തഥാ, മലസ്യ സങ്ഗഃ-പുരീഷസ്യാപ്രവൃത്തിഃ| തഥാ, അല്പാഗ്നിത്വമ്| തഥാ, ദാഹഃ ശ്വയഥുരാധ്മാനം ച| അന്തേ-അവസാനേ, സലിലസമ്ഭവഃ|
Adhikarana atoyasyodarasya lakShaNam (9-12) · Śloka 12
അതോയമദുരം കിം ലക്ഷണമ് ? ഇത്യാഹ - - - - | സര്വം ത്വതോയമരുണമശോഫം നാതിഭാരികമ്||൯|| ഗവാക്ഷിതം സിരാജാലൈഃ സദാ ഗുഡഗുഡായതേ| നാഭിമന്ത്രം ച വിഷ്ടഭ്യ വേഗം കൃത്വാ പ്രണശ്യതി||൧൦|| മാരുതോ ഹൃത്കടീനാഭിപായുവങ്ക്ഷണവേദനാഃ| സശബ്ദോ നിശ്ചരേദ്വായുര്വിഡ്ബദ്ധാ മൂത്രമല്പകമ്||൧൧|| നാതിമന്ദോऽനലോ ലൌല്പം ന ച സ്യാദ്വിരസം മുഖമ്| |൧൨|
View original
अतोयमदुरं किं लक्षणम् ? इत्याह - - - - | सर्वं त्वतोयमरुणमशोफं नातिभारिकम्||९|| गवाक्षितं सिराजालैः सदा गुडगुडायते| नाभिमन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति||१०|| मारुतो हृत्कटीनाभिपायुवङ्क्षणवेदनाः| सशब्दो निश्चरेद्वायुर्विड्बद्धा मूत्रमल्पकम्||११|| नातिमन्दोऽनलो लौल्पं न च स्याद्विरसं मुखम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
സ൦-സര്വമുദരമതോയം-ജലോദരതാമപ്രാപ്തം, വര്ണതോऽരുണം, തഥാऽശോഫം-ശോഫേനാനാക്രാന്തം, തഥാ നാതിഭാരികം-നാതിശയേന ഗുരു, തഥാ സിരാജാലൈഃ-സിരാസമൂഹൈര്ജാലാകൃതിഭിഃ, ഗവാക്ഷിതം-നിരന്തരമാക്രാന്തം, സദാ-സര്വകാലം, ഗുഡഗുഡായതേ-ഗുഡഗുഡ ഈദൃശമവ്യക്തം ശബ്ദമാചരതി| തഥാ, മാരുതോ നാഭിം വിഷ്ടഭ്യ-സ്തബ്ധതാം നീത്വാ, തഥാऽന്ത്രം ച വിഷ്ടഭ്യ, വേഗം കൃത്വാ-ഹൃത്കടീനാഭിപായുവങ്ക്ഷണവേദനാ ഇത്യേവംരൂപമാത്മീയം സംരമ്ഭം പ്രദര്ശ്യാനന്തരം, പ്രണശ്യതി| തഥാ, സശബ്ദോ വായുരന്തര്നിശ്ചരേത്-നിര്യാതി| തഥാ വിഡ്ബദ്ധാ, തഥാ മൂത്രമതിശയേനാല്പം സ്യാത്| തഥാ കിഞ്ചിന്മന്ദോऽഗ്നിഃ, തഥാ ലൌല്യം-ഗൃദ്ധിഃ, ന ച വിരസം മുഖം സ്യാത്| യത്ര തദതോയസമ്ഭവം വേദ്യമ്| അസ്മാച്ച വിപരീതലക്ഷണം സാമര്ഥ്യാത് സതോയമ്|
Adhikarana vAtodarasya lakShaNam (12-15) · Śloka 15
| തത്ര വാതോദരേ ശോഫഃ പാണിപാന്മുഷ്കകുക്ഷിഷു||൧൨|| കുക്ഷിപാര്ശ്വോദരകടീപൃഷ്ഠരുക് പര്വഭേദനമ്| ശുഷ്കകാസോऽങ്ഗമര്ദോऽധോഗുരുതാ മലസങ്ഗ്രഹഃ||൧൩|| ശ്യാവാരുണത്വഗാദിത്വമകസ്മാദ്വൃദ്ധിഹ്ലാസവത്| സതോദഭേദമുദരം തനുകൃഷ്ണസിരാതതമ്||൧൪|| ആധ്മാതദൃതിവച്ഛബ്ദമാഹതം പ്രകരോതി ച| വായുശ്ചാത്ര സരുക്ശബ്ദോ വിചരേത്സര്വതോഗതിഃ||൧൫||
View original
| तत्र वातोदरे शोफः पाणिपान्मुष्ककुक्षिषु||१२|| कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम्| शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः||१३|| श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्लासवत्| सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम्||१४|| आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च| वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत्सर्वतोगतिः||१५||
🔊 Audio coming soon
സ൦-തത്ര-തേഷൂദരേഷു മധ്യേ, വാതോദരേ ശോഫഃ പാണ്യാദിഷു, തഥാ കുക്ഷ്യാദിഷു രുക് പര്വഭേദനം തഥാ ശുഷ്കകാസാദയഃ സ്യുഃ| അകസ്മാത്-നിമിത്തം വിനാ, ഉദരം വൃദ്ധിഹ്രാസയുതം സ്യാത്, തഥാ സതോദഭേദം, തഥാ തനുകൃഷ്ണസിരാഭിസ്തതം-വ്യാപ്തമ്, ആഹതം ച തദുദരമാധ്മാതഭസ്ത്രേവ ശബ്ദം കരോതി| അത്ര ച-വാതോദരേ, വായുഃ സരുക്ശബ്ദഃ സര്വതോഗതിശ്ച സന് വിചരേത്-ഭ്രമതി|
Adhikarana pittodarasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
പിത്തോദരേ ജ്വരോ മൂര്ച്ഛാ ദാഹസ്തൃട് കടുകാസ്യതാ| ഭ്രമോऽതിസാരഃ പീതത്വം ത്വഗാദാവുദരം ഹരിത്||൧൬|| പീതതാമ്രസിരാനദ്ധം സസ്വേദം സോശ്മ ദഹ്യതേ| ധൂമായതി മൃദുസ്പര്ശം ക്ഷിപ്രപാകം പ്രദൂയതേ||൧൭||
View original
पित्तोदरे ज्वरो मूर्च्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता| भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित्||१६|| पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोश्म दह्यते| धूमायति मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते||१७||
🔊 Audio coming soon
സ൦-പിത്തോദരേ ജ്വരാദയഃ സ്യുഃ| തഥാ, ത്വഗാദൌ പീതത്വം ഭവതി| ജഠരം ഹരിതവര്ണം തഥാ പീതതാമ്രാഭിഃ സിരാഭിര്നദ്ധം-യുക്തം, സസ്വേദം ശോഷ്മ ച സ്യാത്, ദഹ്യതേ-തപ്യതേ ച| തഥാ, ധൂമായതി| തഥാ, മൃദുഃ-അകഠിനഃ, സ്പര്ശോ യസ്യ തദേവമ്| തഥാ, ക്ഷിപ്രപാകം സ്യാത്| പ്രദൂയതേ-ഉപതപ്യതേ ച|
Adhikarana kaphodarasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19
ശ്ലേഷ്മോദരേऽങ്ഗസദനം സ്വാപഃ ശ്വയഥുഗൌരവമ്| നിദ്രോത്ക്ലേശാരുചിശ്വാസകാസശുക്ലത്വഗാദിതാ||൧൮|| ഉദരം സ്തിമിതം ശ്ലക്ഷ്ണം ശുക്ലരാജീതതം മഹത്| ചിരാഭിവൃദ്ധി കഠിനം ശീതസ്പര്ശം ഗുരു സ്ഥിരമ്||൧൯||
View original
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापः श्वयथुगौरवम्| निद्रोत्क्लेशारुचिश्वासकासशुक्लत्वगादिता||१८|| उदरं स्तिमितं श्लक्ष्णं शुक्लराजीततं महत्| चिराभिवृद्धि कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम्||१९||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ശ്ലേഷ്മോദരേऽങ്ഗസാദാദയഃ സ്യുഃ| തഥോദരം സ്തിമിതം-നിശ്ചലമ്, തഥാ ശ്ലക്ഷ്ണം-കോമലസ്പര്ശമ്, തഥാ ശുക്ലരാജീഭിസ്തതം-വ്യാപ്തമ്, തഥാ ബൃഹത്, തഥാ ചിരാഭിവൃദ്ധി കഠിനം ച തഥാ ശീതസ്പര്ശമ്, തഥാ ഗുരു, തഥാ സ്ഥിരം-ന തു ചലമ്|
Adhikarana sannipAtodarasya lakShaNam (20-22) · Śloka 22
അധുനാ സന്നിപാതോദരം ലക്ഷയിതുമാഹ - - - - ത്രിദോഷകോപനൈസ്തൈസ്തൈഃ സ്ത്രീദത്തൈശ്ച രജോമലൈഃ| ഗരദൂഷീവിഷാദ്യൈശ്ച സരക്താഃ സഞ്ചിതാ മലാഃ||൨൦|| കോഷ്ഠം പ്രാപ്യ വികുര്വാണാഃ ശോഷമൂര്ച്ഛാഭ്രമാന്വിതമ്| കുര്യുസ്ത്രിലിങ്ഗമുദരം ശീഘ്രപാകം സുദാരുണമ്||൨൧|| ബാധതേ തച്ച സുതരാം ശീതവാതാഭ്രദര്ശനേ| |൨൨|
View original
अधुना सन्निपातोदरं लक्षयितुमाह - - - - त्रिदोषकोपनैस्तैस्तैः स्त्रीदत्तैश्च रजोमलैः| गरदूषीविषाद्यैश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः||२०|| कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोषमूर्च्छाभ्रमान्वितम्| कुर्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम्||२१|| बाधते तच्च सुतरां शीतवाताभ्रदर्शने| |२२|
🔊 Audio coming soon
സ൦-മലാഃ-വാതാദയഃ, സരക്താഃ സഞ്ചിതാസ്ത്രിലിങ്ഗം-ത്രിദോഷലക്ഷണം, തഥാ ശോഷാദിയുതം, തഥാ ശീഘ്രപാകം, തഥാ സുദാരുണമുദരം കുര്യുഃ| കിമ്ഭൂതൈഃ സഞ്ചിതാഃ ? ത്രിദോഷകോപനൈഃ-സങ്കീര്ണാദിഭോജനൈഃ, തൈസ്തൈഃ-സര്വരോഗനിദാനോക്തൈഃ, തഥാ സ്ത്രിയാ ദത്തൈ രജോമലൈഃ-കാര്മണാപരപര്യായൈര്വശീകരണൈഃ, തഥാ ഗരേണ ദൂഷീവിഷാദ്യൈശ്ച| ആദിശബ്ദേന വിരുദ്ധാഭ്യവഹാരാദേര്ഗ്രഹണമ്| അനേനാസ്യ ഹേതുവിശേഷകഥനമ്| കീദൃശാ ദോഷാഃ ? കോഷ്ഠം പ്രാപ്യ-ആശ്രിത്യ, വികുര്വാണാഃ-വിക്രിയാം യാതാഃ| തച്ച-ജഠരം, സുതരാം ശീതവാതാഭ്രദര്ശനേ ബാധതേ| ഇത്യനേനാസ്യ വിശേഷലക്ഷണം കഥിതമ്|
Adhikarana plIhodarasya lakShaNam (22-26) · Śloka 26
പ്ലീഹോദരാദീന്യധുനാ ലക്ഷയതി - - - - | അത്യാശിതസ്യ സങ്ക്ഷോഭാദ്യാനയാനാദിചേഷ്ടിതൈഃ||൨൨|| അതിവ്യവായകര്മാധ്വവമനവ്യാധികര്ശനൈഃ| വാമപാര്ശ്വാശ്രിതഃ പ്ലീഹാച്യുതഃ സ്ഥാനാദ്വിവര്ദ്ധതേ||൨൩|| ശോണിതം വാ രസാദിഭ്യോ വിവൃദ്ധം തം വിവര്ദ്ധയേത്| സോऽഷ്ഠീലേവാതികഠിനഃ പ്രാക് തതഃ കൂര്മപൃഷ്ഠവത്||൨൪|| ക്രമേണ വര്ദ്ധമാനശ്ച കുക്ഷാവുദരമാവഹേത്| ശ്വാസകാസപിപാസാസ്യവൈരസ്യാധ്മാനരുഗ്ജ്വരൈഃ||൨൫|| പാണ്ഡുത്വമൂര്ച്ഛാഛര്ദീഭിര്ദാഹമോഹൈശ്ച സംയുതമ്| അരുണാഭം വിവര്ണം വാ നീലഹാരിദ്രരാജിമത്||൨൬||
View original
प्लीहोदरादीन्यधुना लक्षयति - - - - | अत्याशितस्य सङ्क्षोभाद्यानयानादिचेष्टितैः||२२|| अतिव्यवायकर्माध्ववमनव्याधिकर्शनैः| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानाद्विवर्द्धते||२३|| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्द्धयेत्| सोऽष्ठीलेवातिकठिनः प्राक् ततः कूर्मपृष्ठवत्||२४|| क्रमेण वर्द्धमानश्च कुक्षावुदरमावहेत्| श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानरुग्ज्वरैः||२५|| पाण्डुत्वमूर्च्छाछर्दीभिर्दाहमोहैश्च संयुतम्| अरुणाभं विवर्णं वा नीलहारिद्रराजिमत्||२६||
🔊 Audio coming soon
സ൦-അതിതൃപ്തസ്യ നരസ്യ യാനഗമനാദിചേഷ്ടിതൈര്യഃ സങ്ക്ഷോഭസ്തസ്മാത്, തഥാऽതിവ്യവായാദിഭിഃ കര്ശനൈഃ പ്ലീഹാ സ്ഥാനാത്-സ്വാശയാത്, ച്യുതോ വിവര്ധതേ-വിശേഷേണ വൃദ്ധിം ഗച്ഛതി| കിമ്ഭൂതഃ പ്ലീഹാ ? വാമപാര്ശ്വാശ്രിതഃ| അഥവാ രസാദിഭ്യോ ധാതുഭ്യഃ ശോണിതം വിവൃദ്ധം-വൃദ്ധിഹേതുഭിരധികം കൃത്വാ വൃദ്ധിം പ്രാപ്തം, അനന്തരം തം-പ്ലീഹാനം സ്വസ്ഥാനാച്ച്യുതമച്യുതം വാ, വിശേഷേണ വര്ധയേത്-സ്വപ്രമാണാദാധിക്യം ജനയേത്| സഃ-പ്ലീഹാ, അഷ്ഠീലേവാതികഠിനഃ പ്രാഗ്ഭൂത്വാ, തതഃ-അനന്തരം, കച്ഛപപൃഷ്ഠാകൃതിഃ ക്രമേണ-ന സഹസൈവ, വര്ധമാനഃ-ആധിക്യം ഗച്ഛന്, കുക്ഷൌ-സ്വീയേ സ്ഥാനേ, ഉദരം വിദധ്യാത്| കീദൃശമ് ? ശ്വാസാദിഭിര്ദാഹമോഹപര്യന്തൈഃ സംയുതമ്| തഥാ, അരുണാഭം-അരുണവര്ണമ്, അഥവാ വിവര്ണം-അനിശ്ചിതവര്ണമ്, തഥാ നീലഹാരിദ്രരാജിമത് ഏവംവിധാ രാജയോ വിദ്യന്തേ യസ്മിംസ്തദേവമ്|
Adhikarana plIhodare doShAnubandhaH (27) · Śloka 27
ഉദാവര്തരുജാനാഹൈര്മോഹതൃഡ്ദഹനജ്വരൈഃ| ഗൌരവാരുചികാഠിന്യൈര്വിദ്യാത്തത്ര മലാന് ക്രമാത്||൨൭||
View original
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात्||२७||
🔊 Audio coming soon
സ൦-തത്ര-പ്ലീഹോദരേ, പൃഥഗ്ലക്ഷണലക്ഷിതാന്മലാന്-വാതാദീന്, ക്രമേണോദാവര്താദിനാ വിദ്യാത്| തത്രോദാവര്തരുജാനാഹൈര്വാതം വിദ്യാത്| മോഹതൃഡ്ദഹനജ്വരൈഃ പിത്തം വിദ്യാത്| ഗൌരവാരുചികാഠിന്യൈഃ കഫം വിദ്യാത്|
Adhikarana yakRududarasya lakShaNam (28) · Śloka 28
അഥ യകൃല്ലക്ഷയതി - - - - പ്ലീഹവദ്ദക്ഷിണാത്പാര്ശ്വാത് കുര്യാദ്യകൃദപി ച്യുതമ്| |൨൮|
View original
अथ यकृल्लक्षयति - - - - प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात् कुर्याद्यकृदपि च्युतम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
സ൦-യഥാ പൂര്വോക്തൈര്ഹേതുഭിഃ പ്ലീഹാ വാമപാര്ശ്വാച്ച്യുതോ വിവര്ധതേ-വിവൃദ്ധോ ഭൂത്വാऽനന്തരമുദരമാവഹേത്, തദ്വദ്യകൃദപി ദക്ഷിണാത് പാര്ശ്വാച്ച്യുതം സദ്വര്ധതേ-വൃദ്ധം സദുദരം കുരുതേ| അഥവാ ശോണിതം സ്വഹേതുതോ വിവൃദ്ധം യകൃദ്വിവര്ധയേത്, തച്ച വിവൃദ്ധമുദരമാവഹേത്| ഇതി പ്ലീഹോദരയകൃദുദരയോഃ സാദൃശ്യമ്|
Adhikarana baddhodarasya lakShaNam (28-32) · Śloka 32
അഥ ബദ്ധോദരം ലക്ഷയതി - - - - | പക്ഷ്മവാലൈഃ സഹാന്നേന ഭുക്തൈര്ബദ്ധായനേ ഗുദേ||൨൮|| ദുര്നാമഭിരുദാവതൈരന്യൈര്വാऽന്ത്രോപലോപിഭിഃ| വര്ചഃപിത്തകഫാന് രുദ്ധ്വാ കരോതി കുപിതോऽനിലഃ||൨൯|| അപാനോ ജഠരം തേന സ്യുര്ദാഹജ്വരതൃട്ക്ഷവാഃ| കാസശ്വാസോരുസദനം ശിരോഹൃന്നാഭിപായുരുക്||൩൦|| മലസങ്ഗോऽരുചിശ്ച്ഛര്ദിരുദരം മൂഢമാരുതമ്| സ്ഥിരം നീലാരുണസിരാരാജിനദ്ധമരാജി വാ||൩൧|| നാഭേരുപരി ച പ്രായോ ഗോപുച്ഛാകൃതി ജായതേ| |൩൨|
View original
अथ बद्धोदरं लक्षयति - - - - | पक्ष्मवालैः सहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे||२८|| दुर्नामभिरुदावतैरन्यैर्वाऽन्त्रोपलोपिभिः| वर्चःपित्तकफान् रुद्ध्वा करोति कुपितोऽनिलः||२९|| अपानो जठरं तेन स्युर्दाहज्वरतृट्क्षवाः| कासश्वासोरुसदनं शिरोहृन्नाभिपायुरुक्||३०|| मलसङ्गोऽरुचिश्च्छर्दिरुदरं मूढमारुतम्| स्थिरं नीलारुणसिराराजिनद्धमराजि वा||३१|| नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते| |३२|
🔊 Audio coming soon
സ൦-പക്ഷ്മാണി ച വാലാശ്ച പക്ഷ്മവാലാഃ, തൈരന്നേന സഹ ഭുക്തൈര്ബദ്ധായനേ ഗുദേ സത്യപാനോ വായുര്വിഗുണഃ-കുപിതോ, ജഠരം കരോതി| ബദ്ധമയനം-ദ്വാരം പുരീഷാനിലവാഹി, യസ്യ തദേവംവിധേ ഗുദേ| തഥാ ദുര്നാമഭിര്ഗുദേ ബദ്ധായനേ, തഥോദാവര്തൈര്ബദ്ധായനേ, തഥാऽന്യൈര്വാऽന്ത്രോപലേപിഭിഃ-ഉപദേഹിഭിര്ദധ്യോദനമാശോമാദിഭിഃ, ഗുദേ ബദ്ധായനേ, അപാനോ ജഠരം കരോതി| കിം കൃത്വാ ? വര്ചഃപിത്തകഫാന് രുദ്ധ്വാ-ആവൃത്യ, തദ്ബദ്ധോദരമുച്യതേ| തേന-ബദ്ധോദരേണ, ദാഹജ്വരതൃട്ക്ഷവാഃ സ്യുഃ| തഥാ, കാസശ്വാസാവൂരുസദനം ശിരോഹുന്നാഭിപായുരുക് സ്യാത്| തഥാ, മലാനാം-മൂത്രപുരീഷാദീനാം, സങ്ഗഃ-അപ്രവര്തനമ്| അരുചിസ്തഥാ ഛര്ദിഃ സ്യാത്| തഥോദരം മൂഢമാരുതം ഭവേത്| മൂഢോ-ബഹിരനിഃസരണരൂപോ, മാരുതോ യസ്മിംസ്തദേവമ്| മൂഢമാരുതത്വസ്യ സാമാന്യലക്ഷണേനൈവ ഗൃഹീതത്വാത്പുനര്ഗ്രഹണമതിശയാര്ഥമ്| തഥാ, സ്ഥിരം-അചലമ്| തഥാ, നീലാരുണസിരാരാജിഭിര്നദ്ധം-വ്യാപ്തമ്, അഥവാऽരാജി സ്യാത്| തച്ചോദരം പ്രായോ നാഭേരുപരിഷ്ടാദ്ഗോപുച്ഛാകൃതി ജായതേ| യഥായഥോര്ധ്വം തഥാതഥാ സൂക്ഷ്മമിത്യര്ഥഃ| അനേനാസ്യ സംസ്ഥാനമുക്തമ്|
Adhikarana chidrodarasya lakShaNam (32-36) · Śloka 36
അധുനാ ഛിദ്രോദരം ലക്ഷയതി - - - - | അസ്ഥ്യാദിശല്യൈഃ സാന്നൈശ്ചദ്ഭുക്തൈരത്യശനേന വാ||൩൨|| ഭിദ്യതേ പച്യതേ വാऽന്ത്രം തച്ഛിദ്രൈശ്ച സ്രവന്ബഹിഃ| ആമ ഏവ ഗുദാദേതി തതോऽല്പാല്പം സവിഡ്രസഃ||൩൩|| തുല്യഃ കുണപഗന്ധേന പിച്ഛിലഃ പീതലോഹിതഃ| ശേഷശ്ചാപൂര്യ ജഠരം ജഠരം ഘോരമാവഹേത്||൩൪|| വര്ദ്ധയേത്തദധോ നാഭേരാശു ചൈതി ജലാത്മതാമ്| ഉദ്രിക്തദോഷരൂപം ച വ്യാപ്തം ച ശ്വാസതൃഡ്ഭ്രമൈഃ||൩൫|| ഛിദ്രോദരമിദം പ്രാഹുഃ പരിസ്രാവീതി ചാപരേ| |൩൬|
View original
अधुना छिद्रोदरं लक्षयति - - - - | अस्थ्यादिशल्यैः सान्नैश्चद्भुक्तैरत्यशनेन वा||३२|| भिद्यते पच्यते वाऽन्त्रं तच्छिद्रैश्च स्रवन्बहिः| आम एव गुदादेति ततोऽल्पाल्पं सविड्रसः||३३|| तुल्यः कुणपगन्धेन पिच्छिलः पीतलोहितः| शेषश्चापूर्य जठरं जठरं घोरमावहेत्||३४|| वर्द्धयेत्तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्| उद्रिक्तदोषरूपं च व्याप्तं च श्वासतृड्भ्रमैः||३५|| छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्रावीति चापरे| |३६|
🔊 Audio coming soon
സ൦-അസ്ഥിതൃണകണ്ടകപാഷാണധാതുശൃങ്ഗദാര്വാദിശല്യൈഃ സാന്നൈഃ-സഹഭോജനേന ഭുക്തൈഃ| അഥവാ, അത്യശനേന-അതിമാത്രഭോജനേന, യദാऽന്ത്രം ഭിദ്യതേ-സച്ഛിദ്രം സമ്പദ്യതേ, അഥവാ പച്യതേ-പാകം യാതി| തച്ഛിദ്രൈശ്ച-അന്ത്രച്ഛിദ്രൈര്ഭേദോത്പന്നൈഃ, പാകതോ വാ, ബഹിരാമ ഏവ-അപരിപക്വ ഏവ, സവിഡ്രസഃ സ്രവന്നല്പാല്പമേവ ഗുദാദേതി-ആയാതി| തുല്യഃ-സദൃശഃ, കുണപഗന്ധേന-ശവഗന്ധേന| തഥാ പിച്ഛിലഃ, പീതലോഹിതശ്ച വര്ണേന| ശേഷശ്ച രസോ-യോ ഗുദാന്നാഗച്ഛതി, സ ജഠരമാപൂര്യ-പൂരയിത്വാ, ഘോരം-കഷ്ടതരം, ജഠരാഖ്യം വ്യാധിം കുര്യാത്| തത്-ഉദരം, അധോ നാഭേര്വര്ധയേത്-വൃദ്ധിം ഗച്ഛേത്| വര്ധിശ്ചുരാദിഃ| തഥാ, ആശു-ശീഘ്രമേവ, ജലാത്മതാം-ജലോദരത്വമേതി, ഉദ്രിക്തദോഷരൂപം ച| ഉദ്രിക്തം-അധികം, ദോഷാണാം-വാതപിത്തകഫാനാം, രൂപം-ആകൃതിഃ, യസ്യ തദേവമ്| തഥാ, ശ്വാസതൃഡ്ഭ്രമൈര്വ്യാപ്തമിദമുദരം ഛിദ്രോദരം പ്രാഹുരാചാര്യാഃ| അപരേ ത്വാചാര്യാഃ പരിസ്രാവീത്യാഹുഃ|
Adhikarana udakodarasya lakShaNam (36-40) · Śloka 40
അഥോദകോദരദര്ശനാര്ഥമാഹ - - - - | പ്രവൃത്തസ്നേഹപാനാദേഃ സഹസാऽऽമാമ്ബുപായിനഃ||൩൬|| അത്യമ്ബുപാനാന്മന്ദാഗ്നേഃ ക്ഷീണസ്യാതികൃശസ്യ വാ| രുദ്ധ്വാऽമ്ബുമാര്ഗാനനിലഃ കഫശ്ച ജലമൂര്ഛിതഃ||൩൭|| വര്ധയേതാം തദേവാമ്ബു തത്സ്ഥാനാദുദരാശ്രിതൌ| തതഃ സ്യാദുദരം തൃഷ്ണാഗുദസ്രുതിരുജാന്വിതമ്||൩൮|| കാസശ്വാസാരുചിയുതം നാനാവര്ണസിരാതതമ്| തോയപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശശബ്ദപ്രക്ഷോഭവേപഥു||൩൯|| ദകോദരം മഹത്സ്നിഗ്ധം സ്ഥിരമാവൃത്തനാഭി തത്| |൪൦|
View original
अथोदकोदरदर्शनार्थमाह - - - - | प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसाऽऽमाम्बुपायिनः||३६|| अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| रुद्ध्वाऽम्बुमार्गाननिलः कफश्च जलमूर्छितः||३७|| वर्धयेतां तदेवाम्बु तत्स्थानादुदराश्रितौ| ततः स्यादुदरं तृष्णागुदस्रुतिरुजान्वितम्||३८|| कासश्वासारुचियुतं नानावर्णसिराततम्| तोयपूर्णदृतिस्पर्शशब्दप्रक्षोभवेपथु||३९|| दकोदरं महत्स्निग्धं स्थिरमावृत्तनाभि तत्| |४०|
🔊 Audio coming soon
സ൦-പ്രവൃത്തം-ആരബ്ധം, സ്നേഹപാനാദി യേന സ പ്രവൃത്തസ്നേഹപാനാദിഃ| ആദിഗ്രഹണാദ്വമനാദികം കര്മ പഞ്ചവിധം ഗൃഹ്യതേ| തസ്യ തഥാഭൂതസ്യ സഹസാऽऽമാമ്ബുപായിനഃ-സഹസൈവാപക്വപാനീയപസ്യ, തഥാ മന്ദാഗ്നേഃ-നഷ്ടവഹ്നേഃ, തഥാ ക്ഷീണസ്യ-വിശിഷ്ടവ്യാധ്യാക്രാന്തതയാ ധാത്വപചയവതഃ, തഥാऽതികൃശസ്യ-അനശനാദിനാ ക്ഷീണമേദോമാംസസ്യ, ഏവംവിധസ്യ പുരുഷസ്യാത്യമ്ബുപാനാദമ്ബുമാര്ഗാന്-തോയവാഹിനി സ്രോതാംസി, രുദ്ധ്വാऽനിലഃ കഫശ്ച| കിമ്ഭൂതഃ ? ജലമൂര്ഛിതഃ-തോയമിശ്രിതഃ| താവുഭൌ വാതകഫൌ ജലമൂര്ഛിതാവുദരാശ്രിതൌ തദേവാമ്ബു തത്സ്ഥാനാത്-ഉദകസ്ഥാനാത് ക്ലേമതോ, വര്ദ്ധയേതാമ്| തതഃ-അനന്തരം, ഉദരം സ്യാത്| തൃഷ്ണാദിയുതം, തഥാ കാസാദിയുതം, തഥാ നാനാവര്ണാഭിഃ-അനേകവര്ണാഭിഃ സിരാഭിഃ, തതം-വ്യാപ്തമ്| തോയേത്യാദി| ശബ്ദസ്യ പ്രക്ഷോഭഃ-സംരമ്ഭഃ ശബ്ദപ്രക്ഷോഭഃ, വേപഥുഃ-കമ്പഃ, സ്പര്ശശ്ച ശബ്ദപ്രക്ഷോഭശ്ച വേപഥുശ്ച ത ഏവമ്, തോയേന പൂര്ണാ തോയപൂര്ണാ, സാ ചാസൌ ദൃതിശ്ച തോയപൂര്ണദൃതിഃ, തോയപൂര്ണദൃതിവത് സ്പര്ശശബ്ദപ്രക്ഷോഭവേപഥവോ യസ്മിന്നുദരേ തത്തോയപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശശബ്ദപ്രക്ഷോഭവേപഥു, ദകോദരം-ജലോദരം, സ്യാത്| തച്ച മഹത്-അന്യേഭ്യ ഉദരേഭ്യോ വിസ്തീര്ണമ്, തഥാ സ്നിഗ്ധം, തഥാ സ്ഥിരം-അചലമ്, ആവൃത്തനാഭി തത്, ആസമന്താദ്വൃത്താ-വര്തുലാ, നാഭിര്യസ്യ തദേവമ്|
Adhikarana upekShayA sarveShUdareShu jalasaMbhave saMprAptirlakShaNaM ca (40-44) · Śloka 44
അധുനാ ജഠരേऽപ്യവസാനേ യഥാ ജലസമ്ഭവഃ സ്യാത്തഥാऽऽഹ - - - - | ഉപേക്ഷയാ ച സര്വേഷു ദോഷാഃ സ്വസ്ഥാനതശ്ച്യുതാഃ||൪൦|| പാകാദ്ദ്രവാ ദ്രവീകുര്യുഃ സന്ധിസ്രോതോമുഖാന്യപി| സ്വദേശ്ച ബാഹ്യസ്രോതഃസു വിഹതസ്തിര്യഗാസ്ഥിതഃ||൪൧|| തദേവോദകമാപ്യായ്യ പിച്ഛാം കുര്യാത്തദാ ഭവേത്| ഗുരൂദരം സ്ഥിരം വൃത്തമാഹതം ച ന ശബ്ദവത്||൪൨|| മൃദു വ്യപേതരാജീകം നാഭ്യാം സ്പൃഷ്ടം ച സര്പതി| തദനൂദകജന്മാസ്മിന്കുക്ഷിവൃദ്ധിസ്തതോऽധികമ്||൪൩|| സിരാന്തര്ധാനമുദകജഠരോക്തം ച ലക്ഷണമ്| |൪൪|
View original
अधुना जठरेऽप्यवसाने यथा जलसम्भवः स्यात्तथाऽऽह - - - - | उपेक्षया च सर्वेषु दोषाः स्वस्थानतश्च्युताः||४०|| पाकाद्द्रवा द्रवीकुर्युः सन्धिस्रोतोमुखान्यपि| स्वदेश्च बाह्यस्रोतःसु विहतस्तिर्यगास्थितः||४१|| तदेवोदकमाप्याय्य पिच्छां कुर्यात्तदा भवेत्| गुरूदरं स्थिरं वृत्तमाहतं च न शब्दवत्||४२|| मृदु व्यपेतराजीकं नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति| तदनूदकजन्मास्मिन्कुक्षिवृद्धिस्ततोऽधिकम्||४३|| सिरान्तर्धानमुदकजठरोक्तं च लक्षणम्| |४४|
🔊 Audio coming soon
സ൦-ഉപേക്ഷയാ-അചികിത്സനാത്, സര്വേഷൂദരേഷു, ദോഷാഃ-വാതപിത്തകഫാഃ, സ്വസ്ഥാനതഃ-ആത്മീയാത് സ്ഥാനാത്, ച്യുതാഃ-സ്ഥാനാന്തരം ഗതാഃ, തഥാ പാകാദ്ധേതോസ്തേ ദോഷാ ദ്രവാ അധികം ദ്രവീകുര്യുഃ സന്ധിസ്രോതോമുഖാന്യപി| അന്ധയശ്ച സ്രോതോമുഖാനി ച സന്ധിസ്രോതോമുഖാനി-ദ്വാരാണി| ന കേവലം സ്വയം ദോഷാ ദ്രവത്വം ഗതാഃ, യാവത്സന്ധിസ്രോതോമുഖാന്യപി ദ്രവീകുര്യുഃ, ഇത്യപിശബ്ദാര്ഥഃ| സ്വേദശ്ച ബാഹ്യസ്രോതഃസു സംവൃതേഷു വിഹതോ-നിരുദ്ധഃ, തിര്യഗാസ്ഥിതഃ-തിര്യക് പ്രവൃത്തശ്ച, തദേവോദകം പ്രാക് കുക്ഷൌ വൃദ്ധിം ഗതമാപ്യായ്യ-വൃദ്ധിം ഗമയിത്വാ, പിച്ഛാം കുര്യാത്| തദാ ഭവേദ്ഗുരൂദരം സ്ഥിരം-അചലം, വൃത്തം-വര്തുലം, ച| തഥാऽऽഹതം ച പാണ്യാദിനാ ന ശബ്ദവത്-നശബ്ദയുക്തമ്, തഥാ മൃദു-അകഠിനമ്, തഥാ വ്യപേതാ രാജ്യോ യസ്മാത് തദ്വ്യപേതരാജീകം സ്യാത്| നാഭ്യാം ച സ്പൃഷ്ടം സത് സര്പതി-പ്രസാരി സമ്പദ്യതേ| തദനു-തതോऽനന്തരമ്, അസ്മിന്-ഉദരാഖ്യേ വ്യാധൌ, ഉദകജന്മ-ജലസമ്ഭവഃ| തതഃ-അനന്തരം, അധികം കൃത്വാ കുക്ഷിവൃദ്ധിര്ഭവേത്| തഥാ, സിരാന്തര്ധാനം-സിരാണാമദര്ശനമ്| കിമേതദേവ ലക്ഷണമ്? നേത്യാഹ-ഉദകജഠരോക്തം ച ലക്ഷണമ്| ന കേവലം യദധുനൈവോക്തം ലക്ഷണമ്, യാവജ്ജലോദരോക്തം ചേതി ചശബ്ദസ്യാര്ഥഃ|
Adhikarana udarANAM kRucchrasAdhyAsAdhyatvam (44-45) · Śloka 45
ഇദാനീമുദരാണാം സുഖസാധ്യത്വാഭാവാത് കൃച്ഛ്രസാധ്യാസാധ്യത്വേ വേദയതി - - - - | വാതപിത്തകഫപ്ലീഹസന്നിപാതോദകോദരമ്||൪൪|| കൃച്ഛ്രം യഥോത്തരമ് പക്ഷാത്പരം പ്രായോऽപരേ ഹതഃ| സര്വം ച ജാതസലിലം രിഷ്ടോക്തോപദ്രവാന്വിതമ്||൪൫||
View original
इदानीमुदराणां सुखसाध्यत्वाभावात् कृच्छ्रसाध्यासाध्यत्वे वेदयति - - - - | वातपित्तकफप्लीहसन्निपातोदकोदरम्||४४|| कृच्छ्रं यथोत्तरम् पक्षात्परं प्रायोऽपरे हतः| सर्वं च जातसलिलं रिष्टोक्तोपद्रवान्वितम्||४५||
🔊 Audio coming soon
സ൦-വാതാദ്യുദ്ഭവമുദരം യഥോത്തരം കൃച്ഛ്രമ്| തേന വാതോദരാത് പിത്തോദരാത് പിത്തോദരം യാവദുദകോദരമത്യര്ഥം കൃച്ഛ്രമ്, കൃച്ഛ്രസാധ്യത്വാത്| സ൦-പാഠാപേക്ഷയാ യേ ദ്വേ അപരേ-ബദ്ധക്ഷതോദരേ, തേ പ്രായഃ പക്ഷാത്പരം-അനന്തരം, ഹതോ-മാരയതഃ| പ്രായോഗ്രഹണാത്-കദാചിന്നിയതായുഷ്യുത്പന്നേ നൈവ മാരയതഃ| സ൦-കിലോപേക്ഷയാ സര്വേഷൂദരേഷ്വന്തേ സലിലസമ്ഭവ ഇത്യുക്തമ്| സര്വം ച ജഠരം ജാതോദകം യദ്വാതാദിസമുത്ഥം കൃച്ഛ്രമുക്തം തദപി ഹന്ത്യേവ| അത്രാപി പ്രായോഗ്രഹണമനുവര്തനീയമ്| കദാചിജ്ജാതോദകമപി ന മാരയതി, അപി തു യാപയത്യേവ| തഥാ, രിഷ്ടോക്തോപദ്രവാന്വിതം-രിഷ്ടാധ്യായോക്തൈരുപദ്രവൈര്യുക്തം "ജഠരം ഹന്തി ദുര്ബലമ്| ശൂനാക്ഷം കുടിലോപസ്ഥം" (ഹൃ. ശാ. അ. ൫|൯൦) ഇത്യാദിഭിശ്ച, തദപി ഹന്തി|
Adhikarana udarasya yatnasAdhyatvam (12) · Śloka 12
ജന്മനൈവോദരം സര്വം പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമം മതമ്| ബലിനസ്തദജാതാമ്ബു യത്നസാധ്യം നവോത്ഥിതമ്||൪൬|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ ഉദരനിദാനം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
View original
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्| बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम्||४६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने उदरनिदानं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
സ൦-ജന്മനൈവ-ജാത്യൈവ സ്വഭാവേനൈവ, ഉദരം സര്വം പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമം മതമ്, വ്യാധിസ്വഭാവാത്| പ്രായോഗ്രഹണാത്കിഞ്ചിദുദരം കൃച്ഛ്രമേവ ഭവതി, ന കൃച്ഛ്രതമമ്| അത ഏവാഹ-ബലിന ഇത്യാദി| ബലിനോ-ബലവതഃ, തദുദരമുത്ഥിതം നവം സത് അജാതോദകം സത്, യത്നസാധ്യമിതി| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ ഉദരനിദാനം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൧൨||