Adhikarana udaranidAnAdhyAyaH, udarasya nidAnam (2-1) · Śloka 1
തസ്മാദതോऽനന്തരമുദരനിദാനമുച്യതേ ഇത്യാഹ - - - - അഥാത ഉദരനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ|
ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ|
(ഗദ്യസൂത്രേ)|൨|
രോഗാഃ സര്വേऽപി മന്ദേऽഗ്നൌ സുതരാമുദരാണി തു|
അജീര്ണാന്മലിനൈശ്ചാന്നൈര്ജായന്തേ മലസഞ്ചയാത്||൧||
View original
तस्मादतोऽनन्तरमुदरनिदानमुच्यते इत्याह - - - - अथात उदरनिदानं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)|२|
रोगाः सर्वेऽपि मन्देऽग्नौ सुतरामुदराणि तु|
अजीर्णान्मलिनैश्चान्नैर्जायन्ते मलसञ्चयात्||१||
Adhikarana udarasya samprAptiH (2-3) · Śloka 3
അധുനാ സമ്പ്രാപ്തിവിശേഷമാഹ - - - - ഊര്ധ്വാധോ ധാതവോ രുദ്ധ്വാ വാഹിനീരമ്ബുവാഹിനീഃ|
പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന് സന്ദൂഷ്യ കുര്യസ്ത്വങ്മാംസസന്ധിഗാഃ||൨||
ആധ്മാപ്യ കുക്ഷിമുദരമ്|
|൩|
View original
अधुना सम्प्राप्तिविशेषमाह - - - - ऊर्ध्वाधो धातवो रुद्ध्वा वाहिनीरम्बुवाहिनीः|
प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य कुर्यस्त्वङ्मांससन्धिगाः||२||
आध्माप्य कुक्षिमुदरम्|
|३|
Adhikarana udaramaShTavidham (3) · Śloka 3
അഷ്ടധാ തച്ച ഭിദ്യതേ|
പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച പ്ലീഹബദ്ധക്ഷതോദകൈഃ||൩||
View original
अष्टधा तच्च भिद्यते|
पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः||३||
Adhikarana udarArtAnAM lakShaNam (4-5) · Śloka 5
തേനാര്താഃ ശുഷ്കതാല്വോഷ്ഠാഃ ശൂനപാദകരോദരാഃ|
നഷ്ടചേഷ്ടാബലാഹാരാഃ കൃശാഃ പ്രധ്മാതകുക്ഷയഃ||൪||
സ്യുഃ പ്രേതരൂപാഃ പുരുഷാഃ|
|൫|
View original
तेनार्ताः शुष्कताल्वोष्ठाः शूनपादकरोदराः|
नष्टचेष्टाबलाहाराः कृशाः प्रध्मातकुक्षयः||४||
स्युः प्रेतरूपाः पुरुषाः|
|५|
Adhikarana udarasya pUrvarUpam (5-8) · Śloka 8
ഭാവിനസ്തസ്യ ലക്ഷണമ്|
ക്ഷുന്നാശോऽന്നം ചിരാത്സര്വം സവിദാഹം ച പച്യതേ||൫||
ജീര്ണാജീര്ണം ന ജാനാതി സൌഹിത്യം സഹതേ ന ച|
ക്ഷീയതേ ബലതഃ ശശ്വച്ഛ്വസിത്യല്പേऽപി ചേഷ്ടിതേ||൬||
വൃദ്ധിര്വിശോऽപ്രവൃത്തിശ്ച കിഞ്ചിച്ഛോഫശ്ച പാദയോഃ|
രുഗ്ബസ്തിസന്ധൌ തതതാ ലഘ്വല്പാഭോജനൈരപി||൭||
രാജീജന്മ വലീനാശോ ജഠരേ|
|൮|
View original
भाविनस्तस्य लक्षणम्|
क्षुन्नाशोऽन्नं चिरात्सर्वं सविदाहं च पच्यते||५||
जीर्णाजीर्णं न जानाति सौहित्यं सहते न च|
क्षीयते बलतः शश्वच्छ्वसित्यल्पेऽपि चेष्टिते||६||
वृद्धिर्विशोऽप्रवृत्तिश्च किञ्चिच्छोफश्च पादयोः|
रुग्बस्तिसन्धौ ततता लघ्वल्पाभोजनैरपि||७||
राजीजन्म वलीनाशो जठरे|
|८|
Adhikarana udarasya sAmAnyalakShaNam (8-9) · Śloka 9
ജഠരേഷു തു|
സര്വേഷു തന്ദ്രാ സദനം മലസങ്ഗോऽല്പവഹ്നിതാ||൮||
ദാഹഃ ശ്വയഥുരാധ്മാനമന്തേ സലിലസമ്ഭവഃ|
|൯|
View original
जठरेषु तु|
सर्वेषु तन्द्रा सदनं मलसङ्गोऽल्पवह्निता||८||
दाहः श्वयथुराध्मानमन्ते सलिलसम्भवः|
|९|
Adhikarana atoyasyodarasya lakShaNam (9-12) · Śloka 12
അതോയമദുരം കിം ലക്ഷണമ് ? ഇത്യാഹ - - - - |
സര്വം ത്വതോയമരുണമശോഫം നാതിഭാരികമ്||൯||
ഗവാക്ഷിതം സിരാജാലൈഃ സദാ ഗുഡഗുഡായതേ|
നാഭിമന്ത്രം ച വിഷ്ടഭ്യ വേഗം കൃത്വാ പ്രണശ്യതി||൧൦||
മാരുതോ ഹൃത്കടീനാഭിപായുവങ്ക്ഷണവേദനാഃ|
സശബ്ദോ നിശ്ചരേദ്വായുര്വിഡ്ബദ്ധാ മൂത്രമല്പകമ്||൧൧||
നാതിമന്ദോऽനലോ ലൌല്പം ന ച സ്യാദ്വിരസം മുഖമ്|
|൧൨|
View original
अतोयमदुरं किं लक्षणम् ? इत्याह - - - - |
सर्वं त्वतोयमरुणमशोफं नातिभारिकम्||९||
गवाक्षितं सिराजालैः सदा गुडगुडायते|
नाभिमन्त्रं च विष्टभ्य वेगं कृत्वा प्रणश्यति||१०||
मारुतो हृत्कटीनाभिपायुवङ्क्षणवेदनाः|
सशब्दो निश्चरेद्वायुर्विड्बद्धा मूत्रमल्पकम्||११||
नातिमन्दोऽनलो लौल्पं न च स्याद्विरसं मुखम्|
|१२|
Adhikarana vAtodarasya lakShaNam (12-15) · Śloka 15
|
തത്ര വാതോദരേ ശോഫഃ പാണിപാന്മുഷ്കകുക്ഷിഷു||൧൨||
കുക്ഷിപാര്ശ്വോദരകടീപൃഷ്ഠരുക് പര്വഭേദനമ്|
ശുഷ്കകാസോऽങ്ഗമര്ദോऽധോഗുരുതാ മലസങ്ഗ്രഹഃ||൧൩||
ശ്യാവാരുണത്വഗാദിത്വമകസ്മാദ്വൃദ്ധിഹ്ലാസവത്|
സതോദഭേദമുദരം തനുകൃഷ്ണസിരാതതമ്||൧൪||
ആധ്മാതദൃതിവച്ഛബ്ദമാഹതം പ്രകരോതി ച|
വായുശ്ചാത്ര സരുക്ശബ്ദോ വിചരേത്സര്വതോഗതിഃ||൧൫||
View original
|
तत्र वातोदरे शोफः पाणिपान्मुष्ककुक्षिषु||१२||
कुक्षिपार्श्वोदरकटीपृष्ठरुक् पर्वभेदनम्|
शुष्ककासोऽङ्गमर्दोऽधोगुरुता मलसङ्ग्रहः||१३||
श्यावारुणत्वगादित्वमकस्माद्वृद्धिह्लासवत्|
सतोदभेदमुदरं तनुकृष्णसिराततम्||१४||
आध्मातदृतिवच्छब्दमाहतं प्रकरोति च|
वायुश्चात्र सरुक्शब्दो विचरेत्सर्वतोगतिः||१५||
Adhikarana pittodarasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
പിത്തോദരേ ജ്വരോ മൂര്ച്ഛാ ദാഹസ്തൃട് കടുകാസ്യതാ|
ഭ്രമോऽതിസാരഃ പീതത്വം ത്വഗാദാവുദരം ഹരിത്||൧൬||
പീതതാമ്രസിരാനദ്ധം സസ്വേദം സോശ്മ ദഹ്യതേ|
ധൂമായതി മൃദുസ്പര്ശം ക്ഷിപ്രപാകം പ്രദൂയതേ||൧൭||
View original
पित्तोदरे ज्वरो मूर्च्छा दाहस्तृट् कटुकास्यता|
भ्रमोऽतिसारः पीतत्वं त्वगादावुदरं हरित्||१६||
पीतताम्रसिरानद्धं सस्वेदं सोश्म दह्यते|
धूमायति मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं प्रदूयते||१७||
Adhikarana kaphodarasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19
ശ്ലേഷ്മോദരേऽങ്ഗസദനം സ്വാപഃ ശ്വയഥുഗൌരവമ്|
നിദ്രോത്ക്ലേശാരുചിശ്വാസകാസശുക്ലത്വഗാദിതാ||൧൮||
ഉദരം സ്തിമിതം ശ്ലക്ഷ്ണം ശുക്ലരാജീതതം മഹത്|
ചിരാഭിവൃദ്ധി കഠിനം ശീതസ്പര്ശം ഗുരു സ്ഥിരമ്||൧൯||
View original
श्लेष्मोदरेऽङ्गसदनं स्वापः श्वयथुगौरवम्|
निद्रोत्क्लेशारुचिश्वासकासशुक्लत्वगादिता||१८||
उदरं स्तिमितं श्लक्ष्णं शुक्लराजीततं महत्|
चिराभिवृद्धि कठिनं शीतस्पर्शं गुरु स्थिरम्||१९||
Adhikarana sannipAtodarasya lakShaNam (20-22) · Śloka 22
അധുനാ സന്നിപാതോദരം ലക്ഷയിതുമാഹ - - - - ത്രിദോഷകോപനൈസ്തൈസ്തൈഃ സ്ത്രീദത്തൈശ്ച രജോമലൈഃ|
ഗരദൂഷീവിഷാദ്യൈശ്ച സരക്താഃ സഞ്ചിതാ മലാഃ||൨൦||
കോഷ്ഠം പ്രാപ്യ വികുര്വാണാഃ ശോഷമൂര്ച്ഛാഭ്രമാന്വിതമ്|
കുര്യുസ്ത്രിലിങ്ഗമുദരം ശീഘ്രപാകം സുദാരുണമ്||൨൧||
ബാധതേ തച്ച സുതരാം ശീതവാതാഭ്രദര്ശനേ|
|൨൨|
View original
अधुना सन्निपातोदरं लक्षयितुमाह - - - - त्रिदोषकोपनैस्तैस्तैः स्त्रीदत्तैश्च रजोमलैः|
गरदूषीविषाद्यैश्च सरक्ताः सञ्चिता मलाः||२०||
कोष्ठं प्राप्य विकुर्वाणाः शोषमूर्च्छाभ्रमान्वितम्|
कुर्युस्त्रिलिङ्गमुदरं शीघ्रपाकं सुदारुणम्||२१||
बाधते तच्च सुतरां शीतवाताभ्रदर्शने|
|२२|
Adhikarana plIhodarasya lakShaNam (22-26) · Śloka 26
പ്ലീഹോദരാദീന്യധുനാ ലക്ഷയതി - - - - |
അത്യാശിതസ്യ സങ്ക്ഷോഭാദ്യാനയാനാദിചേഷ്ടിതൈഃ||൨൨||
അതിവ്യവായകര്മാധ്വവമനവ്യാധികര്ശനൈഃ|
വാമപാര്ശ്വാശ്രിതഃ പ്ലീഹാച്യുതഃ സ്ഥാനാദ്വിവര്ദ്ധതേ||൨൩||
ശോണിതം വാ രസാദിഭ്യോ വിവൃദ്ധം തം വിവര്ദ്ധയേത്|
സോऽഷ്ഠീലേവാതികഠിനഃ പ്രാക് തതഃ കൂര്മപൃഷ്ഠവത്||൨൪||
ക്രമേണ വര്ദ്ധമാനശ്ച കുക്ഷാവുദരമാവഹേത്|
ശ്വാസകാസപിപാസാസ്യവൈരസ്യാധ്മാനരുഗ്ജ്വരൈഃ||൨൫||
പാണ്ഡുത്വമൂര്ച്ഛാഛര്ദീഭിര്ദാഹമോഹൈശ്ച സംയുതമ്|
അരുണാഭം വിവര്ണം വാ നീലഹാരിദ്രരാജിമത്||൨൬||
View original
प्लीहोदरादीन्यधुना लक्षयति - - - - |
अत्याशितस्य सङ्क्षोभाद्यानयानादिचेष्टितैः||२२||
अतिव्यवायकर्माध्ववमनव्याधिकर्शनैः|
वामपार्श्वाश्रितः प्लीहाच्युतः स्थानाद्विवर्द्धते||२३||
शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्द्धयेत्|
सोऽष्ठीलेवातिकठिनः प्राक् ततः कूर्मपृष्ठवत्||२४||
क्रमेण वर्द्धमानश्च कुक्षावुदरमावहेत्|
श्वासकासपिपासास्यवैरस्याध्मानरुग्ज्वरैः||२५||
पाण्डुत्वमूर्च्छाछर्दीभिर्दाहमोहैश्च संयुतम्|
अरुणाभं विवर्णं वा नीलहारिद्रराजिमत्||२६||
Adhikarana plIhodare doShAnubandhaH (27) · Śloka 27
ഉദാവര്തരുജാനാഹൈര്മോഹതൃഡ്ദഹനജ്വരൈഃ|
ഗൌരവാരുചികാഠിന്യൈര്വിദ്യാത്തത്ര മലാന് ക്രമാത്||൨൭||
View original
उदावर्तरुजानाहैर्मोहतृड्दहनज्वरैः|
गौरवारुचिकाठिन्यैर्विद्यात्तत्र मलान् क्रमात्||२७||
Adhikarana yakRududarasya lakShaNam (28) · Śloka 28
അഥ യകൃല്ലക്ഷയതി - - - - പ്ലീഹവദ്ദക്ഷിണാത്പാര്ശ്വാത് കുര്യാദ്യകൃദപി ച്യുതമ്|
|൨൮|
View original
अथ यकृल्लक्षयति - - - - प्लीहवद्दक्षिणात्पार्श्वात् कुर्याद्यकृदपि च्युतम्|
|२८|
Adhikarana baddhodarasya lakShaNam (28-32) · Śloka 32
അഥ ബദ്ധോദരം ലക്ഷയതി - - - - |
പക്ഷ്മവാലൈഃ സഹാന്നേന ഭുക്തൈര്ബദ്ധായനേ ഗുദേ||൨൮||
ദുര്നാമഭിരുദാവതൈരന്യൈര്വാऽന്ത്രോപലോപിഭിഃ|
വര്ചഃപിത്തകഫാന് രുദ്ധ്വാ കരോതി കുപിതോऽനിലഃ||൨൯||
അപാനോ ജഠരം തേന സ്യുര്ദാഹജ്വരതൃട്ക്ഷവാഃ|
കാസശ്വാസോരുസദനം ശിരോഹൃന്നാഭിപായുരുക്||൩൦||
മലസങ്ഗോऽരുചിശ്ച്ഛര്ദിരുദരം മൂഢമാരുതമ്|
സ്ഥിരം നീലാരുണസിരാരാജിനദ്ധമരാജി വാ||൩൧||
നാഭേരുപരി ച പ്രായോ ഗോപുച്ഛാകൃതി ജായതേ|
|൩൨|
View original
अथ बद्धोदरं लक्षयति - - - - |
पक्ष्मवालैः सहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे||२८||
दुर्नामभिरुदावतैरन्यैर्वाऽन्त्रोपलोपिभिः|
वर्चःपित्तकफान् रुद्ध्वा करोति कुपितोऽनिलः||२९||
अपानो जठरं तेन स्युर्दाहज्वरतृट्क्षवाः|
कासश्वासोरुसदनं शिरोहृन्नाभिपायुरुक्||३०||
मलसङ्गोऽरुचिश्च्छर्दिरुदरं मूढमारुतम्|
स्थिरं नीलारुणसिराराजिनद्धमराजि वा||३१||
नाभेरुपरि च प्रायो गोपुच्छाकृति जायते|
|३२|
Adhikarana chidrodarasya lakShaNam (32-36) · Śloka 36
അധുനാ ഛിദ്രോദരം ലക്ഷയതി - - - - |
അസ്ഥ്യാദിശല്യൈഃ സാന്നൈശ്ചദ്ഭുക്തൈരത്യശനേന വാ||൩൨||
ഭിദ്യതേ പച്യതേ വാऽന്ത്രം തച്ഛിദ്രൈശ്ച സ്രവന്ബഹിഃ|
ആമ ഏവ ഗുദാദേതി തതോऽല്പാല്പം സവിഡ്രസഃ||൩൩||
തുല്യഃ കുണപഗന്ധേന പിച്ഛിലഃ പീതലോഹിതഃ|
ശേഷശ്ചാപൂര്യ ജഠരം ജഠരം ഘോരമാവഹേത്||൩൪||
വര്ദ്ധയേത്തദധോ നാഭേരാശു ചൈതി ജലാത്മതാമ്|
ഉദ്രിക്തദോഷരൂപം ച വ്യാപ്തം ച ശ്വാസതൃഡ്ഭ്രമൈഃ||൩൫||
ഛിദ്രോദരമിദം പ്രാഹുഃ പരിസ്രാവീതി ചാപരേ|
|൩൬|
View original
अधुना छिद्रोदरं लक्षयति - - - - |
अस्थ्यादिशल्यैः सान्नैश्चद्भुक्तैरत्यशनेन वा||३२||
भिद्यते पच्यते वाऽन्त्रं तच्छिद्रैश्च स्रवन्बहिः|
आम एव गुदादेति ततोऽल्पाल्पं सविड्रसः||३३||
तुल्यः कुणपगन्धेन पिच्छिलः पीतलोहितः|
शेषश्चापूर्य जठरं जठरं घोरमावहेत्||३४||
वर्द्धयेत्तदधो नाभेराशु चैति जलात्मताम्|
उद्रिक्तदोषरूपं च व्याप्तं च श्वासतृड्भ्रमैः||३५||
छिद्रोदरमिदं प्राहुः परिस्रावीति चापरे|
|३६|
Adhikarana udakodarasya lakShaNam (36-40) · Śloka 40
അഥോദകോദരദര്ശനാര്ഥമാഹ - - - - |
പ്രവൃത്തസ്നേഹപാനാദേഃ സഹസാऽऽമാമ്ബുപായിനഃ||൩൬||
അത്യമ്ബുപാനാന്മന്ദാഗ്നേഃ ക്ഷീണസ്യാതികൃശസ്യ വാ|
രുദ്ധ്വാऽമ്ബുമാര്ഗാനനിലഃ കഫശ്ച ജലമൂര്ഛിതഃ||൩൭||
വര്ധയേതാം തദേവാമ്ബു തത്സ്ഥാനാദുദരാശ്രിതൌ|
തതഃ സ്യാദുദരം തൃഷ്ണാഗുദസ്രുതിരുജാന്വിതമ്||൩൮||
കാസശ്വാസാരുചിയുതം നാനാവര്ണസിരാതതമ്|
തോയപൂര്ണദൃതിസ്പര്ശശബ്ദപ്രക്ഷോഭവേപഥു||൩൯||
ദകോദരം മഹത്സ്നിഗ്ധം സ്ഥിരമാവൃത്തനാഭി തത്|
|൪൦|
View original
अथोदकोदरदर्शनार्थमाह - - - - |
प्रवृत्तस्नेहपानादेः सहसाऽऽमाम्बुपायिनः||३६||
अत्यम्बुपानान्मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा|
रुद्ध्वाऽम्बुमार्गाननिलः कफश्च जलमूर्छितः||३७||
वर्धयेतां तदेवाम्बु तत्स्थानादुदराश्रितौ|
ततः स्यादुदरं तृष्णागुदस्रुतिरुजान्वितम्||३८||
कासश्वासारुचियुतं नानावर्णसिराततम्|
तोयपूर्णदृतिस्पर्शशब्दप्रक्षोभवेपथु||३९||
दकोदरं महत्स्निग्धं स्थिरमावृत्तनाभि तत्|
|४०|
Adhikarana upekShayA sarveShUdareShu jalasaMbhave saMprAptirlakShaNaM ca (40-44) · Śloka 44
അധുനാ ജഠരേऽപ്യവസാനേ യഥാ ജലസമ്ഭവഃ സ്യാത്തഥാऽऽഹ - - - - |
ഉപേക്ഷയാ ച സര്വേഷു ദോഷാഃ സ്വസ്ഥാനതശ്ച്യുതാഃ||൪൦||
പാകാദ്ദ്രവാ ദ്രവീകുര്യുഃ സന്ധിസ്രോതോമുഖാന്യപി|
സ്വദേശ്ച ബാഹ്യസ്രോതഃസു വിഹതസ്തിര്യഗാസ്ഥിതഃ||൪൧||
തദേവോദകമാപ്യായ്യ പിച്ഛാം കുര്യാത്തദാ ഭവേത്|
ഗുരൂദരം സ്ഥിരം വൃത്തമാഹതം ച ന ശബ്ദവത്||൪൨||
മൃദു വ്യപേതരാജീകം നാഭ്യാം സ്പൃഷ്ടം ച സര്പതി|
തദനൂദകജന്മാസ്മിന്കുക്ഷിവൃദ്ധിസ്തതോऽധികമ്||൪൩||
സിരാന്തര്ധാനമുദകജഠരോക്തം ച ലക്ഷണമ്|
|൪൪|
View original
अधुना जठरेऽप्यवसाने यथा जलसम्भवः स्यात्तथाऽऽह - - - - |
उपेक्षया च सर्वेषु दोषाः स्वस्थानतश्च्युताः||४०||
पाकाद्द्रवा द्रवीकुर्युः सन्धिस्रोतोमुखान्यपि|
स्वदेश्च बाह्यस्रोतःसु विहतस्तिर्यगास्थितः||४१||
तदेवोदकमाप्याय्य पिच्छां कुर्यात्तदा भवेत्|
गुरूदरं स्थिरं वृत्तमाहतं च न शब्दवत्||४२||
मृदु व्यपेतराजीकं नाभ्यां स्पृष्टं च सर्पति|
तदनूदकजन्मास्मिन्कुक्षिवृद्धिस्ततोऽधिकम्||४३||
सिरान्तर्धानमुदकजठरोक्तं च लक्षणम्|
|४४|
Adhikarana udarANAM kRucchrasAdhyAsAdhyatvam (44-45) · Śloka 45
ഇദാനീമുദരാണാം സുഖസാധ്യത്വാഭാവാത് കൃച്ഛ്രസാധ്യാസാധ്യത്വേ വേദയതി - - - - |
വാതപിത്തകഫപ്ലീഹസന്നിപാതോദകോദരമ്||൪൪||
കൃച്ഛ്രം യഥോത്തരമ് പക്ഷാത്പരം പ്രായോऽപരേ ഹതഃ|
സര്വം ച ജാതസലിലം രിഷ്ടോക്തോപദ്രവാന്വിതമ്||൪൫||
View original
इदानीमुदराणां सुखसाध्यत्वाभावात् कृच्छ्रसाध्यासाध्यत्वे वेदयति - - - - |
वातपित्तकफप्लीहसन्निपातोदकोदरम्||४४||
कृच्छ्रं यथोत्तरम् पक्षात्परं प्रायोऽपरे हतः|
सर्वं च जातसलिलं रिष्टोक्तोपद्रवान्वितम्||४५||
Adhikarana udarasya yatnasAdhyatvam (12) · Śloka 12
ജന്മനൈവോദരം സര്വം പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമം മതമ്|
ബലിനസ്തദജാതാമ്ബു യത്നസാധ്യം നവോത്ഥിതമ്||൪൬||
ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം തൃതീയേ നിദാനസ്ഥാനേ ഉദരനിദാനം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
View original
जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्|
बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम्||४६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने उदरनिदानं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||