6. dūtādivijñānīyōdhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

விகதிவிஜ்ஞாநீயாத்யாயாதநந்தரஂ தூதாதிவிஜ்ஞாநீயாத்யாயாரம்பேऽயஂ ஸம்பந்தஃ| உக்தமாயுஃப்ரமாணஂ ஸ்வஸ்தாதுராணாஂ ரூபேந்த்ரியஸ்வரச்சாயாதிவிகதிலக்ஷணைஃ ப்ரதிநியதவிஶிஷ்டவ்யாதிலக்ஷணைரபி| அயஂ புநரத்யாயோ தூதாத்யாஶ்ரயைஃ ஶுபாஶுபநிமித்தைஃ ஶுபாஶுபஂ ஸூசயிதுமாரப்யதே _

Adhikarana dUtAdivij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ தூதாதிவிஜ்ஞாநீயஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

தூதஃ-ஸ்த்ரீபுருஷாதிர்ய ஆதுரேண ப்ரேஷ்யதே ஸ கத்யதே| தூத ஆதிர்யேஷாஂ தே தூதாதயஃ| ஆதிக்ரஹணாத்வைத்யஸ்ய கஹாந்நிர்கச்சதஃ பதி கச்சதோ யாவதாதுரகஹே ப்ரவேஶஃ, ப்ரவிஷ்டஸ்யாபி யாநி ஶுபா ஶுபஸூசகாநி நிமித்தாநி தஶ்யந்தே ஶ்ரூயந்தே ச, தேஷாஂ பரிக்ரஹஃ| தூதாதீநாஂ விஜ்ஞாநஂ தூதாதிவிஜ்ஞாநம்| யதைதே தூதாதயஃ ஶுபா ஏதேऽஶுபா இதி விஶிஷ்டஂ-நிஶ்சிதஂ, ஜ்ஞாநஂ-அவபோதஃ, பரிச்சேத இத்யர்தஃ| தஸ்மை ஹிதோ தூதாதிவிஜ்ஞாநீயஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்வ்யாக்யேயம்|

Adhikarana pAKaNDAdidUtAnAM SuBASuBasUcakatvam (1) · Śloka 1

பாகண்டாஶ்ரமவர்ணாநாஂ ஸவர்ணாஃ கர்மஸித்தயே| த ஏவ விபரீதாஃ ஸ்யுர்தூதாஃ கர்மவிபத்தயே||௧||

பாகண்டஃ-ஷண்ணவதிபேதபிந்நோ வ்ராத்யவிஶேஷஃ| ஆஶ்ரமாஃ-ப்ரஹ்மசாரிகஹஸ்தபிக்ஷுவைகாநஸபேதேந சத்வாரஃ| வர்ணாஃ-ப்ராஹ்மணக்ஷத்ரியவிட்ஶூத்ராஶ்சத்வாரஃ| தே ச ப்ரதிலோமாநுலோமதோ பஹவஃ| தேஷாஂ பாகண்டாதீநாஂ யே ஸவர்ணாஃ-ஸமாநவர்ணாஸ்துல்யஜாதயோ, தூதாஸ்தே ச கர்மஸித்தயே-கர்மஸித்த்யர்தஂ பவந்தி, கர்மஸித்திஂ ஸூசயந்தீத்யர்தஃ யதா-பாகண்டஸ்ய பாகாண்டோ தூதஃ, ப்ரஹ்மசாரிணோ ப்ரஹ்மசாரீ, கஹஸ்தஸ்ய கஹஸ்தோ, வாநப்ரஸ்தஸ்ய வாநப்ரஸ்தோ, பிக்ஷோர்பிக்ஷுஃ யாவச்சூத்ரஸ்ய ஶூத்ரஃ ஶுப இதி| த ஏவ-பாகண்டாதயோ, விபரீதாஃ-விஜாதீயாஃ ஸவர்ணா யே ந பவந்தி தே, கர்மவிபத்தயே-சிகித்ஸாநைஷ்பல்யாயபவந்தி, சிகித்ஸாநைஷ்பல்யஂ ஸூசயந்தீத்யர்தஃ|

Adhikarana dInAdidUtA niShiddhAH (2-5) · Śloka 5

தீநஂ பீதஂ த்ருதஂ த்ரஸ்தஂ ரூக்ஷாமங்கலவாதிநம்| ஶஸ்த்ரிணஂ தண்டிநஂ ஷண்டஂ முண்டஶ்மஶ்ருஜடாதரம்||௨|| அமங்கலாஹ்வயஂ க்ரூரகர்மாணஂ மலிநஂ ஸ்த்ரியம்| அநேகஂ வ்யாதிதஂ வ்யங்கஂ ரக்தமால்யாநுலேபநம்||௩|| தைலபங்காங்கிதஂ ஜீர்ணவிவர்ணார்த்ரைகவாஸஸம்| கரோஷ்ட்ரமஹிஷாரூடஂ காஷ்டலோஷ்டாதிமர்திநம்||௪|| நாநுகச்சேத்பிஷக்தூதமாஹ்வயந்தஂ ச தூரதஃ| |௫|

ஸவர்ணமபி தூதஂ தீநபீதாதிவிஶேஷணவிஶிஷ்டஂ யாவத்காஷ்டலோஷ்டாதிமர்திநஂ பிஷக் தஷ்ட்வா நாநுகச்சேச்சிகித்ஸாநைஷ்பல்யாதிதி| ரூக்ஷவாதிநஂ-பருஷபாஷிணம்| அமங்கலவாதிநஂ-மரிஷ்யத்யஸௌ பதிஷ்யதி ந ஜீவதீத்யாத்யபங்கலவாதீ, தம்| ததா, ஷண்டஂ-நபுஂஸகம்| ததா, முண்டஂ-கதவபநஂ, ஶ்மஶ்ரு-முகவ்யஞ்ஜநஂ, யஸ்ய ஸ ஏவம்| முண்டஶ்மஶ்ருஶ்சாஸௌ ஜடாதரஶ்ச தம்| ததா, அமங்கலஃ-அகல்யாணஃ, ஆஹ்வயோ-நாம, யஸ்ய தம்| வ்யங்கஂ-ஹீநாங்கம்| தைலபங்காப்யாமங்கிதஂ-திக்தம்| ததா, ஜீர்ணாதிகஂ வாஸோ யஸ்ய தம்| ததா, தூராதாஹ்வயந்தஂ-ஆகாரயந்தஂ, நாநுயாயாத்|

Adhikarana aSastacintAvacanAdau vaidye dUtAgamanaM mRutyusUcakam (5-7) · Śloka 7

| அஶஸ்தசிந்தாவசநே நக்நே சிந்ததி பிந்ததி||௫|| ஜுஹ்வாநே பாவகஂ பிண்டாந் பித்தப்யோ நிர்வபத்யபி| ஸுப்தே முக்தகசேऽப்யக்தே ருதத்யப்ரயதே ததா||௬|| வைத்யே தூதா மநுஷ்யாணாமாகச்சந்தி முமூர்ஷதாம்| |௭|

சிந்தா ச வசநஂ ச சிந்தாவசநே, அஶஸ்தே சிந்தாவசநே யஸ்யேதி மத்வர்தே பஹுவ்ரீஹிஃ| வைத்யேऽஶஸ்தசிந்தாஂ குர்வதி, அஶஸ்த வசநஂ சோச்சாரயதி| மநுஷ்யாணாஂ முமூர்ஷதாஂ-ஆஸந்நமத்யூநாஂ, ஸம்பந்திநோ தூதா ஆயாந்தி| முமூர்ஷதாமிதி "ஆஶங்காயாமுபஸங்க்யாநம் (யாஂ ஸந் வக்தவ்யஃ) " இதி ஸந்| "ம்ரியதேர்லுங்ஹ்லிஙோஶ்ச" இதி நியமாதாத்மநேபதாபாவஃ| ததா ச கிம்பூதே ? நக்நே-விவஸ்த்ரே, சிந்ததி பிந்ததி கிஞ்சித்| ததா, பாவகஂ-அக்நிஂ ஜுஹ்வாநே, பிதப்யஶ்ச பிண்டாந் நிர்வபதி-அநுப்ரயச்சதி, யாவதப்ரயதேஅஶுசௌ| மநுஷ்யாணாமித்யுபலக்ஷணம், ஸ்த்ர்யாதயோऽபீஹ கஹ்யந்த ஏவ|

Adhikarana deSaviSeShAdAvagato dUto~aSuBaH (7-8) · Śloka 8

| விகாரஸாமாந்யகுணே தேஶே காலேऽதவா பிஷக்||௭|| தூதமப்யாகதஂ தஷ்ட்வா நாதுரஂ தமுபாசரேத்| |௮|

விகாரேண-ஜ்வராதிநா, ஸாமாந்யஃ-துல்யோ, குணோ யஸ்யாஸௌ விகாரஸாமாந்யகுணஃ, தஸ்மிஂஸ்ததாவிதே, தேஶே காலே வா தூதமப்யாகதஂ-ஸம்முகமாகச்சந்தஂ, தஷ்ட்வா பிஷக்தமாதுரஂ-தூதஸ்ய ப்ரேஷகஂ, நோபசரேத்| யதா,-கபஜே ஜ்வராதாவாமயே கதோதகாதித்ரவஸமீபே தேஶேऽநூபே வா காலே வா ப்ரத்யுஷஸ்யாகதோ தூதோऽஶுபஃ| பித்தாமயே வஹ்ந்யாதிநா ஸந்தப்தே தேஶே காலே மத்யாஹ்நே தூதோऽஶுபஃ| வாரரோகே பருஷரூக்ஷஸிகதாபாஷாணஶர்கராதிவிஶிஷ்டே தேஶே காலே ஸாயாஹ்நே தூதோऽஶுபஃ| விபரீதஸ்து ஶுபஃ| சர்திமேஹாதீஸாராதிஷு ஸேதுபங்கோऽஶுபஃ| ஏஷ்வேவ ஸேதுவந்தஃ ஶுபஃ|

Adhikarana vaidyasya pUrvadarSane mariShyato dUtAnAM vyApArAH (8-11) · Śloka 11

| ஸ்பஶந்தோ நாபிநாஸாஸ்யகேஶரோமநகத்விஜாந்||௮|| குஹ்யபஷ்டஸ்தநக்ரீவாஜடராநாமிகாங்குலீஃ| கார்பாஸபுஸஸீஸாஸ்திகபாலமுஶலோபலம்||௯|| மார்ஜநீஶூர்பசைலாந்தபஸ்மாங்காரதஶாதுஷாந்| ரஜ்ஜூபாநத்துலாபாஶமந்யத்வா பக்நவிச்யுதம்||௧௦|| தத்பூர்வதர்ஶநே தூதா வ்யாஹரந்தி மரிஷ்யதாம்| |௧௧|

ததித்யநேந வைத்யஃ பராமஶ்யதே| தஸ்ய பூர்வதர்ஶநஂ-ப்ரதமதர்ஶநஂ, தஸ்மிந் ஸதி தத்கால ஏவ, மரிஷ்யதாஂ-ஆஸந்நமரணாநாஂ, ஸம்பந்திநோ தூதா நாப்யாதி ஸ்பஶந்தோ வ்யாஹரந்தி| "லக்ஷணஹேத்வோஃ க்ரியாயாஃ" இதி ஹேதாவத்ர ஶதப்ரத்யயஃ| நாப்யாதிஸ்பர்ஶநஂ ஹி முமூர்ஷுதூதவ்யாஹரணஸ்ய ஹேதுஃ| முமூர்ஷோர்வயஂ தூதா இதி ப்ரதிபாதயந்தீத்யர்தஃ| அநாமிகாங்குலிஃ-கநீயஸீநிகடஸ்திதா| தஶா-வஸ்த்ரவர்திஃ| உபாநத்-சர்மபாதுகா| துலா-மாநவிஶேஷஃ| ந கேவலஂ நாப்யாதி ஸ்பஶந்தோऽபரமபி ச பக்நவிச்யுதஂ ச ஸ்பஶந்த இதி யோஜ்யம்|

Adhikarana ardharAtrAdAgacCanto~aSuBAH (11-12) · Śloka 12

| ததாऽர்தராத்ரே மத்யாஹ்நே ஸந்த்யயோஃ பர்வவாஸரே||௧௧|| ஷஷ்டீசதுர்தீநவமீராஹுகேதூதயாதிஷு| பரணீகத்திகாऽऽஶ்லேஷாபூர்வாऽऽர்த்ராபைத்ர்யநைதே||௧௨||

நாப்யாதிகமஸ்பஶந்தோऽப்யர்தராத்ராதிஷ்வாகச்சந்தோ மரிஷ்யதாஂ தூதா வ்யாஹரந்தி| அர்தராத்ர இதி "அஹஃஸர்வைகதேஶ" இத்யத்ர சகாராதச் ஸமாஸாந்தஃ| ஆகச்சந்த இத்யத்ராபி யோஜ்யம்| பைத்ர்யநைத இதி மகாமூலாக்யே நக்ஷத்ரே| ஆதிஶப்தேநோத்பாததர்ஶநகஷ்ணசதுர்தஶ்யாதயோ கஹ்யந்தே| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஶ. அ.௧௨)- "மத்யாஹ்நோபயஸந்த்யார்தராத்ரசதுர்தீஷஷ்டீநவமீபர்வதிநேஷு க்ரஹோபராகோத்பாததர்ஶநபரணீகத்திகார்த்ராऽऽஶ்லேஷாமகாமூலபூர்வாஸு சாஶுபஃ|" இதி|

Adhikarana pratibaddhaM bruvati dUte nimitte cASuBe taM vaidyo nAnuvrajet (13) · Śloka 13

யஸ்மிஂஶ்ச தூதே ப்ருவதி வாக்யமாதுரஸஂஶ்ரயம்| பஶ்யேந்நிமித்தமஶுபஂ தஂ ச நாநுவ்ரஜேத்பிஷக்||௧௩||

யஸ்மிந் தூதே ஆதுரஸஂஶ்ரயஂ-ஆதுரப்ரதிபத்தஂ, வாக்யஂ ப்ருவதி ஸத்யஶுபஂ நிமித்தஂ பிஷக் பஶ்யேத்| தஂ-தூதமாதுரசிகித்ஸார்தமாகதஂ, நாநுவ்ரஜேத்|

Adhikarana aSuBAni nimittAni (14-16) · Śloka 16

கிம் ததஶுபஂ நிமித்தம் ? இத்யாஹ தத்யதா விகலஃ ப்ரேதஃ ப்ரேதாலங்கார ஏவ வா| சிந்நஂ தக்தஂ விநஷ்டஂ வா தத்வாதீநி வசாஂஸி வா||௧௪|| ரஸோ வா கடுகஸ்தீவ்ரோ கந்தோ வா கௌணபோ மஹாந்| ஸ்பர்ஶோ வா விபுலஃ க்ரூரோ யத்வாऽந்யதபி தாதஶம்||௧௫|| தத்ஸர்வமபிதோ வாக்யஂ வாக்யகாலேऽதவா புநஃ| தூதமப்யாகதஂ தஷ்ட்வா நாதுரஂ தமுபாசரேத்||௧௬||

தத்யதாஶப்தோऽஶுபநிமித்தஸஂதர்ஶநஸம்பந்தார்தஃ| விகலஃ-அங்கஹீநஃ காணகுண்டாதிகஃ| ப்ரேதோ-மத ஏவ| ப்ரேதாலங்காரோ யோ மதஸ்யாநுலேபநவஸ்த்ராதிநாऽலங்காரோ விதீயதே| சிந்நஂ-ரஜ்ஜ்வாதிகம்| தக்தஂ-வஸ்த்ராதிகம்| விநஷ்டஂ வா-கடபாஜநாதிகம்| தத்வாதீநி-சிந்நதக்தவிநஷ்டவாசகாநி, வசாஂஸி-வசநாநி, ஶ்ரோத்ரேண ஶ்ரூயந்தே| ரஸோ வா கடுகஸ்தீவ்ர இத்யநேந ரஸாதாரஂ த்ரவ்யமநாஹாரப்ரதிபத்தமுபலக்ஷயதே| ரஸோ ஹி ரஸநேந்த்ரியக்ரஹ்ய ஏவ| தஸ்மாத் கடுகரஸாதிஷ்டிதஂ த்ரவ்யஂ மரிசாதி கடுகரஸஶப்தேநேஹ கஹ்யதே| லோகேऽபி ரஸேந த்ரவ்யஂ வ்யபதிஶ்யத ஏவ| யதா-இதஂ மதுரஂ த்ரவ்யமிதமம்லமிதி| ததேவமுத்கடகடுகரஸாதிஷ்டிதஂ த்ரவ்யஂ யதா சக்ஷுஷா கஹ்யதே வைத்யேந, ததா ந ஶுபம்| தீவ்ரக்ரஹணாததீவ்ரஸ்ய குடேரகாதேர்நிராஸஃ| கந்தஶ்ச கௌணபோ-மஹாந் துர்கந்தோऽதிஶயேந, தத்கால ஏவ க்ராணேந்த்ரியேண கஹ்யதே, ஸ்பர்ஶோ வா விஸ்தீர்ணஃ க்ரூரஃ-அதிதுஃஸஹஃ, தத்கால ஏவாக்ந்யாதிஸம்பந்தீ ஸ்பர்ஶநேந்த்ரியேண கஹ்யதே, ஸோऽஶுபஃ| யத்வேதி| அதவாऽபரமபி யத்தாதஶஂவிகலாத்யஶுபநிமித்தஸதஶமநிர்திஷ்டமபி ரக்தகரவீரகுஸுமாதிகஂ, தத்ஸர்வஂ வாக்யமபிதஃ-ஆதுராஶ்ரயாத்வாக்யாதக்ரே, அதவா வாக்யகாலே-ஆதுராஶ்ரயாவாக்யமத்யே விகலாத்யஶுபநிமித்தஂ ததாநீமப்யஶுபஸூசகத்வாத் தஸ்மிந் காலே, தூதமப்யாகதஂ-ஆபிமுக்யேந தத்காலமேவாகதஂ, தஷ்ட்வா யேநாஸௌ ப்ரேஷிதோ தூதஸ்தமாதுரஂ நோபாசரேத்|

Adhikarana anyAnyapyaSuBAni nimittAni (17-23) · Śloka 23

அதாந்யதப்யஶுபஂ நிமித்தமாஹ ஹாஹாக்ரந்திதமுத்க்ருஷ்டமாக்ருஷ்டஂ ஸ்கலநஂ க்ஷுதம்| வஸ்த்ராதபத்ரபாதத்ரவ்யஸநஂ வ்யஸநீக்ஷணம்||௧௭|| சைத்யத்வஜாநாஂ பாத்ராணாஂ பூர்ணாநாஂ ச நிமஜ்ஜநம்| ஹதாநிஷ்டப்ரவாதாஶ்ச தூஷணஂ பஸ்மபாஂஸுபிஃ||௧௮|| பதஃச்சேதோऽஹிமார்ஜாரகோதாஸரடவாநரைஃ| தீப்தாஂ ப்ரதி திஶஂ வாசஃ க்ரூராணாஂ மகபக்ஷிணாம்||௧௯|| கஷ்ணதாந்யகுடோதஶ்வில்லவணாஸவசர்மணாம்| ஸர்ஷபாணாஂ வஸாதைலதணபங்கேந்தநஸ்ய ச||௨௦|| க்லீபக்ரூரஶ்வபாகாநாஂ ஜாலவாகுரயோரபி| சர்திதஸ்ய புரீஷஸ்ய பூதிதுர்தர்ஶநஸ்ய ச||௨௧|| நிஃஸாரஸ்ய வ்யவாயஸ்ய கார்பாஸாதேரரேரபி| ஶயநாஸநயாநாநாமுத்தாநாநாஂ து தர்ஶநம்||௨௨|| ந்யுப்ஜாநாமிதரேஷாஂ ச பாத்ராதீநாமஶோபநம்| |௨௩|

ஹாஹாக்ரந்திதமித்யாதிகமஶோபநமிதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| ஹாஹேதி க்ரந்திதஂ-ருதிதஂ க்வணநஂ ஹாஹாக்ரந்திதம்| ததா, உத்க்ருஷ்டஂ உச்சைஃ கத்வா க்ருஷ்டஂ, ஆக்ருஷ்டஂ-ஆக்ரோஶஃ| ஸ்கலநஂ-பதநஂ, வைத்யஸ்யாऽந்யஸ்ய வா| க்ஷுதஂ-சிக்கா| வஸ்த்ராதீநாஂ-வைத்யஸ்ய ஸம்பந்திநாஂ, வ்யஸநஂ-விநாஶஃ| வ்யஸநிநாஂ-ஆபத்கதாநாஂ, ஈக்ஷ்ணஂ-ஆலோகநஂ, ந ஶோபநமிதி ஸர்வத்ர யோஜ்யம்| சைத்யாதீநாஂ நிமஜ்ஜநஂ-பதநஂ ப்ருடநஂ ச| ததா, ஹத இத்யேவஂருபாணாமநிஷ்டாநாஂ-அமங்கலாநாஂ, ப்ரவாதாஃ-உச்சைருச்சரிதாநி வாக்யாநி| தூஷணஂ பஸ்மபாஂஸுபிஃ-வைத்யஸ்யைவ பதி கச்சதோ பஸ்மநா பாஂஸுநா வ விகிரணமஶோபநம், கர்மஸித்த்யபாவாதாதுரஸ்யாபி மரணஸூசகத்வாத்| ஏவமந்யத்ராப்யுபயோரஶோபநத்வஂ யோஜ்யம்| பதஃச்சேத இதி மார்கஸ்ய சேதஃ| கைஃ ? ஸர்பமார்ஜாராதிபிஃ| ஸரடஃ-ஸர்பஸதஶீ ரக்தவர்ணாதிமுகீ ப்ராணிஜாதிஶ்சக்ரலண்ட இத்யபரபர்யாயஃ| யஸ்யாஂ திஶி ஸூர்யஃ ஸ்திதஃ ஸா தீப்தா பண்யதே| ததா சோக்தம் "அங்காரிண்யர்கநிர்முக்தா, தீப்தா தஸ்யாஂ திவாகரஃ| ப்ரதூமிதைஷ்யர்ஸூர்யா வை, ஶாந்தாஃ பஞ்சேதரா திஶஃ||" இதி| தீப்தாஂ திஶஂ ப்ரதி யா வாசோ-வாண்யஃ, க்ரூராணாஂ-க்ரவ்யபுஜாஂ, மகாணாஂ-த்வீபிஶகாலாதீநாஂ, பக்ஷிணாஂ-கத்ரஶ்யேநாதீநாஂ, தா அஶோபநா இதி லிங்கவிபரிணாமேந ஸம்பந்தஃ| கஷ்ணதாந்யாதீநாஂ யத்தர்ஶநஂ வைத்யஸ்ய பதி கச்சத ஆதுரகஹே ப்ரவிஶதோ வா ததஶோபநம், அஶுபஸூசகத்வாத்| உதஶ்வித்-தக்ரம்| ஸர்ஷபோ-ரக்தாபாஸஃ| க்ரூரோ-நிஷ்ட்ருரவாதீ| ஶ்வபாகஃ-சாண்தாலஃ| ஜாலஂ-ஆநாயஃ| வாகுரா-மகபந்தநீ| பூதிஃ-துர்கந்திஃ| துர்தர்ஶநஃ-கராலாகதிஃ| நிஃஸாரஸ்ய-வ்யபேதஸாரஸ்ய வஸ்துநஃ| வ்யவாயஸ்ய-மைதுநஸ்ய| கார்பாஸாதேரித்யாதிஶப்தேந கார்பாஸபுஸஸீஸாதேர்தூதசிந்தாநிர்திஷ்டஸ்ய (ஶ்லோ. ௯) க்ரஹணம்| கார்பாஸாதேஃ பதார்தஸ்ய தர்ஶநஂ பதி கச்சத ஆதுரகஹஂ ப்ரவிஶதோ வாऽஶோபநம்| அரேர்தர்ஶநமஶோபநம்| ப்ரகதத்வாத்வைஸ்த்யஸ்யாத்மஶத்ருதர்ஶநம்| ததா, ஶயநாதீநாமுத்தாநாநாஂ-ஊர்த்வமுகஸ்திதபாதாநாஂ தர்ஶநம், ததேதரேஷாஂ-பாத்ராதீநாஂ கடஶராவோதஞ்சநாதீநாமதோமுகாநாஂ, தர்ஶநமஶோபநம்|

Adhikarana pakShiNaH SuBASuBAH (23-24) · Śloka 24

| புஂஸஂஜ்ஞாஃ பக்ஷிணோ வாமாஃ ஸ்த்ரீஸஂஜ்ஞா தக்ஷிணாஃ ஶுபாஃ||௨௩|| ப்ரதக்ஷிணஂ ககமகா யந்தோ, நைவஂ ஶ்வஜம்புகாஃ| |௨௪|

புஂஸஂஜ்ஞாஃ-புஂநாமாநஃ, பக்ஷிணோ-வர்தகாதயோ, வாமஸ்திதாஃ ப்ரஶஸ்தாஃ| ஸ்த்ரீநாமாநோ-பலாகாஸாரிகாதயோ, தக்ஷிணஸ்திதாஃ ஶுபாஃ| ப்ரதக்ஷிணமிதி வாமாத்தக்ஷிணஂ கச்சந்தஃ ககமகாஃ ஶுபாஃ| ககாஃ-காகாபாராவதாதயஃ| மகாஃ-ஹரிணைணாதயஃ| யாந்தோ நைவஂ ஶ்வஜம்புகாஃ,-கிந்தர்ஹி ? தக்ஷிணாத்வாமஂ கச்சந்தஃ ஶுபா இத்யர்தஃ|

Adhikarana KagamRugAdayaH SuBASuBAH (24-25) · Śloka 25

| அயுக்மாஶ்ச மகாஃ ஶஸ்தாஃ ஶஸ்தா நித்யஂ ச தர்ஶநே||௨௪|| சாஷபாஸபரத்வாஜநகுலச்சாகபர்ஹிணஃ| |௨௫|

அயுக்மாஃ-பஞ்சஸப்தா பி(தயோ), மகாஃ ஶுபாஃ| சாஷாதயோ மயூராந்தா நித்யஂ தர்ஶநே-வாமதோ தக்ஷிணதோ வா, ஶஸ்தாஃ|

Adhikarana ulUkAdayo darSane~aSuBAH (25) · Śloka 25

| அஶுபஂ ஸர்வதோலூகபிடாலஸரடேக்ஷணம்||௨௫||

ஸர்வதா-ஸர்வேண ப்ரகாரேண வாமதோ தக்ஷிணதோ வா யுக்மாநாம யுக்மாநாஂ வா, உலூகாதீநாஂ தர்ஶநமஶுபம்| கீர்தநே து ப்ரஶஸ்தா இத்யேகே|

Adhikarana kolAdayaH kIrtane SuBAH darSane virute cASuBAH,vAnararkShAvato~anyathA (26) · Śloka 26

ப்ரஶஸ்தாஃ கீர்தநே கோலகோதாஹிஶஶஜாஹகாஃ| ந தர்ஶநே ந விருதே, வாநரர்க்ஷாவதோऽந்யதா||௨௬||

Adhikarana aindraM dhanuraBimuKamaSuBamanyataH SuBam ,agnipUrNAdIni pAtrANyaSuBAni (27) · Śloka 27

தநுரைந்த்ரஂ ச லாலாடமஶுபஂ, ஶுபமந்யதஃ| அக்நிபூர்ணாநி பாத்ராணி பிந்நாநி விஶிகாநி ச||௨௭||

ஏந்த்ரஂ தநுர்லாலாடஂ-அபிமுகஂ, அஶுபம்| அந்யதஃ-புரஃஸ்திதஂ ஸம்முகஂ வர்ஜயித்வா திர்யக் பஷ்டதோ வா ஸ்திதஂ, ஶுபம்| லாலாடமிதி பவார்தே அண்| லாலாடஶப்தேநேஹ லலாடஸமீபோ தேஶோ லக்ஷ்யதே, ஸம்முகமித்யர்தஃ| பாத்ராண்யக்நிபூர்ணாந்யஶோபநாநி| ததா பிந்நாநி-பக்நாநி| ததா, விஶிகாநி-அந்தஃஶூந்யாநி| ந ஶுபாநீதி வசநவிபரிணாமேந ஸம்பந்தஃ|

Adhikarana AturagRuhAnnirgacCaddadhyakShatAdima~ggalamaSuBam (28) · Śloka 28

வைத்யஸ்யாதுரகஹப்ரவேஶே ஶுபாஶுபஸூசகாநி நிமித்தாந்யாஹ தத்யக்ஷதாதி நிர்கச்சத்வக்ஷ்யமாணஂ ச மங்கலம்| வைத்யோ மரிஷ்யதாஂ வேஶ்ம ப்ரவிஶந்நேவ பஶ்யதி||௨௮||

ஆதிஶப்தேநேக்ஷுநிஷ்பாவாதிபரிக்ரஹஃ| தத்யக்ஷதாவாதீ (தா ஆதயோ) யஸ்ய மங்கலஸ்ய ததேவம்| வைத்யஃ ப்ரவிஶந்நேவ-தத்கால ஏவ, ஆதுரகஹாத்தத்யக்ஷதாதி-யத்வக்ஷ்யமாணஂ, தந்நிர்கச்சத்-நிஃஸரத், மரிஷ்யதாஂ-ஆஸந்நமரணாநாஂ, பஶ்யதி|

Adhikarana evaM dUtAdyaSuBaM dRuShTvA~a~aturaM na cikitsayet anyathA yatnataH karuNASuddha manasA ca cikitset (29) · Śloka 29

தூதாத்யஸாது தஷ்ட்வைவஂ த்யஜேதார்தமதோऽந்யதா| கருணாஶுத்தஸந்தாநோ யத்நதஸ்தமுபாசரேத்||௨௯||

ஏவஂ-பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண, தூதாத்யஸாது-அஶுபஂ பூர்வநிர்திஷ்டஂ, தஷ்ட்வா ஆர்தஂ-ஆதுரஂ, த்யஜேத்-ந சிகித்ஸேத்| ஆதிஶப்தேந ஶகுநாதேர்க்ரஹணம்| அதோऽந்யதேதி தூதாதி ஶுபஂ தஷ்ட்வா, தஂ ஆதுரஂ, வைத்யோ யத்நேந ஸமுபாசரேத்| கிம்பூதஃ ? கருணாயா ஶுத்தஂ நிர்மலஂ, ஸந்தாநஂ-சேதோ, யஸ்ய ஸ ஏவஂபூதஃ ஸந்|

Adhikarana dadhyakShatAdi ma~ggalam etat pathi veSmapraveSe ca SuBam (30-39) · Śloka 39

அத ததேவ தத்யக்ஷதாத்யாஹ தத்யக்ஷதேக்ஷுநிஷ்பாவப்ரியங்குமதுஸர்பிஷாம்| யாவகாஞ்ஜநபங்காரகண்டாதீபஸரோருஹாம்||௩௦|| தூர்வார்த்ரமத்ஸ்யமாஂஸாநாஂ லாஜாநாஂ பலபக்ஷயோஃ| ரத்நேபபூர்ணகும்பாநாஂ கந்யாயாஃ ஸ்யந்தநஸ்ய ச||௩௧|| நரஸ்ய வர்தமாநஸ்ய தேவதாநாஂ நபஸ்ய ச| ஶுக்லாநாஂ ஸுமநோவாலசாமராம்பரவாஜிநாம்||௩௨|| ஶங்கஸாதுத்விஜோஷ்ணீஷதோரணஸ்வஸ்திகஸ்ய ச| பூமேஃ ஸமுத்ததாயாஶ்ச வஹ்நேஃ ப்ரஜ்வலிதஸ்ய ச||௩௩|| மநோஜ்ஞஸ்யாந்நபாநஸ்ய பூர்ணஸ்ய ஶகடஸ்ய ச| நபிர்தேந்வாஃ ஸவத்ஸாயா வடாவாயாஃ ஸ்த்ரியா அபி||௩௪|| ஜீவஞ்ஜீவகஸாரங்கஸாரஸப்ரியவாதிநாம்| ஹஂஸாநாஂ ஶதபத்ராணாஂ பத்தஸ்யைகபஶோஸ்ததா||௩௫|| ருசகாதர்ஶஸித்தார்தரோசநாநாஂ ச தர்ஶநம்| கந்தஃ ஸுஸுரபிர்வர்ணஃ ஸுஶுக்லோ மதுரோ ரஸஃ||௩௬|| கோபதேரநுகூலஸ்ய ஸ்வநஸ்தத்வத்கவாமபி| மகபக்ஷிநராணாஂ ச ஶோபிநாஂ ஶோபநா கிரஃ||௩௭|| சத்ரத்வஜபதாகாநாமுத்க்ஷேபணமபிஷ்டுதிஃ| பேரீமதங்கஶங்காநாஂ ஶப்தாஃ புண்யாஹநிஃஸ்வநாஃ||௩௮|| வேதாத்யயநஶப்தாஶ்ச ஸுகோ வாயுஃ ப்ரதக்ஷிணஃ| பதி வேஶ்மப்ரவேஶே ச வித்யாதாரோக்யலக்ஷணம்||௩௯||

தத்யக்ஷதாதீநாஂ தர்ஶநஂ 'பதி வேஶ்மப்ரவேஶே ச வித்யாதாரோக்யலக்ஷணம்|' இதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| அக்ஷதாஃ-யவாஃ, அகண்டிதாஸ்தண்டுலா இத்யந்யே, தாந்யமேவாகண்டிதமக்ஷதஶப்தவாச்யமித்யபரே| யாவகஂ-அலக்தகஃ| பங்காரஃ-கநகாலுகா| அர்த்ரமத்ஸ்யாஃ, ஆர்த்ரமாஂஸம்| ஆர்த்ரக்ரஹணமத்ர ஶுஷ்கபரிஹாரார்தம்| பக்ஷஂமோதகாதி| பத்மராகாதிகஂ-ரத்நம்| இபோ-ஹஸ்தீ| நரஸ்யேதி ஶௌர்யத்யாகப்ரஜ்ஞாராஜஸத்காராதிபிர்வதமாநஃ-ப்ரதிதிநமுபசயஂ கதஃ, ததாவிதஸ்ய புருஷஸ்ய தர்ஶநஂ ஶுபம்| ஶுக்லாநாஂ ஸுமநஃப்ரபதீநாஂ தர்ஶநஂ ஶுபம்| பாலசாமரஂ-கேஶப்ரகீர்ணகம்| வாஜீ-துரங்கஃ| உஷ்ணீஷஂ-ஶிரோவேஷ்டநம்| மநோஜ்ஞஸ்ய-ஹதயஹாரிணோऽந்நபாநஸ்ய| ஶகடஸ்ய-ரதஸ்ய, நபிஃ-நரைஃ, பூர்ணஸ்ய-ஸம்பதஸ்ய| தேந்வா இத்யாதி| ஸ்த்ரியா அபீத்யபிஶப்தஃ ஸமுச்சயே| யதா தேந்வாஃ ஸவத்ஸாயா தர்ஶநமேவஂ வடவாயாஃ ஸ்த்ரியாஶ்ச ஸவத்ஸாயாஃ-ஸாபத்யாயா இதி| ருசிகோ-வலயஃ, ஆபரணவிஶேஷஃ| ஸித்தார்தோ-கௌரஸர்ஷபஃ| கந்தஃ-ஸுஷ்டு ஸுரபிஃ| வர்ணஃ ஸுஷ்டு ஶுக்லஃ-ஸிதஃ| ரஸோ மதுரஃ| கோபதேஃ-வஷபஸ்ய, அநுகூலஸ்ய-அகுபிதஸ்ய, ஸ்வநஃஶப்தஃ| தத்வத்-கோபதிநா துல்யோ, கவாமப்யநுகூலாநாஂ ஶப்த இத்யர்தஃ| ததா, ஶோபிநாஂ-ப்ரஶஸ்தாநாஂ மகாதீநாஂ, ப்ரஶஸ்தா கிரஃ| வித்யாதாரோக்யலக்ஷணமிதி யோஜ்யம்| மகபக்ஷிநரா ஹ்யஶோபிநோऽபி ஶகாலோலூகபுல்கஸசாண்டாலாதயஃ ஸந்தி, தட்யவச்சேதநார்தஂ ஶோபிநாமிதி விஶேஷணம்| ஶோபிநாமபி மகாதீநாஂ க்ஷாமரோகார்தாமிஹதாநாமஶோபநா வாசஃ ஸ்யுஃ தத்த்யாகார்தஂ ஶோபநா இதி விஶேஷணம்| சத்ராதீநாமுத்க்ஷேபணஂ-உத்தாபநம்| பதாகா-வைஜயந்தீ| அபிஷ்டுதிஃ-ப்ரயாணகாலே ஜநேந ஸ்துதிர்ஜயஜயேத்யாதிஶப்தபூர்வாऽபிமுகமுச்சாரிதா| ததா, பேர்யாதீநாஂ ஶப்தாஃ, புண்யாஹநிஃஸ்வநாஃ-ப்ரஶஸ்தஶப்தா| அரோக்யாய, ந த்வப்ரஶஸ்தநிஃஸ்வநாஃ ப்ரேதபடஹாதிஜாஃ| வேதாத்யயநஸ்ய-வேதபாடஸ்ய, யே ஶப்தாஸ்தே ச ஶுபாஃ| ப்ரதக்ஷிணஃ-அநுகூலோ, வாயுஃ ஸுகஃ-ஸுகாவஹஃ| பதி வேஶ்மப்ரவேஶே சைததாரோக்யலக்ஷணஂ வித்யாத்|

Adhikarana evaM dUtaSakunakathanAnantaraM svapna kathanam (40) · Śloka 40

இத்யுக்தஂ தூதஶகுநஂ ஸ்வப்நாநூர்த்வஂ ப்ரசக்ஷதே| |௪௦|

இத்யேவமர்தே பரிஸமாப்தௌ வா| தூதஃ-ஸ்த்ரீபுருஷாதிஃ, இத்யாதி ப்ராகுக்தம்| ததா, சேதநாசேதநரூபஃ ஶுபாஶுபஸூசகோ தூதவர்ஜிதோ லோகப்ரஸித்தஃ-ஶகுந உக்தஃ| யதா (ஶ்லோ. ௧௭)-"ஹாஹாக்ரந்திதஂ" இத்யாதி| இதி-ஏவஂ, உக்தஂ-அபிஹிதம்| அதோ தூதஶகுநாதூர்த்வஂ-அநந்தரஂ, ஸ்வப்நாந் ப்ரசக்ஷதே-ஸம்யக் பணிஷ்யதி, தந்த்ரகார இதி ஶேஷஃ| ஸ்வப்நலக்ஷணமஷ்டங்கஸங்க்ரஹே கதிதம்| யதா (ஸூ. அ. ௯)- "ஸர்வேந்த்ரியவ்யுபரதௌ மநோऽநுபரதஂ யதா| விஷயேப்யஸ்ததா ஸ்வப்நஂ நாநாரூபஂ ப்ரபஶ்யதி||" இதி| ததா (ஸஂ. ஸூ. அ. ௯)- "ஶ்லேஷ்மாவதேஷு ஸ்ரோதஃஸு ஶ்ரமாதுபரதேஷு ச| இந்த்ரியேஷு ஸ்வகர்மப்யோ நித்ராऽऽவிஶதி தேஹிநம்||" இதி நித்ராலக்ஷணம்|

Adhikarana jvareNa SIGraM mariShyataH svapnaH (40-41) · Śloka 41

| ஸ்வப்நே மத்யஂ ஸஹ ப்ரேதைர்யஃ விபந் கஷ்யதே ஶுநா||௪௦|| ஸ மர்த்யௌ மத்யுநா ஶீக்ரஂ ஜ்வரரூபேண நீயதே| |௪௧|

யோ மர்த்யஃ-புருஷஃ, ஸ்வப்நே-ஸ்வப்நாவஸ்தாயாஂ, ப்ரேதைஃ ஸஹ மத்யஂ பிபந் ஶுநா கஷ்யதே-ஆக்ரம்யதே, ஸ மத்யுநா ஜ்வரரூபேண ஶீக்ரஂ அஹிராத் கதிபயைரேவ திவஸைஃ, நீயதே, லிகாந்தரமிதி ஶேஷஃ|

Adhikarana raktapittena SIGraM mariShyataH svapnaH (41-42) · Śloka 42

| ரக்தமால்யவபுர்வஸ்த்ரோ யோ ஹஸந் ஹ்ரியதே ஸ்த்ரியா||௪௧|| ஸோऽஸ்ரபித்தேந| |௪௨|

ரக்தமால்யோ ரக்தவபூ ரக்தவஸ்த்ரஶ்ச யோ மர்த்யோ ஹஸந் ஸ்த்ரியா ஸ்வப்நே ஹ்ரியதே-ஆகஷ்யத ஆக்ரம்யதே, ஸோऽஸ்ரபித்தேந மத்யுநா ஶீக்ரஂ நீயதே|

Adhikarana rAjayakShmaNA SIGraM mariShyataH svapnaH (42) · Śloka 42

மஹிஷஶ்வராஹோஷ்ட்ரகர்தபைஃ| யஃ ப்ரயாதி திஶஂ யாம்யாஂ மரணஂ தஸ்ய யக்ஷ்மணா||௪௨||

யோ மஹிஷாதிபிஃ கரணபூதைர்யாம்யாஂ தக்ஷிணாஂ திஶஂ, ஸ்வப்நே ப்ரயாதி, தஸ்ய யக்ஷ்மணா மரணஂ பவதி|

Adhikarana gulmenaSIGraM mariShyataH svapnaH (43) · Śloka 43

லதா கண்டகிநீ வஂஶஸ்தாலோ வா ஹதி ஜாயதே| யஸ்ய தஸ்யாஶு குல்மேந|௪௩|

மர்த்ய இதி ப்ரதமாந்தோऽபீஹார்தவஶாத் ஷஷ்ட்யந்தஃ ஸம்பத்யதே| யஸ்ய மர்த்யஸ்ய ஸ்வப்நே கண்டகயுக்தா லதா ஹதயே ஜாயதே, வஂஶோ வா-அதவா தாலஃ, தஸ்ய ஶீக்ரஂ குல்மேந மரணஂ பவேத்| ஸங்க்ரஹேத்வேவமுக்தம் (ஶா. அ. ௧௨)- "யஸ்ய கண்டகிநீ லதா வஂஶ ஸ்தாலோ வா ஹதி ஜாயதே ஸ குல்மேந| யஸ்ய து ஶிரஸி ஸ ஶிரோரோகேண ஶஸ்த்ரேண வா ஶிரஃச்சேதநேந|" இதி|

Adhikarana kuShTena SIGraM mariShyataH svapnaH (43-44) · Śloka 44

| யஸ்ய வஹ்நிமநர்சிஷம்||௪௩|| ஜுஹ்நதோ கதஸிக்தஸ்ய நக்நஸ்யோரஸி ஜாயதே| பத்மஂ ஸ நஶ்யேத்குஷ்டேந|௪௪|

யஸ்ய மர்த்யஸ்ய நக்நஸ்யாஜ்யாப்யக்தஸ்ய வஹ்நிமநர்சிஷஂ-ஜ்வாலாரஹிதஂ, ஜுஹ்நத உரஸி பத்மஂ ஸ்வப்நே ஜாயதே, ஸ நரஃ குஷ்டேந நஶ்யேத்|

Adhikarana prameheNa SIGraM mariShyataH svapnaH (44-45) · Śloka 45

| சண்டாலைஃ ஸஹ யஃ பிபேத்||௪௪|| ஸ்நேஹஂ பஹுவிதஂ ஸ்வப்நே ஸ ப்ரமேஹேண நஶ்யதி| |௪௫|

சண்டாலைஃ ஸஹ பஹுவிதஂ-அநேகப்ரகாரஂ, ஸ்நேஹஂ-கததைலாதிகஂ, யோ மர்த்யஃ ஸ்வப்நே பிபேத், ஸ ப்ரமேஹேண நஶ்யதி| ஸ்வப்நே ப்ரகதேऽபி புநஃ ஸ்வப்நக்ரஹணஂ கதஂ ஸ்பஷ்டார்தம்|

Adhikarana unmAdenaSIGraM mariShyataH svapnaH (45) · Śloka 45

| உந்மாதேந ஜலே மஜ்ஜேத்யோ நத்யந் ராக்ஷஸைஃ ஸஹ||௪௫||

உந்மாதேந ஸ நஶ்யதி, யோ ராக்ஷஸைஃ ஸஹ நத்யந் ஜலே மஜ்ஜேத்|

Adhikarana apasmAreNa SIGraM mariShyataH svapnaH (46) · Śloka 46

அபஸ்மாரேண யோ மர்த்யோ நத்யந் ப்ரேதேந நீயதே| |௪௬|

ஸ மர்த்யோऽபஸ்மாரேண நஶ்யதி, யோ நத்யந் ப்ரேதேந ஸ்வப்நே நீயதே|

Adhikarana svapne KarAdiBiryAnaM mRutyukArakam (46-47) · Śloka 47

| யாநஂ கரோஷ்ட்ரமார்ஜாரகபிஶார்தூலஸூகரைஃ||௪௬|| யஸ்ய ப்ரேதைஃ ஶகாலைர்வா ஸ மத்யோர்வர்ததே முகே| |௪௭|

யஸ்ய நரஸ்ய ஸ்வப்நே கராதிபிர்யாநஂ பவதி, ஸ மத்யோர்முகாப்யந்தரே வர்ததே, அத்யாஸந்நவிநாஶத்வாத்|

Adhikarana apUpAdiBakShaNam mRutyukArakam (47-48) · Śloka 48

| அபூபஶஷ்குலீர்ஜக்த்வா விபுத்தஸ்தத்விதஂ வமந்||௪௭|| ந ஜீவதி| |௪௮|

அபூபாந் ஶஷ்குலீர்வா ஜக்த்வா-பக்ஷயித்வைவஂ ஸ்வப்நே தஷ்ட்வா, விபுத்தஃ ஸந் தத்விதஂ-அபூபஶஷ்குலிப்ராயமேவ, வமேத்-உத்கிரேத், ஸ ந ஜீவதி|

Adhikarana akShirogakArakaH svapnaH (48) · Śloka 48

அக்ஷிரோகாய ஸூர்யந்துக்ரஹணேக்ஷணம்| |௪௮|

ஸூர்யசந்த்ரயோர்க்ரஹணதர்ஶநமக்ஷிரோகாய|

Adhikarana drUgvinASakaH svapnaH (48) · Śloka 48

| ஸூர்யாசந்த்ரமஸோஃ பாததர்ஶநஂ தக்விநாஶநம்||௪௮||

ஸ்வப்நே ஸூர்யாசந்த்ரமஸோஃ பதநதர்ஶநஂ மர்த்யஸ்ய தஷ்டிவிநாஶநம்| ஸூர்யாசந்த்ரமஸோரிதி "தேவதாத்வந்த்வே ச" இத்யாநஙாதேஶஃ|

Adhikarana anye~aSuBAH svapnAH (49-58) · Śloka 58

மூர்த்நி வஂஶலதாதீநாஂ ஸம்பவோ வயஸாஂ ததா| நிலயோ முண்டதா காககத்ராத்யைஃ பரிவாரணம்||௪௯|| ததா ப்ரேதபிஶாசஸ்த்ரீத்ரவிடாந்த்ரகவாஶநைஃ| ஸங்கோ வேத்ரலதாவஂஶதணகண்டகஸங்கடே||௫௦|| ஶ்வப்ரஶ்மஶாநஶயநஂ பதநஂ பாஂஸுபஸ்மநோஃ| மஜ்ஜநஂ ஜலபங்காதௌ ஶீக்ரேண ஸ்ரோதஸா ஹதிஃ||௫௧|| நத்வவாதித்ரகீதாநி ரக்தஸ்ரக்வஸ்த்ரதாரணம்| வயோங்கவத்திரப்யங்கோ விவாஹஃ ஶ்மஶ்ருகர்ம ச||௫௨|| பக்வாந்நஸ்நேஹமத்யாஶஃ ப்ரச்சர்தநவிரேசநே| ஹிரண்யலோஹயோர்லாபஃ கலிர்பந்தபராஜயௌ||௫௩|| உபாநத்யுகநாஶஶ்ச ப்ரபாதஃ பாதசர்மணோஃ| ஹர்ஷோ பஶஂ ப்ரகுபிதைஃ பிதபிஶ்சாவபர்த்ஸநம்||௫௪|| ப்ரதீபக்ரஹநக்ஷத்ரதந்ததைவதசக்ஷுஷாம்| பதநஂ வா விநாஶோ வா, பேதநஂ பர்வதஸ்ய ச||௫௫|| காநநே ரக்தகுஸுமே பாபகர்மநிவேஶநே| சிதாந்தகாரஸம்பாதே ஜநந்யாஂ ச ப்ரவேஶநம்||௫௬|| பாதஃ ப்ராஸாதஶைலாதேர்மத்ஸ்யேந க்ரஸநஂ ததா| காஷாயிணாமஸோம்யாநாஂ நக்நாநாஂ தண்டதாரிணாஂ||௫௭|| ரக்தாக்ஷாணாஂ ச கஷ்ணாநாஂ தர்ஶநஂ ஜாது நேஷ்யதே| |௫௮|

ஜாது நேஷ்யத இதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ| வஂஶலதாதீநாஂ மூர்த்நி-ஶிரஸி, ஸம்பவோ-ஜந்ம, ஜாது நேஷ்யதே| ஏவமக்ரேऽபி யோஜ்யம்| ததா, வயஸாஂ-பக்ஷிணாஂ, மூர்த்நி நிலயோ-நிலயநம்| ததா, முண்டதா-கதமுண்டநத்வம்| காகாத்யைஃ பரிவாரணஂ-பரிவதத்வம்| ந கேவலஂ காகாத்யைஃ, ப்ரேதாத்யைஶ்சேதி ததாஶப்தஸ்யார்தஃ| கவாஶநாஃ கோமாஂஸபக்ஷாஃ, தைஃ| வேத்ராதிஸங்கடே-ஸஂவதே, ஸங்கஃ-த்வாராலாபஃ, தத்ரைவ நிஃஸாரமபஶ்யதஃ| ஶ்வப்ரே ஶ்மஶாநே ச ஶயநஂ-ஸ்வபநம்| பாஂஸௌ பஸ்மநி ச பதநம்| ஜலபங்காதிகே மஜ்ஜநஂ-படநம்| ஆதிஶப்தேந கூபகலுஷோதகாதி கஹ்யதே| ஸ்ரோதஸா ஶீக்ரேண ஹதிஃ-ஹரணம்| நத்யஂ ச வாதித்ரஂ ச கீதஂ ச தாநி| ததா, ஸ்ரக் ச வஸ்த்ரஂ ச ஸ்ரக்வஸ்த்ரே, ரக்தே ச தே ஸ்ரக்வஸ்த்ரே ச, தயோர்தாரணம்| வயஶ்சாங்கஂ ச, தயோர்வத்திஃ| அப்யங்கஃ-அப்யஞ்ஜநம்| விவாஹஃ-பரிணயஃ| ஶ்மஶ்ருகர்ம-முகவ்யஞ்ஜநமுண்டநம்| பக்வாந்நஂ-மண்டகாதிஃ, ஸ்நேஹஃ-தைலாதிஃ, மத்யஂ-ஸீத்வாதி, தேஷாமாஶோ-பக்ஷணம்| ப்ரச்சர்தநஂ-வமிஃ| விரேசநஂ-விரேகஃ| ஹிரண்யஸ்ய-ருக்மாதேஃ, லோஹஸ்ய ச லாபஃ| ஸங்க்ரஹே தூக்தம் (ஶா. அ. ௧௨)- "லபதே வா ஹிரண்யலோஹலவண" இதி| கலிஃ-அநர்தஃ| பந்தோ-பந்தநம்| பராஜயஃ-பரிபவஃ| உபாநத்யுகஸ்ய நாஶஃ| பாதஸ்ய சர்மணஶ்ச ப்ரகர்ஷேண பதநம்| பஶஂ-அதிஶயேந, ஹர்ஷஃ| பிதபிஃ ப்ரகுபிதைரவபர்த்ஸந-ஸந்தர்ஜநம்| ப்ரதீபாதீநாஂ பதநமதவா விநாஶஃ| பர்வதஸ்ய ச பேதநம்| காநநே-வநே, ரக்தபுஷ்பே ப்ரவேஶநமிதி ஸம்பந்தஃ| பாபகர்மாணாஂ-பாபிநாஂ, நிவேஶநே-கஹே, ப்ரவேஶநம்| சிந்தாயாமந்தகாரஸம்பாதே-தமஃஸங்கடே, ஜநந்யாஂமாதரி, ச ப்ரவேஶநம்| ப்ராஸாதாத் பர்வதாத்வா பாதஃ-பதநம், ஆதிஶப்தேந வக்ஷகஹாதேர்க்ரஹணம்| மத்ஸ்யேந க்ரஸநஂ-நிகரணம்| கஷாயேண ரக்தஂ வஸ்த்ரஂ-காஷாயம், தத்வித்யதே யேஷாமிதீநிஃ| தேஷாஂ காஷாயிணாஂ-காஶாயவஸ்த்ராவதாநாஂ, ததா அஸௌம்யாநாஂ-துர்தர்ஶாநாஂ, ததா நக்நாநாஂ-விவஸ்த்ராணாஂ, ததா தண்டதாரிணாஂ-தண்டிநாஂ, ததா ரக்தயநாநாஂ கஷ்ணவர்ணாநாஂ ச நணாஂ ஜாது-கதாசித், ந தர்ஶநமிஷ்யதே, ஸ்வப்நேऽஶுபஹேதுத்வாத்|

Adhikarana svapne kAlaniSA (58-59) · Śloka 59

| கஷ்ணா பாபாநநாசாரா தீர்ககேஶநகஸ்தநீ||௫௮|| விராகமால்யவஸநா ஸ்வப்நே காலநிஶா மதா| |௫௯|

ஏவஂவிதா ஸ்த்ரீ ஸ்வப்நே காலநிஶா-தத்விதா, மதா| கஷ்ணாகஷ்ணவர்ணா| ததா, பாபமாநநமாசாரஶ்ச யஸ்யாஃ ஸா| ததா, தீர்காஃ கேஶா நகாஃ ஸ்தநௌ ச யஸ்யாஃ ஸைவம்| "ஸ்வாங்காச்சோபஸர்ஜநாத்" இதி ஙீப்| மால்யஂ ச வஸநஂ ச மால்யவஸநம்| விகதோ ராகோ யஸ்ய மால்யவஸநஸ்ய ததேவஂபூதஂ மால்யவஸநஂ யஸ்யாஃ ஸைவம்|

Adhikarana svapnasaMprAptiH (59-60) · Śloka 60

| மநோவஹாநாஂ பூர்ணத்வாத்ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரபலைர்மலைஃ||௫௯|| தஶ்யந்தே தாருணாஃ ஸ்வப்நா ரோகீ யைர்யாதி பஞ்சதாம்| அரோகஃ ஸஂஶயஂ ப்ராப்ய கஶ்சிதேவ விமுச்யதே||௬௦||

மநஃ-சேதோ, வஹந்தி யாநி விஶேஷேண ஹதாஶ்ரிதாநி ஸ்ரோதாஂஸி தாநி மநோவஹாநி, தேஷாஂ மநோவஹாநாஂ ப்ரபலைஃ-அதிபலவத்பிஃ, மலைஃ-மலிநீகரணஸ்வபவைர்வாதபித்தஶ்லேஷ்மபிஃ, புர்ணத்வாத் தாருணாஃ-கோரா அப்ரஶஸ்தாஃ, ஸ்பப்நா தஶ்யந்தே-அநுபூயந்தே| யைஃஸ்வப்நைர்தஷ்டைஃ, ரோகீ-ஆதுரஃ, பஞ்சதாஂ யாதி-மரணஂ ப்ராப்நோதி, ததா ஸ்வபாவத்வாதைஷாஂ ஸ்வப்நாநாம்| அரோக இத்யாதி| ஸ்வஸ்தோ நரஃ ஸஂஶயஂ-ஜீவிதஸஂதேஹஂ, ப்ராப்ய கஶ்சிதேவ-பஹூநாஂ மத்யாத்புண்யவாந்நியதாயுரேவ, விமுச்யதே, மரணாதிதி, ஶேஷஃ| ஸ்வப்நபேதாநிதாநீமாஹ-

Adhikarana svapnaH saptavidhaH (7) · Śloka 61

தஷ்டஃ ஶ்ருதோऽநுபூதஶ்ச ப்ரார்திதஃ கல்பிதஸ்ததா| பாவிகோ தோஷஜஶ்சேதி ஸ்வப்நஃ ஸப்தவிதோ மதஃ||௬௧||

சஃ ஸமுச்சயே| இதிஃ ப்ரகாரே| தஷ்டாதிநா ப்ரகாரேண ஸ்வப்நஃ ஸப்தவிதோ மதஃ,-ஸப்த ஸ்வப்நா இத்யர்தஃ| தஷ்டஃ ஸ உச்யதே,-யஶ்சக்ஷுஷா ஜாக்ரதவஸ்தாயாஂ கிஞ்சித்வஸ்துஜாதஂ தஷ்ட்வா ததாநீஂ ஸுப்தாவஸ்தாயாஂ தாதஶஂ வஸ்துஜாதஂ ஸஂவித்திரூபதயாऽநுபுயதே| ௧| யஶ்ச ஶப்தமாத்ரேண பஸ்துஜாதஂ ஶ்ரோத்ரேந்த்ரியேண கஹ்யதே ததாநீஂ ஸுப்தாவஸ்தாயஂ தாத்ருக்ஸஂவித்திரூபதயாऽநுபூயதே, ஸ ஶ்ருத உச்யதே| ௨| யஸ்து ஜாக்ரதவஸ்தாயாஂ யதாயதமிந்த்ரியைரநுபூயதே ஸுப்தாவஸ்தாயாஂ தாதகந்தஃஸஂவித்திரூபதயாऽநுபூயதே, ஸோऽநுபூத உச்யதே| ௩| யஸ்மிந் தஷ்டே ஶ்ருதேऽநுபூதே வா யத்பூர்வஂ ஜாக்ரதவஸ்தாயாஂ வஸ்துஜாதஂ மநஸாऽப்யர்த்யதே ததைவ ச ஸுப்தாவஸ்தாயாமந்தஃஸஂவித்திரூபதயாऽநுபூயதே, ஸ ப்ரார்தித உச்யதே| ௪| யஸ்து ஷட்பிஃ ப்ரத்யக்ஷாநுமாநாதிபிர்ந தஷ்டோ நாபி ஶ்ருதோ நாப்யநுபூதோ தஷ்டஶ்ருதாநுபூதத்வாபாவாதத ஏவ ந ப்ரார்திதஃ, அபி து கேவலஂ மநஸா யதேச்சமுத்ப்ரேக்ஷ்ய யத்கிஞ்சநரூபாபிஃ கல்பநாபிஸ்தாபிஸ்தாபிஃ கல்பிதோ ஜாக்ரதவஸ்தாயாஂ வஸ்துஜாதோऽந்தஃஸஂவித்தாவுபாருடஃ, ததாநீஂ ஸுப்தாவஸ்தாயாஂ தாதகநுபூயதே, ஸ கல்பித உச்யதே| ௫| யஶ்ச தஷ்டஶ்ருதாதிப்யஃ ஸ்வப்நேப்யோऽந்யோ விலக்ஷணஸ்வப்நோ யதா தஶ்யதே ஸுப்தாவஸ்தாயாமுத்தரகாலஂ ததைவ தத்ஸ்வப்நதர்ஶிநா நரேண தந்முகாவகதததர்தைரந்யைரபி ப்ரத்யக்ஷதோ தஶ்யதே, ஸ பாவிகஃ| ௬| தோஷஜஃ ஸ ஸ்வப்நஃ-யோ வாதஜஃ பித்தஜஃ கபஜோ வா யதாயதஂ தோஷகுணாநுரூபோऽந்தஃஸஂவித்தாவநுபூயத இதி| ௭|

Adhikarana niShpalAH svapnAH (62) · Śloka 62

தேஷ்வாத்யா நிஷ்பலாஃ பஞ்ஹ்ச யதாஸ்வப்ரகதிர்திவா| விஸ்மதோ தீர்கஹ்ரஸ்வோऽதி|௬௨|

தேஷு ஸ்வப்நேஷுமத்யாத்யே பஞ்சாத்யாஃ-ஆதௌ படிதா தஷ்டாதயஃ தே நிஷ்பலாஃ-ந தே யதாநுரூபஂ பலஂ ஶுபமஶுபஂ வா தததி| யதாஸ்வப்ரகதிஃ-யதாதோஷஜோ, யஃ ஸ்வப்நஃ ஸோऽபி நிஷ்பலஃ-நாஸௌ யதாநுரூபஂ ஶுபாஶுபலக்ஷணஂ பலஂ ததாதி| வாதப்ரகதேர்வாதப்ரகத்யநுரூபதஃ ஸ்வப்நோ யாவத்த்வந்த்வப்ரகதேர்த்வேந்த்வப்ரகத்யநரூபதஃ ஸந்நிபாதரூபதோ வாऽபலஃ| ததா திவா தஷ்டோ யஃ ஸ்வப்நஃ, ததா விஸ்மதஃ, ததாऽதிதீர்கோऽதிஹ்ரஸ்வோ வா யஃ ஸ்வப்நஃ, ஸ பஞ்சவிதவ்யதிரிக்தோऽப்யபலஃ|

Adhikarana cireNAlpaPalAH svapnaH (62-63) · Śloka 63

| பூர்வராத்ரே சிராத்பலம்||௬௨|| தஷ்டஃ கரோதி துச்சஂ ச| |௬௩|

பூர்வராத்ரே தஷ்டஃ ஸ்வப்நஶ்சிராத்-சிரேண காலேந, பலஂ துச்சஂ-அல்பஂ, ந யதாபரிபாஷிதஂ, விததாதி| கேசித்த்வாஹுஃ,-சேதி விகல்பார்தே, சிரேண காலேந துச்சஂ வேத்யர்தஃ| பூர்வராத்ர இதி "அஹஃ ஸர்வைகதேஶ" இதி ஸமாஸாந்தஃ|

Adhikarana tadaharmahatPalAH svapnaH (63) · Śloka 63

கோஸர்கே ததஹர்மஹத்| நித்ரயா வாऽநுபஹதஃ ப்ரதீபைர்வசநைஸ்ததா||௬௩||

கோஸர்கே-கவாஂ மோக்ஷகாலே, யோ தஷ்டஃ ஸ்வப்நஃ ஸ ததஹஃ-தஸ்மிந்நேவாஹநி, பலஂ மஹத்கரோதீதி யோஜ்யம்| ததஹரித்யஹஃஶப்தஃ ஸப்தம்யர்தவத்திரவ்யயஃ| ஶுபஃ ஸ்வப்நோ தஷ்டோ ராத்ரிஶேஷே நித்ரயா வா யத்யநுபஹதோ-யஸ்மிந்ஸ்வப்நே தஷ்டேऽநந்தரஂ ந ஸுப்யதே, ஸ ஸ்வப்நோ மஹத் பலஂ கரோதி| அந்யதா ஸ்வல்பம்| ப்ரதீபைஃ-அநநுகூலைர்வசநைஶ்ச, அநுபஹதஃ-அநப்யாஹதஃ, ஶுபஃ ஸ்வப்நோ தஷ்டோ மஹத் பலஂ கரோதி|

Adhikarana dAnAdiBirduHsvapnasyAlpaPalatvam (64) · Śloka 64

ஏவஂ ஶுபஂ ஸ்வப்நஂ ப்ரத்யுக்த்வாऽஶுபஂ ஸ்வப்நஂ ப்ரத்யாஹ யாதி பாபோऽல்பபலதாஂ தாநஹோமஜபாதிபிஃ| |௬௪|

பாபஃ-அஶுபஃ ஸ்வப்நஃ, அல்பபலதாஂ யாதி| கைஃ ? தாநாதிபிஃ| ஆதிக்ரஹணாத் த்யாநநியமாதயோ கஹ்யந்தே|

Adhikarana duHsvapnAnantaraM SuBasvapnadarSane SuBaM Palam (64-65) · Śloka 65

| அகல்யாணமபி ஸ்வப்நஂ தஷ்ட்வா தத்ரைவ யஃ புநஃ||௬௪|| பஶ்யேத்ஸௌம்யஂ ஶுபஂ தஸ்ய ஶுபமேவ பலஂ பவேத்| |௬௫|

அகல்யாணமபி-அஶுபஸூசகத்வாதஶுபஂ [அபி], ஸ்வப்நஂ தஷ்ட்வா தத்ரைவ-தஸ்மிந்நேவாவஸரேऽஶுபஸ்வப்நதர்ஶநஸமநந்தரே காலே, ஸௌம்யகரஂஶுபஸூசகத்வாச்சுபஂ ஸ்வப்நஂ யஃ பஶ்யேத்தஸ்ய ஜந்தோஸ்தஸ்ய வா ஸ்வப்நஸ்ய ஶுபமேவ-கல்யாணரூபமேவ, பலஂ பவேத், ந பூர்வதஷ்டமஶுபமித்யேவஶப்தார்தஃ| அபிஶப்தாத் கல்யாணஂ ஸ்வப்நஂ தஷ்ட்வா யஸ்தத்ரைவ வா ஸ்வப்நமத்யே ஸுப்தோऽஶுபஂ ச ஸ்வப்நஂ பஶ்யேத், தஸ்யாஶுபமேவ பலஂ பவேத், ந பூர்வதஷ்டஂ ஶுபமிதி போத்யம்| நநு, ஏவஂ ஸதி ஸ்வப்நாநாமநிஶ்சதபலத்வஂ ப்ராப்நோதி| ததஶ்ச "ஸ்வப்நே மத்யஂ ஸஹ ப்ரேதைஃ" (ஶ்லோ.௪௦) இத்யாதிநா யதுக்தஂ ததந்யதாऽபி ஸ்யாத்| யதோऽஶுபலக்ஷணோऽப்யேவஂ தாநாதிபிஶ்சாந்யதா ஸம்பத்யதே| ததஶ்சாநிஶ்சிதபலத்வாந்மரணஂ ப்ரதி நாஸௌ நிஶ்சிதோ ஹேதுஃ| ஏவமந்யேऽபி யே ஸ்வப்நாஃ ப்ரதிநியதா ரக்தபித்தாதீநாஂ வ்யாதீநாஂ ஹேதவோ நிர்திஷ்டாஃ, தேऽபி ததைவ போத்தவ்யாஃ| அத்ராசக்ஷ்மஹே| நிஶ்சிதாநிஶ்சிதபலஸ்வபாவத்வாத் ஸ்வப்நாநாமதோஷஃ| ததா ஹி-கேசித்ஸ்வப்நா நிஶ்சிதபலஸ்வபாவா நிர்திஷ்டாஃ| யதா-"ஸ்வப்நே மத்யஂ ஸஹ ப்ரேதைஃ" இத்யாதயஃ| கேசிதநிஶ்சிதபலஸ்வபாவாஃ| யதா-"மூர்த்நி வஂஶலதாதீநாஂ" (ஶ்லோ-௪௯) இத்யாரப்ய யாவத் "ரக்தாக்ஷாணாஂ ச கஷ்ணாநாஂ தர்ஶநஂ ஜாது நேஷ்யதே" இத்யேவமந்தேந க்ரந்தேந யே நிர்திஷ்டாஃ| தத்ர யே நிஶ்சிதபலஸ்வபாவாஸ்தேஷாஂ ந கதஞ்சிதப்யந்யதா கர்துஂ பார்யதே| ப்ராக்தநஸ்ய கர்மணஸ்ததாரூபஸ்ய பலபத்த்வாத்| யே த்வநிஶ்சிதபலஸ்வபாவாஃ "மூர்த்நி வஂஶலதாதீநாஂ" இத்யாதயஃ| தேஷாஂ ஸ்பப்நாந்தரதர்ஶநாதிபிரந்யதா ஸத்பாவஃ ஸம்பாவ்யத இதி| "பஶ்யேத்ஸௌம்யஂ" இத்யுக்தம்| அத்ஸ்தாநேவ ஸௌம்யாந் ஸ்வப்நாந் தர்ஶயிதுமாஹ-

Adhikarana AyurArogyadravyadAH SuBAH svapnAH (65-71) · Śloka 71

| தேவாந் த்விஜாந் கோவஷபாந் ஜீவதஃ ஸுஹதோ நபாந்||௬௫|| ஸாதூந் யஶஸ்விநோ வஹ்நிமித்தஂ ஸ்வச்சாந் ஜலாஶயாந்| கந்யாஃ குமாரகாந் கௌராந் ஶுக்லவஸ்த்ராந்ஸுதேஜஸஃ||௬௬|| நராஶநஂ தீப்ததநுஂ ஸமந்தாத்ருதிரோக்ஷிதம்| யஃ பஶ்யேல்லபதே யோ வா சத்ராதர்ஶவிஷாமிஷம்||௬௭|| ஶுக்லாஃ ஸுமநஸோ வஸ்த்ரமமேத்யாலேபநஂ பலம்| ஶைலப்ராஸாதஸபலவக்ஷஸிஂஹநரத்விபாந்||௬௮|| ஆரோஹேத்கோஶ்வயாநஂ ச, தரேந்நதஹதோததீந்| பூர்வோத்தரேண கமநமகம்யாகமநஂ மதம்||௬௯|| ஸம்பாதாந்நிஃஸதிர்தேவைஃ பிதபிஶ்சாபிநந்தநம்| ரோதநஂ பதிதோத்தாநஂ த்விஷதாஂ சாவமர்தநம்||௭௦|| யஸ்ய ஸ்யாதாயுராரோக்யஂ வித்தஂ பஹு ச ஸோऽஶ்நுதே| |௭௧|

குமாரகா-பாலகாஃ| விஷஂ-வத்ஸநாபாதி| ஆமிஷஂ-மாஂஸம்| ஸுமநஸஃ-புஷ்பாணி| ஶுக்லஶப்தோ வஸ்த்ரமித்யத்ராபி ஸம்பத்யதே, அர்தவஶாச்சாஸ்ய நபுஂஸகத்வமேகத்வஂ ச போத்யம்| தேவாதீந் யஃ பஶ்யேத், யோ வா சத்ராதீந் லபதே, யஶ்ச ஶைலாதீந் ஸமாரோஹேத், யஶ்ச நதாதீஂஸ்தரேத், யஸ்ய வா பூர்வோத்தரகமநாதிகஂ ஸ்யாத், ஸ புருஷ ஆயுராதீநஶ்நுதே-ப்ராப்நோதி|

Adhikarana Arogyasya lakShaNam (71-73) · Śloka 73

"ஆரோக்யமஶ்நுதே" இத்யுக்தம்| அதஸ்ததேவாரோக்யஂ லக்ஷயிதுமாஹ | மங்கலாசாரஸம்பந்நஃ பரிவாரஸ்ததாऽऽதுரஃ||௭௧|| ஶ்ரத்ததாநோऽநுகூலஶ்ச ப்ரபூதத்ரவ்யஸங்க்ரஹஃ| ஸத்த்வலக்ஷணஸஂயோகோ பக்திர்வைத்யத்விஜாதிஷு||௭௨|| சிகித்ஸாயாமநிர்வேதஸ்ததாரோக்யஸ்ய லக்ஷணம்| |௭௩|

"ப்ரஶஸ்தாசரணஂ நித்யமப்ரஶஸ்தவிஸர்ஜநம்| ஏதத்தி மங்கலஂ ப்ரோக்தமஷிபிஸ்தத்த்வதர்ஶிபிஃ||". ஆசரணஂ-ஆசாரஃ ஸத்தத்தாநுஷ்டாநம்| மங்கலாசாராப்யாஂ ஸம்பந்நோ-யுக்தஃ| கஃ ? பரிவாரஃ| ததா, ஆதுரஃ| ஶ்ரத்ததாநஃ-அவஶ்யஂ மே வ்யாதிரயமநேந பேஷஜேந நஶ்யதீத்யேவஂ மந்யமாநஃ| ததா ச, பரிவாரோऽநுகூலஃ-தக்ஷிணஃ| ததா, ப்ரபூதஸ்ய த்ரவ்யஸ்ய ஸங்க்ரஹஃ-ஸங்க்ரஹணம்| ததா, ஸத்த்வலக்ஷணயோஃ ஸஂயோகோ, வைத்யாதிஷு பக்திஃ, சிகித்ஸாயாஂ-உபக்ரமே, அநிர்வேதஃ-ஸோத்ஸாஹதா, தத்-ஏதத், ஆரோக்யலக்ஷணம்|

Adhikarana kasmAdidaM SArIrasthAnam (6) · Śloka 6

கஸ்மாதிதஂ ஸ்தாநஂ ஶாரீரமுச்யதே ? இத்யஸ்ய நிருக்திமாஹ | இத்யத்ர ஜந்மமரணஂ யதஃ ஸம்யகுதாஹதம்||௭௩|| ஶரீரஸ்ய ததஃ ஸ்தாநஂ ஶாரீரமிதமுச்யதே| ௭௩ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தாநே தூதாதிவிஜ்ஞாநீயோ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||

இதி-பரிஸமாப்தௌ| அத்ர-அஸ்மிந்ஸ்தாநே, யதோ-யஸ்மாத், ஶரீரஸ்ய ஜந்ம ஸம்யக்-அவிபரீதஂ கர்பாவக்ராந்த்யாதிபிஶ்சதுர்பிரத்யாயைஃ ப்ரஸக்தாநுப்ரஸக்திகயா, உதஹதம்| மரணஂ-விகதிவிஜ்ஞாநீயாக்யேந ததா தூதாதிவிஜ்ஞாநீயாக்யேந ச| ததஃ-ஶரீரஸ்ய ஜந்மமரணோதாஹரணாத் காரணாத், இதஂ ஸ்தாநஂ ஶாரீரமுச்யதே| யத்யபி ஸர்வ ஆயுர்வேதாக்யோ க்ரந்தஃ ஶரீரமதிகத்ய ப்ரவத்தஃ, ததாऽபீதஂ ஸ்தாநஂ ஸாக்ஷாஜ்ஜந்மமரணசிந்தநாச்சரீரஸ்ய ப்ராதாந்யேந ஶாரீரஂ ஸ்தாநமுச்யத இதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசித்தாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தாநே தூதா- திவிஜ்ஞாநீயோ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௬||