1. garbhāvakrāntiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH shArIrasthAnam · Śloka

ಶ್ರೀಗಣೇಶಾಯ ನಮಃ| ಅಥ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನಾದನನ್ತರಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನಮಿದಮಾರಭ್ಯತೇ| ತತ್ರಾಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ,-ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ಸ್ಥಾನೇ ಕಾಯಾದೀನ್ಯಷ್ಟಾವಙ್ಗಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಧಾರಭೂತಾನಿ ಸಕಲತನ್ತ್ರಸಾರಭೂತಾನಿ ಸೂತ್ರಿತಾನಿ "ಕಾಯಬಾಲ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧/೫) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗ್ರನ್ಥೇನ| ಕಾಯಶ್ಚ ನಿಜಾಗನ್ತೂನಾಂ ವ್ಯಾಧೀನಾಮಧಿಷ್ಠಾನಮ್| ತಸ್ಯ ಚ ಕಾಯಸ್ಯ ಚತುರ್ವರ್ಗಸಾಧನಸ್ಯ ಪಾಲನಾರ್ಥಂ ಹೇತುಲಿಙ್ಗೌಷಧಸ್ಕನ್ಧಭೇದೇನ ತ್ರಿಸ್ಕನ್ಧೋಽಯಂ ಗ್ರನ್ಥೋ ಗ್ರನ್ಥಕೃತಾ ಪ್ರಣೀತಃ| ತತಶ್ಚ ಶರೀರಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಂ ಸೂತ್ರಿತತ್ವಾತ್ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರಾಕ್ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನಮನನ್ತರಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನಮಿದಮಾರಭ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana garBAvakrAntiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)||೨||

ಶರೀರಮಧಿಕೃತ್ಯ ಕೃತೋ ಗ್ರನ್ಥಃ ಶಾರೀರಃ| ಗರ್ಭಸ್ಯಾವಕ್ರಾನ್ತಿಃ-ಅವಕ್ರಮಣಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ಯಥಾಽಗರ್ಭೋ ಗರ್ಭತಾಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿರ್ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯ ಇತಿ ಮತ್ವರ್ಥೇ ಕಪ್ರತ್ಯಯಃ| ತಸ್ಯ "ಅಧ್ಯಾಯಾನುವಾಕಯೋರ್ಲುಕ್" ಇತಿ ಲುಕ್| ಅಥಾದಿಶಬ್ದಾನಾಮರ್ಥಾ ಆಯುಷ್ಕಾಮೀಯಾಧ್ಯಾಯೇ (ಹೃ.ಸೂ. ಅ.೧) ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಏವ|

Adhikarana garBotpattiH (1) · Śloka 1

ಶುದ್ಧೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಸತ್ವಃ ಸ್ವಕರ್ಮಕ್ಲೇಶಚೋದಿತಃ| ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಯುಕ್ತಿವಶಾದಗ್ನಿರಿವಾರಣೌ||೧||

ಶುಕ್ರಂ-ಅನ್ತ್ಯೋ ಧಾತುಃ| ಋತೌ ಭವಮಾರ್ತವಮ್, ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಯದಪತ್ಯಮಾರ್ಗಾತ್ ಶುದ್ಧಮೀಷತ್ಕೃಷ್ಣಂ ವಿಗನ್ಧಂ ಚ ವಾಯುಪ್ರೇರಿತಂ ಲೋಹಿತಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತದಾರ್ತವಮುಚ್ಯತೇ| ಶುಕ್ರಂ ಚಾರ್ತವಂ ಚ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಮ್, ಪಿಣ್ಡೇ ಪಿತ್ರೋಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಗರ್ಭಬೀಜಮ್, ತಸ್ಮಿನ್ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ, ಶುದ್ಧೇ-ವಾತಾದಿಭಿರದೂಷಿತೇಽಧಿಷ್ಠಾನಭೂತೇ, ಸತ್ವೋ-ಜೀವಃ, ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಕಿಲ ನಾಸೌ ಗರ್ಭಃ, ಅಥ ಚ ಗರ್ಭತಾಮಾಸಾದಯತಿ| ಕೀದೃಶಃ ಸತ್ವಃ ? ಸ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿ| ಕರ್ಮಾಣಿ-ಪೂರ್ವಜನ್ಮಾರ್ಜಿತಾನಿ ಶುಭಾಶುಭಾನಿ, ಸ್ವಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ಸ್ವಕರ್ಮಾಣಿ| ಕ್ಲೇಶಯನ್ತಿ-ಲೋಕಾನ್ ದುಃಖಯನ್ತೀತಿ, ಕ್ಲೇಶಾಃ| ತೇ ಚ-ಅವಿದ್ಯಾಸ್ಮಿತಾರಾಗದ್ವೇಷಾಭಿನಿವೇಶಾಃ| ಅತಥಾವಸ್ತುನಿ ತಥೇತಿ ("ಅನಿತ್ಯಾಶುಚಿದುಃಖಾನಾತ್ಮಸು ನಿತ್ಯಶುಚಿಸುಖಾತ್ಮ) ಖ್ಯಾತಿಃ-ಅವಿದ್ಯಾ| ದೃಗ್ದರ್ಶನಶಕ್ತ್ಯೋರೇಕಾತ್ಮತಾಅಸ್ಮಿತಾ| ಸುಖಾನುಶಯೀ-ರಾಗಃ| ದುಃಖಾನುಶಯೀ-ದ್ವೇಷಃ| ಸ್ವರಸವಾಹೀ ವಿದುಷೋಽಪಿ ತಥಾ ರೂಢಃ-ಅಭಿನಿವೇಶಃ" (ಪಾತ.ಯೋ.ಸೂ ೨/೫-೬-೭-೮-೯)| ಸ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಚ ಕ್ಲೇಶಾಶ್ಚ, ಸ್ವಕರ್ಮಕ್ಲೇಶಾಃ, ತೈಶ್ಚೋದಿತಃ-ಪ್ರೇರಿತೋ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ನ ತು ಕರ್ಮಕ್ಲೇಶವಿಯುಕ್ತಃ| ಅತ ಏವ ವೀತರಾಗಾಣಾಂ ಜನ್ಮಾಸಮ್ಭವಃ, ಕರ್ಮಕ್ಲೇಶರಹಿತತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್-"ಚಿತ್ತಮೇವ ಹಿ ಸಂಸಾರಿ ರಾಗಾದಿಕ್ಲೇಶದೂಷಿತಮ್| ತದೇವ ತೈರ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಂ ಮುಕ್ತಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ||" ಇತಿ| ಅಥ ಕಿಂ ಶುದ್ಧೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಏವ ಸ್ವಕರ್ಮಕ್ಲೇಶಚೋದಿತ ಏವ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇಽಥವಾಽನ್ಯದಪಿ ಕಿಞ್ಚಿದಪೇಕ್ಷತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯುಕ್ತಿವಶಾದಿತಿ| ಯೋಜನಂ ಯುಕ್ತಿಃ, ಉಪಾದೇಯಸ್ಯಾರ್ಥಸ್ಯೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಸಾಧನೋಪಾಯಾರ್ಥಮ್| ಯುಕ್ತೇರ್ವಶಃ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಂ ಪ್ರಭಾವೋ, ಯುಕ್ತಿವಶಃ| ತತಃ ಶುದ್ಧೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಸ್ವಕರ್ಮಕ್ಲೇಶಚೋದಿತ ಏವ ಸ ಸತ್ವೋ ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ, ನಾನ್ಯಥಾ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಯುಕ್ತಿವಶಾದಗ್ನಿರಿವಾರಣೌ| ತಥಾ ಹಿ,- ಮಥ್ಯಮನ್ಥನಮಥಕಾದಿಸಾಮಗ್ರೀಮನ್ತರೇಣಾರಣಾವಗ್ನಿರ್ಯಥಾ ನ ಜಾಯತೇ, ತಥಾ ಗರ್ಭೋಽಪಿ ಯಥೋಕ್ತಸಾಮಗ್ರೀವೈಕಲ್ಯಾತ್ ನ ಭವತಿ| ಸಕಲಸಾಮಗ್ರೀಸದ್ಭಾವತ ಏವ ಭವತೀತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana garBasya kukShau vRuddhiprakAraH (2) · Śloka 2

ತದೇವಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸಮ್ಪತ್ತಿಮಭಿಧಾಯ ಯಥಾ ತಸ್ಯ ಕುಕ್ಷೌ ವೃದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ವಕ್ತಿಬೀಜಾತ್ಮಕೈರ್ಮಹಾಭೂತೈಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಸತ್ವಾನುಗೈಶ್ಚ ಸಃ| ಮಾತುಶ್ಚಾಹಾರರಸಜೈಃ ಕ್ರಮಾತ್ಕುಕ್ಷೌ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ||೨||

ಬೀಜಾತ್ಮಕೈಃ-ಗರ್ಭಜರಾಯುಸ್ವಭಾವೈಃ ಶುಕ್ರಾರ್ತವರೂಪತಾಂ ಪರಿಣತೈಃ| ಕೈಃ ? ಮಹಾಭೂತೈಃ, -ಆಕಾಶಾದಿಭಿಃ ಸತ್ವರಜಸ್ತಮೋಮಯೈಃ, "ತತ್ರ ಸತ್ವಬಹುಲಮಾಕಾಶಮ್, ರಜೋಬಹುಲೋ ವಾಯುಃ, ಸತ್ವರಜೋಬಹುಲೋಽಗ್ನಿಃ, ಸತ್ವತಮೋಬಹುಲಾ ಆಪಃ, ತಮೋಬಹುಲಾ ಪೃಥ್ವೀ ಚೇತಿ|" (ಸು.ಶಾ. ಅ.೧/೨೦) ಇತ್ಯೇವಂರೂಪೈಃ| ಸಃ-ಗರ್ಭಃ, ಕುಕ್ಷೌ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ-ವಿಶೇಷೇಣ ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ,-ಅತೀನ್ದ್ರಿಯೈರ್ಯೋಗಿದೃಶ್ಯೈಃ| ತಥಾ, ಸತ್ವಂ-ಚೇತೋಽನುಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಸತ್ವಾನುಗಾನಿ, ತೈಃ| ಯತ್ರ ಸತ್ವಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತತ್ರಾವಶ್ಯಂ ತಾನ್ಯಪಿ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ, ಸಾತ್ವಾನುಶಾಯಿತ್ವಾತ್ತೇಷಾಮ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಚರಕೇ ಶಾ. ಅ.೨/೩೭)-"ಅತೀನ್ದ್ರಿಯೈಸ್ತೈರತಿಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪೈರಾತ್ಮಾ ಕದಾಚಿನ್ನ ವಿಯುಕ್ತಪೂರ್ವಃ|" ಇತ್ಯಾದಿ| ಚಶಬ್ದೋ ಹೇತುಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ| [ ನ ಕೇವಲಂ ಮಹಾಭೂತೈರ್ಹೇತುಭೂತೈರ್ಗರ್ಭೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ ಯಾವನ್ಮಾತುಶ್ಚಾಹಾರರಸಜೈರಿತ್ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾದ್ಧೇತೋರಪಿ ವರ್ದ್ಧತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾತುರಿತ್ಯಾದಿ| ಮಾತುಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿರಾಹಾರರಸಜೈಶ್ಚ ಕುಕ್ಷೌ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ| ಚಶಬ್ದೋಽತ್ರಾನುಕ್ತಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ| ] ನ ಕೇವಲಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾದ್ಯಥಾನಿರ್ದಿಷ್ಠಾದ್ಧೇತೋರ್ಗರ್ಭಃ ಕುಕ್ಷೌ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ, ಯಾವದನಿರ್ದಿಷ್ಠಾದಪಿ ಮಾತುಃ ಸೌಮನಸ್ಯಾದೇಃ ಕಲಲಾರ್ಬುದ ಪೇಶ್ಯಾದ್ಯವಸ್ಥಾಭಾವೇನ ವಿಶೇಷತೋ ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತೀತಿ| ಕಥಂ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಕ್ರಮಾತ್,-ನ ಝಟಿತ್ಯೇವ| ನನು, "ಮಾತುಶ್ಚಾಹಾರರಸಜೈಃ" ಇತಿ ಕಥಮುಕ್ತಮ್ ? ಯತಃ ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕ ಏವಾಹಾರರಸಃ| ನ ಚ ಯದಾತ್ಮಕೋಽಸೌ ಸ ತಸ್ಯೈವ ಜನ್ಮಕಾರಣಂ ಭವಿತುಮರ್ಹತಿ, ಅವ್ಯತಿರಿಕ್ತತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾದೇವಮಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತವ್ಯಃ,-ಆಹಾರರಸೇ ಜಾತೈರಾಹಾರರಸಜೈಃ| ಸಪ್ತಮ್ಯನ್ತಾದುಪಪದಾಜ್ಜನೇರ್ಡಃ| ಮಾತುರಾಹಾರರಸಾತ್ಮನಾ ಪರಿಣತೈರಿತಿ|

Adhikarana garBapraveSopalamBAbhAve~api sthitau dRuShTAntaH (3) · Śloka 3

ನನು, ಸತ್ವಃ ಕುಕ್ಷೌ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವರ್ದ್ಧನೇ ಹೇತುರುಕ್ತಃ, ನ ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರವೇಶ ಉಪಲಭ್ಯತೇ, ಇತ್ಯಾಹ ತೇಜೋ ಯಥಾಽರ್ಕರಶ್ಮೀನಾಂ ಸ್ಫಟಿಕೇನ ತಿರಸ್ಕೃತಮ್| ನೇನ್ಧನಂ ದೃಶ್ಯತೇ ಗಚ್ಛತ್ಸತ್ವೋ ಗರ್ಭಾಶಯಂ ತಥಾ||೩||

ನ ಕೇವಲಂ ದೃಶ್ಯತ್ವಾದೃಶ್ಯತ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಸ್ತುಸದ್ಭಾವಾಸದ್ಭಾವೌ ವ್ಯವಸ್ಥಾಽಪ್ಯೇತೇ, ಯೇನಾದೃಶ್ಯತ್ವಾತ್ಸತ್ವಸ್ಯ ಕುಕ್ಷೌ ಪ್ರವೇಶಾಸಮ್ಭವಃ| ಕಿನ್ತರ್ಹಿ ? ತತ್ಕಾರ್ಯಾನ್ಯಥಾನುಪಪತ್ತ್ಯಾಽಪಿ ವಸ್ತುಸದ್ಭಾವೋ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪ್ಯತ ಏವ| ತಥಾ ಚ,- ಯಥಾಽರ್ಕರಶ್ಮೀನಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ತೇಜಃ ಸ್ಫಟಿಕೇನ-ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಾಖ್ಯೇನ, ತಿರಸ್ಕೃತಂ-ವ್ಯವಹಿತಂ, ಸ್ಫಟಿಕಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ ಸ್ಥಿತಮಿನ್ಧನಂ ಗಚ್ಛತ್-ವ್ರಜತ್, ನ ದೃಶ್ಯತೇ| ಅಥ ಚ ತೇಜಃಕಾರ್ಯಮಿನ್ಧನಂ ಗತಂ [ದೃಶ್ಯತೇ ನಾನ್ಯಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಕಾರ್ಯಮ್| ತದೇವಂ ತೇಜಃಕಾರ್ಯಾನ್ಯಥಾನುಪಪತ್ತ್ಯಾ ತೇಜಸ ಇನ್ಧನಗಮನಂ ], ತಥಾ ತತ್ರ ತಸ್ಯ ಸದ್ಭಾವೋಽಪ್ಯಧಿಗಮ್ಯತೇ| ಏವಂ ಸತ್ವೋ ಗರ್ಭಾಶಯಂ ಗಚ್ಛನ್-ವ್ರಜನ್, ನ ದೃಶ್ಯತ ಏವ| ವಸ್ತುಪ್ರಭಾವಾದ್ಗಚ್ಛತಿ ಚ| ಸತ್ವಶಬ್ದ ಉಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಃ, ಮಹಾಭೂತಾನ್ಯಪಿ ತದನ್ತರ್ಗತಾನಿ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತ ಏವ, ಅಥ ಚ ಕಾರ್ಯೇಣೋಪಲಭ್ಯನ್ತ ಏವ| ತದೇವಂ ಸತ್ವಾನುಯಾಯಿಭಿರ್ಮಹಾಭೂತೈರ್ಗರ್ಭಃ ಕುಕ್ಷೌ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ, ನ ತು ಕೇವಲೈಃ ಸತ್ವಾನಧಿಷ್ಠಿತೈಃ| ಚೇತೋವಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾ ಹಿ ಕ್ರಮಾತ್ಕಲಲಾದಿನಾ ವಸ್ತುಜಾತಂ ವಿವೃದ್ಧಿವಿಮಲತಾಮಾಪದ್ಯತೇ, ನಾನ್ಯಥಾ ಮೃತಶರೀರವತ್|

Adhikarana satvasya narAdirUpatve kAraNam (4) · Śloka 4

ನನು, ಸತ್ವೋ ಭೂತಾನುಗ ಏಕರೂಪ ಏವ| ತತ್ಕಥಮನೇಕಜಾತ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ನರತುರಗೋರಗಗಜಗವಯಾದಿಮತ್ಯಾಽಽಲಿಙ್ಗಿತಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಪರ್ಯನುಯೋಗ ಇದಮಾಹ ಕಾರಣಾನುವಿಧಾಯಿತ್ವಾತ್ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ತತ್ಸ್ವಭಾವತಾ| ನಾನಾಯೋನ್ಯಾಕೃತೀಃ ಸತ್ವೋ ಧತ್ತೇಽತೋ ದ್ರುತಲೋಹವತ್||೪||

ಕಾರಣಂ-ಹೇತುಂ, ಅವಶ್ಯಮನುವಿದಧತೀತಿ ಕಾರಣಾನುವಿಧಾಯೀನಿ| ಆವಶ್ಯಕೇ ಣಿನಿಃ| ಕಾರಣಸ್ವಭಾವಾನಿ ಕಾರ್ಯಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ, ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋಃ ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ತತ್ಸ್ವಭಾವತಾ| ಸ್ವಭಾವಶಬ್ದಃ ಸದೃಶಾರ್ಥಃ| ತಚ್ಛಬ್ದೇನ ಕಾರಣಂ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ, ತಸ್ಯ-ಕಾರಣಸ್ಯ ಸ್ವಭಾವತಾ, ತತ್ಸಾದೃಶ್ಯಮ್| ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಾದೃಶ್ಯಾದ್ಧೇತೋಃ ಸತ್ವೋಮಹಾಭೂತಾನುಗ ಏಕರೂಪ ಏವ, ಅನೇಕರೂಪಾ ನಾನಾಯೋನ್ಯಾಕೃತೀಃ- ಜಾತಿಬಿಮ್ಬವಿಶೇಷಾನ್, ಧತ್ತೇ-ಧಾರಯತಿ| ಕಥಮಿವ ? ದ್ರುತಲೋಹವತ್| ಯಥಾ ರೂಪ್ಯಾದಿವಸ್ತುಜಾತಮಗ್ನಿನಾ ದ್ರುತರೂಪತಾಂ ಗತಮೇಕರೂಪಮೇವ ಸಿಕ್ಥಾದಿಕಲ್ಪಿತಾಯಾಂ ನಾನಾರೂಪಾಯಾಂ ಮನುಷ್ಯಾದ್ಯಾಕೃತೌ ತನ್ನಿಷಿಕ್ತಂ ತಾಂ ತಾಮಾಕೃತಿಂ ಯಥಾಕಲ್ಪಿತಾಂ ಧತ್ತೇ, ಏವಂ ಸ ಸತ್ವೋ ನಾನಾಯೋನೌ ಗಚ್ಛತಿ, ತಾಂ ತಾಂ ಯಥಾಸ್ವಮಾಕೃತಿಂ ಧಾರಯತಿ|

Adhikarana strIpunnapuMsakAnAM bhede kAraNam (5) · Śloka 5

ತಥಾ ಅತ ಏವ ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಬಾಹುಲ್ಯಾಜ್ಜಾಯತೇ ಪುಮಾನ್| ರಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ, ತಯೋಃ ಸಾಮ್ಯೇ ಕ್ಲೀಬಃ- |೫|

ಅತ ಏವ ಚ - ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾತ್ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಾದೃಶ್ಯಾಖ್ಯಾದ್ಧೇತೋಃ, ಶುಕ್ರಸ್ಯಪುಂರೇತಸೋ, ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್- ಬಹುತ್ವಾತ್, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಲಭ್ಯಾಚ್ಚ ಸ್ತ್ರೀರೇತೋರಜೋಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಪುಮಾನ್ ಜಾಯತೇ ನ ಸ್ತ್ರೀ, ತಥಾವಿಧಸ್ಯ ಕಾರಣಸ್ಯಾಭಾವಾತ್| ["ತಥಾ, ಅತ ಏವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾತ್ಕಾರ್ಯಕಾರಣಸಾದೃಶ್ಯಾತ್ ಸ್ತ್ರೀರೇತಸೋ" ರಕ್ತಸ್ಯ, ಬಾಹುಲ್ಯಾತ್-ಬಾಹುತ್ವಾತ್, ಸಾಮರ್ಥ್ಯಲಭ್ಯಾಚ್ಚ ಪುಂರೇತೋಲ್ಪತ್ವಾತ್ ಸ್ತ್ರೀ ಜಾಯತೇ ನ ಪುಮಾನ್, ತಥಾವಿಧಸ್ಯ ಕಾರಣಸ್ಯಾಭಾವಾತ್| ] ಪುಂರೇತೋ ಹಿ ಬಲವತ್, ಅಲ್ಪಂ ಸ್ತ್ರೀರಜೋಽಭಿಭೂಯ ಪುಂಗರ್ಭಸ್ಯ ಕಾರಣತಾಂ ಯಾತಿ| ಯದಾ ತು ಸ್ತ್ರೀರಜಸೋ ಬಲವತ್ವಮಲ್ಪತ್ವಂ ಚ ಪುಂರೇತಸಃ, ತದಾಽಲ್ಪಂ ತು ಪುಂರೇತೋಽಭಿಭೂಯ ಸ್ತ್ರೀರಜಃ ಸ್ತ್ರ್ಯಾಖ್ಯಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಕಾರಣತಾಮಾಪದ್ಯತೇ| ಯದಾ ತು ಶುಕ್ರಾರ್ತವಯೋಃ ಸಾಮ್ಯಂ-ತುಲ್ಯತ್ವಂ ಭವತಿ, ತದಾ ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನ್ ಜಾಯತೇ, ಅಪಿ ತು ಲಿಙ್ಗದ್ವಯಾಲಿಙ್ಗಿತಃ ಕ್ಲೀಬಃ-ಷಣ್ಢೋ, ಜಾಯತೇ| ಏವಂ ಪಿತುಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿ ಶುಕ್ರಂ ಸ್ತ್ರೀರಕ್ತಮಿಶ್ರಿತಂ ಗರ್ಭಕಾರಣಮ್| ನ ಕೇವಲಂಪಿತೃಸಮ್ಬನ್ಧ್ಯೇವ ಮಾತುರ್ವಾ| ದಾರುವಾಹಿನಾ ತೂಕ್ತಮ್-"ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋಸ್ತು ಸಂಯೋಗೇ ಯದ್ಯಾದೌ ವಿಸೃಜೇತ್ಪುಮಾನ್| ಶುಕ್ರಂ, ತತಃ ಪುಮಾನ್ ವೀರೋ ಜಾಯತೇ ಬಲವಾನ್ ದೃಢಃ|| ಅಥ ಚೇದ್ವನಿತಾ ಪೂರ್ವಂ ವಿಸೃಜೇದ್ರಕ್ತಸಂಯುತಮ್| ತತೋ ರೂಪಾನ್ವಿತಾ ಕನ್ಯಾ ಜಾಯತೇ ದೃಢಸಂಹತಾ||" ಇತಿ| ಅತ ಏವ ಚ ಪುಂಗರ್ಭಾಃ ಕೇಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾತೃಸದೃಶಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ, ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಾಶ್ಚ ಕೇಚಿತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಿತೃಸದೃಶಾ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ| ನನು, "ರಸಾದ್ರಕ್ತಂ ತತೋ ಮಾಂಸಂ ಮಾಂಸಾನ್ಮೇದಸ್ತತೋಽಸ್ಥಿ ಚ| ಅಸ್ಥ್ನೋ ಮಜ್ಜಾ ತತಃ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ರಾದ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ||" (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೬೨) ಇತ್ಯವಿಶಿಷ್ಯ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್, ನ ತು ಪುಂಶುಕ್ರಾದ್ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಯತ ಇತ್ಯೇವಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್| ಉಭಯೋರಪಿ ಚ ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸಯೋರವಶ್ಯಂ ಸಪ್ತಧಾತುಕತ್ವಮಭ್ಯುಪಗನ್ತವ್ಯಮ್, ನ ಪುಂಸ ಏವ| ತದೇವಂ ತರುಣೀನಾಂ ಕುಸುಮಶರಾಕ್ರಾನ್ತಮಾನಸಾನಾಂ ತಥಾವಿಧೇನ ಪುರುಷಸಂಯೋಗೇನ ವಿನಾ ಕೇವಲಾತ್ ಸ್ಮೃತಿಸಂಸ್ಪರ್ಶದರ್ಶನಾಚ್ಚಲಿತಪ್ರಸ್ತ್ರುತ (ರಕ್ತ)ರೇತಸಾಂ ಕಿಮಿತಿ ಗರ್ಭೋ ನ ಜಾಯತೇ ? ಶುಕ್ರಾರ್ತವಂ ಹಿ ಗರ್ಭಕಾರಣಮ್| ತಚ್ಚ ಸನ್ನಿಹಿತಮೇವೇತಿ ಕೇಚಿತ್| ತಾನ್ ಬ್ರೂಮಹೇ| ಪುಂಶುಕ್ರಾಭಾವಾತ್| ಪುಂಶುಕ್ರಂ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀರೇತೋರಕ್ತಯುಕ್ತಂ ಗರ್ಭಕಾರಣಮ್| ನ ಚ ತದತ್ರಾಸ್ತಿ| ತದಭಾವಾದ್ಗರ್ಭಸ್ಯಾನುತ್ಪತ್ತಿಃ| ತಥಾ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯಧ್ಯಗೀಷ್ಟ (ಶಾ. ಅ. ೧)-"ಯೋಷಿತೋಽಪಿ ಸ್ತ್ರವನ್ತ್ಯೇವ ಶುಕ್ರಂ ಪುಂಸಃ ಸಮಾಗಮೇ| ಗರ್ಭಸ್ಯ ತು ನ ತತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕತೋತೀತಿ ನ ಚಿನ್ತ್ಯತೇ||" ಇತಿ|

Adhikarana ekadaivAnekagarbhotpattau kAraNam (5-6) · Śloka 6

ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಯಥಾಽನೇಕಗರ್ಭತ್ವಂ ತುಲ್ಯಕಾಲಂ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಮಾಹ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಪುನಃ||೫|| ವಾಯುನಾ ಬಹುಶೋ ಭಿನ್ನೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ಬಹ್ವಪತ್ಯತಾ| |೬|

ವಾತೇನ ಯಥಾಸ್ವಂ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಬಹುಶೋ ಭಿನ್ನೇ-ಬಹುಧಾ ಕೃತೇ ಸತಿ, ಬಹ್ವಪತ್ಯತಾ ಭವತಿ| ಯಥಾಸ್ವಮಿತಿ ಯದಾ ಶುಕ್ರಮಾಧಿಕ್ಯೇನ ವರ್ತಮಾನಂ ವಾತೇನ ಬಹುಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ ತದಾ ಪುಂಗರ್ಭಾನೇಕತ್ವಮ್, ಯದಾ ತು ಸ್ತ್ರೀರಜ ಆಧಿಕ್ಯೇನ ವರ್ತಮಾನಂ ವಾಯುನಾ ಬಹುಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ ತದಾ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಾನೇಕತ್ವಮ್, ಇತಿ ಬಹ್ವಪತ್ಯತಾ ಭವತಿ| ಸೂಕರಸಾರಮೇಯಾದಿಜಾತಿಷು ತ್ವನೇನೈವ ಹೇತುನಾ ಸದಾಽವೇಕಾಪತ್ಯತಾ|

Adhikarana viyonivikRutAkArANAmutpattau kAraNam (6) · Śloka 6

ನನು, ಕಥಂ ವಿಯೋನಯೋ ವಿಕೃತಾಕಾರಾಶ್ಚ ಗರ್ಭಾಃ ಸ್ಯುಃ ? ವಿಯೋನಿವಿಕೃತಾಕಾರಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವಿಕೃತೈರ್ಮಲೈಃ||೬||

ವಿಯೋನಯಶ್ಚ ವಿಕೃತಾಕಾರಾಶ್ಚ ವಿಯೋನಿವಿಕೃತಾಕಾರಾಃ, ತೇ ತಥಾವಿಧಾ ಗರ್ಭಾ ಜಾಯನ್ತೇ| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ವಿಕೃತೈರ್ಮಲೈಃ| ವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟೈರುನ್ಮಾರ್ಗಗಾಮಿಭಿಃ|

Adhikarana strINAM rajaHsrAvo mAsimAsi vIryavatputrotpattau kAraNam (7) · Śloka 7

ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ರಜಃ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಸಜಂ ಸ್ತ್ರವತಿ ತ್ರ್ಯಹಮ್| ವತ್ಸರಾದ್ವಾದಶಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾತಿ ಪಞ್ಚಾಶತಃ ಕ್ಷಯಮ್||೭||

ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ-ಪ್ರತಿಮಾಸಂ, ರಜೋ-ರಕ್ತಂ, ತ್ರ್ಯಹಂ ಸ್ತ್ರವತಿ-ತ್ರೀಣಿ ದಿನಾನಿ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ನನು, "ಶುದ್ಧೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ" ಇತಿ ಪೂರ್ವಂ ಶುಕ್ರಮೇವೋದ್ದಿಷ್ಟಮ್, ತತಸ್ತಸ್ಯೈವ ನಿರ್ದೇಶೋ ನ್ಯಾಯ್ಯ ಇತಿ ಶುಕ್ರಮಾನುಪೂರ್ವೀಪ್ರಾಪ್ತಮುಲ್ಲಙ್ಘ್ಯ ಕಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತಂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್? ಉಚ್ಯತೇ| ಬಹುವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್| ರಕ್ತೇ ಹಿ ಬಹುವಕ್ತವ್ಯಮಸ್ತಿ, ಅತಸ್ತದೇವ ಪ್ರಾಗ್ವಕ್ತುಂ ಯುಕ್ತಮ್| ತ್ರ್ಯಹಮಿತಿ "ಕಾಲಾಧ್ವನೋಃ" ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ರಜಃ ? ರಸಾಜ್ಜಾತಂರಸಜಮ್| ನನು, ರಕ್ತಂ ರಸಜಮೇವ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೬೨)- "ರಸಾದ್ರಕ್ತಂ ತತೋ ಮಾಂಸಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ಕಿಮರ್ಥಂ ರಸಜಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್ ? ಬ್ರೂಮಹೇ| ರಸಾತ್-ಆಹಾರರಸಾತ್ ಪರಿಣಮತೋ ಜಾತಂ ರಸಜಮಿತ್ಯತ್ರ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್, ನ ತು ರಸಧಾತೋಃ, ಇತ್ಯಚೋದ್ಯಮೇತತ್| ಕುತಃಪ್ರಭೃತಿ ತದ್ರಜಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ವತ್ಸರಾದಿತ್ಯಾದಿ| ದ್ವಾದಶಾದ್ವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ-ಅನನ್ತರಂ, ಸ್ತ್ರವತಿ| ಪಞ್ಚಾಶತೋ ವರ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ-ಪರೇಣ, ಕ್ಷಯಂ ಯಾತಿ| ದ್ವಾದಶಾನಾಂ ಪೂರಣಂ ವರ್ಷಮಿತಿ "ತಸ್ಯ ಪೂರಣೋ ಡಟ್" ಇತಿ ಡಟ್| ದ್ವಾದಶಾದಿತಿ ಪ್ರಾಯಿಕಮೇತತ್, ಏಕಾದಶವಾರ್ಷಿಕಾಣಾಮಪಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ರಕ್ತಪ್ರವೃತ್ತಿದರ್ಶನಾತ್| ಪಞ್ಚಾಶತಃ ಕ್ಷಯಮಿತ್ಯತ್ರಾಪ್ಯೇವಮೇವ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್|

Adhikarana garbhasyarogAdiyutatve kAraNam (8-9) · Śloka 9

ಪೂರ್ಣಷೋಡಶವರ್ಷಾ ಸ್ತ್ರೀ ಪೂರ್ಣವಿಂಶೇನ ಸಙ್ಗತಾ| ಶುದ್ಧೇ ಗರ್ಭಾಶಯೇ ಮಾರ್ಗೇ ರಕ್ತೇ ಶುಕ್ರೇಽನಿಲೇ ಹೃದಿ||೮|| ವೀರ್ಯವನ್ತಂ ಸುತಂ ಸೂತೇ ತತೋ ನ್ಯೂನಾಬ್ದಯೋಃ ಪುನಃ| ರೋಗ್ಯಲ್ಪಾಯುರಧನ್ಯೋ ವಾ ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ ನೈವ ವಾ||೯||

ಪೂರ್ಣಾನಿ ಷೋಡಶವರ್ಷಾಣಿ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ, ಏವಂವಿಧಾ ಸ್ತ್ರೀ ಪೂರ್ಣವಿಂಶೇನ ನರೇಣ ಸಙ್ಗತಾ-ಮಿಥುನತಾಂ ಯಾತಾ ಸತೀ, ಗರ್ಭಾಶಯಾದಿಷು ಶುದ್ಧೇಷು ವೀರ್ಯವನ್ತಂ-ಸಾಮರ್ಥ್ಯಯುಕ್ತಂ, ಪುತ್ರಂ ಸೂತೇ-ಜನಯತಿ| ಪ್ರಾಯಿಕಂ ಚೈತತ್, ಅರ್ವಾಗಪಿ ಸಾಧುಗರ್ಭದರ್ಶನಾತ್| ಅತ ಏವಾಯಮೇವ ತನ್ತ್ರಕಾರೋಽನ್ಯಥಾ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಜಗಾದ (ಶಾ. ಅ. ೧)- "ಷೋಡಶವರ್ಷಾಯಾಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿವರ್ಷಃ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯತೇತ|" ಇತಿ| ವಿಂಶತೇಃ ಪೂರಣ ಇತಿ ಡಟಿತಿ "ವಿಂಶತೇಃ" ಇತಿ ತಿಲೋಪೇ ವಿಂಶಶಬ್ದಃ| ಪೂರ್ಣೋ ವಿಂಶೋ ಯಸ್ಯೇತಿ ಪೂರ್ಣವಿಂಶಃ| ಗರ್ಭಸ್ಯಾಶಯೋ ಗರ್ಭಾಶಯಃ, ತಸ್ಮಿನ್| ಶುದ್ಧೇ-ನಿರ್ಮಲೇ, ವಾತಾದಿಭಿರದುಷ್ಟೇ| ತಥಾ, ಮಾರ್ಗೇ-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಪತ್ಯಮಾರ್ಗೇ, ವಾತಾದಿಭಿರದುಷ್ಟೇ| ತಥಾ, ರಕ್ತೇಸ್ತ್ರೀರಜಸಿ, ಶುದ್ಧೇ| ತಥಾ, ಶುಕ್ರೇ-ಪುಂಬೀಜೇ, ಶುದ್ಧೇ| ತಥಾ, ಅನಿಲೇ ಶುದ್ಧೇಪಿತ್ತಾದಿಭಿರನಾವೃತೇ| ತಥಾ, ಹೃದಿ-ಶುದ್ಧೇ-ದೋಷಾನಧಿಷ್ಠಿತೇಽಸನ್ತಪ್ತೇ| ತತಃ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾದ್ವಯಃಪರಿಮಾಣಾತ್, ನ್ಯೂನಾಬ್ದಯೋಃ-ಹೀನವರ್ಷಯೋಃ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯೋಃ ಪಞ್ಚದಶಾಷ್ಟಾದಶವರ್ಷಯೋಃ, ರೋಗೀ ಭವತಿ| ರೋಗೀತ್ಯತಿಶಯ ಇನಿರ್ಮತ್ವರ್ಥೀಯಃ| ತಥೋತ್ಪನ್ನೋಽಲ್ಪಾಯುರಧನ್ಯಶ್ಚ-ಅಪ್ರಶಸ್ತೋ, ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ| ನ ಭವತ್ಯೇವ ವಾ|

Adhikarana SukrArtavasaMyoge~api garbhAsambhave kAraNam (10) · Śloka 10

ನನು, ದಮ್ಪತ್ಯೋಃ ಶುಕ್ರಾರ್ತವಸಂಯೋಗೇಽಪಿ ಸತಿ ಕ್ವಚಿದ್ಗರ್ಭಸಮ್ಭೂತಿರ್ನ ದೃಶ್ಯತೇ| ತತ್ಕಥಮೇತತ್ ? ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯೇದಮಾಹ ವಾತಾದಿಕುಣಪಗ್ರನ್ಥಿಪೂಯಕ್ಷೀಣಮಲಾಹ್ವಯಮ್| ಬೀಜಾಸಮರ್ಥಂ ರೇತೋಸ್ರಮ್|೧೦|

ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಃ ಪರಿಗ್ರಹಃ| ವಾತಾದಯಶ್ಚ ಕುಣಪಂ ಚ ಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಚ ಪೂಯಶ್ಚ ಕ್ಷೀಣಂ ಚ ಮಲಂ ಚೇತಿ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಏತ ಆಹ್ವಯಃ- ಸಂಜ್ಞಾಃ, ಯಸ್ಯ ರೇತೋಸ್ತ್ರಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಆಹ್ವಯಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಾತಾದಿಷು ಯೋಜ್ಯಃ| ರೇತಶ್ಚಾಸ್ತ್ರಂ ಚ ರೇತೋಸ್ತ್ರಂ ವಾತಾದ್ಯಾಹ್ವಯಮ್| ವಾತಸಂಜ್ಞಂ ಶುಕ್ರಂ ವಾತಶುಕ್ರಮ್| ಏವಂ ಪಿತ್ತಶುಕ್ರಂ ಕಫಶುಕ್ರಮ್| ಕುಣಪಗನ್ಧಿತ್ವಾತ್ಕುಣಪಂ ನಾಮ ಶುಕ್ರಂ ಕುಣಪಶುಕ್ರಮ್, ತದ್ರಕ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಭವತಿ| ಏವಂ ಗ್ರನ್ಥಿಶುಕ್ರಂ ಪೂಯಶುಕ್ರಂ ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಮ್| ಮಲಾಹ್ವಯಂ ತು ದ್ವಿಧಾ,-ಮೂತ್ರಪುರೀಷಭೇದಾತ್| ಮೂತ್ರಸದೃಶಂ ಶುಕ್ರಂ ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಮ್| ಏವಂ ಪುರೀಷಶುಕ್ರಮ್| ಆರ್ತವಮಪಿ ಶುಕ್ರವದ್ದೋಷದೂಷಿತಮಬೀಜಮೇವ| ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ ನಾಮ ಚ ಶುಕ್ರವದ್ವೇದ್ಯಮ್| ಯಥಾ,-ವಾತಾರ್ತವಂ ಪಿತ್ತಾರ್ತವಮಿತ್ಯಾದಿ, ಯಾವತ್ಪುರೀಷಾರ್ತವಮಿತಿ| ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಶ್ಚ ತದ್ವದೇವ| ಶುಕ್ರಾರ್ತವದೋಷೇಷು ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಪಿ ತುಲ್ಯಾಂ ಬ್ರೂತೇ| ಯತ್ರ ತು ವಿಶೇಷಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯತಿ, ತತ್ರ ವಿಶೇಷಮಭಿಧಾಸ್ಯತಿ| ಯಥಾ (ಶ್ಲೋ.೧೫)-"ಪಿಬೇದ್ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾರ್ತವೇ ಪಾಠಾ" ಇತ್ಯಾದಿ|

Adhikarana svali~ggairvAtAdidoShajaSukraj~jAnam ,kuNapagranthipUyakShINamalAhvayAnAM retosrANAM kAraNAni (10-12) · Śloka 12

| ಸ್ವಲಿಙ್ಗೈರ್ದೋಷಜಂ ವದೇತ್||೧೦|| ರಕ್ತೇನ ಕುಣಪಂ, ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಗ್ರನ್ಥಿಸನ್ನಿಭಮ್| ಪೂಯಾಭಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ, ಕ್ಷೀಣಂ ಮಾರುತಪಿತ್ತತಃ||೧೧|| ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣ್ಯೇತಾನ್ಯಸಾಧ್ಯಂ ತು ತ್ರಿದೋಷಂ ಮೂತ್ರವಿಟ್ಪ್ರಭಮ್| |೧೨|

ಸ್ವಾನಿ ಚ ತಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ-ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಚ, ಸ್ವಲಿಙ್ಗಾನಿ,-ಯಥಾಸ್ವಂ ವಾತಾದೀನಾಂ ರೂಪಾಣಿ| ಯಥಾ,-ರೂಕ್ಷಶ್ಯಾವಾರುಣಾದೀನಿ ವಾಯೋಃ, ವಿಸ್ತ್ರಗನ್ಧ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾದೀನಿ ಪಿತ್ತಸ್ಯ, ಸ್ನಿಗ್ಧಪಾಣ್ಡುಪಿಚ್ಛಿಲಾದೀನಿ ಕಫಸ್ಯ ತೈಃ ಸ್ವಲಿಙ್ಗೈರ್ವಾತಾದಿದೋಷಜಂ ವದೇತ್- ಜಾನೀಯಾತ್,ವೈದ್ಯಃ |ಇತಿ ಶೇಷಃ| ರಕ್ತೇನ ದುಷ್ಟೇನ ಕುಣಪಂ-ಕುಣಪಗನ್ಧಿತ್ವಾತ್ಕುಣಪಸಂಜ್ಞಂ, ಅನ್ವರ್ಥಂ ರೇತೋಸ್ತ್ರಂ ಭವತಿ| ಏವಂ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದೀನಾಮಪ್ಯನ್ವರ್ಥಸಂಜ್ಞತಾ ಬೋಧ್ಯಾ| ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತಾಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ಗ್ರನ್ಥಿಸನ್ನಿಭಂ-ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಕಾರಮ್| ಪೂಯಾಭಂ-ಪೂಯಸದೃಶಮ್, ರಕ್ತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ರೇತೋಸ್ತ್ರಂ ಪೂಯಾಹ್ವಯಂ ಭವತಿ| ಕ್ಷೀಣಂ ನಾಮ ರೇತೋಸ್ತ್ರಂ ಮಾರುತಪಿತ್ತತೋ ಭವತಿ, ಮಾರುತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಾಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಂ ತದ್ದೂಷಾಣಾತ್ ಕ್ಷೀಣತಾಂ ನೀತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನೀಮಾನಿ ವಾತಾದಿಶುಕ್ರಾರ್ತವಾನಿ ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಾರ್ತವಾನ್ತಾನಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಣಿ| ಅಸಾಧ್ಯಂ ತ್ವಿತಿ| ಮೂತ್ರಂ ಚ ವಿಟ್ ಚ ಮೂತ್ರವಿಶೌ, ತಯೋರಿವ ಪ್ರಭಾ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ರೇತೋಸ್ತ್ರಮುಭಯಮಪಿ ಮಲಸಂಜ್ಞಮ್| ತ್ರಿದೋಷಂ-ತ್ರಿದೋಷದುಷ್ಟಮ್| ಅಸಾಧ್ಯಂ-ಸಾಧಯಿತುಮಶಕ್ಯಮ್|

Adhikarana vAtAdijAnAmupakramaH (12) · Śloka 12

ಇದಾನೀಮುಪಕ್ರಮಮಾಹ | ಕುರ್ಯಾದ್ವಾತಾದಿಭಿರ್ದುಷ್ಟೇ ಸ್ವೌಷಧಮ್|೧೨|

ಸ್ವಂ-ಆತ್ಮೀಯಂ, ಚ ತದೌಷಧಂ ಚ ಸ್ವೌಷಧಮ್, ವಾತಾದ್ಯೌಷಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ವಾಯೋಃ ಕುಪಿತಸ್ಯ ಯದೌಷಧಂ-ಪ್ರಶಮೋಪಾಯಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾಮ್ಲಲವಣಾದಿ, ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಮಧುರಶೀತಕಷಾಯಾದಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಕಟುಕರೂಕ್ಷಕಷಾಯಾದಿ, ತತ್ತಸ್ಯ ಭೇಷಜಮಿತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| ವಿಶೇಷತಸ್ತು-"ವಾತಜೇಶುಕ್ರದೋಷೇ ವಸುಕಸೈನ್ಧವಫಲಾಮ್ಲಸಿದ್ಧಂ ಯವಕ್ಷಾರಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಪಾನಮ್, ಬಿಲ್ವವಿದಾರೀಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನಮ್, ಮಧುಭದ್ರದಾರುಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮನುವಾಸನಮ್, ಕ್ಷೀರಕುಲೀರರಸಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮನುವಾಸನಮುತ್ತರಬಸ್ತಿಶ್ಚ| ಪೈತ್ತಿಕೇ ಕಾಣ್ಡೇಕ್ಷುಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಗುಡೂಚೀಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ಮೂರ್ವಾಮಧೂಕಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಪಾನಮ್, ತ್ರಿವೃಚ್ಚೂರ್ಣಃ ಸಘೃತೋ ವಿರೇಕಃ ಪಯಸ್ಯಾಶ್ರೀಪರ್ಣೀಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಯುಕ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನಮ್, ಮಧುಕಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮನುವಾಸನಮುತ್ತರವಸ್ತಿಶ್ಚ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಪಾಷಾಣಭೇದಾಶ್ಮನ್ತಕಾಮಲಕಕ್ವಾಥಸಿದ್ಧಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಕಚೂರ್ಣಪ್ರತೀವಾಪಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಪಾನಮ್, ಮದನಫಲಕಷಾಯೋ ವಮನಮ್, ದನ್ತೀವಿಡಙ್ಗಚೂರ್ಣಸ್ತೈಲಲೀಢೋ ವಿರೇಕಃ, ರಾಜವೃಕ್ಷಮದನಫಲಕಷಾಯಪ್ರಗಾಢಮಾಸ್ಥಾಪನಮ್, ಮಧುಕಪಿಪ್ಲೀಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಮನುವಾಸನಮುತ್ತರಬಸ್ತಿಶ್ಚ| ವಾತಜೇ ಪುಷ್ಪದೋಷೇ ಭಾರ್ಗೀಭದ್ರದಾರುಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಷ್ಪಾನಮ್, ಕಾಶ್ಮರ್ಯಕ್ಷುದ್ರಸಹಾಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಮ್, ಮಧುಕಶೃಗಾಲವಿನ್ನಾಕಲ್ಕಂ ಪಯಃಸರ್ಪಿಃಸಹಿತಂ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುತಿಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಯೋನೌ ಧಾರಯೇತ್, ಸರಲಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಕಷಾಯಃ ಪ್ರಕ್ಷಲನಮ್| ಪಿತ್ತಜೇ ಕಾಕೋಲೀದ್ವಯವಿದಾರೀಮೂಲಕ್ವಾಥಮುತ್ಪಲಪದ್ಮಕಕ್ವಾಥಂ ಮಧುಕಪುಷ್ಪಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಸಶರ್ಕರಂ ಪಿಬೇತ್, ಶ್ವೇತಚನ್ದನಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮ್|" ಇತ್ಯಾದಿಕಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಾತ್ (ಶಾ. ಅ. ೧) ಬೋಧ್ಯಮ್|

Adhikarana kuNape upakramaH (12-13) · Śloka 13

ಇದಾನೀಂ ಕುಣಪಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ | ಕುಣಪೇ ಪುನಃ||೧೨|| ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಖದಿರದಾಡಿಮಾರ್ಜುನಸಾಧಿತಮ್| ಪಾಯಯೇತ್ಸರ್ಪಿರಥವಾ ವಿಪಕ್ವಮಸನಾದಿಭಿಃ||೧೩||

ಕುಣಪಾಹ್ವಯೇ ತು ರೇತಸಿ ಧಾತಕ್ಯಾದಿದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್, ವೈದ್ಯ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅಥವಾ, ಅಸನಾದಿಭಿಃ-ಅಸನಾದಿಗುಣೋದ್ದಿಷ್ಟೈರ್ಭೇಷಜೈಃ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫/೧೯) ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ನನು, ಕುಣಪ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಾವಪಿ ಕಥಂ ರೇತಸೀತಿ ವಿಷೇಷೋ ಲಭ್ಯತೇ| ಬ್ರೂಮಃ| ರೇತಃಪ್ರಕರಣಾತ್| ಅಪಿ ಚ ಕುಣಪಾಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾದುಪಕ್ರಮಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ.೧೬)-"ಪೇಯಂ ಕುಣಪಪೂಯಾಸ್ರೇ" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ರೇತಸ ಏವೇಹ ಗ್ರಹಣಂ ಯುಕ್ತಮ್| ಪುನರ್ಗ್ರಹಣಮತ್ರ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟೇ ರೇತಸ್ಯಸ್ರೋಕ್ತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ದ್ಯಾತಯತಿ|

Adhikarana granthisaMj~je retasyupakramaH (14) · Śloka 14

ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಗ್ರನ್ಥಿಸಂಜ್ಞೇ ರೇತಸ್ಯುಪಕ್ರಮಂ ಬ್ರೂತೇ ಪಲಾಶಭಸ್ಮಾಶ್ಮಭಿದಾ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಭೇ| |೧೪|

ಪಲಾಶಸ್ಯ ಭಸ್ಮ ಪಲಾಶಭಸ್ಮ| ಅಶ್ಮಭಿತ್-ಪಾಷಾಣಭೇದಃ| ಪಲಾಶಭಸ್ಮ ಚಾಶ್ಮಭಿಚ್ಚ, ತೇನ ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಭೇ-ಗ್ರನ್ಥಿನಾಮ್ನಿ ರೇತಸಿ, ಪಾಯಯೇತ್|

Adhikarana pUyaretasyupakramaH (14) · Śloka 14

ಪೂಯರೇತಸಿ| ಪರುಷಕವಟಾದಿಭ್ಯಾಮ್|೧೪|

ಪೂಯಾಖ್ಯೇ ರೇತಸಿ ಪರೂಷಕವಟಾದಿಭ್ಯಾಂ ವಿಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪರುಷಕಶ್ಚ ವಟಶ್ಚ ಪರೂಷಕವಟೌ, ತಾವಾದೀ ಯಯೋರ್ಗಣಯೋಸ್ತೌ ಪರುಷಕವಟಾದೀ, ತಾಭ್ಯಾಮ್| "ಪರುಷಕಂ ವರಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾ" (ಹೃ.ಸೂ. ಅ.೧೫/೧೩) ಇತಿ ಪರುಷಕಾದಿಃ| ತಥಾ, "ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಿಪ್ಪಲ" (ಹೃ.ಸೂ. ಅ. ೧೫/೪೧) ಇತಿ ವಟಾದಿಃ|

Adhikarana kShINAhvayeretasyupakramaH (14) · Śloka 14

| ಕ್ಷೀಣೇ ಶುಕ್ರಕರೀ ಕ್ರಿಯಾ||೧೪||

ಕ್ಷೀಣೇ-ಕ್ಷೀಣತ್ವಾತ್ ಕ್ಷೀಣಾಹ್ವಯೇ ರೇತಸಿ, ಶುಕ್ರಕರೀ ಕ್ರಿಯಾ| ಕಾರ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ| ಶುಕ್ರಲಮತಿಶಯೇನ ಸೇವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana malasadRuSe retasyupakramaH (15) · Śloka 15

ಸಂಶುದ್ಧೋ ವಿಟ್ಪ್ರಭೇ ಸರ್ಪಿರ್ಹಿಙ್ಗುಸೇವ್ಯಾದಿ(ಗ್ನಿ)ಸಾಧಿತಮ್| ಪಿಬೇತ್|೧೫|

ಸಂಶುದ್ಧಃ-ಕೃತವಮನವಿರೇಚನಃ, ವಿಟ್ಪ್ರಭೇ-ವಿಣ್ಮಲಸದ್ದಶೇ ರೇತಸಿ, ಆತುರೋ ಘೃತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಹಿಙ್ಗುಸೇವ್ಯಾದಿಸಾಧಿತಮ್| ಅತ್ರಾದಿಶಬ್ದೋ ವ್ಯವಸ್ಥಾವಾಚೀ| ತೇನ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಸ್ಯ (ಶಾ. ಅ. ೧)- "ಹಿಙ್ಗೂಶೀರ[ಚಿತ್ರಕೈರಥವಾ] ಚಿತ್ರಕ[ವಿತುನ್ನಕ] ಪ್ರಿಯಙ್ಗು[ಹಿಙ್ಗು]ಸಮಙ್ಗಾಮೃಣಾಲಸಿದ್ಧಮೇಲಾಚೋಚಚೂರ್ಣಪ್ರತೀವಾಪಮ್|" ಇತ್ಯಸ್ಯ ಪಾಠಸ್ಯ ಸೂಚನಾ ಭವತಿ| ಹಿಙ್ಗುಸೇವ್ಯಾಗ್ನಿಸಾಧಿತಮಿತ್ಯಪರೇ ಪೇಠುಃ| ನನು, "ಅಸಾಧ್ಯಂ ತು ತ್ರಿದೋಷಂ ಮೂತ್ರವಿಟ್ಪ್ರಭಮ್|" (ಶ್ಲೋ.೧೨) ಇತ್ಯುವಾಚ ತನ್ತ್ರಕೃತ್| ತತ್ಕಿಮಿತ್ಯಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೋಪದಿಷ್ಟಾ ? ಬ್ರೂಮಃ| ಕಿಞ್ಚಿತ್ಸಾಧ್ಯತಾಽಪ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತೀತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯಿತುಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮುಪದಿದೇಶ ಶಾಸ್ತ್ರಕಾರಃ| ಅತ ಏವ ಮೂತ್ರಪ್ರಭಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ನೋಪಾದಿಶತ್| ಮೂತ್ರಪ್ರಭಾರ್ತವವಿಟ್ಪ್ರಭಾರ್ತವಯೋರಪ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಾದೇವೋಪಕ್ರಮಂ ನಾಭ್ಯಧಾತ್|

Adhikarana granthinAmnyArtave upakrame (15) · Śloka 15

ವಾತದ್ಯಾರ್ತವೇಷು "ಸ್ವೌಷಧಂ ಕುರ್ಯಾತ್" (ಶ್ಲೋ.೧೨) ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಕುಣಪಗ್ರನ್ಥ್ಯದ್ಯಾರ್ತವೇಷು ವಿಶೇಷೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ | ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾರ್ತವೇ ಪಾಠಾವ್ಯೋಷವೃಕ್ಷಕಜಂ ಜಲಮ್||೧೫||

ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾರ್ತವೇ-ಗ್ರನ್ಥಿನಾಮ್ರ್ಯಾರ್ತವೇ ಸ್ತ್ರೀರಜಸಿ, ಜಲಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಪಾಠಾದಿಜಾತಮ್| ಪಾಠಾ-ಪ್ರಾಚೀನಾ| ವ್ಯೋಷಂ-ತ್ರಿಕಟುಕಮ್| ವೃಕ್ಷಕಃ-ಕುಟಜಃ|

Adhikarana kuNapapUyAstrayorupakramaH SuddhaSukralakShaNam (16) · Śloka 16

ಪೇಯಂ ಕುಣಪಪೂಯಾಸ್ತ್ರೇ ಚನ್ದನಂ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ತು ಯತ್| ಗುಹ್ಯರೋಗೇ ಚ ತತ್ಸರ್ವಂ ಕಾರ್ಯಂ ಸೋತ್ತರಬಸ್ತಿಕಮ್||೧೬||

ಕುಣಪಾಖ್ಯೇ ರಜಸಿ ಪೂಯಾಖ್ಯೇ ಚಾಪಿ ಚನ್ದನಂ ಪೇಯಮ್| ಅತ್ರ 'ದ್ರವಾನುಕ್ತೌ ಜಲಂ ದೇಯಮ್' (ಹೃ. ಕ. ಅ. ೬/೨೩) ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಯಾ ಜಲೇನ ಪಾತವ್ಯಮಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಕ್ಷೀಣಾರ್ತವ ಇಹ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನೋಕ್ತಮ್, ತಚ್ಚ ಸ್ವಧಿಯೋಹ್ಯಮ್| ಯಥಾ ಕ್ಷೀಣರೇತಸಿ ಶುಕ್ರಕರೀ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯುಕ್ತಮ್, ತಥಾ ಕ್ಷೀಣೇ ರಕ್ತೇ ರಕ್ತಕರೀ ಕ್ರಿಯಾ ಕಾರ್ಯೇತಿ| ನ ಚ ಕೇವಲಮೇತತ್ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕಾರ್ಯಮ್, ಯಾವದ್ಗುಹ್ಯರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧೇ ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತೇ-ಭಣಿಷ್ಯತೇ, ತದಪಿ ಸರ್ವಂ ಸಾಧನಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ವಮನಾದಿ ಯೋನೌ ಪಿಚುಕಧಾರಣಾದಿಕಂ ಚ ಕಾರ್ಯಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸೋತ್ತರಬಸ್ತಿಕಮ್| ಸಹೋತ್ತರಬಸ್ತಿನಾ ವರ್ತತ ಇತಿ ಸೋತ್ತರವಸ್ತಿಕಮ್| ಉತ್ತರಬಸ್ತಿರಪಿ ತತ್ರ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೋತ್ತರಬಸ್ತಿಕಮಿತಿ "ತೇನ ಸಹೇತಿ ತುಲ್ಯಯೋಗೇ" ಇತಿ ವಹುವ್ರೀಹಿಃ, "ಶೇಷಾದ್ವಿಭಾಷಾ" ಇತಿ ಕಪ್, 'ವೋಪಸರ್ಜನಸ್ಯ" ಇತಿ ಸಭಾವಃ| ಉತ್ತರಬಸ್ತಿರಪಿ ತತ್ರೌಷಧಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana SuddhArtavalakShaNam (17-18) · Śloka 18

ಬೀಜಾಸಮರ್ಥಂ ರೇತೋಸ್ತ್ರಮಭಿಧಾಯ ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಶುದ್ಧಂ ಯಚ್ಛುಕ್ರಾರ್ತವಂ ಬೀಜಸಮರ್ಥಂ ತಲ್ಲಕ್ಷಾಣಾರ್ಥಮಾಹ ಶುಕ್ರಂ ಶುಕ್ಲಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಧುರಂ ಬಹಲಂ ಬಹು| ಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕತೈಲಾಭಂ ಸದ್ಗರ್ಭಾಯ ಆರ್ತವಂ ಪುನಃ||೧೭|| ಲಾಕ್ಷಾರಸಶಶಾಸ್ತ್ರಾಭಂ ಧೌತಂ ಯಚ್ಚ ವಿರಜ್ಯತೇ| |೧೮|

ಶುದ್ಧೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವ ಇತಿ ಪೂರ್ವಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯೋಪದೇಶಾತ್ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾಚ್ಚ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಮುಪನ್ಯಾಸಃ| "ತತ್ರಾಹಾರರಸಸ್ಯ ಸಮ್ಯಕ್ಪರಿಣತಸ್ಯ ಕ್ರಮಾನ್ಮಜ್ಜಾನಮನುಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ ಸಾರಃ ಶುಕ್ರಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ| ತಚ್ಚ ಕ್ಷೀರ ಇವ ಸರ್ಪಿರಿಕ್ಷುರಸ ಇವ ಗುಡಃ ಶರೀರೇ ಶುಕ್ರಧಾರಾಂ ಕಲಾಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಸರ್ವಾಙ್ಗವ್ಯಾಪಿತಯಾ ಸ್ಥಿತಮ್| ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ಮಜ್ಜಮುಷ್ಕಸ್ತನೇಷು| ಹರ್ಷೋದೀರಿತಂ ತು ಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ಹೃದಯಾವೇಶಾತ್ ಪಿಣ್ಡೀಭೂತಮಙ್ಗಾದಙ್ಗಾತ್ಪ್ರವರ್ತತೇ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಶಾ. ಅ.೧)|" ತಚ್ಚ ಶುಕ್ಲಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಶುಕ್ರಮ್| ತಥಾ, ಘೃತಾಭಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾಭಂ ತೈಲಾಭಂ ವಾ ಸದ್ಗರ್ಭಾಯ-ಶೋಭನಗರ್ಭಾರ್ಥಂ, ಭವತಿ| ತವ ಘೃತಾಭೇನ ಗೌರವರ್ಣತ್ವಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ, ಮಾಕ್ಷಿಕಾಭೇನ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣತ್ವಂ, ತೈಲಾಭೇನ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣತ್ವಂ, ಭವತಿ| "ರಕ್ತಮೇವ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಮಾಸಿ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠಮನುಪ್ರಾಪ್ಯ ತ್ರ್ಯಹಂ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಮಾರ್ತವಮಾಚಕ್ಷತೇ| ಅತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾನೃತೌ ವಾ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ತದೇವಾಸೃಗ್ದರಾದಿಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ" (ಸಂ.ಶಾ.ಅ.೧)| ಯದಾರ್ತವಂ ಲಾಕ್ಷಾ ರಸಾಭಂ-ಅಲಕ್ತಕರಸಸದೃಶಮ್ , ತಥಾ ಶಶರುಧಿರಸದೃಶಮ್, ತಥಾ ಯಚ್ಚ ಧೌತಂ ಸದ್ವಿರಜ್ಯತೇ-ವಸ್ತ್ರಾದಿಲಗ್ನಂ ಧೌತಂ ಸಲ್ಲೌಹಿತ್ಯಂ ಜಹಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತದೀದೃಶಮಾರ್ತವಂ ತು ಸದ್ಗರ್ಭಾಯ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ|

Adhikarana garbhasambhavAtpUrvamitikartavyatA (18-19) · Śloka 19

ಶುದ್ಧಶುಕ್ರಾರ್ತವಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ, ಇದಾನೀಂ ಗರ್ಭಸಮ್ಭವಾತ್ಪೂರ್ವಮಿತಿ ಕರ್ತವ್ಯತಾಮಾಹ | ಶುದ್ಧಶುಕ್ರಾರ್ತವಂ ಸ್ವಸ್ಥಂ ಸಂರಕ್ತಂ ಮಿಥುನಂ ಮಿಥಃ||೧೮|| ಸ್ನೇಹೈಃ ಪುಂಸವನೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶುದ್ಧಂ ಶೀಲಿತಬಸ್ತಿಕಮ್| |೧೯|

ಶುಕ್ರಂ ಚಾರ್ತವಂ ಚ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ, ಶುದ್ಧೇ ಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಯಸ್ಯ ಮಿಥುನಸ್ಯ ತಚ್ಛುದ್ಧಶುಕ್ರಾರ್ತವಮ್,-ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯುಗಲಂ, ಸಮುಪಾಚರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಥಾ, ಸ್ವಸ್ಥಂ-ಅರೋಗಂ, ರೋಗಲೇಶೇನಾಪ್ಯನಾಕ್ರಾನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಮಿಥಃ ಪರಸ್ಪರಂ, ಸಂರಕ್ತಂ-ಅನುರಾಗಯುಕ್ತಮನ್ಯೋನ್ಯದರ್ಶನೇನ ಕುಸುಮಚಾಪಾವಿಷ್ಟಮೇವಂವಿಧಮ್| ಸ್ನೇಹೈಃ ಪುಂಸವನೈಃ-ಯಥಾಭಿಮತಗರ್ಭಗ್ರಹಣಪ್ರಭಾವೈಃ ಫಲಸರ್ಪಿರ್ಮಹಾಕಲ್ಯಾಣಕಾದಿಭಿಃ, ಸ್ನಿಗ್ಧಮ್| ತಥಾ, ಶುದ್ಧಂ-ಕೃತವಮನವಿರೇಚನಮ್| ತಥಾ ಶೀಲಿತಬಸ್ತಿಕಮ್, ಶೀಲಿತಾಃ-ಅಭ್ಯಾಸೇನಾನುಷ್ಠಿತಾಃ, ಬಸ್ತಯೋ ಯೇನ-ಮಿಥುನೇನ, ತಚ್ಚೀಲಿತಬಸ್ತಿಕಮ್| ನ ಸಕೃದೇವಾನುಷ್ಠಿತಬಸ್ತಿಕಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana dampatyoH pRuthagupakramaH ,kShIrAdibhirnarasyopacAraH (19) · Śloka 19

| ನರಂ ವಿಶೇಷಾತ್ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯೈರ್ಮಧುರೌಷಧಸಂಸ್ಕೃತೈಃ||೧೯||

ವಿಶೇಷಾತ್-ವಿಶೇಷೇಣಾತಿಶಯೇನ, ನರಂ ಕ್ಷೀರೈರ್ಘೃತೈಶ್ಚ ಸಮುಪಾಚರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ವಿಶೇಷಾದಿತ್ಯನೇನೈತತ್ ದ್ಯೋತಯತಿ| ವಿಶೇಷೇಣ ನರಂ ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್, ನ ಪುನರ್ನಾರೀಮಪಿ ತೈರ್ನ ಸಮುಪಾಚರೇದಿತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಮಧುರೌಷಧಸಂಸ್ಕೃತೈಃ ಮಧುರಾಣಿ-ಮಧುರಪ್ರಾಯಾಣಿ ಮಧುರಪ್ರಭಾವಾನಿ ಚ ತಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ-ಜೀವನಿಯಾದೀನೀ, [ಚ]ತೈರ್ಮಧುರೌಷಧೈಃ, ಸಂಸ್ಕೃತೈಃ-ಸಿದ್ಧೈಃ|

Adhikarana tailAdibhirnAryAH samupacAraH (20) · Śloka 20

ನಾರೀಂ ತೈಲೇನ ಮಾಷೈಶ್ಚ ಪಿತ್ತಲೈಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್| |೨೦|

ನಾರೀಂ ತೈಲೇನ ಮಾಷೈಶ್ಚ ಸಮುಪಾಚರೇತ್| ಚಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಭಿನ್ನಕ್ರಮಃ| ಪಿತ್ತಲೈಶ್ಚ ಸಮುಪಾಚರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿತ್ತಲಾನಿ ಹಿ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿಹೇತವಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೧/೨೬)-"ಆಶ್ರಯಾಶ್ರಯಿಣಾಂ ಮಿಥಃ| ಯದೇಕಸ್ಯ ತದನ್ಯಸ್ಯ ವರ್ದ್ಧನಕ್ಷಪಣೌಷಧಮ್||" ಇತಿ| ಏವಂ ಚ ತೈಲಂ ಪಿತ್ತಕೃತ್ತ್ವಾದೇವೋಪನ್ಯಸ್ತಮ್| ವಿಶೇಷಾದಿತ್ಯತ್ರಾಪ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯೇಭ್ಯೋಽಪಿ ವಿಶೇಷೇಣ ನಾರಿಂ ತೈಲದಿಭಿಃ ಸಮುಪಾಚರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುರುಷಸ್ಯ ತು ರಜಸೋಽಭಾವಾತ್ತದ್ವೃದ್ಧಿಹೇತವಸ್ತೈಲಾದಯೋ ನೋಪಯುಜ್ಯನ್ತ ಏವ|

Adhikarana strImadhikRutya garbhagrahaNayogyatA (20-21) · Śloka 21

ಊರ್ವೋಕ್ತಸಕಲಸಾಮಗ್ರೀಯುಕ್ತಾದಪಿ ಮಿಥುನಾದ್ವಿಶಿಷ್ಟಕಾಲಮನ್ತರೇಣ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಸಮ್ಭವ ಇತಿ ಸ್ತ್ರೀಮಧಿಕೃತ್ಯ ತದ್ಗರ್ಭಗ್ರಹಣಯೋಗ್ಯಂ ಕಾಲಂ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ | ಕ್ಷಾಮಪ್ರಸನ್ನವದನಾಂ ಸ್ಫುರಚ್ಛ್ರೋಣಿಪಯೋಧರಾಮ್||೨೦|| ಸ್ವಸ್ತಾಕ್ಷಿಕುಕ್ಷಿಂ ಪುಂಸ್ಕಾಮಾಂ ವಿದ್ಯಾದೃತುಮತೀಂ ಸ್ತ್ರಿಯಮ್| |೨೧|

ಕಾರ್ಶ್ಯಹೇತುಂ ವಿನಾ ಕ್ಷಾಮಂ, ತಥಾ ಪ್ರಸನ್ನಂ-ನಿರ್ಮಲಂ, ವದನಂ-ಮುಖಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಂಭೂತಾ, ತಾಮ್| ಶ್ರೋಣಿಶ್ಚ ಪಯೋಧರೌ ಚ ಶ್ರೋಣಿಪಯೋಧರಮ್, ಸ್ಫುರತ್-ಕಮ್ಪಮಾನಂ, ಶ್ರೋಣಿಪಯೋಧರಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ, ತಾಮ್| ಶ್ರೋಣಿಃ-ಕಟಿಃ| ಸ್ತ್ರಸ್ತೇ-ಚ(ಗ)ಲಿತೇ, ಇವಾಕ್ಷಿಣೀ ಕುಕ್ಷಿಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಾಮ್| ತಥಾ, ಪುಂಸಿ ಕಾಮಃ-ಅಭಿಲಾಷೋ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ, ತಾಮ್| ಏವಂವಿಧಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಮೃತುಮತೀಂ-ಋತುಯುಕ್ತಾಂ, ವಿದ್ಯಾತ್| ತಸ್ಯಾಃ ಸ ಗರ್ಭಗ್ರಹಣಕಾಲ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುಂಸ್ಕಾಮಾಮಿತಿ "ಸಂಪುಂಕಾನಾಂ ಸೋ ವಕ್ತತ್ರ್ಯಃ" ಇತಿ ಮಕಾರಸ್ಯ ಸಕಾರದೇಶಾದ್ರುತ್ವಾಭಾವಃ|

Adhikarana RutAvatIte yonisa~gkocAdi (21-22) · Śloka 22

"ಸರ್ವಂ ಚ ಹೇತುಮದ್ಬ್ರೂಯಾತ್" ಇತ್ಯಾಗಮಃ, ಅತ ಆಹ | ಪದ್ಮಂ ಸಙ್ಕೋಚಮಾಯಾತಿ ದಿನೇಽತೀತೇ ಯಥಾ, ತಥಾ||೨೧|| ಋತಾವತೀತೇ ಯೋನಿಃ, ಸಾ ಶುಕ್ರಂ ನಾತಃ ಪ್ರತೀಚ್ಛತಿ| |೨೨|

ಯಥಾ ದಿವಾ ಪ್ರಫುಲ್ಲಂ ಪದ್ಮಮನನ್ತರಂ ದಿವಸಾತಿಕ್ರಾನ್ತೌ ಸಙ್ಕೋಚಮಾಯಾತಿ-ಮುಕುಲಭಾವಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತತ್ಸ್ವಭಾವತ್ವಾತ್ತಸ್ಯ| ತಥಾ-ತೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಋತಾವತೀತೇ-ಅತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ದ್ವಾದಶರಾತ್ರಸ್ವಭಾವೇ ಯೋನಿಃ ಸಙ್ಕೋಚಮಾಯತಿ| ಸಾ ಚ-ಯೋನಿಃ, [ಅತಃ] ಸಙ್ಕುಚಿತತ್ವಾತ್ ಶುಕ್ರಂ ನ ಪ್ರತೀಚ್ಛತೀತಿ|

Adhikarana mAsenopacitaM raktaM vAyuryonimukhAnnudet (22-23) · Śloka 23

ವಿವೃತಾವಿವೃತಮುಖತ್ವಂ ಹಿ ಯೋನೇರ್ಗರ್ಭಗ್ರಹಣಾಗ್ರಹಣಹೇತುಃ| ತಚ್ಚ ವಾಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾವತಃ ಕಾಲಸಹಾಯಸ್ಯಾಯತ್ತಮಿತ್ಯಾಹ | ಮಾಸೇನೋಪಚಿತಂ ರಕ್ತಂ ಧಮನೀಭ್ಯಾಮೃತೌ ಪುನಃ||೨೨|| ಈಷತ್ಕೃಷ್ಣಂ ವಿಗನ್ಧಂ ಚ ವಾಯುರ್ಯೋನಿಮುಖಾನ್ನುದೇತ್| |೨೩|

ಮಾಸೇನ ಯದುಪಚಿತಮಾಹಾರರಸತೋ ವೃದ್ಧಿಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ರಕ್ತಂ ತತ್ಪುನರ್ಮಾಸೇನೋಪಚಿತಂ ರಕ್ತಮೃತೌ ವಾಯುರ್ಯೋನಿಮುಖಾನ್ನುದೇತ್-ಪ್ರೇರಯೇತ್| ವಿಧೌ ಲಿಙ್| ತದಾ ಯೋನಿಮುಖಂ ವಿವೃತಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ಕೇನ ನುದೇತ್ ? ಧಮನೀಭ್ಯಾಂಸ್ರೋತೋವಿಶೇಷಾಭ್ಯಾಂ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ರಕ್ತಮ್ ? ಈಷಾತ್ಕೃಷ್ಣಂ, ತಥಾ ವಿಗನ್ಧಂವಿಸ್ರಗನ್ಧರಹಿತಮ್| ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಪ್ರೇರಕಪವನಸಮ್ಪರ್ಕಾದೀಷತ್ಕೃಷ್ಣತಾ, ನ ತು ಕುಪಿತಸಮೀರಣಪ್ರೇರಣಸಂಶ್ಲೇಷವಶಾದಿವಾತ್ಯನ್ತಂ ಕೃಷ್ಣತಾ| ನಾಪಿ ಪಿತ್ತೇನ ತಥಾಭೂತೇನ ಯುಕ್ತಮ್, ಯೇನ ವಿಸ್ತ್ರಗನ್ಧಿ ಸ್ಯಾತ್| ನಾಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ತಥಾಭೂತೇನ ಯುಕ್ತಮ್, ಯೇನ ತದ್ವರ್ಣಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾಚ್ಛುದ್ಧಂ ವಿಶಿಷ್ಟೇ ಕಾಲೇ ಯೋನಿಮುಖಾತ್ಪ್ರವರ್ತಮಾನಂ ರಕ್ತಮಾರ್ತವಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ| ತದೇವ ಚಾನ್ಯದಾ ಯೋನಿಮುಖಾತ್ಪ್ರವರ್ತಮಾನಮಸೃಗ್ದರಸಂಜ್ಞಾಮಾಸಾದಯತಿ|

Adhikarana rajasvalayA vartanaprakAraH RutumatyAScaturthadinakRutyam (23-26) · Śloka 26

ಶುದ್ಧಂ ಚ ರಕ್ತಂ ಪುಷ್ಪಸಂಜ್ಞಮ್, ಗರ್ಭಾಖ್ಯಸ್ಯ ಫಲಸ್ಯ ಭವಿಷ್ಯತೋಽಭಿವ್ಯಞ್ಜಕತ್ವಾತ್| ಅತ ಏವಾಹ | ತತಃ ಪುಷ್ಪೇಕ್ಷಣಾದೇವ ಕಲ್ಯಾಣಧ್ಯಾಯಿನೀ ತ್ರ್ಯಹಮ್||೨೩|| ಮೃಜಾಲಙ್ಕಾರರಹಿತಾ ದರ್ಭಸಂಸ್ತರಶಾಯಿನೀ| ಕ್ಷೈರೇಯಂ ಯಾವಕಂ ಸ್ತೋಕಂ ಕೋಷ್ಠಶೋಧನಕರ್ಷಣಮ್||೨೪|| ಪರ್ಣೇ ಶರಾವೇ ಹಸ್ತೇ ವಾ ಭುಞ್ಜೀತ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ| ಚತುರ್ಥೇಽಹ್ನಿ ತತಃ ಸ್ನಾತಾ ಶುಕ್ಲಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಾ ಶುಚಿಃ||೨೫|| ಇಚ್ಛನ್ತೀ ಭರ್ತೃಸದೃಶಂ ಪುತ್ರಂ ಪಶ್ಯೇತ್ಪುರಃ ಪತಿಮ್| |೨೬|

ಪುಷ್ಪೇಕ್ಷಣಾತ್-ಪುಷ್ಪಸ್ಯ ದರ್ಶನಾದೇವಾನನ್ತರಂ, ಸ್ತ್ರೀ ತ್ರ್ಯಹಂ-ತ್ರೀಣಿ ದಿನಾನಿ, ಕಲ್ಯಾಣಂ-ಶುಭಂ, ಅವಶ್ಯಂ ಧ್ಯಾಯತಿ-ಚಿನ್ತಯತೀತಿ ಕಲ್ಯಾಣಧ್ಯಾಯಿನೀ ಸ್ಯಾತ್| ಆವಶ್ಯಕೇ ಣಿನಿಃ| ತಥಾ, ಮೃಜಾ-ಸ್ನಾನಕ್ರಿಯಾ, ಅಲಙ್ಕಾರಃ-ಕಟಕಾದಿಃ ಪುಷ್ಪಾದಿರ್ವಾ, ಅಲಙ್ಕ್ರಿಯತೇ-ಭೂಷ್ಯತೇ ಶರೀರಮೇಭಿರಿತಿ ಕೃತ್ವಾ, ಏವಂ ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಸ್ಯಾಪ್ಯಲಙ್ಕಾರತ್ವಮ್| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೫/೮೨)- "ಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಾದಿಕಾಂ ಭೂಷಾಮ್" ಇತಿ| ಮೃಜಾಲಙ್ಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ರಹಿತಾ-ವರ್ಜಿತಾ| ತಥಾ ದರ್ಭಾಣಾಂ ಸಂಸ್ತರಃ-ಶಯ್ಯಾ, ತತ್ರ ಶೇತೇ ಸಾ ದರ್ಭಸಂಸ್ತರಶಾಯಿನೀ| "ವ್ರತೇ" ಇತಿ ಣಿನಿಃ| ತಥಾ, ಕ್ಷೈರೇಯಂ-ಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ, ಯಾವಕಂ-ಯವಾನ್ನವಿಶೇಷಂ, ಪರ್ಣೇ ಶರಾವೇ ಹಸ್ತೇ ವಾ ಭುಞ್ಜೀತ-ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಕಿಯನ್ಮಾತ್ರಮ್ ? ಸ್ತೋಕಂ-ಅಲ್ಪಮಾತ್ರಮ್| ತತ್ಕ್ಷೈರೇಯಮುಪಯುಕ್ತಂ ಕೀದೃಶಂ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಕೋಷ್ಠಶೋಧನಕರ್ಷಣಮಿತಿ| ಶೋಧನಂ ಚ ಕರ್ಷಣಂ ಚ ಶೋಧನಕರ್ಷಣಮ್| ಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶೋಧನಕರ್ಷಣಮಿತಿ ಷಷ್ಠೀಸಮಾಸಃ| ಶರೀರಸ್ಯ ಮಹಾಸ್ತ್ರೋತೋ ಮಧ್ಯಮೋ ಭಾಗ ಆಮಪಕ್ವಸ್ಯಾಶಯಃ ಕೋಷ್ಠಶಬ್ದವಾಚ್ಯಃ| ಸ ಏವ ಗರ್ಭಾಧಿಷ್ಠಾನಮ್, ಅತಸ್ತಸ್ಯೈವ ಶೋಧನಮ್| ತಥಾ, ತದಙ್ಗಾನಾಂ ಕರ್ಷಣಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ನ ಪುನಃ ಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶೋಧನಮನ್ಯೇಷಾಂ ಚಾಙ್ಗಾನಾಂ ಕರ್ಷಣಮ್| ತಥಾ ಹಿ-ತ್ರಿವೃದಾದಿನಾ ವಿರಿಚ್ಯತೇ, ನೈವಮನೇನ ಯಾವಕೇನ| ವಸ್ತುಸ್ವಾಭಾವ್ಯಾತ್ ಕೋಷ್ಠಶೋಧನಕರ್ಷಣಮಾತ್ರಮೇವ ಕ್ರಿಯತೇ| ಕ್ಷೈರೇಯಮಿತಿ "ಕ್ಷೀರಾಡ್ಢಞ್" ಇತಿ ಢಞ್| ಯಾವ ಏವ ಯಾವಕ ಇತಿ "ಯಾವಾದಿಭ್ಯಃ ಕನ್" ಇತಿ ಕನ್| ತಥಾ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೀ-ತ್ಯಕ್ತವ್ಯವಾಯಾ, ಸ್ಯಾತ್| ತತಃ-ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ,ಚತುರ್ಥೇ ವಾಸರೇ ಸ್ನಾತಾ, ತಥಾ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಮಾಲ್ಯಾನ್ಯಮ್ಬರಾಣಿ ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್, ತಥಾ ಶುಚಿಃ-ಅನ್ತರ್ಬಹಿಶ್ಚ ಪವಿತ್ರಾ ಸತೀ, ಪುರಃ-ಪೂರ್ವಂ, ಪತಿಂ ಪಶ್ಯೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೧)- ಚತುರ್ಥೇ ತ್ವಹನ್ಯುದ್ವರ್ತಿತಾ ಶೀತಸಲಿಲಸ್ನಾತಾಽನುಲಿಪ್ತಾಽಲಙ್ಕೃತಾ ಶುಕ್ಲಮಾಲ್ಯಾಮ್ಬರಾ ಕೃತಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನೈವಂವಿಧಮೇವ ಭರ್ತಾರಂ ಪಶ್ಯೇದನನ್ಯಮನಾಃ| ತದಾ ಹಿ ಯಾದೃಶಂ ಪಶ್ಯತಿ ಚಿನ್ತಯತಿ ವಾ ತಾದೃಶಮೇವ ಪ್ರಸೂತ ಇತಿ|" ಇತಿ|

Adhikarana Rutusthitau kAlaparimANam same putraH viShame kanyA (26-27) · Śloka 27

ತತ್ಕಿಂ ತ್ರ್ಯಹಮೇವ ಋತುಃ, ಅತ್ರೈವ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಾತ್| ಅಥೋತ್ತರಕಾಲಮಪಿ ? ಇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ | ಋತುಸ್ತು ದ್ವಾದಶ ನಿಶಾಃ ಪೂರ್ವಾಸ್ತಿಸ್ರೋಽತ್ರ ನಿನ್ದಿತಾಃ||೨೬|| ಏಕಾದಶೀ ಚ, ಯುಗ್ಮಾಸು ಸ್ಯಾತ್ಪುತ್ರೋಽನ್ಯಾಸು ಕನ್ಯಕಾ| |೨೭|

ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ಯಾವದ್ವಾದಶರಾತ್ರಯಸ್ತಾವದೃತುರ್ಯೋಷಿತಃ, ನ ಪುನರತ್ರ್ಯಹಮೇವ, ಯತ್ರ ಪುಷ್ಪಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ಇತಿ ಋತುಶಬ್ದೇನ ದರ್ಶಯತಿ| ಅತ್ರ-ಅಸ್ಮಿನ್ ದ್ವಾದಶನಿಶಾವಧಾವೃತುಕಾಲೇ, ಯಾಃ ಪೂರ್ವಾಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋ ನಿಶಾಃ, ಯಾಸು ಪ್ರಾಯಃ ಪುಷ್ಪಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ, ತಾ ನಿನ್ದ್ಯಾಃ-ಗರ್ಹ್ಯಾಃ ಸದ್ಭಿಃ| ನ ತತ್ರ ಸನ್ಮತಿಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಸಙ್ಗಚ್ಛೇತ್| ಅತ ಏವಾತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿತ್ವೋಪದೇಶಃ| ತಥಾ, ಏಕಾದಶೀ ನಿಶಾ ನಿನ್ದ್ಯಾ-ಅಪ್ರಶಸ್ತಾ| ಚಶಬ್ದೋಽತ್ರಾನುಕ್ತಾಯಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಃ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥಃ| ತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಂ ಹಿ ಮಿಥುನೀಭಾವೇ ನಪುಂಸಕಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿರಿತಿ ಕೇಚಿದಾಹುಃ| ಯುಗ್ಮಾಸು-ಚತುರ್ಥಷಷ್ಠಾಷ್ಟಮದಶಮದ್ವಾದಶಲಕ್ಷಣಾಸು ನಿಶಾಸು, ಸಙ್ಗಮೇ ಪುತ್ರಃ ಸ್ಯಾತ್, ಅಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾದೃತುಭಾವಸ್ಯ| ತಾಸು ಹಿ ರಾತ್ರಿಷ್ವಾರ್ತವಮಲ್ಪೀಭವತಿ| ಅನ್ಯಾಸುಅಯುಗ್ಮಾಸು ನಿಶಾಸು ಪಞ್ಚಮೀಸಪ್ತಮೀನವಮೀಷು, ಕನ್ಯಾ ಜಾಯತೇ| ತದಾ ಹಿ ಶುಕ್ರಮಲ್ಪೀಭವತಿ, ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾದ್ಧೇತೋಃ| ಯದಿ ಪುನರಾಹಾರಾದಿವಶಾತ್ ಶುಕ್ರಸ್ಯಾಧಿಕತ್ವಮಯುಗ್ಮಾಸು, ಯುಗ್ಮಾಸು ಚಾರ್ತವಪೂರ್ಣತಾ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾ ಪುಮಾನ್ ಸ್ತ್ರ್ಯಾಕೃತಿರ್ದುರ್ಬಲೋ ಹೀನಾಙ್ಗೋ ವಾ ಜಾಯತೇ, ಸ್ತ್ರೀ ಚ ಪುರುಷಾಕೃತಿರ್ದುರ್ಬಲಾ ಹೀನಾಙ್ಗಾ ವಾ| ಏಕಾದಶೀತ್ರಯೋದಶ್ಯೋಸ್ತು ನಪುಂಸಕಮಿತಿ| ತದೇವಂ ದಮ್ಪತೀ ಪುಂಗರ್ಭಮಿಚ್ಛನ್ತೌ ಯುಗ್ಮಾಸು ನಿಶಾಸು ಪುಂಸವನಾದಿಕಂ ಕರ್ಮಾಚರೇತಾಮ್, ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಮಿಚ್ಛನ್ತೌ ತ್ವಯುಗ್ಮಾಸು ರಾತ್ರಿಷು|

Adhikarana putrIyavidhiH (27-28) · Śloka 28

| ಉಪಾಧ್ಯಾಯೋಽಥ ಪುತ್ರೀಯಂ ಕುರ್ವೀತ ವಿಧಿವದ್ವಿಧಿಮ್||೨೭|| ನಮಸ್ಕಾರಪರಾಯಾಸ್ತು ಶೂದ್ರಾಯಾ ಮನ್ತ್ರವರ್ಜಿತಮ್| |೨೮|

ಅಥೇತ್ಯಾನನ್ತರ್ಯೇ ಮಙ್ಗಲಸೂಚಕೋ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ| ಅತ ಏವಾಯಮಾತ್ರಾರ್ಥಃ-ಋತುಕಾಲಾದನನ್ತರಂ ಮಙ್ಗಲಪೂರ್ವಿಕಾಂ ಸರ್ವಾಮಿಮಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾಮಿತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ| ಉಪಾಧ್ಯಾಯಃ-ಪುರೋಹಿತೋಽಥರ್ವವೇದವಿತ್, ಪುತ್ರೀಯಂ-ಪುತ್ರಾಯ ಹಿತಂ, ವಿಧಿಮಿತ್ಥಂ ಕುರ್ವೀತ| ಕಥಮ್ ? ವಿಧಿವತ್ ನ ಯಥಾಕಥಞ್ಚಿತ್| ವಿಧಿವದಿತಿ ಪ್ರಶಂಸಾಯಾಂ ಮತುಪ್| ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷಣಂ ಚೈತತ್, ತೇನ ಪ್ರಶಸ್ತಂ ವೇದೋಕ್ತಮನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತವಿಧಾನಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾವಿಧಂ ಕುರ್ವೀತೇತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| ಬ್ರಹ್ಮಾಣದಿವರ್ಣತ್ರಯಸ್ಯೇಮಂವಿಧಿಂ ಕುರ್ವೀತ| ಶೂದ್ರಾಯಾಃ ಪುನರ್ನಮಸ್ಕಾರಪರಾಯಾಃ-ನಮಸ್ಕಾರಪ್ರಧಾನಾಯಾಃ, ಯಥೋಕ್ತಂ ಸರ್ವಂ ವಿಧಿಂ ಮನ್ತ್ರವರ್ಜಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪುತ್ರೀಯಮಿತಿ "ಪುತ್ರಾಚ್ಛ ಚ" ಇತಿ ಚ್ಛಃ|

Adhikarana evaM dampatyoravaMdhyaHsaMyogaH (28) · Śloka 28

| ಅವನ್ಧ್ಯ ಏವಂ ಸಂಯೋಗಃ ಸ್ಯಾದಪತ್ಯಂ ಚ ಕಾಮತಃ||೨೮||

ಏವಂ-ಯಥೋಕ್ತವಿಧ್ಯನುಷ್ಠಾನೇ, ದಮ್ಪತ್ಯೋರ್ಯಃ ಸಂಯೋಗೋ-ಮಿಥುನೀಭಾವಃ, ಸ ನ ವನ್ಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅಪಿ ತು ಸಫಲೋ ಗರ್ಭಸಮ್ಭವಹೇತುರ್ಭವೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಕೇವಲಂ ದಮ್ಪತ್ಯೋಃಸಂಯೋಗ ಏವಂ ನಿಷ್ಫಲೋ ನ ಭವೇತ್, ಅಪತ್ಯಂ ಚ ಕಾಮತಃ-ಯಥಾಭಿಮತಂ ಪುಂಗರ್ಭರೂಪಂ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭರೂಪಂ ವಾ, ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana dampatyorekAnte maithunam (29) · Śloka 29

ಅತ ಏವಾಹ ಸನ್ತೋ ಹ್ಯಾಹುರಪತ್ಯಾರ್ಥಂ ದಮ್ಪತ್ಯೋಃ ಸಙ್ಗತಿಂ ರಹಃ| |೨೯|

ರಹಃಶಬ್ದೇನ ಗ್ರಾಮ್ಯವಚಸಾಽತ್ರ ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಂ ಸೂಚಯತಿ| ಹಿಯಸ್ಮಾತ್, ಸನ್ತಃ-ಸಾಧವಃ, ಅಪತ್ಯಾರ್ಥಂ-ಅಪತ್ಯಜನನಾಯ, ದಮ್ಪತ್ಯೋಃ ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಯೋಃ, ರಹಃ-ಏಕಾನ್ತೇ, ವಿಶಿಷ್ಟಕಾಲೋಚಿತಂ ವಿಶಿಷ್ಟಸಂಯೋಗಂ ಸಙ್ಗತಿಮಾಹುಃ, ನ ಗ್ರಾಮ್ಯಸುಖಲಿಪ್ಸಾಯೈ|

Adhikarana durapatyasya kulA~ggAratvam (29) · Śloka 29

ನ ಚಾಪತ್ಯಮಾತ್ರಾಯೇತ್ಯಾಹ | ದುರಪತ್ಯಂ ಕುಲಾಙ್ಗಾರೋ ಗೋತ್ರೇ ಜಾತಂ ಮಹತ್ಯಪಿ||೨೯||

ದುಷ್ಟಾಪತ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಃ ಪುಂಗರ್ಭೋ ವಾ, ಮಹತ್ಯಪಿ ಗೋತ್ರೇ ಜಾತಂ-ಉತ್ಕೃಷ್ಟೇಽಪಿ ಕುಲ ಉತ್ಪನ್ನಂ, ಆಙ್ಗಾರಕಾರ್ಯಕರಣಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತ್ಸಮಸ್ತತ್ಕುಲವಿನಾಶಹೇತುತ್ವಾತ್ಕುಲಾಙ್ಗಾರ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana dampatyoH putracintanaprakAraH (30) · Śloka 30

ಇಚ್ಛೇತಾಂ ಯಾದೃಶಂ ಪುತ್ರಂ ತದ್ರೂಪಚರಿತಾಂಶ್ಚ ತೌ| ಚಿನ್ತಯೇತಾಂ ಜನಪದಾಂಸ್ತದಾಚಾರಪರಿಚ್ಛದೌ||೩೦||

ತೌ-ದಮ್ಪತೀ, ಯಾದೃಶಂ ಪುತ್ರಮಿಚ್ಛೇತಾಂ-ಕಾಮಯೇತಾಂ, ತದ್ರೂಪಚರಿತಾನ್ ರೂಪಂ-ವರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನಪ್ರಮಾಣಾಶಾಕೃತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ ಚರಿತಂ-ಶ್ರದ್ಧಾಶ್ರುತಸತ್ಯಾರ್ಜವಾನೃಶಂಸ್ಯದಾನದಯಾದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಸ್ವಭಾವಾದಿ| ತಸ್ಯ-ಮನೀಷಿತಸ್ಯ, ಸದೃಶೇ ರೂಪಚರಿತೇ ಯೇಷಾಂ ತಾನ್ ಜನಪದಾನ್ ಚಿನ್ತಯೇತಾಂ-ಧ್ಯಾಯೇತಾಂ| ಪುತ್ರಶಬ್ದೋಽಪತ್ಯಮಾತ್ರೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥೋಽತ್ರ| ತಥಾ ಹಿ ದುಹಿತರಮಪಿ ಕಶ್ಚಿದಿಚ್ಛತ್ಯೇವ| ಕಿಮ್ಭೂತೌ ತೌ ಪಿತರೌ ? ತದಾಚಾರಪರಿಚ್ಛದೌ| ಆಚರಣಂ-ಆಚಾರಃ, ಕುಲಾನುರೂಪಸ್ಯ ದೇಶಾನುರೂಪಸ್ಯ ಚೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋಽನುಷ್ಠಾನಮ್| ಪರಿಚ್ಛದೋ-ಮನುಜಗವಾಶ್ವಧನಧಾನ್ಯವಸ್ತ್ರಾಲಙ್ಕಾರರತ್ನರಥಾಯುಧಗೃಹೋದ್ಯಾನವೀಣಾಪಣವಗಾಯನಶಯ್ಯಾಸ್ತರಣಾದಿಃ| ಆಚಾರಶ್ಚ ಪರಿಚ್ಛದಶ್ಚಾಚಾರಪರಿಚ್ಛದೌ| ತದಿತ್ಯನೇನಾಭಿಲಷಿತಾಪತ್ಯಂ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ತಸ್ಯೈವಾಚಾರಪರಿಚ್ಚದೌ ಯಯೋಸ್ತೌ ದಮ್ಪತೀ ಇಚ್ಛಾ ಸದೃಶರೂಪಚರಿತಾನ್ ಜನಪದಾನ್ ಧ್ಯಾಯೇತಾಮ್|

Adhikarana dampatyoH shayyArohAdi (31-32) · Śloka 32

ಕರ್ಮಾನ್ತೇ ಚ ಪುಮಾನ್ ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೀರಶಾಲ್ಯೋದನಾಶಿತಃ| ಪ್ರಾಗ್ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾದೇನ ಶಯಯಾಂ ಮೌಹೂರ್ತಿಕಾಜ್ಞಯಾ||೩೧|| ಆರೋಹೇತ್ ಸ್ತ್ರೀ ತು ವಾಮೇನ ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವತಃ| ತೈಲಮಾಷೋತ್ತರಾಹಾರಾ ತತ್ರ ಮನ್ತ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೩೨||

ಕರ್ಮಾನ್ತೇ ಚ-ಪುತ್ರೀಯವಿಧ್ಯನುಷ್ಠಾನಾವಸಾನೇ ಚ, ಪುಮಾನ್ ಸ್ತ್ರೀತಃ ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ಶಯ್ಯಾಮಾರೋಹೇತ್-ಆಕ್ರಮೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೀರಶಾಲ್ಯೋದನಾಶಿತಃ,-ಸರ್ಪಿರ್ಮಿಶ್ರಕ್ಷೀರಶಾಲ್ಯೋದನೇನಾಶಿತೋ-ಭೋಜಿತಃ| ಕಥಮಾರೋಹೇತ್ ? ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾದೇನ, ಮೌಹೂರ್ತಿಕಾಜ್ಞಯಾ-ಜ್ಯೋತಿಃ ಶಾಸ್ತ್ರವಿದಾದಿಷ್ಟಃ| ಸ್ತ್ರೀ ತು ವಾಮೇನ ಪಾದೇನ ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಶಯ್ಯಾಮಾರೋಹೇತ್, ಮೌಹೂರ್ತಿಕಾಜ್ಞಯೇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತುರವಧಾರಣೇ, ಉಭಯತ್ರಾಪಿ| ಪುಮಾನ್ ದಕ್ಷಿಣೇನೈವ ಪಾದೇನ ಪ್ರಾಗೇವ, ಸ್ತ್ರೀ ಪಶ್ಚಾದೇವ ವಾಮೇನೈವ ಪಾದೇನ ಪುಂಸೋ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವತ ಏವ, ಶಯ್ಯಾಮಾರೋಹೇತ್, ನಾನ್ಯಥಾ ಕೃತ್ವೇತಿ|"ಪುಮಾನ್ ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೀರಶಾಲ್ಯೋದನಾಶಿತಃ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಸ್ತ್ರಿಯಾಸ್ತು ತತ್ಕಾಲೋಚಿತಮಾಹಾರಂ ನಿರೂಪಯನ್ನಾಹ-ತೈಲೇತ್ಯಾದಿ| ತೈಲಂ ಚ ಮಾಷಶ್ಚ, ತಾಭ್ಯಾಮುತ್ತರಃ-ಅಧಿಕಃ, ಆಹಾರೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ಉತ್ತರಶಬ್ದೋಽತ್ರ ತೈಲಮಾಷೌ ಪಿತ್ತಲೌ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿಹೇತೂ ತಯಾಽತ್ಯನ್ತಂ ಸೇವಿತವ್ಯೌ, ನ ಪುನಸ್ತಥಾ ಶುಕ್ರವೃದ್ಧಿಕರಾಣ್ಯನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಕ್ಷೀರಾದೀನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ| ತತ್ರ ಚ ಮನ್ತ್ರಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್-ಪಠೇತ್|

Adhikarana tatramantrapAThaH (33) · Śloka 33

ತದೇವ ಮನ್ತ್ರಮಾಹ.... ಔಮ್ ಆಹಿರಸಿ ಆಯುರಸಿ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸಿ ಧಾತಾ ತ್ವಾಂ ದಧಾತು ವಿಧಾತಾ ತ್ವಾಂ ದಧಾತು ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಾ ಭವೇತಿ| ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸೋಮಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತಥಾಽಶ್ವಿನೌ| ಭಗೋಽಥ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ವೀರಂ ದದತು ಮೇ ಸುತಮ್||೩೩||

ಆಹಿರಸೀತ್ಯಾದಿ [ ವೀರಂ ದದತು ಮೇ ಸುತಮಿತ್ಯನ್ತಂ ಮನ್ತ್ರಂ ಪಠೇತ್ ]

Adhikarana anyonyaMsAntvanapUrvakaMsaMveSaH (34) · Śloka 34

ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ ತತೋಽನ್ಯೋನ್ಯಂ ಸಂವಿಶೇತಾಂ ಮುದಾನ್ವಿತೌ| ಉತ್ತಾನಾ ತನ್ಮನಾ ಯೋಷಿತ್ತಿಷ್ಠೇದಙ್ಗೈಃ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೈಃ||೩೪||

ತತೋ-ಮನ್ತ್ರಪಾಠಾದನನ್ತರಂ, ಪರಸ್ಪರಂ ಸಾನ್ತ್ವಯಿತ್ವಾ-ಪ್ರಿಯವಚನಾದಿನಾ ಪ್ರೀತಿಮುತ್ಪಾದ್ಯ, ಸಮ್ವಶೇತಾಂ-ಮಿಥುನೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛೇತಾಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತೌ? ಮುದಾ-ಹರ್ಷೇಣ, ಅನ್ವಿತೌ-ಯುತೌ| ತತ್ರ ಚ ಸಂವೇಶನೇ ಯೋಷಿದುತ್ತಾನಾ ತಚ್ಚಿತ್ತಾ ಚಾವಯವೈಃ ಸುಸಂಸ್ಥಿತೈಸ್ತಿಷ್ಠೇತ್|

Adhikarana evaM kRute garBadhAraNam (35) · Śloka 35

ಕಿಮೇವಂಸತಿ ಭವತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ ತಥಾ ಹಿ ಬೀಜಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ದೋಷೈಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಮಾಸ್ಥಿತೈಃ| |೩೫|

ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತಥಾ-ತೇನ ಪ್ರಕರೇಣ, ಸಾ ಬೀಜಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ, ದೋಷೈಃ-ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾವಸ್ಥಿತೈಃ ಸದ್ಭಿಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೧)- "ನ ಚಾಸಾವಧಸ್ತಿಷ್ಠೇತ್| ತಥಾ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀಚೇಷ್ಟಃ ಪುಮಾನ್ ಜಾಯತೇ ಪುಂಚೇಷ್ಟಾ ವಾ ಸ್ತ್ರೀ| ನ ಚ ನ್ಯುಬ್ಜಾಂ ಪಾರ್ಶ್ವಗತಾಂ ವಾ ಸೇವೇತ| ನ್ಯುಬ್ಜಾಯಾ ವಾತೋ ಬಲವಾನ್ ಸ ಯೋನಿಂ ಪೀಡಯತಿ| ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಗಾಯಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪೀಡಿತಶ್ಚ್ಯುತೋಽಪಿದಧಾತಿ ಗರ್ಭಾಶಯಮ್| ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಗಾಯಾಸ್ತದ್ವತ್ಪಿತ್ತಂ ವಿದಹತಿ ರಕ್ತಶುಕ್ರೇ| ತಸ್ಮಾದುತ್ತಾನಾ ಬೀಜಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana sadyogarBayA lakShaNam (35-36) · Śloka 36

| ಲಿಙ್ಗಂ ತು ಸದ್ಯೋಗರ್ಭಾಯಾ ಯೋನ್ಯಾ ಬೀಜಸ್ಯ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೩೫|| ತೃಪ್ತಿರ್ಗುರುತ್ವಂ ಸ್ಫುರಣಂ ಶುಕ್ರಾಸ್ರಾನನುಬನ್ಧನಮ್| ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಂ ತನ್ದ್ರಾ ತ್ಱ್ಡ್ಗ್ಲಾನಿರ್ಲೋಮಹರ್ಷಣಮ್||೩೬||

ಸದ್ಯಃ-ತತ್ಕ್ಷಣಾತ್, ಗರ್ಭೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್, ತಸ್ಯಾಃ ಸದ್ಯೋಗರ್ಭಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಂ ಬೀಜಸ್ಯ-ಗರ್ಭಾಖ್ಯಸ್ಯ, ಯೋನ್ಯಾ-ಕರಣಭೂತಯಾ, ಸಙ್ಗ್ರಹಃ ಸಮ್ಯಗ್ಗ್ರಹಣಮ್| ತಥಾ, ತೃಪ್ತಿರಿವ ತೃಪ್ತಿಃ ಗುರುತ್ವಂ ಸ್ಫುರಣಂ ಚ ಕುಕ್ಷೇರ್ಭವತಿ| ತಥಾ, ಶುಕ್ರಂ ಚಾಸ್ರಂ ಚ-ಶುಕ್ರಾಸ್ರೇ, ಅನುಬನ್ಧನಂ-ಪ್ರವರ್ತನಮ್, ನಾನುಬನ್ಧನಂ-ಅನನುಬನ್ಧನಮ್, ಶುಕ್ರಾಸ್ರಯೋರಪ್ರವರ್ತನಂ-ಶುಕ್ರಾಸ್ರಾನನುಬನ್ಧನಮ್,-ಶುಕ್ರಾಸ್ರಯೋರ್ಯೋನಿಮುಖಾದವಮನಂ ಬಹಿರನಿಃಸರಣಮ್, ಅತ್ರ ಚ ಯೋನ್ಯಾ ಗೃಹೀತಬೀಜತ್ವಂ ಹೇತುಃ| ತಥಾ, ಹೃದಯಸ್ಪನ್ದನಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಸದ್ಯೋಗರ್ಭಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಲೋಮಹರ್ಷಣಂ ಹರ್ಷವಶಾದ್ಭವತಿ| ತಥಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಶಾ. ಅ. ೨)- "ಪ್ರಹರ್ಷೋ ಹೃಲ್ಲಾಸಃ" ಇತ್ಯಾದಿ|

Adhikarana garBAvasthAH (37) · Śloka 37

ಇದಾನೀಂ ಗರ್ಭಸ್ಯಾವಸ್ಥಾಃ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ ಅವ್ಯಕ್ತಃ ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ಸಪ್ತಾಹಾತ್ಕಲಲೀಭವೇತ್| ಗರ್ಭಃ ಪುಂಸವನಾನ್ಯತ್ರ ಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಕ್ತೇಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೩೭||

ಸಪ್ತಾಹಾದರ್ವಾಗ್ಗರ್ಭಗೋಲಕಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿಣ್ಡೀಭುತೋ ಭವೇತ್| ಸಪ್ತಾಹಾದನನ್ತರಂ ಯಾವನ್ಮಾಸಸ್ತಾವದವ್ಯಕ್ತಾಕೃತಿಃ ಕಲಲೀಭವೇತ್| ಅತ್ರ ಕಲಲೀಭೂತೇ ಯಾವತ್ಸ್ತ್ರೀಪುರುಷಾದ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಷಣಾ ವ್ಯಕ್ತಿರ್ನ ಭವತಿ ತಾವದ್ವ್ಯಕ್ತೇಃ ಪ್ರಾಕ್ ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸಿ ಪುಂಸವನಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana puMsavanasya sArdhakatvam (38) · Śloka 38

ನನು, "ಶುದ್ಧೇಶುಕ್ರಾರ್ತವೇ ಸತ್ವಃ ಸ್ವಕರ್ಮಕ್ಲೇಶಚೋದಿತಃ| ಗರ್ಭಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ"(ಶ್ಲೋ.೧) ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ತತ್ರ ಯದಿ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಃ ಕುಕ್ಷಿಮಾಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ತದಾ ಪುರುಷಪ್ರಯತ್ನೇ ಸತ್ಯಪಿ ಪುಂಗರ್ಭಃ ಕರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ| ತಸ್ಮಾತ್ಪುಂಸವನಮನರ್ಥಕಮೇವೇತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾಹ ಬಲೀ ಪುರುಷಕಾರೋ ಹಿ ದೈವಮಪ್ಯತಿವರ್ತತೇ| |೩೮|

ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಪುರುಷಕಾರೋ ಬಲವಾನ್ ದುರ್ಬಲಂ ದೈವಮತಿವರ್ತತೇಅತಿಕ್ರಮ್ಯ ವರ್ತತೇ| ಅಪಿಶಬ್ದಾತ್ ಪುರುಷಕಾರಮಪಿ ದುರ್ಬಲಂ ದಿಷ್ಟಂ ಬಲೀಯೋಽತಿಕ್ರಮ್ಯ ವರ್ತತ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ| ಅತ ಏವ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತೇನ ಕರ್ಮಾಣಾ ಬಲೀಯಸಾಽಽಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀಗರ್ಭಸ್ಯ ಪುಂಸವನಾದಿದಾನೇನ ಪೌರುಷೇಣ ಕರ್ಮಣಾ ಶತಶೋಽಪಿ ಪ್ರಯೋಜಿತೇನ ನ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಪುಂಗರ್ಭತಾ ಕರ್ತುಂ ಪಾರ್ಯತ ಇತಿ| ಉಕ್ತಂ ಚ (ಚರಕೇ ವಿ.ಅ. ೩/೩೬)-"ದೈವಂ ಪುರುಷಕಾರೇಣ ದುರ್ಬಲಂ ಹ್ಯುಪಹನ್ಯತೇ| ದೈವೇನ ಚೇತರತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಕೃಷ್ಟನೋಪಹನ್ಯತೇ||" ಇತಿ| ಅತ್ರ ಪುಂಸವನಾದಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರಯೋಜಿತಂ ಸಿಧ್ಯಸಿಧ್ಯನುಮೀಯಮಾನಂ ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋ ಹೀನಬಲತ್ವಪ್ರಬಲತ್ವಮವಗಮಯತಿ|

Adhikarana puMsavanaprayogaH (38-39) · Śloka 39

ಅಧುನಾ ಪುಂಸವನಾದಿಪ್ರಯೋಗಮಾಹ | ಪುಷ್ಯೇ ಪುರುಷಕಂ ಹೈಮಂ ರಾಜತಂ ವಾಽಥವಾಽಽಯಸಮ್||೩೮|| ಕೃತ್ವಾಽಗ್ನಿವರ್ಣಂ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ಕ್ಷೀರೇ ತಸ್ಯಞ್ಜಲಿಂ ಪಿಬೇತ್| |೩೯|

ಪುಷ್ಯೇ-ಪುಷ್ಯನಕ್ಷತ್ರಯುಕ್ತೇ ಕಾಲೇ, ಪುರುಷಕಂ-ಪುತ್ತಲಕಂ, ಹೇಮಾದಿಕೃತಮಗ್ನಿವರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಧ್ಮಾತತಯಾ, ತತಃ ಕ್ಷೀರೇ ನಿರ್ವಾಪ್ಯ-ನಿವೇಶ್ಯ, ತಸ್ಯ-ಕ್ಷೀರಸ್ಯ, ಅಞ್ಜಲಿಂ-ಪಲಚತುಷ್ಟಯಾಖ್ಯಂ, ಪಿಬೇತ್| ಪುರುಷಕಮಿತಿ ಪುರುಷ ಇವೇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ "ಇವೇ ಪ್ರತಿಕೃತೌ" ಇತಿ ಕನ್| ಹೈಮಮಿತಿ ಹೇಮ್ತೋವಿಕಾರಾರ್ಥೇಽಣ್ "ನಸ್ತದ್ಧಿತೇ" ಇತಿ ಟಿಲೋಪಃ| ರಾಜತಮಿತಿ "ಪ್ರಾಣಿರಜತಾದಿಭ್ಯೋಽಞ್ ಇತ್ಯಞ್| ಆಯಸಮಿತಿ "ತಸ್ಯೇದಮ್" ಇತ್ಯಣ್|

Adhikarana puShye gauradaNDAdicaturNAM pAnam (39-40) · Śloka 40

| ಗೌರದಣ್ಡಮಪಾಮಾರ್ಗಂ ಜೀವಕರ್ಷಭಸೈರ್ಯಕಾನ್||೩೯|| ಪಿಬೇತ್ಪುಷ್ಯೇ ಜಲೇ ಪಿಷ್ಟಾನೇಕದ್ವಿತ್ರಿಸಮಸ್ತಶಃ| |೪೦|

ಗೌರದಣ್ಡಾದೀಂಶ್ಚತುರೋ ದ್ರವ್ಯವಿಶೇಷಾನ್ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾನ್ ? ಜಲೇ ಪಿಷ್ಟಾನ್-ಕಲ್ಕೀಕೃತಾನ್| ಕಥಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಸಮಸ್ತಶಃ ಏಕಾದಿಷು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶಸ್ಪ್ರತ್ಯಯಾರ್ಥಯೋಗಃ| ತೇನೈಕಮೇಕಂ ಕೃತ್ವಾ, ದ್ವೌ ದ್ವೌ ಕೃತ್ವಾ, ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನ್ಕೃತ್ವಾ, ಚತುರಶ್ಚತುರಃ ಕೃತ್ವಾ, ಏತಾನ್ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥೋಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಕದಾ ಪ್ರಾಶ್ಯಮ್ ? ಪುಷ್ಯೇ-ಪುಷ್ಯಯುಕ್ತೇ ಕಾಲೇ|

Adhikarana SvetabRuhatImUlasya strInAsApuTe secanam (40-41) · Śloka 41

| ಕ್ಷೀರೇಣ ಶ್ವೇತಬೃಹತೀಮೂಲಂ ನಾಸಾಪುಟೇ ಸ್ವಯಮ್||೪೦|| ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ಸಿಞ್ಚೇದ್ವಾಮೇ ದುಹಿತೃವಾಞ್ಛಯಾ| |೪೧|

ಶುಕ್ಲಪುಷ್ಪಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಯಾ ಮೂಲಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಸ್ವಯಂ-ಸ್ತ್ರೀ, ದಕ್ಷಿಣೇ ನಾಸಾಪುಟೇ ಪುತ್ರಾರ್ಥಂ-ಪುತ್ರಸಮ್ಪತ್ತಯೇ, ಸಿಞ್ಚೇತ್| ದುಹಿತೃವಾಚ್ಛಯಾ-ಸುತಾಕಾಮ್ಯಯಾ, ವಾಮೇ ನಾಸಾಪುಟೇ ಸಿಞ್ಚೇತ್|

Adhikarana putrotpAdasthitipradAnyauShadhAni (41-42) · Śloka 42

| ಪಯಸಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಮೂಲಂ ಪುತ್ರೋತ್ಪಾದಸ್ಥಿತಿಪ್ರದಮ್||೪೧|| ನಾಸಯಾಽಽಸ್ಯೇನ ವಾ ಪೀತಂ ವಟಶುಙ್ಗಾಷ್ಟಕಂ ತಥಾ| ಓಷಧೀರ್ಜೀವನೀಯಾಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರುಪಯೋಜಯೇತ್||೪೨||

ಪಯಸಾ-ಕ್ಷೀರೇಣ, ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಮೂಲಂ ಕಲ್ಕೀಕೃತ್ಯ ಪೀತಂ ಪುತ್ರೋತ್ಪಾದಪ್ರದಂ ಪುತ್ರಸ್ಥಿತಿಪ್ರದಂ ಚ ಭವತಿ| ಕಥಂ ಪೀತಮ್ ? ನಾಸಯಾಽಽಸ್ಯೇನ ವಾ, ಕದಾಚಿನ್ನಾಸಿಕಯಾ ಕದಾಚಿದಾಸ್ಯೇನ| ಯಸ್ಯಾಃ ಪುತ್ರೋ ನೋತ್ಪದ್ಯತೇ ತಥೋತ್ಪನ್ನೋ ವಾ ಸ್ಥಿತಿಂ ನ ಲಭತೇ-ಚಿರಂ ನ ಜೀವತಿ, ತಯೈವಂ ಪಾತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವಟಶುಙ್ಗಾಷ್ಟಕಂ ತಥಾ-ತೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ನಾಸಯಾ ಆಸ್ಯೇನ ವಾ ಪೀತಂ ಪುತ್ರೋತ್ಪಾದಸ್ಥಿತಿಪ್ರದಂ ಭವತಿ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ಪ್ರಥಮೋದ್ಭಿನ್ನಃ ಪ್ರರೋಹೋ-ವಟಶುಙ್ಗಃ, ತಸ್ಯಾಷ್ಟಕಮಿತಿ| ಪ್ರಭಾವಸ್ಯಾಚಿನ್ತ್ಯತ್ವಾದೇತತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾವಚ್ಛಿನ್ನತ್ವಮ್| ಜೀವನೀಯಾ ಯಾ ಓಷಧ್ಯೋ-ಜೀವನ್ತೀಕಾಕೋಲ್ಯಾದ್ಯಾ ದಶ, ಯಾಃ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾಃ (ಹೃ.ಸೂ.ಅ.೧೫/೮), ತಾ ಬಾಹ್ಯಾನ್ತರುಪಯೋಜಯೇತ್| ತತ್ರ ಸ್ನಾನೋದ್ವರ್ತನಾದಿನಾ ಬಾಹ್ಯ ಉಪಯೋಗಃ, ಆಹಾರಪಾನಾದಿನಾಽನ್ತರುಪಯೋಗಃ|

Adhikarana garBadhAraNe upacAraH (43) · Śloka 43

ಉಪಚಾರಃ ಪ್ರಿಯಹಿತೈರ್ಭರ್ತ್ರಾ ಭೃತ್ಯೈಶ್ಚ ಗರ್ಭಧೃಕ್| ನವನೀತಘೃತಕ್ಷೀರೈಃ ಸದಾ ಚೈನಾಮುಪಾಚರೇತ್||೪೩||

ಉಪಚಾರಃ-ಉಪಚರಣಮ್| ಪ್ರಿಯಾಃ-ಇಷ್ಟಾಃ, ಹಿತಾಃ-ಪಥ್ಯಾಃ, ಆಹಾರವಿಹಾರಾಃ, ತೈಃ ಪ್ರಿಯಹಿತೈರ್ಯ ಉಪಚಾರೋ ಭರ್ತ್ರಾ-ಪತ್ಯಾ ಕೃತೋ, ಭೃತ್ಯೈಶ್ಚ ಯ ಏವಂಭೂತಃ ಕೃತಃ, ಸ ಗರ್ಭಧೃಕ್-ತದನುಷ್ಠಾನಾದ್ಗರ್ಭಃ ಸ್ಥಿತಿಂ ದಧಾತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಏನಾಂ ಚ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ನವನೀತಾದಿಭಿರ್ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಸದೋಪಾಚರೇತ್|

Adhikarana garBiNyA ativyavAyatyAgAdi (44-47) · Śloka 47

ಅತಿವ್ಯವಾಯಮಾಯಾಸಂ ಭಾರಂ ಪ್ರಾವರಣಂ ಗುರು| ಅಕಾಲಜಾಗರಸ್ವಪ್ನಂ ಕಠಿನೋತ್ಕಟಕಾಸನಮ್||೪೪|| ಶೋಕಕ್ರೋಧಭಯೋದ್ವೇಗವೇಗಶ್ರದ್ಧಾವಿಧಾರಣಮ್| ಉಪವಾಸಾಧ್ವತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಗುರುವಿಷ್ಟಮ್ಭಿಭೋಜನಮ್||೪೫|| ರಕ್ತಂ ನಿವಸನಂ ಶ್ವಭ್ರಕೂಪೇಕ್ಷಾಂ ಮದ್ಯಮಾಮಿಷಮ್| ಉತ್ತಾನಶಯನಂ ಯಚ್ಚ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ತತ್ತ್ಯಜೇತ್||೪೬|| ತಥಾ ರಕ್ತಸ್ತ್ರುತಿಂ ಶುದ್ಧಿಂ ಬಸ್ತಿಮಾಮಾಸತೋಽಷ್ಟಮಾತ್| ಏಭಿರ್ಗರ್ಭಃ ಸ್ತ್ರವೇದಾಮಃ ಕುಕ್ಷೌ ಶುಷ್ಯೇನ್ಮ್ರಿಯೇತ ವಾ||೪೭||

ಗರ್ಭಿಣೀ ಸ್ತ್ರೀ ಅತಿವ್ಯವಾಯಾದೀನುತ್ತಾನಶಯನಾನ್ತಾಂಸ್ತ್ಯಜೇತ್| ನ ಕೇವಲಮೇತಾನ್ ಅನ್ಯದ್ಯಚ್ಚಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿವಸ್ತುಜಾತಂ ಸ್ತ್ರಿಯೋ-ಬಹುಶಃ ಪ್ರಸೂತಾಸ್ತತ್ಕಾಲವ್ಯಾಪಾರನಿಪುಣಾ ವಾ ಯಾಃ ಕಾಶ್ಚನ ಸ್ತ್ರಿಯೋ, ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ತದಪಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ತಥಾ ರಕ್ತಸ್ತ್ರುತಿಂ, ಶುದ್ಧಿಂ ಚ-ವಮನವಿರೇಚನರೂಪಾಂ, ವರ್ಜಯೇತ್| ಬಸ್ತಿಂ-ಅನುವಾಸನಂ, ಅಷ್ಟಮಂ ಮಾಸಂ ಮರ್ಯಾದೀಕೃತ್ಯ ವರ್ಜಯೇತ್| ಅಷ್ಟಮೇ ತು ಮಾಸೇ ಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇದೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಭಿಃ-ವರ್ಜ್ಯೈರ್ವಸ್ತುಭಿರಾಸೇವ್ಯಮಾನೈಃ, ಗರ್ಭ ಆಮಃ-ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣಃ, ಸ್ತ್ರವೇತ್-ಪತೇತ್, ಕುಕ್ಷೌ ವಾ ಶುಷ್ಯೇತ್, ಮ್ರಿಯೇತ ವಾ-ಮೃತ್ಯುಂ ವಾ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್|

Adhikarana vAtalAdyAhAraiH kubjAdayo garBAH (48) · Śloka 48

ವಾತಲೈಶ್ಚ ಭವೇದ್ಗರ್ಭಃ ಕುಬ್ಜಾನ್ಧಜಡವಾಮನಃ| ಪಿತ್ತಲೈಃ ಖಲತಿಃ ಪಿಙ್ಗಃ ಶ್ವಿತ್ರೀ ಪಾಣ್ಡುಃ ಕಫಾತ್ಮಭಿಃ||೪೮||

ವಾತಲೈಶ್ಚಾಹಾರೈರ್ಮಾತ್ರಾ ಸೇವಿತೈಃ ಕುಬ್ಜೋಽನ್ಧೋ ಜಡೋ ವಾಮನೋ ವಾ ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ| ಪಿತ್ತಲೈರಾಹಾರೈರ್ಮಾತ್ರಾ ಸೇವಿತೈಃ ಖಲತಿಃ-ಖಲ್ವಾಟಃ, ಪಿಙ್ಗೋ ವಾ ಸ್ಯಾತ್| ಕಫಕೃದ್ಭಿರಾಹಾರೈರ್ಮಾತ್ರಾ ಸೇವಿತೈಃ ಶ್ವಿತ್ರವಾನ್ ಪಾಣ್ಡುರ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana mRudvAdyauShadharvyAdhijayaH (49) · Śloka 49

ವ್ಯಾಧೀಂಶ್ಚಾಸ್ಯಾ ಮೃದುಸುಖೈರತೀಕ್ಷ್ಣೈರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್| |೪೯|

ಅಸ್ಯಾಶ್ಚ-ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ, ಯೇ ವ್ಯಾಧಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ, ತಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಮೃದುಸುಖೈರೌಷಧೈಸ್ತಥಾಽತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ಜಯೇತ್| ಮೃದೂನಿ ಚ ತಾನಿ ಸುಖಾನಿ ಚ-ಮೃದುಸುಖಾನಿ| ಮೃದೂನಿ-ಅಕರ್ಕಶಾನಿ ವೀರ್ಯಾದಿಭಿರ್ನೋತ್ಕೃಷ್ಟಸಾಮರ್ಥ್ಯಾನಿ ಸುಕುಮಾರೋಚಿತಾನಿ| ಸುಖಾನಿ-ಸುಖೋಪಭೋಗ್ಯಾನಿ, ಪ್ರಿಯಾಣೀತಿ ಯಾವತ್| ನನು, ಮೃದೂನಿ ಪರಿಹೃತ್ಯಾತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಚೇತಿ ನಿರ್ದೇಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಕಿಮುಭಯೋರುಪಾದಾನೇನ ? ಯತೋ ಮೃದೂನಿ-ಅಕರ್ಕಶಾನಿ, ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ಯಪಿ-ಅಕರ್ಕಶಾನಿ, ಇತ್ಯನರ್ಥಾನ್ತರತ್ವಮೇತಯೋಃ| ಅತ್ರೋಚ್ಯತೇ| ಮೃದೂನಿ-ಅಕರ್ಕಶಾನಿ ಶರ್ಕರಾದೀನಿ, ಉತ್ಕೃಷ್ಟಶಕ್ತೀನಿ ಮರಿಚಾದೀನಿ-ಅತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಪುನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಗುಣಯುಕ್ತಾನಿ ರಾಜಿಕಾದೀನಿ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರಾಣಿ ಭೇಷಜಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಇತಿ ದ್ವಯೋರುಪಾದಾನಂ ಯುಕ್ತಮ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ (ಸಙ್ಗ್ರಹೇ) ತ್ವೇವಮುಕ್ತಮ್ (ಶಾ.ಅ.೨)-"ಇತ್ಯನಾತ್ಯಯಿಕೇ ವ್ಯಾಧೌ ವಿಧಿರಾತ್ಯಯಿಕೇ ಪುನಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರಪಿ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಯತ್ನೇನ ಪಾಲಯೇತ್||" ಇತಿ| ಯಚ್ಚ ವ್ಯವಾಯಾದಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಪರಿಹಾರ್ಯತ್ವೇನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್, ತಥಾ "ವ್ಯಾಧೀಂಶ್ಚಾಸ್ಯಾ ಮೃದುಸುಖೈರತೀಕ್ಷ್ಣೈರೌಷಧೈರ್ಜಯೇತ್|" ಇತಿ| ತದಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಿಶೇಷೇಣೇತಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್, ನ ತಥಾಽನ್ಯದಾ| ತಥಾ ಚಾನ್ಯದಾಽತಿವ್ಯವಾಯಾದಿಸೇವನಾನ್ನ ತಥಾ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಭಯಮ್, ತಥಾ ತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧಪ್ರಯೋಗಾಚ್ಚ| ಅತ ಏವ "ತಥಾ ರಕ್ತಸ್ತ್ರುತಿಂ ಶುದ್ಧಿಂ ಬಸ್ತಿಮಾಮಾಸತೋಽಷ್ಟಮಾತ್|" ಇತ್ಯೇತತ್ಪೃಥಙ್ನಿರ್ದಿಶತ್ಯತಿವ್ಯವಾಯಾದಿಪರಿಹಾರ್ಯಗಣಮಧ್ಯೇ| ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸ್ಯವ್ಯಕ್ತಲಿಙ್ಗಃ ಕಲಲಾವಸ್ಥೋ ಗರ್ಭೋ ಭವೇತ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ತು ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಃ ಕೀದೃಶಃ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana dvitIyemAsi garBasya peSyAdyAkRutiH (49-50) · Śloka 50

ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸ್ಯವ್ಯಕ್ತಲಿಙ್ಗಃ ಕಲಲಾವಸ್ಥೋ ಗರ್ಭೋ ಭವೇತ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ತು ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಃ ಕೀದೃಶಃ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ | ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಸಿ ಕಲಲಾದ್ಧನಃ ಪೇಶ್ಯಥವಾಽರ್ಬುದಮ್||೪೯|| ಪುಂಸ್ತ್ರೀಕ್ಲೀಬಾಃ ಕ್ರಮಾತ್ತೇಭ್ಯಃ| |೫೦|

ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಸಿ ಕಲಲಾದ್ಧನಃ ಪೇಶ್ಯಥವಾಽರ್ಬುದಂ ಗರ್ಭಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತೇಭ್ಯೋ-ಘನಾದಿರೂಪೇಭ್ಯಃ, ಕ್ರಮಾತ್-ಪರಿಪಾಠ್ಯಾ, ಪುಂಸ್ತ್ರೀಕ್ಲೀಬಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ| ಘನಾತ್ ಪುಮಾನ್| ಪೇಶ್ಯಾಃ ಸ್ತ್ರೀ| ಅರ್ಬುದಾತ್ ಕ್ಲೀಬಃ-ಷಣ್ಢೋ, ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನಿತಿ|

Adhikarana vyakta garBasya lakShaNam (50-52) · Śloka 52

ತತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಕ್ಷಾಮತಾ ಗರಿಮಾ ಕುಕ್ಷೇರ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ್ಛರ್ದಿರರೋಚಕಃ||೫೦|| ಜೃಮ್ಭಾ ಪ್ರಸೇಕಃ ಸದನಂ ರೋಮರಾಜ್ಯಾಃ ಪ್ರಕಾಶನಮ್| ಅಮ್ಲೇಷ್ಟತಾ ಸ್ತನೌ ಪೀನೌ ಸಸ್ತನ್ಯೌ ಕೃಷ್ಣಚೂಚುಕೌ||೫೧|| ಪಾದಶೋಫೋ ವಿದಾಹೋಽನ್ಯೇ ಶ್ರದ್ಧಾಶ್ಚ ವಿವಿಧಾತ್ಮಿಕಾಃ| |೫೨|

ತತ್ರ-ವ್ಯಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಯೋರ್ಮಧ್ಯಾತ್, ವ್ಯಕ್ತೋ ನಿರ್ಧಾರ್ಯತೇ| ವ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಕ್ಷಾಮತೇತ್ಯಾದಿಕಮ್| ಗರಿಮೇತಿ ಗುರೋರ್ಭಾವ ಇತಿ "ಪೃಥ್ವಾದಿಭ್ಯ ಇಮನಿಜ್ವಾ" ಇತೀಮನಿಚ್, "ಪ್ರಿಯಸ್ಥಿರ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಗರಾದೇಶಃ| ವಿದಾಹೋಽನ್ಯ ಇತಿ| ಅನ್ಯೇ ಆಚಾರ್ಯಾ ವಿದಾಹೋ ದೇಹೇ ಭವತೀತ್ಯಾಹುಃ| ನಾನಾಪ್ರಕಾರಾಶ್ಚ ಶ್ರದ್ಧಾಃ-ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯವಿಷಯಾ ಅಭಿಲಾಷಾಃ, ವ್ಯಕ್ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ.ಅ.೨)-"ತಸ್ಯಾಶ್ಚ ರಜೋವಾಹಿನಾಂ ಸ್ರೋತಸಾಂ ವರ್ತ್ಮಾನ್ಯುಪರುಧ್ಯನ್ತೇ ಗರ್ಭೇಣ| ತಸ್ಮಾತ್ತತಃ ಪರಮಾರ್ತವಂ ನ ದೃಶ್ಯತೇ| ತತಸ್ತದಧಃ ಪ್ರತಿಹತಮಪರಮಪರಂ ಚೋಪಚೀಯಮಾನಮಪರೇತ್ಯಾಹುಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana garBiNyAH icCitahitAhitasyadeyatve kAraNam (52-53) · Śloka 53

ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಶ್ಚ ಶ್ರದ್ಧಾಸೂತ್ಪನ್ನಾಸು ಕಿಮಪಥ್ಯಂ ತಸ್ಯೈ ದೇಯಂ ನ ವಾ ? ಇತ್ಯೇವಂ ಸಂದೇಹೇ ತದ್ಯುದಾಸಾರ್ಥಮಾಹ | ಮಾತೃಜಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಮಾತುಶ್ಚ ಹೃದಯೇನ ತತ್||೫೨|| ಸಮ್ಬದ್ಧಂ ತೇನ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ನೇಷ್ಟಂ ಶ್ರದ್ಧಾವಿಮಾನನಮ್| |೫೩|

ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಅಸ್ಯ-ಗರ್ಭಸ್ಯ, ಯದ್ಧೃದಯಂ-ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಾನಂ, ತನ್ಮಾತೃಜಮ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ.೩/೪)-"ಮೃದ್ವತ್ರ ಮಾತೃಜಂ ರಕ್ತ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಚ್ಚ-ಗರ್ಭಹೃದಯಂ, ಮಾತೃಹೃದಯೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧಂ-ಸಂಯುಕ್ತಂ, ಭವತಿ| ತತಶ್ಚ ಗರ್ಭಿಣೀಹೃದಯೇನ ಸನ್ತಪ್ತೇನ ಗರ್ಭಹೃದಯಮಪಿ ಸನ್ತಪ್ಯತೇ| ಪರಸ್ಪರಂ ಹೃದಯಸ್ಯ ಸಮ್ಬದ್ಧತ್ವಾತ್| ಅತ ಏವ ಚ ಗರ್ಭಿಣೀ ದ್ವಿಹೃದಯಾ ದೌರ್ಹೃದಿನೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಅತ ಏವ ಚ ಪರಾಯತ್ತಹೃದಯತ್ವಾತ್ತತ್ಕಾಲೇಸ್ವಸ್ವಭಾವೋಚಿತಮಭಿಲಾಷಂ ವಿಹಾಯ ನಾನಾಭಿಲಾಷೋ ಜಾಯತೇ| ಯತಶ್ಚೈವಂ ತೇನ ಕಾರಣೇನ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಶ್ರದ್ಧಾವಿಮಾನನಂ-ಆಭಿಲಾಷಾಪ್ರತಿಪೂರಣಂ, ನೇಷ್ಟಮ್|

Adhikarana hitena sAkamahitamapyalpaM deyam (53) · Śloka 53

ತದರ್ಥಮಾಹ | ದೇಯಮಪ್ಯಹಿತಂ ತಸ್ಯೈ ಹಿತೋಪಹಿತಮಲ್ಪಕಮ್||೫೩||

ತಸ್ಯೈ-ಗರ್ಭಿಣ್ಯೈ, ಹಿತೇನ-ಪಥ್ಯೇನ, ಯುಕ್ತಮಹಿತಂ-ಅಪಥ್ಯಮಪಿ ವಿದಾಹಿವಿಷ್ಟಮ್ಭ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವನಿಷಿದ್ಧಂ ಯತ್ತದಪಿ, ದೇಯಮ್| ಅಪಿಶಬ್ದೇನಕಿಮು ತಸ್ಯೈ ಪ್ರಾರ್ಥ್ಯಮಾನಾಯೈ ಹಿತಂ ದೇಯಮಿತಿ ಗಮಯತಿ| ಕಿಂ ಮಾತ್ರಾಮನಪೇಕ್ಷ್ಯೈವಾಹಿತಂ ದೇಯಮ್ ? ನೇತ್ಯಾಹ| ಅಲ್ಪಕಂ-ಅತಿಶಯೇನಾಲ್ಪಮ್|

Adhikarana ahitadAne kAraNam (54) · Śloka 54

ನನು, ಯದ್ಯಹಿತಂ ತತ್ಕಸ್ಮಾದ್ದೀಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ಶ್ರದ್ಧಾವಿಘಾತಾದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಿಕೃತಿಶ್ಚ್ಯುತಿರೇವ ವಾ| |೫೪|

ಯದಿ ಚಿರಕಾಲೋಷಿತಃ ಕುಕ್ಷೌ ಗರ್ಭಸ್ತದಾ ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಿಕೃತಿಃವೈರೂಪ್ಯಂ ಭವೇತ್, ಶ್ರದ್ಧಾವಿಮಾನನಚಿನ್ತಾನಿದಾನಕುಪಿತಸಮೀರತ್ವಾತ್| ತಥಾಽಚಿರೋಷಿತೋ ಗರ್ಭಸ್ತದಾ ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಚ್ಯುತಿಃ-ವಿನಾಶೋ ಭವೇತ್, ಅತ ಏವ ಶ್ರದ್ಧಾವಿಮಾನನಚಿನ್ತಾನಿದಾನಕುಪಿತಪವನತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ| ಲಬ್ಧದೌರ್ಹೃದಾ ತು ವೀರ್ಯವನ್ತಂ ಚಿರಾಯುಷಂ ಚ ಸುತಂ ಸೂತೇ|

Adhikarana tRutIye mAsi gAtrapa~jcakAdervyaktatvam (54-55) · Śloka 55

| ವ್ಯಕ್ತೀಭವತಿ ಮಾಸೇಽಸ್ಯ ತೃತೀಯೇ ಗಾತ್ರಪಞ್ಚಕಮ್||೫೪|| ಮೂರ್ದ್ಧಾ ದ್ವೇ ಸಕ್ಥಿನೀ ಬಾಹೂ ಸರ್ವಸೂಕ್ಷ್ಮಾಙ್ಗಜನ್ಮ ಚ| ಸಮಮೇವ ಹಿ ಮೂರ್ದ್ಧಾದ್ಯೈರ್ಜ್ಞಾನಂ ಚ ಸುಖದುಃಖಯೋಃ||೫೫||

ಅಸ್ಯ-ಗರ್ಭಸ್ಯ, ತೃತೀಯೇ ಮಾಸಿ ಗಾತ್ರಪಞ್ಚಕಂ ವ್ಯಕ್ತೀಭವತಿ,-ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪಂ ವ್ಯಕ್ತಂ ತದಾನೀಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತದೇವ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗಮಾಹ ಮೂರ್ದ್ಧಾ ದ್ವೇ ಸಕ್ಥಿನೀ ಬಾಹೂ ಇತಿ| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಾಂ ಚಾಙ್ಗಾನಾಂ ಚೇತನಾಧಿಷ್ಠಾನಾನಾಂ ಜನ್ಮ-ಉತ್ಪತಿಃ, ಅನ್ಯತ್ರ ಜನ್ಮೋತ್ತರಕಾಲಜೇಭ್ಯೋ ದನ್ತಾದಿಭ್ಯಃ| ತಥಾ, ಸಮಮೇವ-ತುಲ್ಯಕಾಲಮೇವ, ಮೂರ್ದ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಸುಖದುಃಖಯೋರ್ಜ್ಞಾನಂ ಭವತಿ,-ತದಾನೀಂ ಸುಖಸಂವಿದ್ದುಃಖಸಂವಿಚ್ಚ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಜಾಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಚಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಹಿರ್ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ|

Adhikarana mAtrA~abhyavahRutAnnapAnAbhyAMgarbhavardhanaprakAraH (56) · Śloka 56

ಅತ್ರ ಮಾತ್ರಾಽಭ್ಯವಹೃತಾಭ್ಯಾಮನ್ನಪಾನಾಭ್ಯಾಂ ಕಥಂ ಗರ್ಭೋ ವರ್ದ್ಧತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ ಗರ್ಭಸ್ಯ ನಾಭೌ ಮಾತುಶ್ಚ ಹೃದಿ ನಾಡೀ ನಿಬಧ್ಯತೇ| ಯಯಾ ಸ ಪುಷ್ಟಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಕೇದಾರ ಇವ ಕುಲ್ಯಯಾ||೫೬||

ಏಕೈವ ನಾಡೀ ಗರ್ಭಸ್ಯ ನಾಭೌ ಮಾತುಶ್ಚ ಹೃದಯೇ ನಿಬಧ್ಯತೇ-ಅದೃಷ್ಟವಶಾತ್ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಯತೇ| ಯಯಾ-ನಾಡ್ಯಾ, ಸಃ-ಗರ್ಭಃ ಪುಷ್ಟಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಆವಹತಿ| ಕ ಇವ ? ಕೇದಾರ ಇವ ಕುಲ್ಯಯಾ,-ಲಘುನದ್ಯಾ ಜಲಂ ವಹನ್ತ್ಯಾ ಕೇದಾರಸ್ಥಃ ಶಾಲ್ಯಾದಿರ್ಯಥಾಽಮಿವರ್ದ್ಧತೇ, ತಥೈವ ಮಾತೃಹೃದಯಾ ಶ್ರಿತಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾಽಭ್ಯವಹೃತಾದಾಹಾರಾಜ್ಜಾಠರಾಗ್ನಿನಾ ಪಚ್ಯಮಾನಾತ್ ಪ್ರಸಾದಾಖ್ಯೇನ ರಸೇನ| ಯಸ್ಮಾತ್ "ವ್ಯಕ್ತೀಭವದಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸ್ಯ [ಅಸ್ಯ] ನಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಬದ್ಧಾ ನಾಡೀ, ನಾಡ್ಯಾಮಪರಾ, ತಸ್ಯಾಂ ಮಾತೃಹೃದಯಮ್| ತತೋ ಮಾತೃಹೃದಯಾದಾಹಾರರಸಸಾರೋ ಧಮನೀಭಿಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನೋಽಪರಾಮುಪೈತಿ| ತತಃ ಕ್ರಮಾನ್ನಾಭಿಂ ಚ| ತತಶ್ಚ ಸ ಪುನರ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಪಕ್ಕಾಶಯೇ [ಸ್ವ] ಕಾಯಾಗ್ನಿನಾ ಪಚ್ಯಮಾನಃ ಪ್ರಸಾದಬಾಹುಲ್ಯಾದ್ಧಾತ್ವಾದಿ ಪುಷ್ಟಿಕರಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ| ತಥಾ ರೋಮಕೂಪೈರುಪಸ್ನೇಹ ಏವ ಪ್ರವಿಶತಿ| (ಸ್ನೇಹೋ ರಸ ಏವ ಚ ಪಯೋಭೂತಃ| ಅಜಾತಸ್ಯ) ಸಾಕ್ಷಾದನ್ನಪಾನಾನನುಪ್ರವೇಶಾತ್ ರಸಸ್ಯ ವಾ ಸಮಲತ್ವಾಭಾವಾತ್ (ಅಮಲತ್ವಾಚ್ಚ ರಸಸ್ಯ) ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸ್ಥೂಲಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದ್ಯಸಮ್ಭವಃ|" (ಸಂ.ಶಾ. ಅ.೨)|

Adhikarana caturthapa~jcamayora~ggAnAM cetanAyASca krameNa vyaktiH (57) · Śloka 57

ಚತುರ್ಥೇ ವ್ಯಕ್ತತಾಽಙ್ಗಾನಾಂ, ಚೇತನಾಯಾಶ್ಚ ಪಞ್ಚಮೇ| |೫೭|

ಗರ್ಭಸ್ಯೇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷಾಮಙ್ಗಾನಾಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮತ್ವಾದವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಣಾಂ ವ್ಯಕ್ತತಾ ಭವತಿ| ಚೇತನಾಯಾಃ ಪುನರ್ಮನೋದ್ವಿತೀಯನಾಮಿಕಾಯಾ ಅವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಮೇ ಮಾಸಿ ವ್ಯಕ್ತತಾ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana ShaShThesnAyvAdInAM vyaktatA (57) · Śloka 57

| ಷಷ್ಠೇ ಸ್ನಾಯುಸಿರಾರೋಮಬಲವರ್ಣನಖತ್ವಚಾಮ್||೫೭||

ಷಷ್ಠೇ ಮಾಸ್ಯವ್ಯಕ್ತರೂಪಾಣಾಂ ಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನಾಂ ವ್ಯಕ್ತತಾ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana saptame sarvA~ggaiH pUrNatA (58) · Śloka 58

ಸರ್ವೈಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಮ್ಪೂರ್ಣೋ ಭಾವೈಃ ಪುಷ್ಯತಿ ಸಪ್ತಮೇ| |೫೮|

ಸಪ್ತಮೇ ಮಾಸಿ ಸರ್ವೈಃ-ಸಕಲೈಃ, ಭಾವೈಃ-ವಸ್ತುಭಿಃ, ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಮ್ಪೂರ್ಣೋ ಗರ್ಭಃ ಪುಷ್ಯತಿ-ಪೋಷಂ ಯಾತಿ| ಅಙ್ಗಸಮ್ಪೂರ್ಣಃ ಪುಷ್ಯತೀತ್ಯೇತಾವತೈವ ಪ್ರಕೃತಾರ್ಥಾವಗತೇಃ ಸರ್ವಗ್ರಹಣಮಧಿಕಾರ್ಥದ್ಯೋತನಾಯ| ತೇನ ಸರ್ವೇಣ ಜನ್ಮಜೀವನಲಕ್ಷಣೇನಾರ್ಥೇನಾಙ್ಗೈಶ್ಚ ಸಮ್ಪೂರ್ಣೋ ಭವತೀತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ| ಅಕಾಲಪ್ರಸವತ್ವಾತ್ತು ನ ತಥಾ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಜನ್ಮಜೀವನಲಕ್ಷಣೋ ಯೋಽಸಾವರ್ಥಃ ಸೋಽಪ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞಾಪ್ಯತೇ| ತಥಾ ಚಾಸ್ಮಿನ್ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭೋ ಜಾತೋ ಜೀವತಿ, ಕಿನ್ತ್ವಕಾಲಪ್ರಸವತ್ವಾನ್ನ ತಥಾ ದೀರ್ಘಜೀವಿತತ್ವಾದಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ (ಶ್ಲೋ.೬೬)-"ಕಾಲಃ ಸೂತೇರತಃ ಪರಮ್" ಇತಿ| ಅಮುಮೇವ ಚ ನ್ಯಾಯಂ ಚೇತಸಿ ವಿಧಾಯಾಷ್ಟಮೇ ಮಾಸ್ಯೋಜಃಸ್ವರೂಪನಿಗದನಪ್ರಸ್ತಾವೇ "ಜಾತೋ ನ ಜೀವತಿ ಶಿಶುಃ" ಇತಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ. ೬೩)| ಅನ್ಯಥಾಽಕಾಲಪ್ರಸವತ್ವಾದೇವಾಸ್ಮಿನ್ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಜೀವನಂ ನ ಸಮ್ಭಾವ್ಯತ ಏವ| "ಜಾತೋ ನ ಜೀವತಿ" ಇತ್ಯೇತದ್ವಾಕ್ಯಮನರ್ಥಕಮಿವ ಸ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತಮೇ ಮಾಸಿ ಜಾತೋ ಜೀವತೀತಿ ಸುಪ್ರತಿಪಾದಿತಮೇತತ್|

Adhikarana garBotpIDitA vAtAdayaH kaNDvAdikarAH (58) · Śloka 58

ಗರ್ಭೇಣೋತ್ಪೀಡಿತಾ ದೋಷಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಹೃದಯಮಾಶ್ರಿತಾಃ| ಕಣ್ಡೂಂ ವಿದಾಹಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಕಿಕ್ಕಿಸಾನಿ ಚ||೫೮||

ಗರ್ಭೇಣೋತ್ಪೀಡಿತಾಃ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೀಡಿತಾಃ, ದೋಷಾಃ-ವಾತಾದಯಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ಹೃದಯಮಾಶ್ರಿತಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಕಣ್ಡೂಂ ವಿದಾಹಂ [ ಚ ] ಕುರ್ವನ್ತಿ| ತಥಾ, ಕಿಕ್ವಿಸಾನಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ| ಊರುಸ್ತನೋದರೇ ವಲಿವಿಶೇಷಾ ರೇಖಾಕಾರಾಸ್ತತ್ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಯೋ ಯೇ ಜಾಯನ್ತೇ ತೇ-ಕಿಕ್ವಿಸಸಂಜ್ಞಾಃ| ಕೈಶ್ಚಿತ್ 'ಶೂಕೈರಿವ ಪೂರ್ಣತಾ-ಕಿಕ್ವಿಸಾನಿ' ಇತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಿ| ಪಾಣಿಪಾದಾಂ ಸಮೂಲೇಷು ವಿವಿಧಃ ಸನ್ತಾಪೋ-ವಿದಾಹ ಉಚ್ಯತೇ|

Adhikarana tadupaSamArthaM navanItAdi sevanam (59-62) · Śloka 62

ನವನೀತಂ ಹಿತಂ ತತ್ರ ಕೋಲಾಮ್ಬುಮಧುರೌಷಧೈಃ| ಸಿದ್ಧಮಲ್ಪಪಟುಸ್ನೇಹಂ ಲಘು ಸ್ವಾದು ಚ ಭೋಜನಮ್||೫೯|| ಚನ್ದನೋಶೀರಕಲ್ಕೇನ ಲಿಮ್ಪೇದೂರುಸ್ತನೋದರಮ್| ಶ್ರೇಷ್ಠಯಾ ವೈಣಹರಿಣಶಶಶೋಣಿತಯುಕ್ತಯಾ||೬೦|| ಅಶ್ವಘ್ನಪತ್ರಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ಮರ್ದಯೇತ್| ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸುರಸೈಃ ಸೇಚಯೇತ್ಪುನಃ||೬೧|| ದಾರ್ವೀಮಧುಕತೋಯೇನ ಮೃಜಾಂ ಚ ಪರಿಶೀಲಯೇತ್| |೬೨|

ತತ್ರ-ತೇಷು ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಷು, ಉಪಶಮಾರ್ಥಂ ನವನೀತಂ ಹಿತಮ್, ಅನ್ತರ್ಬಹಿಶ್ಚೋಪಯೋಗಿತಯಾ| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಕೋಲಾಮ್ಬುನಾ ಮಧುರೌಷಧೈಃ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿಶ್ಚ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈಃ, ಸಿದ್ಧಂ-ಪಕ್ವಮ್| ತಥಾ, ತತ್ರ ಭೋಜನಂ ಹಿತಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅಲ್ಪಂ ಪಟು-ಲವಣಂ, ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಯತ್ರ ತದೇವಮ್| ತಥಾ, ಲಘು-ಮಾತ್ರಾಸ್ವಭಾವಾಭ್ಯಾಮ್| ತಥಾ, ಸ್ವಾದು-ಮಧುರಮ್| ತಥಾ, ಚನ್ದನೋಶೀರಯೋರ್ಯಃ ಕಲ್ಕಃ-ಪಿಷ್ಟೋ ಜಲೇನಾಲೋಡಿತಃ, ತೇಮೋರುಸ್ತನೋದರಂ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಶ್ರೇಷ್ಠಯಾ ವಾ-ತ್ರಿಫಲಯಾ ವಾ, ಊರುಸ್ತನೋದರಂ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಯಾ ? ಏಣಾದಿರುಧಿರಪಿಷ್ಟಯಾ| ತಥಾ, ಅಶ್ವಘ್ನಪತ್ರಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ-ಅಭ್ಯಕ್ತಮಙ್ಗಂ ಕೃತ್ವಾ, ಅನನ್ತರಂ ಪಟೋಲನಿಮ್ಬಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಸುರಸೈರ್ಮರ್ದಯೇತ್| ಅಶ್ವಘ್ನಃ-ಕರವೀರಃ| ಸೇಚಯೇತ್ಪುನಃ-ಪರಿಷೇಕಂ ಚ ಕುರ್ಯಾತ್| ದಾರ್ವೀಮಧುಕತೋಯೇನ-ದಾರುಹರಿದ್ರಾಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ವಥಿತೇನ ಜಲೇನ, ಮೃಜಾಂ-ಶುದ್ಧಿಂ ಸ್ನಾನಾದಿಕಾಂ, ಶೀಲಯೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ.ಅ.೩)-"ಪರಿಷೇಕಃ ಪುನರ್ಮಾಲತೀಮಧುಕಸಿದ್ಧೇನಾಮ್ಭಸಾ| ಕಣ್ಡೂಯನಂ ವರ್ಜಯೇತ್ ತ್ವಗ್ಭೇದವೈರೂಪ್ಯಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಸ್ನಾನೋದ್ವರ್ತನಂ ಚ ಶೀಲಯೇತ್| ಮಧುರಂ ಚಾಹಾರಮಲ್ಪಮಲ್ಪಸ್ನೇಹಲವಣಮಲ್ಪೋದಕಾನುಪಾನಂ ಭುಞ್ಜೀತ|" ಇತಿ|

Adhikarana aShTame mAtAputrayorojasaH sa~jcArAdi (62-63) · Śloka 63

ಇದಾನೀಮಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭಸ್ವರೂಪಂ ತತ್ರೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಾಂ ಚಾಚಷ್ಟೇ | ಓಜೋಽಷ್ಟಮೇ ಸಞ್ಚರತಿ ಮಾತಾಪುತ್ರೌ ಮುಹುಃ ಕ್ರಮಾತ್||೬೨|| ತೇನ ತೌ ಮ್ಲಾನಮುದಿತೌ ತತ್ರ ಜಾತೋ ನ ಜೀವತಿ| ಶಿಶುರೋಜೋನವಸ್ಥಾನಾನ್ನಾರೀ ಸಂಶಯಿತಾ ಭವೇತ್||೬೩||

ಓಜಃ-ಸರ್ವಧಾತೂನಾಂ ತೇಜಃ ಕರ್ತೃ, ಮಾತಾಪುತ್ರೌ ಕರ್ಮಭೂತೌ, ಸಞ್ಚರತಿ| ಮಾತಾ ಚ ಪುತ್ರಶ್ಚೇತಿ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| "ಆನಙೃತೋ ದ್ವನ್ದ್ವೇ" ಇತ್ಯಾನಙಾದೇಶಃ| ಕಥಂ ಸಞ್ಚರತಿ ? ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ಕ್ರಮಾತ್-ಕ್ರಮೇಣ, ಕದಾಚಿದ್ಗರ್ಭಿಣೀಮೋಜಃ ಸಞ್ಚರತಿ ಕದಾಚಿತ್ಪುತ್ರಮಿತಿ| ಏವಂ [ ತೇನ-] ಕದಾಚಿತ್ಕೇನೌಜಃಸಞ್ಚರಣೇನ, ತೌ-ಮಾತಾಪುತ್ರೌ, ಮ್ಲಾನಮುದಿತೌಸ್ಯಾತಾಮ್| ತಯಾ ಪೂರ್ವನಿರೂಪಿತಯಾ ಗರ್ಭಗರ್ಭಿಣ್ಯುಭಯಸಮ್ಬದ್ಧಯಾ ನಾಡ್ಯೋಭಯತ್ರ ಸಞ್ಚರತ್ತದೋಜ ಉಭಯಸಮ್ಬದ್ಧಂ ಯದಾ ಗರ್ಭಂ ಸಞ್ಚರತಿ ತದಾ ಗರ್ಭೋ ಮುದಿತೋ-ಹೃಷಿತೋ, ಭವೇದೋಜಃಸಮ್ಪತ್ತ್ಯಾ, ಗರ್ಭಿಣೀ ಚ ಮ್ಲಾನಾ ಭವೇತ್| ಯದಾ ಚ ತದೋಜೋ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಸಞ್ಚರತಿ ತದಾ ತಯೈವೋಜಃ ಸಮ್ಪತ್ತ್ಯಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಮುದಿತಾ ಭವೇತ್, ಶಿಶುರ್ಮ್ಲಾನೋ ಭವೇದೋಜಃ ಸಮ್ಪತ್ತ್ಯಭಾವಾತ್| [ ತತ್ರ-] ತಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ, ಶಿಶುಃ-ಬಾಲೋ, ಜಾತಃ-ಉತ್ಪನ್ನೋ, ನ ಜೀವತಿ| ಕುತಃ ? ಓಜೋನವಸ್ಥಾನಾತ್| ಓಜಸಸ್ತದಾನೀಂ ಶಿಶಾವನವಸ್ಥಿತತ್ವಾತ್,-ಅಚಿರಕಾಲಪ್ರರೂಢತ್ವಾದೋಜಸಃ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಂ ತು ನ ಸರ್ವಮಚಿರಕಾಲಮನವಸ್ಥಿತಮೋಜಃ, ಯಥಾ ಗರ್ಭೇ| ತಸ್ಮಾನ್ನ ತಸ್ಯಾ ನಿರೋಜಸ್ತ್ವಮ್| ಅತ ಏವಾಹ-ನಾರೀಸಂಶಯಿತಾ ಭವೇತ್,-ಕದಾಚಿಜ್ಜೀವತಿ ಕದಾಚಿನ್ನ ಜೀವತೀತಿ ಸಂಶಯಿತಾರ್ಥಃ|

Adhikarana aShTame mAsi kShIrapeyAdi sevanam (64-65) · Śloka 65

ಕ್ಷೀರಪೇಯಾ ಚ ಪೇಯಾಽತ್ರ ಸಘೃತಾಽನ್ವಾಸನಂ ಘೃತಮ್| ಮಧುರೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಶುದ್ಧ್ಯೈ ಪುರಾಣಶಕೃತಸ್ತಥಾ||೬೪|| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಕೋಲಾಮ್ಲಕಷಾಯೇಣ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಶತಾಹ್ವಾಕಲ್ಕಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸತೈಲಘೃತಸೈನ್ಧವಃ||೬೫||

ಅತ್ರ-ಅಷ್ಟಮೇ ಮಾಸಿ, ಕ್ಷೀರಸಂಸ್ಕೃತಾ ಪೇಯಾ ಪಾತವ್ಯಾ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ? ಸಘೃತಾ| ತಥಾ, ಅನ್ವಾಸನಂ ಘೃತಂ ಶಸ್ಯತೇ| ಕೀದೃಕ್? ಮಧುರೈಃ-ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಭಿಃ, ಸಾಧಿತಂ-ಪಕ್ವಮ್| ತಥಾ-ತೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಪುರಾಣಶಕೃತಃ ಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ, ಬಸ್ತಿಃ-ನಿರೂಹಃ , ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ-ಯುಜ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಚ ಬಸ್ತೌ ಕಃ ಕಷಾಯಃ ? ಕಃ ಕಲ್ಕಃ? ಇತ್ಯಾಹ-ಶುಷ್ಕಮೂಲಕೇತಿ| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇಣ, ತಥಾ ಶತಾಹ್ವಾಕಲ್ಕಿತಃ, ತಥಾ ಸಹ ತೈಲೇನ ಘೃತೇನ ಸೈನ್ಧವೇನ ಚ|

Adhikarana prasUtikAlaH (66) · Śloka 66

ತಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ವೇಕಾಹಯಾತೇಽಪಿ ಕಾಲಃ ಸೂತೇರತಃ ಪರಮ್| |೬೬|

ಏಕಂ ಚ ತದಹಶ್ಚೈಕಾಹಮ್| "ರಾಜಾಹಃಸಖಿಭ್ಯಷ್ಟಚ್" ಇತಿ ಟಚ್| "ಅಹ್ನಷ್ಟಖೋರೇವ" ಇತಿ ಟಿಲೋಪಃ| ಏಕಾಹೇನ ಯಾತೋಽತಿಕ್ರಾನ್ತೋಽನ್ತರಿತೋಽಷ್ಟಮೋ ಮಾಸಃ-ಏಕಾಹಯಾತಃ, [ ತಸ್ಮಿನ್| ] ತಸ್ಮಿನ್-ಅಷ್ಟಮೇಮಾಸಿ, ಪುನರೇಕದಿವಸಾತಿಕ್ರಾನ್ತೇಽಪ್ಯತಃ ಪರಂ ಸೂತೇಃ-ಪ್ರಸವಸ್ಯ, ಕಾಲೋ ಯಾವದ್ವರ್ಷಮ್| ಅಪಿಶಬ್ದಾದ್ಯಾತೇ ತ್ವಷ್ಟಮೇ ಮಾಸ್ಯತಃ ಪರಂ ಸೂತೇಃ ಕಾಲ ಇತಿ ಗಮ್ಯತೇ| ಅಷ್ಟಮಾನ್ಮಾಸಾದನನ್ತರಂ ನವಮದಶಮೈಕಾದಶದ್ವಾದಶಮಾಸಾನ್ ಯಾವತ್| ಏಷು ಮಾಸೇಷು ಗರ್ಭೋ ಜಾತೋ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಟ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ಜೀವತಿ|

Adhikarana dvAdaSamAsAdUrdhvaM garBo vikArakari (66) · Śloka 66

| ವರ್ಷಾದ್ವಿಕಾರಕಾರೀ ಸ್ಯಾತ್ಕುಕ್ಷೌ ವಾತೇನ ಧಾರಿತಃ||೬೬||

ವರ್ಷಾದಿತ್ಯಾನನ್ತರ್ಯೇ ಪಞ್ಚಮೀ| ವರ್ಷಾತ್-ದ್ವಾದಶಮಾಸಾದನನ್ತರಂ, ಗರ್ಭಃ ಕುಕ್ಷೌ ವಾತೇನ ಧಾರಿತೋ-ರುದ್ಧನಿಷ್ಕ್ರಮಣೋ, ವಿಕಾರಕಾರೀ ಭವೇತ್ ವಿಕಾರಮವಶ್ಯಂ ಕರೋತಿ| ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶೋಽಪಿ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಪ್ರೋಕ್ತಃ, ಯಥಾ (ಶಾ. ಅ. ೨)-"ಗರ್ಭಸ್ತು ಮಾತೃಪೃಷ್ಠಾಭಿಮುಖೋ ಲಲಾಟೇ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ ಸಙ್ಕುಚಿತಾಙ್ಗೋ ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠೇ ದಕ್ಷಿಣಮ್ ಪಾರ್ಶ್ವಮಾಶ್ರಿತ್ಯಾವತಿಷ್ಠತೇ ಪುಮಾನ್, ವಾಮಂ ಸ್ತ್ರೀ, ಮಧ್ಯಂ ನಪುಂಸಕಮ್| ತತ್ರ ಸ್ಥಿತಶ್ಚ ಗರ್ಭೋ ಮಾತರಿ ಸ್ವಪತ್ಯಾಂ ಸ್ವಪಿತಿ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಬುಧ್ಯತೇ|" ಇತಿ|

Adhikarana navame snigdhaudanAdeH Sastatvam (67) · Śloka 67

ಶಸ್ತಶ್ಚ ನವಮೇ ಮಾಸಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಾಂಸರಸೌದನಃ| ಬಹುಸ್ನೇಹಾ ಯವಾಗೂರ್ವಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಚಾನುವಾಸನಮ್||೬೭||

ನವಮೇ ಮಾಸಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಾಂಸರಸಯುಕ್ತ ಓದನಃ ಶಸ್ತೋ-ಹಿತಃ| ಅಥವಾ, ಪೇಯಾ ಬಹುಸ್ನೇಹಾ ಶಸ್ತೇತಿ ಲಿಙ್ಗವಿಪರಿಣಾಮೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮನುವಾಸನಂ-"ಘೃತಂ ಮಧುರೈಃ ಸಾಧಿತಂ" ಇತ್ಯಾದಿ, ತಚ್ಚ ಶಸ್ತಮ್|

Adhikarana tadA yonau vAtavijayArthaM picusthApanAdi (68) · Śloka 68

ತತ ಏವ ಪಿಚುಂ ಚಾಸ್ಯಾ ಯೋನೌ ನಿತ್ಯಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ವಾತಘ್ನಪತ್ರಭಙ್ಗಾಮ್ಭಃ ಶೀತಂ ಸ್ನಾನೇಽನ್ವಹಂ ಹಿತಮ್||೬೮||

ತತ ಏವ-ಅನ್ವಾಸನಘೃತಾತ್, ಪಿಚುಂ-ನಕ್ತಕಂ, ಅಸ್ಯಾಃ-ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ, ಯೋನೌ ನಿತ್ಯಂ-ಸದಾ, ನಿಧಾಪಯೇತ್-ತತ್ರ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್, ವಾತವಿಜಯಾರ್ಥಮ್| ಪವನೇನಾನಾಕ್ರಾನ್ತಯೋನಿರ್ಹಿ ಸುಖಂ ಗರ್ಭಂ ಸೂತೇ| ತಥಾ, ವಾತಘ್ನಾನಾಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪತ್ರಾಣಿ, ತೇಷಾಂ ಭಙ್ಗಃ-ಸಮೂಹಃ, ತೇನ ಕ್ವಥಿತಮಮ್ಭಃ ಶೀತಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ನಾನೇಽನ್ವಹಂ-ಅಹರಹಃ, ಗರ್ಭಿಣ್ಯೈ ಹಿತಮ್| ಅನ್ವಹಮಿತ್ಯನಶ್ಚೇತಿ ಟಚ್|

Adhikarana garBaprasavaparyantaM garBiNyAH sasnehA~ggatvaM (69) · Śloka 69

ನಿಃಸ್ನೇಹಾಙ್ಗೀ ನ ನವಮಾನ್ಮಾಸಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ವಾಸಯೇತ್| |೬೯|

ನಿಃಸ್ನೇಹಗಾತ್ರಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ನ ವಾಸಯೇತ್, ಅಪಿ ತು ಸಸ್ನೇಹಾಙ್ಗೀಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ನಿಃಶೇಷೇಣ ನಿರಸ್ತಃ ಸ್ನೇಹೋ ಯಸ್ಮಾದಙ್ಗಾತ್ತದೇವಂ ನಿಃಸ್ನೇಹಮಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ನಿಃಸ್ನೇಹಾಙ್ಗೀ, ತಾಮ್| ಅಙ್ಗಗಾತ್ರಕಣ್ಠೇಭ್ಯೋ ವಕ್ತವ್ಯಮಿತಿಙೀಪ್| ಕುತಃ ಕಾಲಾದಾರಭ್ಯ ? ನವಮಾನ್ಮಾಸಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಕಾಲೋಽತ್ರ ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ, ತಥಾಽಪಿ ನವಮಾನ್ಮಾಸಾದಾರಭ್ಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾದ್ಯಾವನ್ಮುಕ್ತಗರ್ಭಶಲ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್, ತಾವನ್ನಿಃಸ್ನೇಹಾಙ್ಗೀಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ನ ಸ್ಥಾಪಯೇದಿತಿ ಲಭ್ಯತೇ| ಸಸ್ನೇಹಾಙ್ಗಧಾರಣಂ ಚ ತಸ್ಯಾಃ ಕುಪಿತವಾಯೋರ್ನಿತ್ಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತತ್ವಾತ್|

Adhikarana putrAdyanumApakAni (69-71) · Śloka 71

ಇದಾನೀಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಯೈರ್ಲಕ್ಷಣೈರವ್ಯಭಿಚಾರಿಭಿಃ ಪುತ್ರದುಹಿತೃನಪುಂಸಕಯಮಕಪ್ರಸವೋಽನುಮೀಯತೇ, ತಾನ್ಯಾಹ | ಪ್ರಾಗ್ದಕ್ಷಿಣಸ್ತನಸ್ತನ್ಯಾ ಪೂರ್ವಂ ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಚೇಷ್ಟಿನೀ||೬೯|| ಪುನ್ನಾಮದೌರ್ಹೃದಪ್ರಶ್ನರತಾ ಪುಂಸ್ವಪ್ನದರ್ಶಿನೀ| ಉನ್ನತೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಕುಕ್ಷೌ ಗರ್ಭೇ ಚ ಪರಿಮಣ್ಡಲೇ||೭೦|| ಪುತ್ರಂ ಸೂತೇಽನ್ಯಥಾ ಕನ್ಯಾಂ ಯಾ ಚೇಚ್ಛತಿ ನೃಸಙ್ಗತಿಮ್| ನೃತ್ಯವಾದಿತ್ರಗಾನ್ಧರ್ವಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಪ್ರಿಯಾ ಚ ಯಾ||೭೧||

ಪ್ರಾಕ್-ಪೂರ್ವಂ, ದಕ್ಷಿಣೇ ಸ್ತನೇ ಸ್ತನ್ಯಂ-ಕ್ಷೀರಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವತಿ ಸಾ ಪುತ್ರಂ ಸೂತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಥಾ, ಪೂರ್ವಂ ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಚೇಷ್ಟಿನೀ| ತಚ್ಚಬ್ದೇನ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಂ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ತೇನ-ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ, ಚೇಷ್ಟಿತಂ-ಗಮನಸ್ವಪನಾದಿಕಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ-ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಚೇಷ್ಟಿನೀ, ಪುತ್ರಂ ಸೂತ ಇತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಪಾದೋತ್ಕ್ಷೇಪಃ, ಹಸ್ತಕರಣೀಯೇ ಚ ಪೂರ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾಣಿನಾ ಚೇಷ್ಟತೇ, ಇತಿ ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಚೇಷ್ಟಾ ಬೋಧ್ಯಾ`| ಪುನ್ನಾಮೇತ್ಯಾದಿ| ಪುಂಲಿಙ್ಗೋಪಲಕ್ಷಿತಂ ನಾಮ-ಪುನ್ನಾಮ, ದೌರ್ಹೃದಂ ಚ ಪ್ರಶ್ನಶ್ಚ ದೌರ್ಹೃದಪ್ರಶ್ನೌ| ಪುನ್ನಾಮ್ನೋರ್ದೌರ್ಹೃದಪ್ರಶ್ನಯೋ ರತಾಭಿಯುಕ್ತಾ, ಪುನ್ನಾಮ್ನಿ ದೌರ್ಹೃದೇ ರತಾ| ದೌರ್ಹೃದಕಾಲೇ ಯೋಽಭಿಲಾಷವಿಶೇಷೋ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಸ ದೌರ್ಹೃದಶಬ್ದವಾಚ್ಯಃ| ತಥಾ, ಪುನ್ನಾಮ್ನಿ ಪ್ರಶ್ನೇಽಭಿರತಾ-ಪುನಃ ಪುನಃ ಪುನ್ನಾಮಪ್ರಶ್ನಂ ಕರೋತಿ| ತಥಾ, ಪುನ್ನಾಮಧೇಯಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್-ಪುರುಷಗಜವಾಜಿವರಾಹಾದೀನ್ ಆಮ್ರದಾಡಿಮಾಶೋಕವೃಕ್ಷಾದೀನ್ ವಾ, ದ್ರಷ್ಟುಂ ಶೀಲಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ತಥಾ, ಉನ್ನತೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠಾಖ್ಯೇ ಕುಕ್ಷೌ| ತಥಾ, ಗರ್ಭೇ-ಗರ್ಭಸಂಸ್ಥಾನೇ, ಪರಿಮಣ್ಡಲೇ-ವರ್ತುಲೇ ಸತಿ, ಪುತ್ರಂ ಸೂತೇ| ಅನ್ಯಥಾ-ಪುತ್ರಪ್ರಸವಸೂಚಕಾದ್ಧೇತೋರ್ವೈಪರೀತ್ಯೇ ಚ, ಕಾನ್ಯಾಂ ಸೂತೇ| ಯಥಾ-ಪ್ರಾಗ್ದಕ್ಷಿಣಸ್ತನಸ್ತನ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ಪುತ್ರಪ್ರಸವಸೂಚಕಂ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಅತೋಽನ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಗ್ವಾಮಸ್ತನಸ್ತನ್ಯೇತ್ಯಾದಿ ಲಕ್ಷಣಂ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಕನ್ಯಾಪ್ರಸವಸೂಚಕಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ಪುತ್ರಪ್ರಸವಲಕ್ಷಣಾದ್ವಿಪರ್ಯಯೇಣ ಕನ್ಯಾಂ ಸೂತೇ, ಯಾವತ್ ಯಾ ಚೇಚ್ಛತಿ ನೃಸಙ್ಗತಿಮ್| ಯಾ ಚ-ಗರ್ಭಿಣೀ ಪುರುಷೇಣ ಸಹ ಸಙ್ಗತಿಮಿಚ್ಛತಿ-ಕಾಮಯತೇ, ಸಾ ಕನ್ಯಾಂ ಸೂತೇ| ತಥಾ ಯಾ ಚ ನೃತ್ಯಾದಿಪ್ರಿಯಾ ಸಾ ಕನ್ಯಾಂ ಸೂತೇ|

Adhikarana ShaNDaprasavalakShaNaM (72) · Śloka 72

ಇದಾನೀಮ್ ಷಣ್ಢಪ್ರಸವಲಕ್ಷಣಮಾಹ ಕ್ಲೀಬಂ ತತ್ಸಙ್ಕರೇ, ತತ್ರ ಮಧ್ಯಂ ಕುಕ್ಷೇಃ ಸಮುನ್ನತಮ್| |೭೨|

ತದಿತ್ಯನೇನಾತ್ರ ಪುತ್ರಪ್ರಸೂತಿಲಕ್ಷಣಂ ದುಹಿತೃಪ್ರಸೂತಿಲಕ್ಷಣಂ ಚ ದ್ವಯಮಪಿ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ದ್ವಯಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಸಙ್ಕರೇ-ಸಙ್ಕೀರ್ಣಲಕ್ಷಣ ತಾಯಾಂ, ಕ್ಲೀಬಂ-ನಪುಂಸಕಂ ಗರ್ಭಂ, ಸೂತೇ| ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಲೀಬೇ ಗರ್ಭೇ ಕುಕ್ಷಿಸ್ಥಿತೇ, ಕುಕ್ಷೇರ್ಮಧ್ಯಂ ಸಮುನ್ನತಂ ಭವತಿ|

Adhikarana yamalagarBalakShaNam (72) · Śloka 72

| ಯಮೌ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೋನ್ನಾಮಾತ್ಕುಕ್ಷೌ ದ್ರೋಣ್ಯಾಮಿವ ಸ್ಥಿತೇ||೭೨||

ಯಮೌ ದ್ವೌ ಗರ್ಭೌ, ಗರ್ಭಿಣೀ ಸೂತೇ| ಕಥಮಿತಿ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮಾಹ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೋನ್ನಾಮಾತ್,- ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೋತ್ಸೇಧಾತ್| ಅತ ಏವ ಕುಕ್ಷೌ-ಉದರೇ, ದ್ರೋಣ್ಯಾಮಿವ ಸ್ಥಿತೇ| ದ್ರೋಣೀ-ಮಧ್ಯನಿಮ್ನಾ, ಕುಕ್ಷಿರಪಿ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೋನ್ನತ್ಯಾ ಮಧ್ಯನಿಮ್ನಾ ಭವತಿ|

Adhikarana navamAsAtprAk sUtikAgRuhASrayo garBiNyAH (73) · Śloka 73

ಪ್ರಾಕ್ ಚೈವ ನವಮಾನ್ಮಾಸಾತ್ ಸಾ ಸೂತಿಗೃಹಮಾಶ್ರಯೇತ್| ದೇಶೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ಸಮ್ಭಾರೈಃ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಸಾಧಕೇಽಹನಿ||೭೩||

ಸಾ-ಗರ್ಭಿಣೀ, ಸೂತಿಗೃಹಂ-ಸೂತಿಕಾಗಾರಂ, ನವಮಾನ್ಮಾಸಾತ್ಪೂರ್ವಮೇವಾಶ್ರಯೇತ್| ಕುತ್ರ ದೇಶೇ ಕೃತಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೇಶೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇ,-ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರವಣ ಉದಕ್ಪ್ರವಣೇ ವಾ, ವಾಸ್ತುವಿದ್ಯಾವಿದ್ಭಿಃ ಪರೀಕ್ಷ್ಯ ಕಲ್ಪಿತಮ್| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಸಮ್ಭಾರೈಃ ಸಮ್ಪನ್ನಂ,-ಸಕಲೈರುಪಕರಣೈರ್ಯುಕ್ತಮ್| ತಥಾ, ಸಾಧಕೇಽಹನಿಶುಭಪುಂನಕ್ಷತ್ರೇ ದಿವಸೇ ಸತಿ|

Adhikarana tadgRuhe sUtyudIkShaNam (74) · Śloka 74

ತತ್ರೋದೀಕ್ಷೇತ ಸಾ ಸೂತಿಂ ಸೂತಿಕಾಪರಿವಾರಿತಾ| |೭೪|

ತತ್ರ-ಸೂತಿಕಾಗೃಹೇ, ಸ್ಥಿತಾ ಸೂತಿಮುದೀಕ್ಷೇತ,-ಅಹಮತ್ರ ಪ್ರಸವಿಷ್ಯ ಇತಿ ಚೇತಸಿ ನಿಧಾಯ ಸಾ-ಗರ್ಭಿಣೀ, ತತ್ರಾಸೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾ ? ಸೂತಿಕಾಪರಿವಾರಿತಾ,-ಅನೇಕವಾರಪ್ರಸವಾನುಭೂತತತ್ಕಾಲೋಚಿತವ್ಯವಹಾರಕುಶಲಾಭಿಃ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಪರಿವಾರಿತಾ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩) "ಬಹುಶಃ ಪ್ರಸೂತಾಭಿರನುರಕ್ತಾಭಿರವಿಷಾದಿನೀಭಿರವಿಸಂವಾದಿನೀಭಿಃಕ್ಲೇಶಸಹಾಭಿಃ ಪರಿವೃತಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಪರಾಽನುಲೋಮನೈರಾಹಾರವಿಹಾರೈರನುಲೋಮಿತವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷಾ ಪ್ರಸವಕಾಲಮುದೀಕ್ಷೇತ| ಸ್ವಲ್ಪೇಽಪಿ ಚ ವಿಣ್ಮೂತ್ರವಿಬನ್ಧೇ ಫಲವರ್ತೀಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana AsannaprasavAyAlakShaNam (74-76) · Śloka 76

ಇದಾನೀಮಾಸನ್ನಪ್ರಸವಾಯಾ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ | ಅದ್ಯಶ್ವಃಪ್ರಸವೇ ಗ್ಲಾನಿಃ ಕುಕ್ಷ್ಯಕ್ಷಿಶ್ಲಥತಾ ಕ್ಲಮಃ||೭೪|| ಅಧೋಗುರುತ್ವಮರುಚಿಃ ಪ್ರಸೇಕೋ ಬಹುಮೂತ್ರತಾ| ವೇದನೋರೂದರಕಟೀಪೃಷ್ಠಹೃದ್ವಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣೇ||೭೫|| ಯೋನಿಭೇದರುಜಾತೋದಸ್ಫುರಣಸ್ರವಣಾನಿ ಚ| ಆವೀನಾಮನು ಜನ್ಮಾತಸ್ತತೋ ಗರ್ಭೋದಕಸ್ತ್ರುತಿಃ||೭೬||

ಅದ್ಯ ವಾ ಶ್ವೋ ವಾ ಆಸನ್ನಃ ಪ್ರಸವಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ಆಸನ್ನ (ಅದ್ಯಶ್ವಃ)-ಪ್ರಸವೇ ಗ್ಲಾನ್ಯಾದಯೋ ಭವೇಯುಃ, ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಗ್ಲಾನಿಃ-ಹರ್ಷಕ್ಷಯಃ| ತಥಾ, ಕುಕ್ಷೀ ಚಾಕ್ಷಿಣೀ ಚ ಕುಕ್ಷ್ಯಕ್ಷಿ, ತಸ್ಯ ಶ್ಲಥತಾ ಶಿಥಿಲತ್ವಂ, ಸ್ವಸ್ಥಾನಾಚ್ಚಲಿತತ್ವಮಿವ| ತಥಾ, ಕ್ಲಮಃ-ಉಪತಾಪಃ| ತಥಾ, ಅಧೋಗುರುತ್ವಾದೀನಿ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ,ಊರ್ವಾದಿಷು ವೇದನಾಪೀಡಾ ಭವತಿ| ತಥಾ, ಯೋನಿಭೇದಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾದ್ಯೋನಿಭೇದಾದೇಃ, ಅನು-ಪಶ್ಚಾತ್, ಆವೀನಾಂ-ಗರ್ಭನಿಷ್ಕ್ರಮಣಕಾಲಶೂಲವಿಶೇಷಾಣಾಂ, ಜನ್ಮ-ಉತ್ಪಾದಃ| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ, ಗರ್ಭೋದಕಸ್ತ್ರುತಿಃ-ತತ್ಕಾಲಂ ಯೋನಿತೋ ಜಲಸ್ತ್ರಾವಃ, ಸ್ತ್ರಾವಮಾತ್ರಃ ಸ ಗರ್ಭೋದಕಸಂಜ್ಞಃ|

Adhikarana garbhasruteranantaraM saghRutapeyA pAnam (77-78) · Śloka 78

ಅಥೋಪಸ್ಥಿತಗರ್ಭಾಂ ತಾಂ ಕೃತಕೌತುಕಮಙ್ಗಲಾಮ್| ಹಸ್ತಸ್ಥಪುನ್ನಾಮಫಲಾಂ ಸ್ವಭ್ಯಕ್ತೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಾಮ್||೭೭|| ಪಾಯಯೇತ್ಸಘೃತಾಂ ಪೇಯಾಂ| |೭೮|

ಅಥ-ಗರ್ಭೋದಕಸ್ತ್ರುತೇರನನ್ತರಂ, ತಾಂ-ಗರ್ಭಿಣೀಂ, ಉಪಸ್ಥಿತಗರ್ಭಾಂಅಭಿಮುಖೀಭೂತಗರ್ಭಾಮಾವಿಜನ್ಮೋದಕಸ್ರಾವಾದಿನಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಸಘೃತಾಂ ಪೇಯಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಕೃತಕೌತುಕಮಙ್ಗಲಾಮ್| ವಿಶಿಷ್ಟಕಾಲ ಏವ ಯೋ ರಕ್ಷಾಬನ್ಧೋ ಬಾಹ್ವಾದೌ ಬಧ್ಯತೇ ಸ ಕೌತುಕವಾಚ್ಯಃ| ಕೌತುಕಾಖ್ಯಂ ಮಙ್ಗಲಂ ಕೌತುಕಮಙ್ಗಲಮ್| ಕೃತಂ ಕೌತುಕಮಙ್ಗಲಂ ಯಸ್ಯಾಃ, ತಾಮ್| ತಥಾ, ಹಸ್ತಸ್ಥಂ ಪುನ್ನಾಮ-ದಾಡಿಮಾದಿ, ಫಲಂ ಯಸ್ಯಾಃ, ತಾಮ್| ತಥಾ, ಸುಷ್ಠು ಅಕ್ತಾಂ-ಅಭ್ಯಕ್ತಾಮ್| ತಥಾ, ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುಸೇಚಿತಾಮ್| ಇತ್ಯಸ್ಯಾನನ್ತರಂ "ಪಾಯಯೇತ್ಪೇಯಾಂ" ಇತಿ ಪಾಠೇನೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಸೇಚನಾದನನ್ತರಂ ಪೇಯಾಪಾನಂ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಬೋಧಯತಿ

Adhikarana BUSayane sthitAyA mardanAdi (78-79) · Śloka 79

ತನೌ ಭೂಶಯನೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್| ಆಭುಗ್ನಸಕ್ಥಿಮುತ್ತಾನಾಮಭ್ಯಕ್ತಾಙ್ಗೀಂ ಪುನಃ ಪುನಃ||೭೮|| ಅಧೋ ನಾಭೇರ್ವಿಮೃದ್ನೀಯಾತ್ಕಾರಯೇಜ್ಜೃಮ್ಭಚಙ್ಕ್ರಮಮ್| |೭೯|

ತನೌ-ಮೃದುನಿ, ಭೂಶಯನೇ ಸ್ಥಿತಾಂ ಮೃದ್ನೀಯಾತ್,-ನ ಖಟ್ವಾದಿಶಯನೇ ಸ್ಥಿತಾಮ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ಸುರಕ್ತಾರ್ಷಭಚರ್ಮಪ್ರಚ್ಛದೇ ಮೃದುನಿ ಭೂಶಯನೇ ಶಯಾನಾಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಕುತೋಽಙ್ಗಾತ್ಪ್ರಭೃತಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಮೃದ್ನೀಯಾತ್ ? ನಾಭೇರಧಃ,-ನೋರ್ಧ್ವಂ ನಾಭೇಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಂ ತಾಮ್ ? ಆಭುಗ್ನಸಕ್ಥಿಮ್, ಆಸಮನ್ತಾದ್ಭುಗ್ನೇ-ಕುಟಿಲೇ, ಸಕ್ಥ್ನೀ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾಽಽಭುಗ್ನಸಕ್ಥಃ, ತಾಂ ತಥಾವಿಧಾಂ ಮೃದ್ನೀಯಾತ್| ತಥಾ, ಪುನಃಪುನರಭ್ಯಕ್ತಾಙ್ಗೀಂ ವಾತಕೋಪಭಯಾತ್| ತಥಾ, ಜೃಮ್ಭೋ ಚಙ್ಕ್ರಮಂ ಚ ತಾಂ ಕಾರಯೇತ್| ಜೃಮ್ಭೋ- ಜೃಮ್ಭಣಮ್| ಚಙ್ಕ್ರಮಃ-ಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ದ್ರುತಗಮನಮ್|

Adhikarana evamanuShThite Palam (79-80) · Śloka 80

ಕಿಮೇವಮನುಷ್ಠಿತೇ ಸತಿ ಭವತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಯಾತ್ಯವಾಗೇವಂ, ತಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಹೃದ್ವಿಮೋಕ್ಷತಃ||೭೯|| ಆವಿಶ್ಯ ಜಠರಂ ಗರ್ಭೋ ಬಸ್ತೇರುಪರಿ ತಿಷ್ಠತಿ| |೮೦|

ಏವಂ-ಅನಯೇತಿಕರ್ತವ್ಯತಯಾಽನುಷ್ಠಿತಯಾ, ಗರ್ಭೋಽವಾಕ್ ಪ್ರಯಾತಿಊರ್ಧ್ವಾದಧೋ ಗಚ್ಛತಿ, ಹೃತ್ಸ್ಥಾನಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯಾಧೋಽವಸ್ಥಿತಿಂ ಕರೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ದದ್ಯಾತ್ ಕುಷ್ಠಲಾಙ್ಗಲಿಕೀವಚಾಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಚಿರಿಬಿಲ್ವಚೂರ್ಣಮುಪಾಘ್ರಾತುಂ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ತಥಾ ಭೂರ್ಜಪತ್ರಶಿಂಶಿಪಾಸರ್ಜರಸಾನಾಮನ್ಯತಮಧೂಮಮನ್ತರಾನ್ತರಾ ಚ| ಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಕಟೀಸಕ್ಥಿದೇಶಾನ್ ಕೋಷ್ಣೇನ ತೈಲೇನಾಭ್ಯಜ್ಯಾನುಸುಖಮಸ್ಯಾ ವಿಮೃದ್ಗೀಯಾತ್| ಏವಮವಾಕ್ ಪರಿವರ್ತತೇ ಗರ್ಭಃ|" ಇತಿ| ಮುಸಲೇನೋಲೂಖಲಂ ಧಾನ್ಯಪೂರ್ಣಮಾಹನನೀಯಂ ಗರ್ಭಸ್ಯಾವಾಕ್ಸ್ಥಿತಯ ಇತಿ ಕೇಚಿದಾಹುಃ| ತದಯುಕ್ತಮ್| ಯತೋ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಸ್ತಾವಹ್ಯಾಯಾಮವರ್ಜನಂ ಸತತಮುಪದಿಷ್ಟಮ್| ವಿಶೇಷತಶ್ಚ ಪ್ರಸವಕಾಲೇ ಪ್ರಚಲಿತಸರ್ವಧಾತುದೋಷಾಯಾಃ ಸುಕುಮಾರಾಯಾನಾರ್ಯಾಃ, ಮುಸಲವ್ಯಾಯಾಮಪ್ರೇರಿತೋ ಹಿ ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ| ವಿಮರ್ದನಾದಿಕ್ರಿಯಾಂ ಚ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಸ್ತಾವತ್ಕಾರಯೇತ್ ಯಾವದ್ಗರ್ಭನಿಷ್ಕ್ರಮಣಂ ನ ಭವತಿ| ಅಥ ಮಾತೃಹೃದಯಾನ್ಮುಕ್ತೋ ಗರ್ಭಃ ಕೇನ ಲಕ್ಷಣೇನ ಜ್ಞಾಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತಲ್ಲಿಙ್ಗಮಿತ್ಯಾದಿ| ತದಿತ್ಯನೇನ ಗರ್ಭಃ ಪರಾಮೃಶ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ, ಲಿಙ್ಗಂ-ಲಕ್ಷಣಂ, ತಲ್ಲಿಙ್ಗಮ್| ಗರ್ಭಸ್ಯೈತಲ್ಲಿಙ್ಗಂ ಯದ್ಧೃದ್ವಿಮೋಕ್ಷತೋ ಹೃದಯಮೋಚನಾದನನ್ತರಂ ಸ ಗರ್ಭೋ ಜಠರಮಾವಿಶ್ಯ ಬಸ್ತೇರುಪರಿ ತಿಷ್ಠತಿ|

Adhikarana garBiNyAH KaTvAropAdi (80) · Śloka 80

ಆವ್ಯೋಽಭಿತ್ವರಯನ್ತ್ಯೇನಾಂ ಖಟ್ವಾಮಾರೋಪಯೇತ್ತತಃ| ||೮೦||

ಆವ್ಯಃ-ಪ್ರಸವಕಾಲಶೂಲವಿಶೇಷಾಃ, ಯಸ್ಮಾದೇನಾಂ-ಗರ್ಭಿಣೀಂ, ಅಭಿತ್ವರಯನ್ತಿ, ಅನವರತಮುತ್ಪದ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್| ತತಃತಸ್ಮಾತ್, ಏನಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ, ಖಟ್ವಾಮಾರೋಪಯೇತ್-ಆರೋಹಯೇತ್|

Adhikarana aBya~ggAdinA yonivikAsanam (81) · Śloka 81

ಅಥ ಸಮ್ಪೀಡಿತೇ ಗರ್ಭೇ ಯೋನಿಮಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಸಾರಯೇತ್| ಮೃದು ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವಾಹೇತ ಬಾಢಮಾಪ್ರಸವಾಚ್ಚ ಸಾ||೮೧||

ಅಥ-ಖಟ್ವಾರೋಹಣಾದನನ್ತರಂ ಖಟ್ವಾಸ್ಥಿತಾಯಾ ಗರ್ಭೇ ಸಮ್ಪೀಡಿತೇ ಸಮನ್ತಾತ್ಪೀಡಿತೇ, ವಾಯುನಾ ಯೋನಿಮುಖಾಕ್ರಾನ್ತತಯಾ, ಅಸ್ಯಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಯೋನಿಂ ಪ್ರಸಾರಯೇತ್-ಆಭ್ಯಙ್ಗಾದಿದಾನೇನ ವಿಕಾಸಯೇತ್| ತತಃ ಸಾ-ಗರ್ಭಿಣೀ, ಗರ್ಭಂ ಮೃದು ಕೃತ್ವಾ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವಾಹೇತ, ಯಾವದ್ಯೋನಿಮುಖೇ ನಾಗತೋ ಗರ್ಭಃ| ಗರ್ಭಂ ಯೋನಿದ್ವಾರಮಾಗತಂ ತು ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಬಾಢಂಭೃಶಂ ಪ್ರವಾಹೇತ, ಆಪ್ರಸವಾತ್-ಪ್ರಸವಂ ಯಾವತ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ಶನೈಃ ಶನೈಶ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರವಾಹಿಷ್ಠಾಃ, ನಿರ್ಗಮೇ ಬಾಢಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಯೋನಿಮುಖಪ್ರತಿಪತ್ತೌ ಬಾಢತರಮಾಪ್ರಸವಾದಿತಿ|" ಇತಿ| ಆಙ್ಮರ್ಯಾದಾ ವಚನ ಇತ್ಯಾಡಃ ಕರ್ಮಪ್ರವಚನೀಯತ್ವೇ ಪಞ್ಚಮ್ಯಪಾಙ್ಪರಿಭಿರಿತಿ ಪಞ್ಚಮೀ|

Adhikarana tasyA harShotpAdanam (82) · Śloka 82

ಹರ್ಷಯೇತ್ತಾಂ ಮುಹುಃ ಪುತ್ರಜನ್ಮಶಬ್ದಜಲಾನಿಲೈಃ| |೮೨|

ತಾಂ-ಗರ್ಭಿಣೀಂ, ಅನನ್ತರಂ [ಮುಹುಃ] ಹರ್ಷಯೇತ್-ಸುಮನಸಂ ಮುಹುಃ ಕಾರಯೇತ್| ಕೇನ? ಪುತ್ರಜನ್ಮಶಬ್ದೇನ,-ಪ್ರಸೂತಾ ಪ್ರಸೂತಾಽಸಿ ಸುಭಗೇ ಧನ್ಯಂ ಪುತ್ರಮಿತ್ಯೇವಂರೂಪೇಣಾಸಕೃತ್ ಸ್ತ್ರೀಭಿರುಚ್ಚಾರಿತೇನ, ತಥಾ ಜಲೇನ ಶೀತಲೇನ, ತಥಾಽನಿಲೇನ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ಏನಾಂ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚ ಸುಭಗೇ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಪ್ರವಾಹಯಸ್ವ ಶೋಭನಸ್ತೇ ಮುಖವರ್ಣಃ ಪುತ್ರಂ ಜನಯಿಷ್ಯಸೀತಿ| ತಥಾಽನ್ಯಾ ತು ವಾಮಕರ್ಣೇಽಸ್ಯಾ ಮನ್ತ್ರಮಿಮಂ ಜಪೇತ್| 'ಕ್ಷಿತಿರ್ಜಲಂ ವಿಯತ್ತೇಜೋ ವಾಯುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ| ಸಗರ್ಭಾಂ ತ್ವಾಂ ಸದಾ ಪಾತು ವೈಶಲ್ಯಂ ಚಾದಧಾತ್ವಿತಿ|| ಪ್ರಸೂಷ್ವ ತ್ವಮವಿಕ್ಲಿಷ್ಟಮವಿಕ್ಲಿಷ್ಟಾ ಶುಭಾನನೇ| ಕಾರ್ತಿಕೇಯದ್ಯುತಿಂ ಪುತ್ರಂ ಕಾರ್ತಿಕೇಯಾಭಿರಕ್ಷಿತಮ್||' ಇತಿ| ತಥಾ, 'ಇಹಾಮೃತಂ ಚ ಸೋಮಶ್ಚ ಚಿತ್ರಭಾನುಶ್ಚ ಭಾಮಿನಿ| ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾಶ್ಚ ತುರಗೋ ಮನ್ದಿರೇ ನಿವಸನ್ತು ತೇ|| ಇದಮಮೃತಮಪಾಂ ಸಮುದ್ಧೃತಂ ವೈ ತವ ಲಘು ಗರ್ಭಮಿಮಂ ಪ್ರಮುಞ್ಚತು ಸ್ತ್ರಿ| ತದನಲಪವನಾರ್ಕವಾಸವಾಸ್ತೇ ಸಹ ಲವಣಾಮ್ಬುಧರೌರ್ದಿಶನ್ತು ಶಾನ್ತಿಮ್||' ಇತಿ| ಅಥಾಪರಾ ಸ್ತ್ರೀ ಗರ್ಭಿಣೀಮನುಶಿಷ್ಯಾತ್| ಅನಾಗತಾಯಾಂ ವೇದನಾಯಾಂ ಮಾ ಪ್ರವಾಹಿಷ್ಠಾಃ| ಅಕಾಲಪ್ರವಾಹಣಂ ಹಿ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾದಿವೇಗಾನಾಮಿವೋದೀರಣಮನರ್ಥಕರಮಹಿತಂ ಚ| ಗರ್ಭಸ್ಯ ಶ್ವಾಸಕಾಸಶೋಫಕುಬ್ಜತಾದಿಕರತ್ವಾತ್|' ಇತಿ|

Adhikarana harShAdyutpAdane Palam (82) · Śloka 82

ಅಥ ಕಿಂ ಹರ್ಷಾದ್ಯುತ್ಪಾದನೇನ ಸ್ಯಾತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಪ್ರತ್ಯಾಯಾನ್ತಿ ತಥಾ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸೂತಿಕ್ಲೇಶಾವಸಾದಿತಾಃ||೮೨||

ತಥಾ-ತೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಹರ್ಷಾದಿಜನನೇನ, ಪ್ರಾಣಾಃ ಸೂತೇಃ ಕ್ಲೇಶಾಃ-ಆಧಯಃ, ತತ್ಕೃತಾನಿ ದುಃಖಾನಿ, ತೈರವಸಾದಿತಾಃ-ಗ್ಲಾನಿಂ ನೀತಾಃ, ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯಾಯಾನ್ತಿ-ಪುನರ್ನವೀಭವನ್ತಿ|

Adhikarana garBasya sa~gge kRuShNasarpanirmokena dhUpanAdi (83-87) · Śloka 87

ಧೂಪಯೇದ್ಗರ್ಭಸಙ್ಗೇ ತು ಯೋನಿಂ ಕೃಷ್ಣಾಹಿಕಞ್ಚುಕೈಃ| ಹಿರಣ್ಯಪುಷ್ಪೀಮೂಲಂ ಚ ಪಾಣಿಪಾದೇನ ಧಾರಯೇತ್||೮೩|| ಸುವರ್ಚಲಾಂ ವಿಶಲ್ಯಾಂ ವಾ ಜರಾಯ್ವಪತನೇಽಪಿ ಚ| ಕಾರ್ಯಮೇತತ್ತಥೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಬಾಹ್ವೋರೇನಾಂ ವಿಕಮ್ಪಯೇತ್||೮೪|| ಕಟೀಮಾಕೋಟಯೇತ್ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾ ಸ್ಫಿಜೌ ಗಾಢಂ ನಿಪೀಡಯೇತ್| ತಾಲುಕಣ್ಠಂ ಸ್ಪೃಶೇದ್ವೇಣ್ಯಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿ ದದ್ಯಾತ್ಸ್ನುಹೀಪಯಃ||೮೫|| ಭೂರ್ಜಲಾಙ್ಗಲಿಕೀತುಮ್ಬೀಸರ್ಪತ್ವಕ್ಕುಷ್ಠಸರ್ಷಪೈಃ| ಪೃಥಗ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ ಯೋನಿಲೇಪನಧೂಪನಮ್||೮೬|| ಕುಷ್ಠತಾಲೀಸಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ ಪಾಯಯೇತ್| ಯೂಷೇಣ ವಾ ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಬಾಲ್ವಜೇನಾಸವೇನ ವಾ||೮೭||

ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸಙ್ಗೇ-ಸಕ್ತೌ, ಯೋನಿಂ ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೇನ ಧೂಪಯೇತ್-ಧೂಪನಂ ಯೋನೌ ಕುರ್ಯಾತ್| ಧೂಪಯೇದಿತಿ "ಗುಪೂಧೂಪ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಆಯಪ್ರತ್ಯಯಃ, ತತೋ ವಿಧೌ ಲಿಙ್| ತಥಾ, ಹಿರಣ್ಯಪುಷ್ಪೀಮೂಲಂ ಪಾಣಿನಾ ಪಾದೇನ ಚ ಸಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ಧಾರಯೇತ್| ಅಥವಾ, ಸುವರ್ಚಲಾಂ ವಿಶಲ್ಯಾಂ ವಾ ಧಾರಯೇತ್| ಏತತ್-ಗರ್ಭಸಙ್ಗೋಕ್ತಂ, ಜರಾಯೋಃ-ಅಪರಾಖ್ಯಸ್ಯ, ಅಪತನೇ-ಅನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತೌ, ಕಾರ್ಯಂ-ವಿಧಾತವ್ಯಮ್| ನ ಕೇವಲಂ ಗರ್ಭಸಙ್ಗೋಕ್ತಂ ಕಾರ್ಯಂ ಯಾವದೇನಾಂ-ಅಪತಿತಜರಾಯುಂ, ಬಾಹ್ವೋರ್ದ್ವಯೋರುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ವಿಕಮ್ಪಯೇತ್-ವಿಧುನೀತ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ನ ಚೇದಪರಾ ಪತತಿ ತತೋ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾಣಿನಾ ನಾಭೇರುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಬಲವದುತ್ಪೀಡ್ಯಾನ್ಯೇನ ಪೃಷ್ಠತ ಉಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ವಿಧುನುಯಾತ್|" ಇತಿ| ತಥಾ, ಪಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾ ಕಟೀಮಾಕೋಟಯೇದಿತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕಟ್ಯಾಂ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಘಾತಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಸ್ಫಿಜೌ ಯುತೌ ಸುಷ್ಠು ನಿಪೀಡಯೇತ್| ತಥಾ, ವೇಣ್ಯಾ-ಕೇಶರಚನಾವಿಶೇಷಾಖ್ಯಯಾ, ತಾಲುಕಣ್ಠಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ವೇಣ್ಯಾಽಙ್ಗುಲ್ಯಾ ವಾ ಕೇಶವೇಷ್ಟಿತಯಾ ವಾ ತಾಲುಕಣ್ಠಂ ಪರಾಮೃಶೇತ್|" ಇತಿ| ತಥಾ, ಮೂರ್ಧ್ನಿ-ಮಸ್ತಕೇ, ಸ್ನುಹೀಪಯಃ-ಸುಧಾದುಗ್ಧಂ ದದ್ಯಾತ್| ತಥಾ ಭೂರ್ಜಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ಅಥವಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಕೃತ್ವಾ, ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ, ಯೋನ್ಯಾ ಲೇಪನಂ ಧೂಪನಂ ಚ ಕಾರ್ಯಮಿತಿ ಶೇಷಃ| ಕುಷ್ಠತಾಲೀಸಪತ್ರಯೋಃ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ-ಸುರಾಭಾಗೇನೋಪರಿಸ್ಥಿತೇನ, ತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಅಥವಾ, ಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಯೂಷೇಣ-ಕ್ವಾಥೇನ, ಪಾಯಯೇತ್| ಬಾಲ್ವಜೇನಾಸವೇನ ವಾ| ಬಲ್ವಜಂ ವಾರಿಣಾ ಆಸುತ್ಯ ರಾತ್ರೌ ಧಾರಿತಂ ತಚ್ಛೀತಕಷಾಯೋ ಬಾಲ್ವಜ ಆಸವ ಉಚ್ಯತೇ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ಭೂರ್ಜಪತ್ರಕಾಚಮಣಿಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೈಶ್ಚ ಯೋನಿಂ ಧೂಪಯೇತ್| ಭೂರ್ಜಗುಗ್ಗುಲುಭ್ಯಾಂ ವಾ| ಶಾಲಿಮೂಲಸಿದ್ಧೇನ ವಾ ಸರ್ಪಿಷಾ ಯೋನಿಮಭ್ಯಜ್ಯ ಕಟುಕಾಲಾಬುಜಾಲಿನೀನಿಮ್ಬಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕೈರ್ಧೂಪಯೇತ್| ಅನಭ್ಯಕ್ತಾಂ ವಾ ಕಟುತೈಲಮಿಶ್ರೈಃ ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ವಾ ತೈಲಾಕ್ತೈರಾಲಿಮ್ಪೇತ್| ಗುಡನಾಗರಕಲ್ಕೇನ ವಾ| ತದೇವ ವಾ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಲಾಙ್ಗಲೀಮೂಲಕಲ್ಕೇನ ವಾ ಪಾಣಿಪಾದಮುದರಂ ಚ ಲಿಮ್ಪೇತ್|" ಇತಿ| ತಥೋಕ್ತಮ್ (ಸಂ. ಶಾ. ಅ. ೩)-"ಕುಷ್ಠೈಲಾಕಲ್ಕಂ ವಾ ಸುರಯಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಅರ್ಕಾಲರ್ಕಕಷಾಯಂ ವಾ ಸುರೋನ್ಮಿಶ್ರಮ್| ಕುಷ್ಠಲಾಙ್ಗಲಿಕೀಮೂಲಕಲ್ಕಂ ವಾ ಮದ್ಯಮೂತ್ರಾನ್ಯತರೇಣ| [ ವತ್ಸಕಾದಿಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಮದ್ಯೇನ| ] ಶತಪುಷ್ಪಾಕುಷ್ಠಮದನಹಿಙ್ಗುಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಚ ತೈಲಸ್ಯ ಪಿಚುಂ ಗ್ರಾಹಯೇತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana tato~anuvAsanam (88-90) · Śloka 90

ಶತಾಹ್ವಾಸರ್ಷಪಾಜಾಜೀಶಿಗ್ರುತೀಕ್ಷ್ಣಕಚಿತ್ರಕೈಃ| ಸಹಿಙ್ಗುಕುಷ್ಠಮದನೈರ್ಮೂತ್ರೇ ಕ್ಷೀರೇ ಚ ಸಾರ್ಷಪಮ್||೮೮|| ತೈಲಂ ಸಿದ್ಧಂ ಹಿತಂ ಪಾಯೌ ಯೋನ್ಯಾಂ ವಾಽಪ್ಯನುವಾಸನಮ್| ಶತಪುಷ್ಪಾವಚಾಕುಷ್ಠಕಣಾಸರ್ಷಕಲ್ಕಿತಃ||೮೯|| ನಿರೂಹಃ ಪಾತಯತ್ಯಾಶು ಸಸ್ನೇಹಲವಣೋಽಪರಾಮ್| ತತ್ಸಙ್ಗೇ ಹ್ಯನಿಲೋ ಹೇತುಃ ಸಾ ನಿರ್ಯಾತ್ಯಾಶು ತಜ್ಜಯಾತ್||೯೦||

ಶತಾಹ್ವಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಾರ್ಷಪಂ ತೈಲಂ ಮೂತ್ರೇ ಕ್ಷೀರೇ ಚೋಭಯಸ್ಮಿನ್ ಸಿದ್ಧಂ ಪಕ್ವಂ, ಅನುವಾಸನಂ ಹಿತಮ್| ಕ್ವ? ಪಾಯೌ-ಗುದೇ| ಅಥವಾ ಯೋನ್ಯಾಂ ಗರ್ಭನಿಷ್ಕ್ರಮಣದ್ವಾರೇ| ತಥಾ, ಶತಾಹ್ವಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಕಲ್ಕಿತೋ ನಿರೂಹೋಬಸ್ತಿಕಲ್ಪೋಕ್ತೌ ಯೌಗಿಕಃ, ಸಹ ಸ್ನೇಹೇನ ಲವಣೇನ ಚ ವರ್ತಮಾನಃ, ಆಶು ಶೀಘ್ರಮೇವ, ಅಪರಾಂ-ಜರಾಯುಸಂಜ್ಞಾಂ, ಪಾತಯತಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸಙ್ಗೇಽನಿಲೋ ಹೇತುಃ-ವಾಯುಃ, ಕಾರಣಮ್| ತಜ್ಜಯಾತ್-ವಾತಜಯಾತ್, ಸಾ-ಅಪರಾ, ನಿರ್ಯಾತಿ-ಕುಕ್ಷಿತೋ ಬಹಿರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ| ಪವನವಿಜಯೇ ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಧಾನಮ್| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೯/೧)-" ವಾತೋಲ್ಬಣೇಷು ದೋಷೇಷು ವಾತೇ ವಾ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ|" ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತು ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಆಸ್ಥಾಪನೇಽನುವಾಸನೇ ಚ ಸನ್ನಿವೇಶವಿಶೇಷ ಉಕ್ತಃ| ಯಥಾ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "ಗರ್ಭಿಣೀಂ ತು ನ್ಯುಬ್ಜಾಮಾಸ್ಥಾಪಯೇದನುವಾಸಯೇಚ್ಚ| ತಥಾಽಸ್ಯಾ ವಿವೃತಮಾರ್ಗತಯಾ ಸಮ್ಯಗೌಷಧಮನುಪ್ರವಿಶತಿ|" ಇತಿ|

Adhikarana kuSalayoShitA tasyAharaNam (91) · Śloka 91

ಕುಶಲಾ ಪಾಣಿನಾಽಕ್ತೇನ ಹರೇತ್ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೇನ ವಾ| |೯೧|

ಅಥವಾ ಕುಶಲಾ-ತದ್ವ್ಯಾಪಾರನಿಪುಣಾ ಯೋಷಿತ್, ಪಾಣಿನಾ ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಕ್ತೇನ ತಾಂ ಹರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ಪಾಣಿನಾ ? ಕ್ಲೃಪ್ತನಖೇನ, ಕ್ಲೃಪ್ತಾಃ-ಕಲ್ಪಿತಾಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ, ನಖಾ ಯಸ್ಯ ತೇನ, ತಥಾವಿಧೇನ ಪಾಣಿನಾ ನಾಲಾನುಸಾರತ ಆಕರ್ಷೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೩)- "[ ಉಮಾ ] ಶಾಲ್ಮಲೀಪಿಚ್ಛಯಾ ವಾ ಸಘೃತಯಾ ಯೋನಿಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ವಿಧುನುಯಾತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana tailena mardanAdi (91) · Śloka 91

| ಮುಕ್ತಗರ್ಭಾಪರಾಂ ಯೋನಿಂ ತೈಲೇನಾಙ್ಗಂ ಚ ಮರ್ದಯೇತ್||೯೧||

ಗರ್ಭಶ್ಚಾಪಾರಾ ಚ ಗರ್ಭಾಪರಮ್, ಮುಕ್ತಂ ಗರ್ಭಾಪರಂ ಯಯಾ ಯೋನ್ಯಾ, ತಾಂ ಯೋನಿಂ ತೈಲೇನ ಮರ್ದಯೇತ್| ಅಙ್ಗಂ-ಶರೀರಂ ಚ, ಮರ್ದಯೇತ್|

Adhikarana makkalAKye roge yavakShArapAnAdi (92-93) · Śloka 93

ಮಕ್ಕಲ್ಲಾಖ್ಯೇ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಕೋಷ್ಠಶೂಲೇ ತು ಪಾಯಯೇತ್| ಸುಚೂರ್ಣಿತಂ ಯವಕ್ಷಾರಂ ಘೃತೇನೋಷ್ಣಜಲೇನ ವಾ||೯೨|| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ವಾ ಗುಡವ್ಯೋಷತ್ರಿಜಾತಕರಜೋನ್ವಿತಮ್| |೯೩|

ಮಕ್ಕಲ್ಲಾಖ್ಯೇ ರೋಗ ಉತ್ಪನ್ನೇ ಶಿರೋಬಸ್ತಿಕೋಷ್ಠಶೂಲಲಕ್ಷಣೇ ಸತಿ ಯವಕ್ಷಾರಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಿತಂ ಘೃತೇನಾಥವೋಷ್ಣಜಲೇನ ತಾಂ ಸೂತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಬು ವಾ ತಾಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಗುಡವ್ಯೋಷತ್ರಿಜಾತಕರಜೋನ್ವಿತಮ್| ಗುಡ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಾವಪಿ ಪುರಾಣೋಽತ್ರ ಗುಡೋ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ, ಪಥ್ಯತ್ವಾತ್| ಮಕ್ಕಲ್ಲಾಖ್ಯೋ-ರೋಗಃ| ಶಿರೋಬಸ್ತಿಕೋಷ್ಠಶೂಲ ಇತಿ ಲಾಘವೇನ ತನ್ತ್ರಕೃತಾಽಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್|

Adhikarana bAlasyopacAraH (93) · Śloka 93

| ಅಥ ಬಾಲೋಪಚಾರೇಣ ಬಾಲಂ ಯೋಷಿದುಪಾಚರೇತ್||೯೩||

ಅಥ ಬಾಲಂ-ಜಾತಮಾತ್ರಮೇವ, ಉಪಾಚರೇತ್-ಉಪಪಾದಯೇತ್| ಕಾ ? ಯೋಷಿತ್,-ಬಹುಕೃತ್ವಃ ಪ್ರಸೂತಾ, ನ ಪುಮಾನ್| ಕೇನ ? ಬಾಲೋಪಚಾರೇಣ, ಬಾಲೋಪಚರಣೀಯೋಕ್ತೇನಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿನಾ|

Adhikarana buBukShitAyA tailamAtrAdi pAnam (94-95) · Śloka 95

ಸೂತಿಕಾ ಕ್ಷುದ್ವತೀ ತೈಲಾದ್ಧೃತಾದ್ವಾ ಮಹತೀಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಞ್ಚಕೋಲಕಿನೀಂ ಮಾತ್ರಾಮನು ಚೋಷ್ಣಂ ಗುಡೋದಕಮ್||೯೪|| ವಾತಘ್ನೌಷಧತೋಯಂ ವಾ, ತಥಾ ವಾಯುರ್ನ ಕುಪ್ಯತಿ| ವಿಶುಧ್ಯತಿ ಚ ದುಷ್ಟಾಸ್ರಂ ದ್ವಿತ್ರಿರಾತ್ರಮಯಂ ಕ್ರಮಃ||೯೫||

ಸೂತಿಕಾ ಕ್ಷುದ್ವತೀ-ಬುಭುಕ್ಷಿತಾ ಸತೀ, ತೈಲಾದಥವಾ ಘೃತಾನ್ಮಹತೀಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಮ್ ? ಪಞ್ಚಕೋಲಕಂ ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾಯಾಸ್ತಾಂ ಪಞ್ಚಕೋಲಕಿನೀಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣೀಕೃತಪಞ್ಚಕೋಲಕಯುಕ್ತಾಂ ತಾಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅಷ್ಟಾಭಿರ್ಯಾಮೈರ್ಯಾ ಜರಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಾ ಸ್ನೇಹ ಮಾತ್ರಾ ಮಹತೀ| ಅನು ಚೋಷ್ಣಂ ಗುಡೋದಕಂ ಪಿಬೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ವಾತಹರದ್ರವ್ಯಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ಪಿಬೇತ್| ತಥಾ-ಏವಂ ಕೃತೇ ಸತಿ, ವಾರ್ಯುನ ಕುಪ್ಯತಿ-ನ ಕೋಪಂ ಯಾತಿ ಶೂನ್ಯಂ ಕೋಷ್ಠಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ| ದುಷ್ಟಂ ರಕ್ತಂ ಚ ವಿಶುಧ್ಯತಿ| ಅಯಂ-ಏಷಃ, ಕ್ರಮೋ ದ್ವಿರಾತ್ರಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ವಾ ಯಥಾಯೋಗಂ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana snehAyogyAyAH snehaMvinA pUrvavidhiH (96) · Śloka 96

ಸ್ನೇಹಾಯೋಗ್ಯಾ ತು ನಿಃಸ್ನೇಹಮಮುಮೇವ ವಿಧಿಂ ಭಜೇತ್| ಪೀತವತ್ಯಾಶ್ಚ ಜಠರಂ ಯಮಕಾಕ್ತಂ ವಿವೇಷ್ಟಯೇತ್||೯೬||

ಸ್ನೇಹಪಾನಾಯೋಗ್ಯಾ ತು ಸ್ತ್ರೀ-ಯಾ ಸ್ನೇಹಂ ನಾರ್ಹತಿ ಸಾ, ನಿಃಸ್ನೇಹಂ-ಸ್ನೇಹಂ ವಿನಾ, ಅಮುಮೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವಿಧಿಂ, ಭಜೇತ್| ಪೀತವತ್ಯಾಶ್ಚ ತಸ್ಯಾ ಜಠರಂ ಯಮಕಾಕ್ತಂ-ತೈಲಘೃತಾಭ್ಯಾಮಭ್ಯಕ್ತಂ, ವಿವೇಷ್ಟಯೇದ್ವಾಸಸೇತಿ ಶೇಷಃ| ಪೀತವತ್ಯಾ ಇತ್ಯವಿಶೇಷನಿರ್ದೇಶಃ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ನೇಹಯೋಗ್ಯಾ ಸ್ನೇಹಂ ಪೀತವತೀ, ಸ್ನೇಹಾಯೋಗ್ಯಾ ತೂಷ್ಣಂ ಗುಡೋದಕಂ ಪೀತವತೀ, ಅಥವಾ ವಾತಘ್ನೌಷಧತೋಯಂ ಪೀತವತೀ, ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಯೋ ನಿರ್ದೇಶಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಥಃ|

Adhikarana snAtAyAH peyApAnam (97-99) · Śloka 99

ಜೀರ್ಣೇ ಸ್ನಾತಾ ಪಿಬೇತ್ಪೇಯಾಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೌಷಧಸಾಧಿತಾಮ್| ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವಿದಾರ್ಯಾದಿವರ್ಗಕ್ವಾಥೇನ ಸಾಧಿತಾ||೯೭|| ಹಿತಾ ಯವಾಗೂಃ ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಾ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ ಪಯಸಾಽಥವಾ| ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ಪರಂ ಚಾಸ್ಯೈ ಕ್ರಮಶೋ ಬೃಂಹಣಂ ಹಿತಮ್||೯೮|| ದ್ವಾದಶಾಹೇಽನತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಪಿಶಿತಂ ನೋಪಯೋಜಯೇತ್| |೯೯|

ಸ್ನೇಹೇ ಜೀರ್ಣೇ ಕವೋಷ್ಣಗುಡೋದಕೇ ವಾತಘ್ನೌಷಧತೋಯೇ ವಾ, ಅನನ್ತರಂ ಸ್ನಾತಾ ಸತೀ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೌಷಸಾಧಿತಾಂ-ಪಞ್ಚಕೋಲಕೃತಾಂ, ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್| ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ-ಅನನ್ತರಂ, ವಿದಾರ್ಯಾದಿವರ್ಗೋಕ್ತೌಷಧೈಃ ಸಿದ್ಧಾ ಯವಾಗೂಃ- ಪೇಯಾ,ಸ್ನೇಹಾಢ್ಯಾ ಹಿತಾ| ಅಥವಾ ಸಾತ್ಮ್ಯತಃ-ಸಾತ್ಮ್ಯವಶಾತ್, ಪಯಸಾ-ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಾಧಿತಾ, ಯವಾಗೂರ್ಹಿತಾ| ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ಪರಂ-ಅನನ್ತರಂ, ಕ್ರಮಶೋ-ನ ಸಹಸಾ, ತಸ್ಯೈ ಬೃಂಹಣಂ ಹಿತಮ್| ಬೃಂಹಣಂ ಚ ಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯಮಧುರವರ್ಗಸಿದ್ಧೈರಭ್ಯಙ್ಗೋದ್ವರ್ತನಪರಿಷೇಕಾವಗಾಹನೈರ್ಹೃದ್ಯೈಶ್ಚಾನ್ನಪಾನೈರ್ವಿಧಾತವ್ಯಮ್| ದ್ವಾದಶಾಹೇಽನತಿಕ್ರಾನ್ತೇ-ಅಪರಿಸಮಾಪ್ತೇ, ಪಿಶಿತಂ-ಮಾಸಂ, ನೋಪಯೋಜಯೇತ್-ನಾಭ್ಯವಹಾರಯೇತ್, ಸ್ಕನ್ದಾದಿದ್ವಾದಶಗ್ರಹಾಭಿಷಙ್ಗಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಮಾಂಸಭೋಜನೇನ ಹಿ ಕದಾಚಿತ್ತೈರಭಿಷಙ್ಗೋ ಭವೇತ್, ತೇಷಾಂ ಮಾಂಸಾದತ್ವಾತ್|

Adhikarana sUtAyAH yatnenopacAraH (99-100) · Śloka 100

| ಯತ್ನೇನೋಪಚರೇತ್ಸೂತಾಂ ದುಃಸಾಧ್ಯೋ ಹಿ ತದಾಮಯಃ||೯೯|| ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಪ್ರಸವರುಕ್ಕ್ಲೇದಾಸ್ರಸ್ರುತಿಪೀಡನೈಃ| |೧೦೦|

ಸೂತಾಂ ಸ್ತ್ರೀಂ ಯತ್ನೇನ-ತಾತ್ಪರ್ಯೇಣ, ಉಪಚರೇತ್-ಉಪಕ್ರಮೇತ್| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತಸ್ಯಾ ಆಮಯೋ-ರೋಗೋ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ-ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣೋಪಕ್ರಮ್ಯಃ| ಕಿಮಿತಿ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಗರ್ಭೇತ್ಯಾದಿ| ವೃದ್ಧಿಶ್ಚ ಪ್ರಸವಶ್ಚ ವೃದ್ಧಿಪ್ರಸವೌ, ಗರ್ಭಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಪ್ರಸವೌ ಚ ರುಕ್ ಚ ಕ್ಲೇದಾಸ್ರಸ್ರುತಿಶ್ಚ ಪೀಡನಂ ಚ ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಪ್ರಸವರುಕ್ಕ್ಲೇದಾಸ್ರಸ್ರುತಿಪೀಡನಾನಿ, ತೈರ್ಹೇತುಭೂತೈಸ್ತದಾಮಯೋ ದುಃಸಾಧ್ಯಃ| ರುಕ್-ಪ್ರವಾಹವೇದನಾ|

Adhikarana evaM sArdhamAsavidhiH (1) · Śloka 1

| ಏವಂ ಚ ಮಾಸಾದಧ್ಯರ್ಧಾನ್ಮುಕ್ತಾಹಾರಾದಿಯನ್ತ್ರಣಾ||೧೦೦|| ಗತಸೂತಾಭಿಧಾನಾ ಸ್ಯಾತ್ಪುನರಾರ್ತವದರ್ಶನಾತ್| ೧೦೦ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭಾವಕ್ರಾನ್ತಿರ್ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧||

ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಸಾರ್ಧಂ ಮಾಸಮುಪಸ್ಕೃತಾ ಕ್ರಮೇಣ ಮುಕ್ತಾಹಾರವಿಹಾರಯನ್ತ್ರಣಾ ಸ್ಯಾತ್| ಅಧ್ಯರ್ಧಮಾಸಾತ್ಪರೇಣ ಗತಸೂತಾಭಿಧಾನಾವ್ಯಪೇತಪ್ರಸೂತಿವ್ಯಪದೇಶಾ, ಪುನರಾರ್ತವದರ್ಶನಾದ್ಭವೇತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೨)- "ಜರಾಯುಣಾ ಮುಖೇ ಛನ್ನೇ ಕಣ್ಠೇ ಚ ಕಫವೇಷ್ಟಿತೇ| ವಾಯೋರ್ಮಾರ್ಗನಿರೋಧಾಚ್ಚ ನ ಗರ್ಭಸ್ಥಃ ಪ್ರರೋದಿತಿ||" ಇತಿ| ಇತಿಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭಾ- ವಕ್ರಾನ್ತಿರ್ನಾಮ ಪ್ರಥಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧||