6. dūtādivijñānīyōdhyāyaḥ

Adhikarana dUtAdivij~jAnIyo~adhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ தூதாதிவிஜ்ஞாநீயஂ ஶாரீரஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

Adhikarana pAKaNDAdidUtAnAM SuBASuBasUcakatvam (1) · Śloka 1

பாகண்டாஶ்ரமவர்ணாநாஂ ஸவர்ணாஃ கர்மஸித்தயே| த ஏவ விபரீதாஃ ஸ்யுர்தூதாஃ கர்மவிபத்தயே||௧||

Adhikarana dInAdidUtA niShiddhAH (2-5) · Śloka 5

தீநஂ பீதஂ த்ருதஂ த்ரஸ்தஂ ரூக்ஷாமங்கலவாதிநம்| ஶஸ்த்ரிணஂ தண்டிநஂ ஷண்டஂ முண்டஶ்மஶ்ருஜடாதரம்||௨|| அமங்கலாஹ்வயஂ க்ரூரகர்மாணஂ மலிநஂ ஸ்த்ரியம்| அநேகஂ வ்யாதிதஂ வ்யங்கஂ ரக்தமால்யாநுலேபநம்||௩|| தைலபங்காங்கிதஂ ஜீர்ணவிவர்ணார்த்ரைகவாஸஸம்| கரோஷ்ட்ரமஹிஷாரூடஂ காஷ்டலோஷ்டாதிமர்திநம்||௪|| நாநுகச்சேத்பிஷக்தூதமாஹ்வயந்தஂ ச தூரதஃ| |௫|

Adhikarana aSastacintAvacanAdau vaidye dUtAgamanaM mRutyusUcakam (5-7) · Śloka 7

| அஶஸ்தசிந்தாவசநே நக்நே சிந்ததி பிந்ததி||௫|| ஜுஹ்வாநே பாவகஂ பிண்டாந் பித்தப்யோ நிர்வபத்யபி| ஸுப்தே முக்தகசேऽப்யக்தே ருதத்யப்ரயதே ததா||௬|| வைத்யே தூதா மநுஷ்யாணாமாகச்சந்தி முமூர்ஷதாம்| |௭|

Adhikarana deSaviSeShAdAvagato dUto~aSuBaH (7-8) · Śloka 8

| விகாரஸாமாந்யகுணே தேஶே காலேऽதவா பிஷக்||௭|| தூதமப்யாகதஂ தஷ்ட்வா நாதுரஂ தமுபாசரேத்| |௮|

Adhikarana vaidyasya pUrvadarSane mariShyato dUtAnAM vyApArAH (8-11) · Śloka 11

| ஸ்பஶந்தோ நாபிநாஸாஸ்யகேஶரோமநகத்விஜாந்||௮|| குஹ்யபஷ்டஸ்தநக்ரீவாஜடராநாமிகாங்குலீஃ| கார்பாஸபுஸஸீஸாஸ்திகபாலமுஶலோபலம்||௯|| மார்ஜநீஶூர்பசைலாந்தபஸ்மாங்காரதஶாதுஷாந்| ரஜ்ஜூபாநத்துலாபாஶமந்யத்வா பக்நவிச்யுதம்||௧௦|| தத்பூர்வதர்ஶநே தூதா வ்யாஹரந்தி மரிஷ்யதாம்| |௧௧|

Adhikarana ardharAtrAdAgacCanto~aSuBAH (11-12) · Śloka 12

| ததாऽர்தராத்ரே மத்யாஹ்நே ஸந்த்யயோஃ பர்வவாஸரே||௧௧|| ஷஷ்டீசதுர்தீநவமீராஹுகேதூதயாதிஷு| பரணீகத்திகாऽऽஶ்லேஷாபூர்வாऽऽர்த்ராபைத்ர்யநைதே||௧௨||

Adhikarana pratibaddhaM bruvati dUte nimitte cASuBe taM vaidyo nAnuvrajet (13) · Śloka 13

யஸ்மிஂஶ்ச தூதே ப்ருவதி வாக்யமாதுரஸஂஶ்ரயம்| பஶ்யேந்நிமித்தமஶுபஂ தஂ ச நாநுவ்ரஜேத்பிஷக்||௧௩||

Adhikarana aSuBAni nimittAni (14-16) · Śloka 16

கிம் ததஶுபஂ நிமித்தம் ? இத்யாஹ தத்யதா விகலஃ ப்ரேதஃ ப்ரேதாலங்கார ஏவ வா| சிந்நஂ தக்தஂ விநஷ்டஂ வா தத்வாதீநி வசாஂஸி வா||௧௪|| ரஸோ வா கடுகஸ்தீவ்ரோ கந்தோ வா கௌணபோ மஹாந்| ஸ்பர்ஶோ வா விபுலஃ க்ரூரோ யத்வாऽந்யதபி தாதஶம்||௧௫|| தத்ஸர்வமபிதோ வாக்யஂ வாக்யகாலேऽதவா புநஃ| தூதமப்யாகதஂ தஷ்ட்வா நாதுரஂ தமுபாசரேத்||௧௬||

Adhikarana anyAnyapyaSuBAni nimittAni (17-23) · Śloka 23

அதாந்யதப்யஶுபஂ நிமித்தமாஹ ஹாஹாக்ரந்திதமுத்க்ருஷ்டமாக்ருஷ்டஂ ஸ்கலநஂ க்ஷுதம்| வஸ்த்ராதபத்ரபாதத்ரவ்யஸநஂ வ்யஸநீக்ஷணம்||௧௭|| சைத்யத்வஜாநாஂ பாத்ராணாஂ பூர்ணாநாஂ ச நிமஜ்ஜநம்| ஹதாநிஷ்டப்ரவாதாஶ்ச தூஷணஂ பஸ்மபாஂஸுபிஃ||௧௮|| பதஃச்சேதோऽஹிமார்ஜாரகோதாஸரடவாநரைஃ| தீப்தாஂ ப்ரதி திஶஂ வாசஃ க்ரூராணாஂ மகபக்ஷிணாம்||௧௯|| கஷ்ணதாந்யகுடோதஶ்வில்லவணாஸவசர்மணாம்| ஸர்ஷபாணாஂ வஸாதைலதணபங்கேந்தநஸ்ய ச||௨௦|| க்லீபக்ரூரஶ்வபாகாநாஂ ஜாலவாகுரயோரபி| சர்திதஸ்ய புரீஷஸ்ய பூதிதுர்தர்ஶநஸ்ய ச||௨௧|| நிஃஸாரஸ்ய வ்யவாயஸ்ய கார்பாஸாதேரரேரபி| ஶயநாஸநயாநாநாமுத்தாநாநாஂ து தர்ஶநம்||௨௨|| ந்யுப்ஜாநாமிதரேஷாஂ ச பாத்ராதீநாமஶோபநம்| |௨௩|

Adhikarana pakShiNaH SuBASuBAH (23-24) · Śloka 24

| புஂஸஂஜ்ஞாஃ பக்ஷிணோ வாமாஃ ஸ்த்ரீஸஂஜ்ஞா தக்ஷிணாஃ ஶுபாஃ||௨௩|| ப்ரதக்ஷிணஂ ககமகா யந்தோ, நைவஂ ஶ்வஜம்புகாஃ| |௨௪|

Adhikarana KagamRugAdayaH SuBASuBAH (24-25) · Śloka 25

| அயுக்மாஶ்ச மகாஃ ஶஸ்தாஃ ஶஸ்தா நித்யஂ ச தர்ஶநே||௨௪|| சாஷபாஸபரத்வாஜநகுலச்சாகபர்ஹிணஃ| |௨௫|

Adhikarana ulUkAdayo darSane~aSuBAH (25) · Śloka 25

| அஶுபஂ ஸர்வதோலூகபிடாலஸரடேக்ஷணம்||௨௫||

Adhikarana kolAdayaH kIrtane SuBAH darSane virute cASuBAH,vAnararkShAvato~anyathA (26) · Śloka 26

ப்ரஶஸ்தாஃ கீர்தநே கோலகோதாஹிஶஶஜாஹகாஃ| ந தர்ஶநே ந விருதே, வாநரர்க்ஷாவதோऽந்யதா||௨௬||

Adhikarana aindraM dhanuraBimuKamaSuBamanyataH SuBam ,agnipUrNAdIni pAtrANyaSuBAni (27) · Śloka 27

தநுரைந்த்ரஂ ச லாலாடமஶுபஂ, ஶுபமந்யதஃ| அக்நிபூர்ணாநி பாத்ராணி பிந்நாநி விஶிகாநி ச||௨௭||

Adhikarana AturagRuhAnnirgacCaddadhyakShatAdima~ggalamaSuBam (28) · Śloka 28

வைத்யஸ்யாதுரகஹப்ரவேஶே ஶுபாஶுபஸூசகாநி நிமித்தாந்யாஹ தத்யக்ஷதாதி நிர்கச்சத்வக்ஷ்யமாணஂ ச மங்கலம்| வைத்யோ மரிஷ்யதாஂ வேஶ்ம ப்ரவிஶந்நேவ பஶ்யதி||௨௮||

Adhikarana evaM dUtAdyaSuBaM dRuShTvA~a~aturaM na cikitsayet anyathA yatnataH karuNASuddha manasA ca cikitset (29) · Śloka 29

தூதாத்யஸாது தஷ்ட்வைவஂ த்யஜேதார்தமதோऽந்யதா| கருணாஶுத்தஸந்தாநோ யத்நதஸ்தமுபாசரேத்||௨௯||

Adhikarana dadhyakShatAdi ma~ggalam etat pathi veSmapraveSe ca SuBam (30-39) · Śloka 39

அத ததேவ தத்யக்ஷதாத்யாஹ தத்யக்ஷதேக்ஷுநிஷ்பாவப்ரியங்குமதுஸர்பிஷாம்| யாவகாஞ்ஜநபங்காரகண்டாதீபஸரோருஹாம்||௩௦|| தூர்வார்த்ரமத்ஸ்யமாஂஸாநாஂ லாஜாநாஂ பலபக்ஷயோஃ| ரத்நேபபூர்ணகும்பாநாஂ கந்யாயாஃ ஸ்யந்தநஸ்ய ச||௩௧|| நரஸ்ய வர்தமாநஸ்ய தேவதாநாஂ நபஸ்ய ச| ஶுக்லாநாஂ ஸுமநோவாலசாமராம்பரவாஜிநாம்||௩௨|| ஶங்கஸாதுத்விஜோஷ்ணீஷதோரணஸ்வஸ்திகஸ்ய ச| பூமேஃ ஸமுத்ததாயாஶ்ச வஹ்நேஃ ப்ரஜ்வலிதஸ்ய ச||௩௩|| மநோஜ்ஞஸ்யாந்நபாநஸ்ய பூர்ணஸ்ய ஶகடஸ்ய ச| நபிர்தேந்வாஃ ஸவத்ஸாயா வடாவாயாஃ ஸ்த்ரியா அபி||௩௪|| ஜீவஞ்ஜீவகஸாரங்கஸாரஸப்ரியவாதிநாம்| ஹஂஸாநாஂ ஶதபத்ராணாஂ பத்தஸ்யைகபஶோஸ்ததா||௩௫|| ருசகாதர்ஶஸித்தார்தரோசநாநாஂ ச தர்ஶநம்| கந்தஃ ஸுஸுரபிர்வர்ணஃ ஸுஶுக்லோ மதுரோ ரஸஃ||௩௬|| கோபதேரநுகூலஸ்ய ஸ்வநஸ்தத்வத்கவாமபி| மகபக்ஷிநராணாஂ ச ஶோபிநாஂ ஶோபநா கிரஃ||௩௭|| சத்ரத்வஜபதாகாநாமுத்க்ஷேபணமபிஷ்டுதிஃ| பேரீமதங்கஶங்காநாஂ ஶப்தாஃ புண்யாஹநிஃஸ்வநாஃ||௩௮|| வேதாத்யயநஶப்தாஶ்ச ஸுகோ வாயுஃ ப்ரதக்ஷிணஃ| பதி வேஶ்மப்ரவேஶே ச வித்யாதாரோக்யலக்ஷணம்||௩௯||

Adhikarana evaM dUtaSakunakathanAnantaraM svapna kathanam (40) · Śloka 40

இத்யுக்தஂ தூதஶகுநஂ ஸ்வப்நாநூர்த்வஂ ப்ரசக்ஷதே| |௪௦|

Adhikarana jvareNa SIGraM mariShyataH svapnaH (40-41) · Śloka 41

| ஸ்வப்நே மத்யஂ ஸஹ ப்ரேதைர்யஃ விபந் கஷ்யதே ஶுநா||௪௦|| ஸ மர்த்யௌ மத்யுநா ஶீக்ரஂ ஜ்வரரூபேண நீயதே| |௪௧|

Adhikarana raktapittena SIGraM mariShyataH svapnaH (41-42) · Śloka 42

| ரக்தமால்யவபுர்வஸ்த்ரோ யோ ஹஸந் ஹ்ரியதே ஸ்த்ரியா||௪௧|| ஸோऽஸ்ரபித்தேந| |௪௨|

Adhikarana rAjayakShmaNA SIGraM mariShyataH svapnaH (42) · Śloka 42

மஹிஷஶ்வராஹோஷ்ட்ரகர்தபைஃ| யஃ ப்ரயாதி திஶஂ யாம்யாஂ மரணஂ தஸ்ய யக்ஷ்மணா||௪௨||

Adhikarana gulmenaSIGraM mariShyataH svapnaH (43) · Śloka 43

லதா கண்டகிநீ வஂஶஸ்தாலோ வா ஹதி ஜாயதே| யஸ்ய தஸ்யாஶு குல்மேந|௪௩|

Adhikarana kuShTena SIGraM mariShyataH svapnaH (43-44) · Śloka 44

| யஸ்ய வஹ்நிமநர்சிஷம்||௪௩|| ஜுஹ்நதோ கதஸிக்தஸ்ய நக்நஸ்யோரஸி ஜாயதே| பத்மஂ ஸ நஶ்யேத்குஷ்டேந|௪௪|

Adhikarana prameheNa SIGraM mariShyataH svapnaH (44-45) · Śloka 45

| சண்டாலைஃ ஸஹ யஃ பிபேத்||௪௪|| ஸ்நேஹஂ பஹுவிதஂ ஸ்வப்நே ஸ ப்ரமேஹேண நஶ்யதி| |௪௫|

Adhikarana unmAdenaSIGraM mariShyataH svapnaH (45) · Śloka 45

| உந்மாதேந ஜலே மஜ்ஜேத்யோ நத்யந் ராக்ஷஸைஃ ஸஹ||௪௫||

Adhikarana apasmAreNa SIGraM mariShyataH svapnaH (46) · Śloka 46

அபஸ்மாரேண யோ மர்த்யோ நத்யந் ப்ரேதேந நீயதே| |௪௬|

Adhikarana svapne KarAdiBiryAnaM mRutyukArakam (46-47) · Śloka 47

| யாநஂ கரோஷ்ட்ரமார்ஜாரகபிஶார்தூலஸூகரைஃ||௪௬|| யஸ்ய ப்ரேதைஃ ஶகாலைர்வா ஸ மத்யோர்வர்ததே முகே| |௪௭|

Adhikarana apUpAdiBakShaNam mRutyukArakam (47-48) · Śloka 48

| அபூபஶஷ்குலீர்ஜக்த்வா விபுத்தஸ்தத்விதஂ வமந்||௪௭|| ந ஜீவதி| |௪௮|

Adhikarana akShirogakArakaH svapnaH (48) · Śloka 48

அக்ஷிரோகாய ஸூர்யந்துக்ரஹணேக்ஷணம்| |௪௮|

Adhikarana drUgvinASakaH svapnaH (48) · Śloka 48

| ஸூர்யாசந்த்ரமஸோஃ பாததர்ஶநஂ தக்விநாஶநம்||௪௮||

Adhikarana anye~aSuBAH svapnAH (49-58) · Śloka 58

மூர்த்நி வஂஶலதாதீநாஂ ஸம்பவோ வயஸாஂ ததா| நிலயோ முண்டதா காககத்ராத்யைஃ பரிவாரணம்||௪௯|| ததா ப்ரேதபிஶாசஸ்த்ரீத்ரவிடாந்த்ரகவாஶநைஃ| ஸங்கோ வேத்ரலதாவஂஶதணகண்டகஸங்கடே||௫௦|| ஶ்வப்ரஶ்மஶாநஶயநஂ பதநஂ பாஂஸுபஸ்மநோஃ| மஜ்ஜநஂ ஜலபங்காதௌ ஶீக்ரேண ஸ்ரோதஸா ஹதிஃ||௫௧|| நத்வவாதித்ரகீதாநி ரக்தஸ்ரக்வஸ்த்ரதாரணம்| வயோங்கவத்திரப்யங்கோ விவாஹஃ ஶ்மஶ்ருகர்ம ச||௫௨|| பக்வாந்நஸ்நேஹமத்யாஶஃ ப்ரச்சர்தநவிரேசநே| ஹிரண்யலோஹயோர்லாபஃ கலிர்பந்தபராஜயௌ||௫௩|| உபாநத்யுகநாஶஶ்ச ப்ரபாதஃ பாதசர்மணோஃ| ஹர்ஷோ பஶஂ ப்ரகுபிதைஃ பிதபிஶ்சாவபர்த்ஸநம்||௫௪|| ப்ரதீபக்ரஹநக்ஷத்ரதந்ததைவதசக்ஷுஷாம்| பதநஂ வா விநாஶோ வா, பேதநஂ பர்வதஸ்ய ச||௫௫|| காநநே ரக்தகுஸுமே பாபகர்மநிவேஶநே| சிதாந்தகாரஸம்பாதே ஜநந்யாஂ ச ப்ரவேஶநம்||௫௬|| பாதஃ ப்ராஸாதஶைலாதேர்மத்ஸ்யேந க்ரஸநஂ ததா| காஷாயிணாமஸோம்யாநாஂ நக்நாநாஂ தண்டதாரிணாஂ||௫௭|| ரக்தாக்ஷாணாஂ ச கஷ்ணாநாஂ தர்ஶநஂ ஜாது நேஷ்யதே| |௫௮|

Adhikarana svapne kAlaniSA (58-59) · Śloka 59

| கஷ்ணா பாபாநநாசாரா தீர்ககேஶநகஸ்தநீ||௫௮|| விராகமால்யவஸநா ஸ்வப்நே காலநிஶா மதா| |௫௯|

Adhikarana svapnasaMprAptiH (59-60) · Śloka 60

| மநோவஹாநாஂ பூர்ணத்வாத்ஸ்ரோதஸாஂ ப்ரபலைர்மலைஃ||௫௯|| தஶ்யந்தே தாருணாஃ ஸ்வப்நா ரோகீ யைர்யாதி பஞ்சதாம்| அரோகஃ ஸஂஶயஂ ப்ராப்ய கஶ்சிதேவ விமுச்யதே||௬௦||

Adhikarana svapnaH saptavidhaH (7) · Śloka 61

தஷ்டஃ ஶ்ருதோऽநுபூதஶ்ச ப்ரார்திதஃ கல்பிதஸ்ததா| பாவிகோ தோஷஜஶ்சேதி ஸ்வப்நஃ ஸப்தவிதோ மதஃ||௬௧||

Adhikarana niShpalAH svapnAH (62) · Śloka 62

தேஷ்வாத்யா நிஷ்பலாஃ பஞ்ஹ்ச யதாஸ்வப்ரகதிர்திவா| விஸ்மதோ தீர்கஹ்ரஸ்வோऽதி|௬௨|

Adhikarana cireNAlpaPalAH svapnaH (62-63) · Śloka 63

| பூர்வராத்ரே சிராத்பலம்||௬௨|| தஷ்டஃ கரோதி துச்சஂ ச| |௬௩|

Adhikarana tadaharmahatPalAH svapnaH (63) · Śloka 63

கோஸர்கே ததஹர்மஹத்| நித்ரயா வாऽநுபஹதஃ ப்ரதீபைர்வசநைஸ்ததா||௬௩||

Adhikarana dAnAdiBirduHsvapnasyAlpaPalatvam (64) · Śloka 64

ஏவஂ ஶுபஂ ஸ்வப்நஂ ப்ரத்யுக்த்வாऽஶுபஂ ஸ்வப்நஂ ப்ரத்யாஹ யாதி பாபோऽல்பபலதாஂ தாநஹோமஜபாதிபிஃ| |௬௪|

Adhikarana duHsvapnAnantaraM SuBasvapnadarSane SuBaM Palam (64-65) · Śloka 65

| அகல்யாணமபி ஸ்வப்நஂ தஷ்ட்வா தத்ரைவ யஃ புநஃ||௬௪|| பஶ்யேத்ஸௌம்யஂ ஶுபஂ தஸ்ய ஶுபமேவ பலஂ பவேத்| |௬௫|

Adhikarana AyurArogyadravyadAH SuBAH svapnAH (65-71) · Śloka 71

| தேவாந் த்விஜாந் கோவஷபாந் ஜீவதஃ ஸுஹதோ நபாந்||௬௫|| ஸாதூந் யஶஸ்விநோ வஹ்நிமித்தஂ ஸ்வச்சாந் ஜலாஶயாந்| கந்யாஃ குமாரகாந் கௌராந் ஶுக்லவஸ்த்ராந்ஸுதேஜஸஃ||௬௬|| நராஶநஂ தீப்ததநுஂ ஸமந்தாத்ருதிரோக்ஷிதம்| யஃ பஶ்யேல்லபதே யோ வா சத்ராதர்ஶவிஷாமிஷம்||௬௭|| ஶுக்லாஃ ஸுமநஸோ வஸ்த்ரமமேத்யாலேபநஂ பலம்| ஶைலப்ராஸாதஸபலவக்ஷஸிஂஹநரத்விபாந்||௬௮|| ஆரோஹேத்கோஶ்வயாநஂ ச, தரேந்நதஹதோததீந்| பூர்வோத்தரேண கமநமகம்யாகமநஂ மதம்||௬௯|| ஸம்பாதாந்நிஃஸதிர்தேவைஃ பிதபிஶ்சாபிநந்தநம்| ரோதநஂ பதிதோத்தாநஂ த்விஷதாஂ சாவமர்தநம்||௭௦|| யஸ்ய ஸ்யாதாயுராரோக்யஂ வித்தஂ பஹு ச ஸோऽஶ்நுதே| |௭௧|

Adhikarana Arogyasya lakShaNam (71-73) · Śloka 73

"ஆரோக்யமஶ்நுதே" இத்யுக்தம்| அதஸ்ததேவாரோக்யஂ லக்ஷயிதுமாஹ | மங்கலாசாரஸம்பந்நஃ பரிவாரஸ்ததாऽऽதுரஃ||௭௧|| ஶ்ரத்ததாநோऽநுகூலஶ்ச ப்ரபூதத்ரவ்யஸங்க்ரஹஃ| ஸத்த்வலக்ஷணஸஂயோகோ பக்திர்வைத்யத்விஜாதிஷு||௭௨|| சிகித்ஸாயாமநிர்வேதஸ்ததாரோக்யஸ்ய லக்ஷணம்| |௭௩|

Adhikarana kasmAdidaM SArIrasthAnam (6) · Śloka 6

கஸ்மாதிதஂ ஸ்தாநஂ ஶாரீரமுச்யதே ? இத்யஸ்ய நிருக்திமாஹ | இத்யத்ர ஜந்மமரணஂ யதஃ ஸம்யகுதாஹதம்||௭௩|| ஶரீரஸ்ய ததஃ ஸ்தாநஂ ஶாரீரமிதமுச்யதே| ௭௩ ௧/௨| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதா- யாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ த்விதீயே ஶாரீரஸ்தாநே தூதாதிவிஜ்ஞாநீயோ நாம ஷஷ்டோऽத்யாயஃ||௬||