4. marmavibhāgaśārīrō'dhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਙ੍ਗਵਿਭਾਗਾਦਨ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਮਰ੍ਮਣਾਮਙ੍ਗਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਗਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ, ਅਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਬਹੁਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਪਥਗੁਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯੈਵਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯਾਰਮ੍ਭੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana marmaviBAgaSArIro~adhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||

ਮ੍ਰਿਯਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਙ੍ਗ ਉਪਹਤ ਇਤਿ ਮਰ੍ਮ| ਵਿਭਜਨਂ-ਵਿਭਾਗਃ, ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਵਿਭਾਗੋ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਃ| ਸੋਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇਸ੍ਤੀਤਿ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਦਿਤ੍ਵਾਦਚ੍| ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨ ਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਾਰੀਰਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana marmaNAM saMKyA (1) · Śloka 1

ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਬਕ੍ਤੁਮਾਹ ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਮ੍| |੧|

ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਾਣਿ-ਅਧਿਕਾਨਿ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍-ਸ਼ਤੇ, ਤਦੇਵਮ੍|

Adhikarana teShAM sthAnAni (1-2) · Śloka 2

ਤੇਸਾਮੇਕਾਦਸ਼ਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਪਥਕ੍ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਸ੍ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਵੋਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨਵੋਰਸਿ||੧|| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤੁ ਜਤ੍ਰੋਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਚ| |੨|

ਤੇਸਾਂ-ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਪਥਕ੍-ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਬਾਹ੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਯੋਰੇਕਾਦਸ਼ਾਦਿਸ਼ੇਤ੍, ਏਵਂ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸ਼ਾਕਾਸੁ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਕੋਸ੍ਠੇ-ਜਠਰੇ, ਤ੍ਰੀਣਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ| ਉਰਸਿ-ਵਕ੍ਸਸਿ, ਨਵਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ| ਪਸ੍ਠੇ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼| ਜਤ੍ਰੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਜਤ੍ਰੁਣ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍, ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਥਾ ਸਪ੍ਤ, ਏਵਂ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜਤ੍ਰੋਰਿਤਿ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਮਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ 'ਅਨਿਤ੍ਯਮਾਗਮਸ਼ਾਸਨਮ੍' ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨੁਮ੍ ਨ ਕਤਃ|

Adhikarana talahRunmarmaNaH sthAnaM karma ca (2-3) · Śloka 3

ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਂ ਮਰ੍ਮਣਾਮਾਪਾਦਤਲਾਨ੍ਮਸ੍ਤਕਂ ਯਾਵਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦੇਸ਼ਸਮਾਸ਼੍ਰਯੇਣ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸਂਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਰ੍ਮਾਣਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ | ਮਧ੍ਯੇ ਪਾਦਤਲਸ੍ਯਾਹੁਰਭਿਤੋ ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲਿਮ੍||੨|| ਤਲਹਨ੍ਨਾਮ ਰੁਜਯਾ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਤਾ| |੩|

ਪਾਦਤਲਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯੇ-ਮਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲਿਮਭਿਤੋ-ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲੇਃ ਪਾਦਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨ੍ਯਾ ਆਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨ, ਯਤ੍ਪਾਦਤਲਂ-ਪਾਦਪਸ੍ਠਂ, ਤਤ੍ਰ ਤਲਹਨ੍ਨਾਮ ਮਰ੍ਮਾਹੁਃ, ਪੂਰ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲਿਮਿਤਿ "ਆਬਿਤਃ [ ਪਰਿਤਃ ਸਮਯਾਨਿਕਸਾਹਾਪ੍ਰਤਿਯੋਗੇਪਿ" ਇਤਿ ] ਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੋਗੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ-ਆਹਤਸ੍ਯ, ਪਞ੍ਚਤਾ-ਮਰਣਂ, ਭਵਤਿ| ਕਯਾ? ਰੁਜਯਾ,-ਵੇਦਨਯਾ|

Adhikarana kShiprasya sthAnaM karma ca (3) · Śloka 3

| ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਾਕ੍ਸੇਪਮਾਰਣਮ੍||੩||

ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਿਸ਼੍ਚ, ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ-ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਂ, ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਮਾਕ੍ਸੇਪਮਾਰਣਂ-ਆਕ੍ਸੇਪਕਾਖ੍ਯੇਨ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਮਾਰਯਤਿ|

Adhikarana kUrcasya sthAnaM karma ca (4) · Śloka 4

ਤਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਕੂਰ੍ਚਃ ਪਾਦਭ੍ਰਮਣਕਮ੍ਪਕਤ੍| |੪|

ਤਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਣ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍, ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ-ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਵਿਮੁਚ੍ਯ, ਕੂਰ੍ਚੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਪਾਦਸ੍ਯ ਭ੍ਰਮਣਂ ਕਮ੍ਪਂ ਚ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana kUrchaSirasaH sthAnaM karma ca (4) · Śloka 4

| ਗੁਲ੍ਫਸਨ੍ਧੇਰਧਃ ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰਃਸ਼ੋਫਰੁਜਾਕਰਮ੍||੪||

ਗੁਲ੍ਫਸਨ੍ਧੇਰਧਃ ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਕਰਮ੍|

Adhikarana gulPasya sthAnaM karma ca (5) · Śloka 5

ਜਙ੍ਘਾਚਰਣਯੋਃ ਸਨ੍ਧੌ ਗੁਲ੍ਫੋ ਰੁਕ੍ਸ੍ਤਮ੍ਭਮਾਨ੍ਦ੍ਯਕਤ੍| |੫|

ਜਙ੍ਘਾਚਰਣਯੋਃ ਸਨ੍ਧੌ-ਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਗੁਲ੍ਫੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਰੁਕ੍ ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਚ, ਤਾਨਿ ਕਰੋਤਿ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਮਿਵਾਙ੍ਗਸ੍ਯ|

Adhikarana indrabasteH sthAnaM karma ca (5) · Śloka 5

| ਜਙ੍ਘਾਨ੍ਤਰੇ ਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤਿਰ੍ਮਾਰਯਤ੍ਯਸਜਃ ਕ੍ਸਯਾਤ੍||੫||

ਜਙ੍ਘਨ੍ਤਰੇ-ਜਙ੍ਘਾਮਧ੍ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣਿਪ੍ਰਭਤਿਦ੍ਵਾਦਸ਼ਭਿਰਙ੍ਗੁਲੈਃ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਨ੍ਮਾਰਯਤਿ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਤਮ੍ਭਨੇ ਯਤਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਦਿਤਿ ਹੇਤੁਰੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਃ| ਏਸ ਏਵ ਨ੍ਯਾਯੋਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਨੁਸਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਤੇਨ ਯਤ੍ਰ ਯਦ੍ਧੇਤੁਕਂ ਮਾਰਣਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਧੇ ਕਥਿਤਂ, ਤਤ੍ਰ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਯਤਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ|

Adhikarana jAnunaH sthAnaM karma ca (6) · Śloka 6

ਜਙ੍ਹ੍ਘੋਰ੍ਵੋਃ ਸਙ੍ਗਮੇ ਜਾਨੁ ਖਞ੍ਜਤਾ ਤਤ੍ਰ ਜੀਵਤਃ| |੬|

ਜਙ੍ਘੋਰ੍ਵੋਃ ਸਙ੍ਗਮੇ-ਸਨ੍ਧੌ, ਜਾਨੁਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਤ੍ਰ-ਜਾਨੁਨਿ ਵਿਦ੍ਧੇ, ਪੁਰੁਸੋ ਮ੍ਰਿਯਤ ਏਵ| ਅਥ ਜੀਵਤਿ ਤਤੋਸ੍ਯ ਜੀਵਤਃ ਪੁਂਸਃ ਖਞ੍ਜਤਾ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਰਣਂ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯੇਤਿ ਬੋਧਯਤਿ|

Adhikarana ANImarmaNaH sthAnaM karma ca (6) · Śloka 6

| ਜਾਨੁਨਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਣ੍ਯੂਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੋਫਕਤ੍||੬||

ਜਾਨੁਨਃ-ਜਾਨੁਸਨ੍ਧੇਃ, ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਾਣੀਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ੋਫਕਰਮ੍|

Adhikarana urvImarmaNaH sthAnaM karma ca (7) · Śloka 7

ਉਰ੍ਵ੍ਯੂਰੁਮਧ੍ਯੇ ਤਦ੍ਵੇਧਾਤ੍ਸਕ੍ਥਿਸ਼ੋਸੋਸ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍| |੭|

ਉਰ੍ਵੀ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ ਊਰੁਮਧ੍ਯੇ| ਤਦ੍ਵੇਧਾਤ੍-ਤਦਭਿਘਾਤਾਤ੍, ਸਕ੍ਥਿਸ਼ੋਸਃ-ਊਰੁਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍| ਸਕ੍ਥਿਸ਼ੋਸੋਸ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍,ਸ੍ਯਾਤ੍ ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਧੇ ਸਤ੍ਯਪਿ|

Adhikarana lohitAkShasya sthAnaM karma ca (7) · Śloka 7

| ਊਰੁਮੂਲੇ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਂ ਹਨ੍ਤਿ ਪਕ੍ਸਮਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍||੭||

ਊਰੁਮੂਲੇ- ਉਰ੍ਵ੍ਯਾਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸਨ੍ਧੇਰਧਸ੍ਤਾਲ੍ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਂ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਪਕ੍ਸਂ ਹਤ੍ਯਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਵ੍ਯਧੇ ਸਤ੍ਯਪਿ|

Adhikarana viTapasya sthAnaM karma ca (8) · Śloka 8

ਮੁਸ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਟਪਂ ਸਣ੍ਢਤਾਕਰਮ੍| |੮|

ਮੁਸ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਟਪਂ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਂ ਪੁਂਸਃ ਸਣ੍ਢਤਾਕਰਂ-ਨਿਰਪਤ੍ਯਤਾਕਰਮ੍|

Adhikarana iti sakthnoH pratyekamekAdaSa marmANi ,tathA bAhvoH pratyekamekAdaSa ,atra maNibandha kUrparakakShAdhRu~gmarmaNAM sthAnaM karma , (8-9) · Śloka 9

| ਇਤਿ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਸ੍ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਣੋਰ੍ਮਣਿਬਨ੍ਧੋਤ੍ਰ ਗੁਲ੍ਫਵਤ੍||੮|| ਕੂਰ੍ਪਰਂ ਜਾਨੁਵਤ੍ਕੌਣ੍ਯਂ ਤਯੋਰ੍ਵਿਟਪਵਤ੍ਪੁਨਃ| ਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸਮਧ੍ਯੇ ਕਕ੍ਸਾਧਕ੍ ਕੁਣਿਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਰ ਜਾਯਤੇ||੯||

ਇਤਿ-ਏਵਮਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕਾਦਸ਼ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਵੋਃ-ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਬਾਹ੍ਵੋਃ, ਤਲਹਦਾਦੀਨ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਥ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹਮਣੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ-ਬਾਹੁਮਰ੍ਮਸੁ, ਗੁਲ੍ਫੇਨ ਤੁਲ੍ਯੋ ਮਣਿਬਨ੍ਧਃ, ਸਂਜ੍ਞਾਮਾਤ੍ਰਭੇਦਃ, ਜਾਨੁਤੁਲ੍ਯਂ ਕੂਰ੍ਪਰਮ੍| ਤਯੋਃ-ਮਣਿਬਨ੍ਧਕੂਰ੍ਪਰਾਖ੍ਯਯੋਰ੍ਬਾਹੁਮਰ੍ਮਣੋਃ, ਵਿਦ੍ਧਯੋਃ ਕੌਣ੍ਯਂ-ਪਾਣਿਪਾਣ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਕੁਬ੍ਜਤ੍ਵਮ੍| ਵਿਟਪੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਕ੍ਸਾ ਚਾਕ੍ਸਸ਼੍ਚ ਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸੌ, ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਟਪੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਕਕ੍ਸਾਧਕ੍ਸਂਜ੍ਞਂ ਮਰ੍ਮ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਕੁਣਿਤ੍ਵਂ-ਬਾਹੁਪਾਣ੍ਯਙ੍ਗੁਲਿਕੁਬ੍ਜਤਾ, ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana gudamarmaNaH sthAnaM karma ca (10) · Śloka 10

ਇਤਿ ਸ਼ਾਖਾਸੁ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਦੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਨ੍ਤਰਾਧੌ ਕਥਯਤਿ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧਃ ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨੋ ਵਿਡ੍ਵਾਤਵਮਨੋ ਗੁਦਃ| |੧੦|

ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ਤ੍ਰਭੇਦਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਧਾਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧੋ ਗੁਦੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ ਚ ਵਿਡ੍ਵਾਤੌ-ਵਾਤਵਰ੍ਚਸੀ, ਵਮਤਿਉਦ੍ਗਿਰਤਿ, ਇਤਿ ਵਿਡ੍ਵਾਤਵਮਨਃ| ਬਾਹੁਲਕਾਤ੍ਕਰ੍ਤਰਿ ਲ੍ਯੁਟ੍| ਸ ਗੁਦਃ ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦੇਵ, ਹਨ੍ਤਿ| ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨ ਇਤਿ "ਅਮਨੁਸ੍ਯਕਰ੍ਤਕੇ ਚ" ਇਤਿ ਠਕ੍| ਗੁਦਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍, ਨ ਚਾਰ੍ਧਰ੍ਚਾਦਿਸ੍ਵਯਮਸ੍ਤਿ|

Adhikarana bastimarmaNaH sthAnaM karma ca (10-12) · Śloka 12

ਅਧੁਨਾ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਖ੍ਯਮਾਹ | ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੋ ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਰੋ ਬਸ੍ਤਿਰਲ੍ਪਾਸ੍ਰਮਾਂਸਗਃ||੧੦|| ਏਕਾਧੋਵਦਨੋ ਮਧ੍ਯੇ ਕਟ੍ਯਾਃ ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍| ਤੇਸ਼੍ਮਰੀਵ੍ਰਣਾਦ੍ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਭਯਤਸ਼੍ਚ ਸਃ||੧੧|| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਨਾਵ੍ਯੇਕਤੋ ਭਿਨ੍ਨੇ ਵ੍ਰਣੋ ਰੋਹੇਚ੍ਚ ਯਤ੍ਨਤਃ| |੧੨|

ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ਼ਯ ਆਧਾਰੋ ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੋ-ਯਤ੍ਰ ਮੂਤ੍ਰਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ, ਸ ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਰਃ-ਚਾਪਵਤ੍ ਕੁਟਿਲਃ| ਅਨੇਨਾਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ ਚ ਬਸ੍ਤਿਨਾਮ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਅਸ੍ਰਂ ਚ ਮਾਂਸਂ ਚਾਸ੍ਰਮਾਂਸੇ, ਅਲ੍ਪੇ ਅਸ੍ਰਮਾਂਸੇ ਗਚ੍ਛਤਿ| "ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋਪਿ ਦਸ਼੍ਯਤੇ" ਇਤਿ ਡਃ| ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥੋ ਨ ਬਹੁਰਕ੍ਤਮਾਂਸਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਏਕਮਧੋਵਦਨਂ ਯਸ੍ਯਾਸਾਵੇਕਾਧੋਵਦਨਃ| ਕਟ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯ ਇਤਿ ਸ੍ਥਾਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਕਟ੍ਯਾ ਮਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇਸਾਵਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਸ ਵਿਦ੍ਧਃ ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦੇਵ, ਅਸੂਨ੍-ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍, ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਤੇਸ਼੍ਮਰੀਵ੍ਰਣਾਤ੍-ਅਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਯੋ ਵ੍ਰਣਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ-ਅਸ਼੍ਮਰੀਵ੍ਰਣੇ, ਉਭਯਤਃ-ਉਭਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਚ, ਸ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾਸੌ ਸਦ੍ਯੋਸੂਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬਸ੍ਤਾਵੇਕ [ਤਃ-ਏਕ]ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ, ਭਿਨ੍ਨੇ-ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ, ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਰਾਵੀ ਵ੍ਰਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਚ ਯਤ੍ਨਤਃ-ਆਦਰੇਣੋਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤੋ, ਰੋਹਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ|

Adhikarana nABimarmaNaH sthAnaM karma ca (12-13) · Śloka 13

| ਦੇਹਾਮਪਕ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸਰ੍ਵਸਿਰਾਸ਼੍ਰਯਃ||੧੨|| ਨਾਭਿਃ ਸੋਪਿ ਹਿ ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨੋ| |੧੩|

ਆਮਂ ਚ ਪਕ੍ਵਂ ਚਾਮਪਕ੍ਵੇ, ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸ੍ਥਾਨੇ, ਆਮਪਕ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਥਾਨੇ ਆਮਪਕ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ, ਦੇਹਸ਼੍ਚਾਮਪਕ੍ਵਸ੍ਥਾਨੇ ਚ ਦੇਹਾਮਪਕ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ| ਤਤ੍ਰੈਕਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਦੇਹਮਧ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ, ਤਥੋਭਯੋਰਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ-ਅਨ੍ਤਰਾਲੇ, ਨਾਭਿਰ੍ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ| ਸ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਸਿਰਾਣਾਂ-ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਗਾਨਾਂ ਆਸ਼੍ਰਯਃ-ਆਧਾਰਃ| ਸੋਪਿ ਹਿ ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨਃ| ਅਪਿਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਹਿਰ੍ਯਸ੍ਮਾਦਰ੍ਥੇ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਗੁਦਬਸ੍ਤੀ ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨੌ ਯਾਵਨ੍ਨਾਭਿਰਪਿ ਵਿਦ੍ਧਃ ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨਃ| ਨਾਭਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪੁਂਸ੍ਤਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍|

Adhikarana hRudayamarmaNaH sthAnaM karma ca (13) · Śloka 13

ਦ੍ਵਾਰਮਾਮਾਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਚ| ਸਤ੍ਵਾਦਿਧਾਮ ਹਦਯਮ੍ ਸ੍ਤਨੋਰਃ ਕੋਸ੍ਠਮਧ੍ਯਗਮ੍||੧੩||

ਹਦਯਂ ਨਾਮ ਯਨ੍ਮਰ੍ਮ ਤਦਪਿ ਸਦ੍ਯੋਘ੍ਨਮ੍| ਤਚ੍ਚਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਂਮੁਖਮ੍| ਤੇਨ ਹਿ ਦ੍ਵਾਰੇਣਾਨ੍ਨਪਾਨਮਾਮਾਸ਼ਯੇ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਸਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ-ਸਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮਸਾਂ, ਤਥਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚਾਰ੍ਥਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ, ਤਥਾਤ੍ਮਨਃ-ਚੇਤਸਃ, ਧਾਮ-ਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਤਨੋਰਃ ਕੋਸ੍ਠਮਧ੍ਯਗਮ੍| ਸ੍ਤਨੌ ਚੋਰਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤਨੋਰਃਕੋਸ੍ਠਂ, ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ ਗਚ੍ਛਤਿ-ਸ੍ਥਿਤਿਂ ਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਕੋਸ੍ਠਵਕ੍ਸਸੋਃ ਸ੍ਤਨਯੋਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਸ੍ਥਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana stanarohitasya sthAnaM karma ca,stanamUlasya sthAnaM karma ca (14) · Śloka 14

ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਮੂਲਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਸ੍ਤਨਯੋਰ੍ਵਦੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਸ੍ਰਕਫਾਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠੋ ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍ਤਯੋਃਕ੍ਰਮਾਤ੍||੧੪||

ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਂ ਚ ਮੂਲਂ ਚ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਤਨਸ੍ਯੈਵ, ਤੇ| ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਸ੍ਤਨਮੂਲੇ ਆਖ੍ਯੇ-ਸਂਜ੍ਞੇ, ਯਯੋਸ੍ਤੇ ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਮੂਲਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ ਵਦੇਤ੍| ਕ੍ਵ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ? ਸ੍ਤਨਯੋਃ| ਕ੍ਰਮਾਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮਿਹਾਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਸ੍ਤਨਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤੇ| ਸ੍ਤਨਯੋਰਧੋ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਸ੍ਤਨਮੂਲੇ| ਤਯੋਃ-ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਸ੍ਤਨਮੂਲਾਖ੍ਯਯੋਰ੍ਮਰ੍ਮਣੋਰ੍ਵਿਦ੍ਧਯੋਃ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਸ੍ਰਕਫਾਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ, ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤ੍ਯਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠੇ ਨਰੋ ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍, ਸ੍ਤਨਮੂਲੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਕਫੇਨ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠੋ ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana apastamBamarmaNoH sthAnaM karma ca (15) · Śloka 15

ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਵੁਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨਾਡ੍ਯਾਵਨਿਲਵਾਹਿਨੀ| ਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠੋਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਾਸਾਤ੍ਕਾਸਾਚ੍ਚ ਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੫||

ਉਰਸਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਨਾਡ੍ਯਾਵਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਖ੍ਯੇ ਮਰ੍ਮਣੀ| ਅਨਿਲਵਾਹਿਨੀ-ਵਾਤਵਹੇ| ਅਤ੍ਰ ਮਰ੍ਮਦ੍ਵਯੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਰਕ੍ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਃ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana apalApamarmaNoH sthAnaM karma ca (16-17) · Śloka 17

ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੋਰਸੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਯੋਰੇਵ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਅਧੋਂਸਕੂਟਯੋਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਪਾਲਾਪਾਖ੍ਯਮਰ੍ਮਣੀ||੧੬|| ਤਯੋਃ ਕੋਸ੍ਠੇਸਜਾ ਪੂਰ੍ਣੇ ਨਸ਼੍ਯੇਦ੍ਯਾਤੇਨ ਪੂਯਤਾਮ੍| |੧੭|

ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਤਥੋਰਸਃ, ਅਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ-ਅਨ੍ਤਰਾਲੇ, ਤਯੋਰੇਵ ਚਪਸ੍ਟੋਰਸੋਃ, ਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਤਯੋਰੁਪਰਿਭਾਗਯੋਰਂਸਕੂਟਯੋਰਧਃ, ਅਪਾਲਾਪਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਯੋਰ੍ਵਿਦ੍ਧਯੋ ਰਕ੍ਤੇਨ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪੂਰ੍ਣੇ, ਪੂਯਤਾਂ ਯਾਤੇਨ-ਗਤੇਨ, ਲੋਹਿਤੇਨ ਨਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਯਾਵਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪੂਯਤਾਂ ਨ ਯਾਤਂ ਤਾਵਜ੍ਜੀਵਤਿ| ਨ ਤੁ ਰਕ੍ਤਕੋਸ੍ਠਪੂਰਣਮਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਮ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana kaTIkataruNayoHsthAnaM karma ca (17-18) · Śloka 18

ਇਦਾਨੀਂ ਪਸ੍ਠੇ ਵਕ੍ਤਿ | ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਣੀਕਰ੍ਣੌ ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਥਿਤੇ||੧੭|| ਵਂਸ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸ੍ਫਿਜੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਟੀਕਤਰੁਣੋ ਸ੍ਮਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯਾਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਹੀਨਰੂਪੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੮||

ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ-ਉਭਯਤਃ, ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਰੋਣੀਕਰ੍ਣੌ ਸ੍ਥਿਤੇ| ਵਂਸ਼ਾਸ਼੍ਰਿਤੇ-ਵਂਸ਼ਪ੍ਰਤਿਵਦ੍ਧੇ, ਸ੍ਫਿਜੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍, ਦ੍ਵੇਸ੍ਥਿਨੀ ਕਟੀਕਤਰੁਣੇ-ਏਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ, ਸ੍ਮਤੇ-ਉਕ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਰ੍ਮਦ੍ਵਯੇ ਵਿਦ੍ਧੇ, ਰਕ੍ਤਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਹੀਨਰੂਪੋ-ਵਿਗਤਕਾਨ੍ਤਿਃ ਸਨ੍, ਨਰੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana kukundarayoH sthAnaM karma ca (19-20) · Śloka 20

ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਂ ਹ੍ਯੁਭਯਤੋ ਯੌ ਸਨ੍ਧੀ ਕਟੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਜਘਨਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇ ਮਰ੍ਮਣੀ ਤੌ ਕੁਕੁਨ੍ਦਰੌ||੧੯|| ਚੇਸ੍ਟਾਹਾਨਿਰਘਃਕਾਯੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਤਦ੍ਵ੍ਯਧਾਤ੍| |੨੦|

ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੋਭਯੋਃ ਕਟਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਯੌ ਸਨ੍ਧੀ ਜਘਨਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇਨਾਨ੍ਤਃ, ਤੌ ਕੁਕੁਨ੍ਦਰੌ ਨਿਮ੍ਰਾਕਾਰੌ ਸਨ੍ਧਿਮਮਰ੍ਣੀ| ਤਦ੍ਵ੍ਯਧਾਤ੍-ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਧਾਤ੍, ਅਧਃਸ਼ਰੀਰੇ ਚੇਸ੍ਟਾਹਾਨਿਃ-ਗਮਨਾਕੁਞ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਾਵਧਃਕਾਯੋਸ਼ਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਜ੍ਞਾਨਂ-ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਂਵਿਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਮੁਭਯਤ ਇਤਿ "ਉਭਸਰ੍ਵਤਸੋਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਦ੍ਵਿਤੀਯਾ|

Adhikarana nitambamarmaNoH sthAnaM karma ca (20-21) · Śloka 21

| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰਨਿਬਦ੍ਧੌ ਯਾਵੁਪਰਿ ਸ਼੍ਰੋਣਿਕਰ੍ਣਯੋਃ||੨੦|| ਆਸ਼ਯਚ੍ਚਾਦਨੌ ਤੌ ਤੁ ਨਿਤਮ੍ਬੌ ਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਗੌ| ਅਧਃਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ੋਫੋਤ੍ਰ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਮਰਣਂ ਤਤਃ||੨੧||

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰੇ-ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਧ੍ਯੇ, ਨਿਬਦ੍ਧੌ-ਪ੍ਰਤਿਵਦ੍ਧੌ ਲਗ੍ਨੌ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰਨਿਬਦ੍ਧੌ ਯੌ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੋਣਿਕਰ੍ਣਯੋਰੁਪਰਿ-ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍, ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯ ਆਸ਼ਯਾਃ-ਅਧਾਰਾ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਛਾਦਨੌ, ਨਿਤਮ੍ਬੌ-ਨਿਤਮ੍ਬਸਂਜ੍ਞੌ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੌ| ਤੌ ਚ ਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਗੌ-ਤਰੁਣਸਂਜ੍ਞੇਸ੍ਥ੍ਨਿ ਸ੍ਥਿਤਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਮਰ੍ਮਦ੍ਵਯੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ, ਅਧਃਕਾਯੇ ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਧਃਸ਼ਰੀਰ ਏਵ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ-ਅਲ੍ਪਬਲਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਵ੍ਯਾਪਾਰਾਕ੍ਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਤਤੋ-ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਮਰਣਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana pArSvasandhimarmaNoH sthAnaM karma ca (22-23) · Śloka 23

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰਨਿਬਦ੍ਧੌ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਜਘਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ| ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧੀ ਤਯੋਰ੍ਯਧਾਤ੍||੨੨|| ਰਕ੍ਤਪੂਰਿਤਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭਵਃ| |੨੩|

ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰਨ੍ਤਰਂ-ਮਧ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਰ ਨਿਬਦ੍ਧੌ-ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੌ, ਸਨ੍ਧੀ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੌ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧੀ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ| ਤਤਸ਼੍ਚੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰ ਏਕਃ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਨ੍ਧਿਃ| ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤੌ ਕਥਮ੍ ? ਜਘਨਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਜਘਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ| ਏਵਮੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਘਨਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮਧ੍ਯ ਏਕਃ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸ੍ਥਿਤ ਇਤਿ| ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਧਾਤ੍ ਪੁਂਸੋ ਰਕ੍ਤਪੂਰਿਤਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਭਵਃ-ਅਪਰਸ਼ਰੀਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਮਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana bRuhatImarmaNoH sthAnaM karma ca (23-24) · Śloka 24

| ਸ੍ਤਨਮੂਲਾਰ੍ਜਵੇ ਭਾਗੇ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸਿਰੇ||੨੩|| ਬਹਤ੍ਯੌ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਰਣਂ ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍| |੨੪|

ਸ੍ਤਨਯੋਰ੍ਮੂਲਂ-ਸ੍ਤਨਮੂਲਂ ਤਸ੍ਯਾਰ੍ਜਵੇ ਭਾਗੇ-ਸ੍ਪਸ੍ਟ ਉਦ੍ਦੇਸ਼ੇ, ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਾਸ਼੍ਰਯੇ ਸਿਰੇ-ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯੋਭਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪ੍ਰਤਿਬਦ੍ਧੇ ਸਿਰੇ, ਬਹਤ੍ਯੌ-ਏਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞੇ ਮਰ੍ਮਣੀ| ਤਤ੍ਰ-ਮਰ੍ਮਦ੍ਵਯੇ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਮਰਣਂ ਭਵਤਿ ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍, ਨਾਨ੍ਯਥਾ|

Adhikarana aMsaPalakamarmaNoH sthAnaM karma ca (24-25) · Śloka 25

| ਬਾਹੁਮੂਲਾਭਿਸਮ੍ਬਦ੍ਧੇ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ||੨੪|| ਅਂਸਯੋਃ ਫਲਕੇ ਬਾਹੁਸ੍ਵਾਪਸ਼ੌਸੌ ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਧਾਤ੍| |੨੫|

ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਮੂਲੇ ਬਾਹੁਮੂਲੇ,-ਯਤ੍ਰ ਬਾਹੂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤੌ| ਮੂਲੇ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾ, ਵਕ੍ਸਮੂਲਵਤ੍| ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੇ ਬਾਹੁਮੂਲਯੋਰਾਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧੇ-ਸਂਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟੇ| ਕੇ ਤੇ ? ਅਂਸਯੋਃ ਫਲਕੇ| ਅਸਮਾਸਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚਨ੍ਦੋਨੁਰੋਧਾਤ੍| ਫਲਕਸ੍ਯ ਚ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਂ ਲੋਕਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਲ੍ਲਿਙ੍ਗਸ੍ਯੇਤਿ| ਅਂਸਫਲਕਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ| ਤਯੋਰ੍ਵ੍ਯਧਾਤ੍ ਬਾਹੁਸ੍ਵਾਪਸ਼ੋਸੌ ਭਵਤਃ| ਸ੍ਵਾਪ ਇਵ ਸ੍ਵਾਪਃ, ਯਥਾ ਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨਮਙ੍ਗਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਬਾਹੂ ਅਂਸਫਲਕੇ ਵਿਦ੍ਧੇ ਭਵਤਃ|

Adhikarana aMsamarmaNoH sthAnaM karma ca (25-26) · Śloka 26

| ਗ੍ਰੀਵਾਮੁਭਯਤਃ ਸ੍ਨਾਵ੍ਨੀ ਗ੍ਰੀਵਾਬਾਹੁਸ਼ਿਰੋਨ੍ਤਰੇ||੨੫|| ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਂਸਪੀਠਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਵਂਸੌ ਬਾਹੁਕ੍ਰਿਯਾਹਰੌ| |੨੬|

ਗ੍ਰੀਵਾਯਾ ਉਭਯੋਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਨਾਵ੍ਨੀ ਦ੍ਵੇ ਅਂਸਾਵੁਚ੍ਯੇਤੇ| ਕ੍ਵ ਸ੍ਥਿਤੌ ? ਗ੍ਰੀਵਾਬਾਹੁਸ਼ਿਰੋਨ੍ਤਰੇ| ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਸ੍ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਨੋਃ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਤੇਸਾਮਨ੍ਤਰਾਲੇ ਸ੍ਥਿਤੌ| ਕਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨੌ? ਸ੍ਕਨ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਂਸਯੋਃ ਪੀਠ ਇਵ ਪੀਠੇ,-ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਨੇ, ਯਤ੍ਰਾਂਸੌ ਤਿਸ੍ਠਤਃ| ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਚਾਂਸਪੀਠੇ ਚ, ਤੇਸਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ-ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ, ਯਯੋਸ੍ਤਾਵੇਵਾਂਸੌ ਵਿਦ੍ਧੌ ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ-ਆਕੁਚ੍ਚਨਪ੍ਰਸਾਰਣਾਦਿਕਾ, ਤਾਂ ਹਰਤਃ, ਤੌ ਬਾਹੁਕ੍ਰਿਯਾਹਰੌ|

Adhikarana nIlAmarmaNoH sthAnaM karma ca,manyAmarmaNoH sthAnaM karma ca (26-27) · Śloka 27

| ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਮੁਭਯਤਃ ਸਿਰਾ ਹਨੁਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ||੨੬|| ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਾਸੁ ਨੀਲੇ ਦ੍ਵੇ ਮਨ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ ਸ੍ਮਤੇ| ਸ੍ਵਰਪ੍ਰਣਾਸ਼ਵਕਤ੍ਯਂ ਰਸਾਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਤਦ੍ਵ੍ਯਧੇ||੨੭||

ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸਿਰਾ ਯਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਹਨ੍ਵੋਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ, ਤਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਸਿਰੇ ਨੀਲੇ ਨਾਮ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ, ਮਨ੍ਯੇ ਨਾਮ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣਿ ਸ੍ਮਤੇ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਾਸਾਂ ਵ੍ਯਧਸ੍ਤਦ੍ਵਯਧਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਦ੍ਵ੍ਯਧੇ ਸ੍ਵਰਪ੍ਰਣਾਸ਼ਾਦਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਵਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਃ ਸ੍ਵਰਪ੍ਰਾਣਾਸ਼ਃ,-ਸ੍ਵਰਹਾਨਿਃ| ਅਥਵਾ ਵੈਕਤ੍ਯਮ੍, ਤਚ੍ਚ ਪ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਵਰਸ੍ਯੈਵ, ਸ੍ਵਰਭਾਵਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਸਾਜ੍ਞਾਨਂ-ਰਸਾਨਵਬੋਧਃ|

Adhikarana mAtRukAmarmaNAM sthAnaM karma ca (28) · Śloka 28

ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਮੁਭਯਤੋ ਜਿਹ੍ਵਾਨਾਸਾਗਤਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਪਥਕ੍ ਚਤਸ੍ਰਸ੍ਤਾਃ ਸਦ੍ਯੋ ਘ੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍ਮਾਤਕਾਹ੍ਵਯਾਃ||੨੮||

ਕਣ੍ਠਨਾਡ੍ਯਾ ਉਭਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸਿਰਾ ਜਿਹ੍ਵਾਗਤਾਸ੍ਤਥਾ ਨਾਸਾਗਤਾਃ ਪਥਕ੍-ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ, ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਤਸ੍ਰਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚਤਸ੍ਰਃ| ਤਾ ਮਾਤਕਾਹ੍ਵਯਾਃ-ਮਾਤਕਾਸਂਜ੍ਞਾਃ, ਵਿਦ੍ਧਾਃ ਸਦ੍ਯੋਸੂਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਏਤਾਨਿ ਮਾਤਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਸਿਰਾਮਰ੍ਮਾਣਿ|

Adhikarana kRukATikAmarmaNoH sthAnaM karma ca (29) · Śloka 29

ਕਕਾਟਿਕੇ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਸਨ੍ਧੌ, ਤਤ੍ਰ ਚਲਂ ਸ਼ਿਰਃ| |੨੯|

ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੀਵਾ ਚ, ਤਯੋਃ ਸਨ੍ਧਾਨੇ ਯੌ ਸਨ੍ਧੀ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਦ੍ਵਯੇ ਕਕਾਟਿਕਾਖ੍ਯੇ ਤੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਰ੍ਮਦ੍ਵਯੇ ਵਿਦ੍ਧੇ, ਚਲਂ-ਸਕਮ੍ਪਂ, ਸ਼ਿਰੋ ਭਵਤਿ|

Adhikarana vidhuramarmaNoH sthAnaM karma ca (29) · Śloka 29

| ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਨਿਮ੍ਨੇ ਵਿਧੁਰੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਹਾਰਿਣੀ||੨੯||

ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਕਰ੍ਣਯੋਃ-ਕਰ੍ਣਪਸ੍ਠਯੋਰਧੋ, ਨਿਮ੍ਨੇ-ਨੋਨ੍ਨਤੇ, ਵਿਧੁਰਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ| ਤੇ ਚ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤੀ ਸ਼੍ਰੁਤਿਂ-ਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਰਵਣਂ, ਹਰਤਃ, ਸ਼੍ਰੁਤਿਹਾਰਿਣੀ|

Adhikarana PaNamarmaNoH sthAnaM karma ca (30) · Śloka 30

ਫਣਾਵੁਭਯਤੋ ਘ੍ਰਾਣਮਾਰ੍ਗਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪਥਾਨੁਗੌ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਲਸ੍ਥਿਤੌ ਵੇਧਾਦ੍ਗਨ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਹਾਰਿਣੌ||੩੦||

ਫਣੌ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੌ ਘ੍ਰਾਣਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯੋਭਯੋਃ ਪਾੜ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਪਥਾਨੁਗੌ-ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਗਲਸ੍ਥਿਤੌ-ਗਲਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਸ੍ਥਿਤੌ| ਫਣਾਵਿਵ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਰੂਪਮਨਯੋਃ ਫਣਾਵਿਤਿ ਨਾਮ| ਤੌ ਵੇਧਾਦ੍ਗਨ੍ਧ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਗਨ੍ਧੋਪਲਬ੍ਧਿਃ, ਤਦ੍ਧਰਤਸ੍ਤੌ ਗਨ੍ਧਵਿਜ੍ਞਾਨਹਾਰਿਣੌ|

Adhikarana apA~ggamarmaNoH sthAnaM karma ca (31) · Śloka 31

ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯਤੋਪਾਙ੍ਗੌ ਭ੍ਰੁਵੋਃ ਪੁਚ੍ਛਾਨ੍ਤਯੋਰਧਃ| ਤਥੋਪਰਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਨਿਮ੍ਨਾਵਾਵਰ੍ਤਾਵਾਨ੍ਧ੍ਯਮੇਸੁ ਤੁ||੩੧||

ਨੇਤ੍ਰੇਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯਤਃ-ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇ, ਭ੍ਰੁਵੋਃ ਪੁਚ੍ਛਾਨ੍ਤਯੋਃ-ਅਵਸਾਨਯੋਃ, ਅਧਃ, ਅਪਾਙ੍ਗੌ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੌ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਵੇਵ| ਤਥੋਪਰੀਤਿ ਤੇਨੈਵਾਪਾਙ੍ਗੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੇਨ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਭ੍ਰੁਵੋਃ ਪੁਚ੍ਛਾਨ੍ਤਯੋਰੁਪਰਿ ਨਿਮ੍ਰਾਵਾਵਰ੍ਤਸਂਜ੍ਞੌ| ਏਸੁ ਤੁ-ਅਪਾਙ੍ਗਾਵਰ੍ਤਾਖ੍ਯੇਸੁ ਚਤੁਰ੍ਸੁ, ਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯਾਨ੍ਧ੍ਯਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana Sa~gKamarmaNoH sthAnaM karma ca (32) · Śloka 32

ਅਨੁਕਰ੍ਣਂ ਲਲਾਟਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਸਦ੍ਯੋਵਿਨਾਸ਼ਨੌ| |੩੨|

ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਭ੍ਰੁਵੋਃ ਪੁਚ੍ਛਾਨ੍ਤਯੋਰੁਪਤਿ ਲਲਾਟਾਵਸਾਨੇਨੁਕਰ੍ਣਂਕਰ੍ਣਸਮੀਪੇ, ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸੌ| ਤੌ ਵਿਦ੍ਧੌ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋਵਿਨਾਸ਼ਨੌ ਭਵਤਃ|

Adhikarana utkShepamarmaNoH sthAnaM karma ca ,sthapanImarmaNaH sthAnaM karma ca (32-33) · Śloka 33

| ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪੌ, ਸ੍ਥਪਨੀ ਪੁਨਃ||੩੨|| ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ, ਤ੍ਰਯੇਪ੍ਯਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਜੀਵੇਦਨੁਦ੍ਧਤੇ| ਸ੍ਵਯਂ ਵਾ ਪਤਿਤੇ ਪਾਕਾਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ ਤੂਦ੍ਧਤੇ||੩੩||

ਕੇਸ਼ਾਵਸਾਨੇ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਉਪਰਿ, ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪੌ ਮਰ੍ਮਣੀ| ਸ੍ਥਪਨੀ ਪੁਨਰ੍ਮਰ੍ਮ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ| ਤ੍ਰਯੇਪ੍ਯਤ੍ਰ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਰ੍ਮਤ੍ਰਯੇ ਦ੍ਵਾਵੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਵੇਕਾ ਸ੍ਥਪਨੀ ਏਵਂਭੂਤੇ, ਵਿਦ੍ਧੇ ਪੁਰੁਸੋਨੁਦ੍ਧਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਜੀਵੇਤ੍| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪਾਕਾਤ੍-ਪਾਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ, ਸ੍ਵਯਂ ਵਾ ਪਤਿਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸਤਿ,-ਨ ਤੂਦ੍ਧਰਣਹੇਤੁਨਾ, ਜੀਵੇਤ੍ ਪੁਰੁਸਃ| ਸਦ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦ੍ਧਤੇ ਤੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਨਰੋ ਨਸ਼੍ਯਤਿ, ਵਾਯੁਕੋਪਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana SRu~ggATakamarmaNAM sthAnaM karma ca (34-35) · Śloka 35

ਜਿਹ੍ਵਾਕ੍ਸਿਨਾਸਿਕਾਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਖਚਤੁਸ੍ਟਯਸਙ੍ਗਮੇ| ਤਾਲੁਨ੍ਯਾਸ੍ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ, ਤੇਸੁ ਮਰ੍ਮਸੁ||੩੪|| ਵਿਦ੍ਧਃ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਖ੍ਯੇਸੁ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਜਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| |੩੫|

ਜਿਹ੍ਵਾ ਚਾਕ੍ਸਿਣੀ ਚ ਨਾਸਿਕਾ ਚ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਚ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਖਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਚਤੁਸ੍ਟਯਂ-ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ, ਤੇਸਾਂ ਸਙ੍ਗਮਃ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ, ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਾਲੁਨਿ-ਯਤ੍ਰ ਜਿਹ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਤਰ੍ਪਣਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਨ੍ਨਿਪਤ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ, ਜਿਹ੍ਵਾਦਿਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਸ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਖ੍ਯਾਨਿ| ਤੇਸੁ ਮਰ੍ਮਸੁ ਵਿਦ੍ਧਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਯਜਤਿ ਜੀਵਿਤਂ-ਵਿਦ੍ਧਮਾਤ੍ਰ ਏਵ ਪ੍ਰਾਣੈਰ੍ਵਿਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana sImantamarmaNAM sthAnaM karma ca (35-36) · Śloka 36

| ਕਪਾਲੇ ਸਨ੍ਧਯਃ ਪਞ੍ਚ ਸੀਮਨ੍ਤਾਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ||੩੫|| ਭ੍ਰਮੋਨ੍ਮਾਦਮਨੋਨਾਸ਼ੈਸ੍ਤੇਸੁ ਵਿਦ੍ਧੇਸੁ ਨਸ਼੍ਯਤਿ| |੩੬|

ਸ਼ਿਰਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਪਞ੍ਚ ਸਨ੍ਧਯਃ| ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਕਪਾਲਖਣ੍ਡਾਨਾਂ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਾ ਯੇ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਃ, ਤ ਏਵ ਸੀਮਨ੍ਤਾਖ੍ਯਾ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਤੇਸੁ-ਸੀਮਨ੍ਤਾਖ੍ਯੇਸੁ, ਵਿਦ੍ਧੇਸੁ ਭ੍ਰਮੇਣ ਤਥੋਨ੍ਮਾਦੇਨ ਤਥਾ ਮਨੋਨਾਸ਼ੇਨ-ਚਿਤ੍ਤਵਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾ ਚ, ਨਸ਼੍ਯਤਿ|

Adhikarana AdhipamarmaNAM sthAnaM karma ca (36-37) · Śloka 37

| ਆਨ੍ਤਰੋ ਮਸ੍ਤਕਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਿਰਾਸਨ੍ਧਿਸਮਾਗਮਃ||੩੬|| ਰੋਮਾਵਰ੍ਤੋਧਿਪੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮ ਸਦ੍ਯੋ ਹਰਤ੍ਯਸੂਨ੍| |੩੭|

ਮਸ੍ਤਕਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋ ਯਃ ਸ੍ਥਿਤਃ, ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮਸ੍ਤਕਸ੍ਯੈਵੋਪਰਿ, ਸਿਰਾਸਨ੍ਧਿਸਮਾਗਮਃ-ਸਿਰਾਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ, ਰੋਮਾਵਰ੍ਤਲਕ੍ਸਣਃ ਸੋਧਿਪੋ ਨਾਮ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਮਰ੍ਮਣਾਮਧਿਪੋ ਯਥਾਰ੍ਥਨਾਮਾ, ਤਦਾਯਤ੍ਤਾਨਿ ਹਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਮਰ੍ਮਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੋਧਿਪੋ ਵਿਦ੍ਧੋ ਨਰਸ੍ਯ ਸਦ੍ਯੋਸੂਨ੍ ਹਰਤਿ-ਪੁਰੁਸਂ ਮਾਰਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana sAmAnyaM marmalakShaNam (37) · Śloka 37

ਇਤਿ ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਯਨ੍ਮਰ੍ਮਲਕ੍ਸਣਂ ਤਦਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਹ | ਵਿਸਮਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਯਤ੍ਰ ਪੀਡਿਤੇ ਰੁਕ੍ ਚ ਮਰ੍ਮ ਤਤ੍||੩੭||

ਯਤ੍ਰ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹਦੇਸ਼ੇ, ਵਿਸਮਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ-ਸ੍ਫੁਰਣਂ, ਤਨ੍ਮਰ੍ਮ| ਯਤ੍ਰ ਚ ਦੇਹਦੇਸ਼ੇ ਪੀਡਿਤੇ ਸਤਿ ਰੁਕ੍ ਚ ਵਿਸਮਾ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਮਰ੍ਮ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਵਿਸਮਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਵਿਸਮਂ ਚ ਵਿਸਮਾ ਚ ਵਿਸਮਮ੍, "ਨਪੁਂਸਕਮਨਪੁਂਸਕੇਨੈਕਵਚ੍ਚ" ਇਤਿ ਨਪੁਂਸਕਸ਼ੇਸਃ| ਤਦੇਵਂ ਮਰ੍ਮਲਕ੍ਸਣਂ ਦ੍ਵਿਧਾ ਮਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍,-ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਮਰ੍ਮਣਃ ਸਿਰਾਧਮਨ੍ਯਾਦਿਕਸ੍ਯ ਵਿਸਮਂ ਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਜਾਤੀਯਸ੍ਯ ਮਰ੍ਮਣਃ ਪੀਡਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪੀਡੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੭)- "ਦੇਹਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਿਰ੍ਗੁਰੁਤਾ ਸਮ੍ਮੋਹਃ ਸ਼ੀਤਕਾਮਿਤਾ| ਸ੍ਵੇਦੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਮਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਮਰਣਕਾਰਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਰ੍ਮ, ਮਰਣਾਸਦਸ਼ਦੁਃਖਦਾਯਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ| ਇਦਾਨੀਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਸੁਪ੍ਰਭੇਦਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਟ੍ਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ-

Adhikarana mAMsadInAM ShaNNAM samAgamo marma (38) · Śloka 38

ਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਸ੍ਨਾਯੁਧਮਨੀਸਿਰਾਸਨ੍ਧਿਸਮਾਗਮਃ| ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਰ੍ਮੇਤਿ ਚ ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਸੁਤਰਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍||੩੮||

ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਜਾਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸੋ ਯਃ ਸਮਾਗਮਃ-ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ, ਸ ਮਰ੍ਮਾਖ੍ਯਃ, ਤਨ੍ਮਰ੍ਮੇਤਿ ਤਸ੍ਯੈਵ ਨਾਮ| ਤਦੇਵਂ ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀਸਮਾਗਮੋ ਮਾਂਸਮਰ੍ਮ, ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸਮਾਗਮੋਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮ, ਸ੍ਨਾਯੂਨਾਂ ਸਮਾਗਮਃ ਸ੍ਨਾਯੁਮਰ੍ਮ, ਧਮਨੀਨਾਂ ਸਮਾਗਮੋ ਧਮਨੀਮਰ੍ਮ, ਸਿਰਾਣਾਂ ਸਮਾਗਮਃ ਸਿਰਾਮਰ੍ਮ, ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਸਮਾਗਮਃ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮੇਤਿ| ਯਤੋ ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਯਃ ਸਮਾਗਮਃ ਸ ਏਵ ਮਰ੍ਮੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ, ਅਤ੍ਰ ਸੁਤਰਾਂ ਜੀਵਿਤਂ ਸ੍ਥਿਤਂ-ਪ੍ਰਾਣਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਗਮੋ ਮਰ੍ਮੇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ, ਤਦਾਨੀਮਨੇਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਕਾਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਮ੍ਭਵ੍ਯੇਰਨ੍| ਮਾਂਸਪੇਸ਼੍ਯਾਦਿਭਾਵਾਨਾਮਨੇਕਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ,-ਮਾਂਸਪੇਸ਼ੀਸ਼ਤਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਪੁਂਸਾਮੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਤੁ ਵਿਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਾਨਿ (ਹ. ਸ਼ਾ. ਅ. ੩/੧੭)| ਏਵਮਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਪ੍ਯਨੇਕਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਮਰ੍ਮਣਾਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਏਵਂ ਚ "ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਮ੍" (ਸ਼੍ਲੋ ੧) ਇਤਿ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana evaM marmakalpanA ShoDhA,ekaiva vA marmakalpanA (39) · Śloka 39

ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤੁ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸੋਢੈਵਂ ਮਰ੍ਮਕਲ੍ਪਨਾ| ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਾਮਾਨ੍ਯਦੈਕ੍ਯਂ ਵਾ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਮਤਮ੍||੩੯||

ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਮੇਵ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਸ਼ਤਮਿਤ੍ਯੇਵ ਨ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਨ੍ਯਾਯੇਨ ਬਹੂਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ| "ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਮ੍" ਇਤ੍ਯਯਂ ਤੁ ਯੋ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ-ਭੂਯਸਾ, ਯੇਸਾਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਮਰ੍ਮਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਸਯ ਏਵ| ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਮਾਂਸਾਸ੍ਥ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਗਮੋ ਮਰ੍ਮੇਤਿ, ਮਰ੍ਮਣਾਂ-ਸੋਢਾ-ਸਡ੍ਵਿਧਾ, ਕਲ੍ਪਨਾ ਭਵਤਿ| ਕਲ੍ਪਨਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪਾਦਯਤਿ,-ਤਦੇਵਂ ਮਨੁਸ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਤੋ ਜੀਵਿਤਧਾਮਤ੍ਵੇਨ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾ-ਨਿਰੂਪਣਾ| ਪ੍ਰਾਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥਵਾ ਨ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਸੋਢਾ ਕਲ੍ਪਨਾ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਪ੍ਰਾਣਾਯਤਨਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍-ਜੀਵਿਤਸ੍ਯਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਤ੍ਯੇਵਂਲਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਐਕ੍ਯਂ-ਏਕਤ੍ਵਂ, ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਮਤਂ-ਨ ਸਟ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਏਵਮੇਕੈਵ ਮਰ੍ਮਕਲ੍ਪਨਾ| ਏਵਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਵਿਸ੍ਤਰਕੌਸ਼ਲਂ ਮਰ੍ਮਸੁ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਯਾਭਿਧਾਤੁਮਾਹ-

Adhikarana mAMsAdInAM marmaNAM saMKyayA~aBidhAnam ,mAMsajAni daSamarmANi asthnyaShTau (40) · Śloka 40

ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾਭਿਧਾਤੁਮਾਹ ਮਾਂਸਜਾਨਿ ਦਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਾਖ੍ਯਤਲਹਤ੍ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਾਃ| |੪੦|

ਜਙ੍ਘਯੋਰਿਨ੍ਦ੍ਰਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ, ਬਾਹ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਏਵ, ਤਲਹਦਾਖ੍ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ-ਪਾਦਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਹਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ, ਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤੇ ਦ੍ਵੇ-ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸ੍ਤਨੇ ਏਕੈਕਮ੍, ਏਵਂ ਦਸ਼ ਮਂਸਜਾਨਿ|

Adhikarana mAMsajAni daSamarmANi asthnyaShTau (40-41) · Śloka 41

| ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਕਟੀਕਤਰੁਣੇ ਨਿਤਮ੍ਬਾਵਂਸਯੋਃ ਫਲੇ||੪੦|| ਅਸ੍ਥ੍ਨ੍ਯਸ੍ਟੌ| |੪੧|

ਅਸ੍ਥ੍ਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਮਰ੍ਮਾਣਿ| ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ, ਕਟੀਕਤਰੁਣੇ ਦ੍ਵੇ, ਨਿਤਮ੍ਬੌ ਦ੍ਵੇ, ਅਂਸਯੋਃ ਫਲਕੇ ਦ੍ਵੇ, ਇਤ੍ਯੇਵਮਸ੍ਟੌ ਮਰ੍ਮਾਣਿ|

Adhikarana snAvamarmANi trayoviMSatiH (41) · Śloka 41

ਸ੍ਨਾਵਮਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਣਯਃ| ਕੂਰ੍ਚਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰੋਪਾਙ੍ਗਕ੍ਸਿਪ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਂਸਬਸ੍ਤਯਃ||੪੧||

ਸ੍ਨਾਵਮਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਕਥਮ੍ ? ਆਣਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ-ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੂਰੁਮਧ੍ਯੇ ਏਕੈਕਂ ਬਾਹ੍ਵੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕੈਕਮ੍, ਏਵਂ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਾਣਯਃ ਕੂਰ੍ਚਾਖ੍ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ-ਹਸ੍ਤਰ੍ਯੋਦ੍ਵੇ ਪਾਦਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ| ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰਃਸਂਜ੍ਞਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ-ਪਾਦਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਹਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ| ਅਪਾਙ੍ਗਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ-"ਨੇਤ੍ਰਯੋਰ੍ਬਾਹ੍ਯਤਃ (ਸ਼੍ਲੋ.੩੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਦ੍ਵੇ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਾਖ੍ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ-"ਅਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਙ੍ਗੁਲਿਮਧ੍ਯਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ" (ਸ਼੍ਲੋ.੩) ਇਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਪਾਦਦ੍ਵਯੇ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਹਸ੍ਤਦ੍ਵਯੇ ਚ| ਉਤ੍ਕ੍ਸੋਪੌਦ੍ਵੌ-"ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼ਙ੍ਖਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪੌ" (ਸ਼੍ਲੋ.੩੨) ਇਤਿ| ਅਂਸਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ-"ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਂਸਪੀਠਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਵਂਸੌ" (ਸ਼੍ਲੋ ੨੬) ਇਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਰੇਕੋ-"ਮੂਤ੍ਰਾਸ਼ਯੋ" (ਸ਼੍ਲੋ.੧੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਃ| ਏਵਂ ਸ੍ਨਾਵਮਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਤਿਃ|

Adhikarana dhamanyASritAni nava (42) · Śloka 42

ਗੁਦਾਪਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਧੁਰਸ਼ਙ੍ਗਾਟਾਨਿ ਨਵਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਧਮਨੀਸ੍ਥਾਨਿ|੪੨|

ਗੁਦਃ-ਸ੍ਥੂਲਾਨ੍ਤ੍ਰਬਦ੍ਧ ਏਕਃ| ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ-"ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਵੁਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਨਾਡ੍ਯਾਵਨਿਲਵਾਹਿਨੀ|" (ਸ਼੍ਲੋ.੧੫)ਇਤਿ, ਵਿਧੁਰਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ-"ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਨਿਮ੍ਨੇ ਵਿਧੁਰੇ" (ਸ਼੍ਲੋ.੨੯) ਇਤਿ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਖ੍ਯਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ-"ਜਿਹ੍ਵਾਕ੍ਸਿਨਾਸਿਕਾ" (ਸ਼੍ਲੋ.੩੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਏਵਂ ਧਮਨੀਸ੍ਥਾਨਿ-ਧਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ, ਨਵ ਮਰ੍ਮਾਣਿ|

Adhikarana sirASritAni saptatriMSat (42-44) · Śloka 44

| ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਸਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾਃ||੪੨|| ਬਹਤ੍ਯੌ ਮਾਤਕਾ ਨੀਲੇ ਮਨ੍ਯੇ ਕਕ੍ਸਾਧਰੌ ਫਣੌ| ਵਿਟਪੇ ਹਦਯਂ ਨਾਭਿਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧੀ ਸ੍ਤਨਾਧਰੇ||੪੩|| ਅਪਾਲਾਪੌ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯੁਰ੍ਵ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ ਲੋਹਿਤਾਨਿ ਚ| |੪੪|

ਸਿਰਾਸ਼੍ਰਯਾ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸਪ੍ਤਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਹਤ੍ਯਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹਤ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ-"ਸ੍ਤਨਮੂਲਾਰ੍ਜਵੇ ਭਾਗੇ" (ਸ਼੍ਲੋ ੨੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੇ| ਮਾਤਕਾਖ੍ਯਾਨਿ-"ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਮੁਭਯਤੋ ਜਿਹ੍ਵਾਨਾਸਾਗਤਾਃ" (ਸ਼੍ਲੋ.੨੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਨੀਲਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਸਿਰੇ ਮਨ੍ਯਾਖ੍ਯੇ [ਚ] ਦ੍ਵੇ-"ਕਣ੍ਠਨਾਡੀਮੁਭਯਤਃ ਸਿਰਾਹਨੁਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਚਤਸ੍ਰਃ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਨਿ| ਕਕ੍ਸਾਧਰੌ ਦ੍ਵੌ-ਯਥੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੯) "ਕਕ੍ਸਾਕ੍ਸਮਧ੍ਯੇ ਕਕ੍ਸਾਧਕ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਫਣੌ ਦ੍ਵੌ-"ਫਣਾਵੁਭਯਤੋ" (ਸ਼੍ਲੋ.੩੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਤਲਕ੍ਸਣੌ| ਵਿਟਪੇ ਦ੍ਵੇ-"ਮੁਸ੍ਕਵਙ੍ਕ੍ਸਣਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ (ਸ਼੍ਲੋ.੮) ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਕ੍ਥ੍ਨ੍ਯੇਕਮ੍, ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਪ੍ਯੇਵਮ੍| ਹਦਯਮੇਕਮੇਵ, ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੩)-"ਦ੍ਵਾਰਮਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਚ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਭਿਰੇਕ ਏਵ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੨)- "ਦੇਹਾਮਪਕ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਨਾਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧੀ ਦ੍ਬੌ-"ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਨ੍ਤਰਨਿਬਦ੍ਧੌ ਚ" (ਸ਼੍ਲੋ.੨੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੌ| ਸ੍ਤਨਾਧਰੇ-ਸ੍ਤਨਯੋਰਧੋ, ਦ੍ਵੇ| ਅਪਾਲਾਪੌ ਦ੍ਵਾਵੇਵ-"ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ੋਰਸੋਃ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੌ| ਸ੍ਥਪਨੀ ਏਕੈਵ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍, (ਸ਼੍ਲੋ.੩੩)-"ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ" ਇਤਿ| ਉਰ੍ਵ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ-ਊਰ੍ਵੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਬਾਹ੍ਵੋਸ਼੍ਚ, "ਉਰ੍ਵ੍ਯੂਰੁਮਧ੍ਯੇ" (ਸ਼੍ਲੋ.੭) ਇਤਿ ਤਸ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਇਤਿ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਸ੍ਤਥਾ ਬਾਹ੍ਵੋਃ (ਸ਼੍ਲੋ.੮) ਇਤਿ ਚਾਤਿਦੇਸ਼ਃ| ਲੋਹਿਤਾਨੀਤਿ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਨਾਮਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, "ਊਰੁਮੂਲੇ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਂ" ਸਕ੍ਥਿਵਦ੍ਬਾਹ੍ਵੋਃ" (ਸ਼੍ਲੋ.੭-੮) ਇਤਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ-

Adhikarana sandhimarmANi viMSati (44-45) · Śloka 45

| ਸਨ੍ਧੌ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਾਵਰ੍ਤੌ ਮਣਿਬਨ੍ਧੌ ਕੁਕੁਨ੍ਦਰੌ||੪੪|| ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ ਕੂਰ੍ਪਰੌ ਗੁਲ੍ਫੌ ਕਕਾਟ੍ਯੌ ਜਾਨੁਨੀ ਪਤਿਃ| |੪੫|

ਸਨ੍ਧੌ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮਰ੍ਮਾਣਿ| ਆਵਰ੍ਤਾਖ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ. ੩੧)-"ਤਥੋਪਰਿ ਭ੍ਰੁਵੋਰ੍ਨਿਮ੍ਨਾਵਾਵਰ੍ਤੌ" ਇਤਿ| ਮਣਿਬਨ੍ਧੌ ਦ੍ਵੌ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੮)-ਮਣਿਬਨ੍ਧੋਤ੍ਰ ਗੁਲ੍ਫਵਤ੍" ਇਤਿ| ਕੁਕੁਨ੍ਦਰੌ ਦ੍ਵੌ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੧੯)-"ਜਘਨਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਭਾਗੇ ਮਰ੍ਮਣੀ ਤੌ ਕੁਕੁਨ੍ਦਰੌ|" ਇਤਿ| ਸੀਮਨ੍ਤਾਖ੍ਯਾਨਿ ਪਞ੍ਚ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੩੫)-"ਕਪਾਲਸਨ੍ਧਯਃ ਪਞ੍ਚ ਸੀਮਨ੍ਤਾਃ" ਇਤਿ| ਕੂਰ੍ਪਰੌ ਦ੍ਵੌ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੯)-"ਕੂਰ੍ਪਰਂ ਜਾਨੁਵਤ੍" ਇਤਿ| ਕੂਰ੍ਪਰਸ਼ਬ੍ਦ ਉਭਯਲਿਙ੍ਗਃ| ਗੁਲ੍ਫੌ ਦ੍ਵੇ ਮਰ੍ਮਣੀ, ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੫)-"ਜਙ੍ਘਾਚਰਣਯੋਃ ਸਨ੍ਧੌ ਗੁਲ੍ਫਃ" ਇਤਿ| ਕਕਾਟ੍ਯੌ ਦ੍ਵੇ, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੨੯)-"ਕਕਾਟਿਕੇ ਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਸਨ੍ਧੀ" ਇਤਿ| ਜਾਨੁਨੀ ਦ੍ਵੇ, ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੬)-"ਜਙ੍ਘੋਰ੍ਵੋਃ ਸਙ੍ਗਮੇ ਜਾਨੁ" ਇਤਿ| ਪਤਿਃ-ਅਧਿਪਤਿਰ੍ਮਰ੍ਮਣਾਮ੍, ਤਚ੍ਚੈਕਮ੍, ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍ (ਸ਼੍ਲੋ.੩੬)-"ਆਨ੍ਤਰੋ ਮਸ੍ਤਕਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਏਵਂ ਸਪ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਮਰ੍ਮਸ਼ਤਂ ਮਾਂਸਾਦਿਪਰਿਕਲ੍ਪਨਯਾ ਕਲ੍ਪਿਤਮ੍|

Adhikarana gudakakShAdharAdau anyeShAM matam (45-46) · Śloka 46

| ਮਾਂਸਮਰ੍ਮ ਗੁਦੋਨ੍ਯੇਸਾਂ,ਸ੍ਨਾਵ੍ਨਿ ਕਕ੍ਸਾਧਰੌ ਤਥਾ||੪੫|| ਵਿਟਪੌ ਵਿਧੁਰਾਖ੍ਯੇ ਚ, ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਾਨਿ ਸਿਰਾਸੁ ਤੁ| ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਵਪਾਙ੍ਗੌ ਚ, ਧਮਨੀਸ੍ਥਂ ਨ ਤੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍||੪੬||

ਅਨ੍ਯੇਸਾਮਾਚਾਰ੍ਯਾਣਂ ਮਤੇਨ ਗੁਦੋ ਮਾਂਸਮਰ੍ਮ-ਨ ਧਮਨੀਮਰ੍ਮ| ਸ੍ਨਾਵ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਸਾਮੇਵ ਮਤੇਨ ਕਕ੍ਸਾਧਰੌ ਸ੍ਨਾਵਾਸ਼੍ਰਿਤੌ ਨ ਤੁ ਸਿਰਾਸ਼੍ਰਯੌ| ਵਿਟਪੌ ਵਿਧੁਰਾਖ੍ਯੇ ਚ ਸ੍ਨਾਵਾਸ਼੍ਰਿਤੌ| ਪੂਰ੍ਵਮਤੇਨ ਤੁ ਵਿਟਪੌ ਸਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤੌ, ਵਿਧੁਰੇ ਚ ਧਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤੇ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰ੍ਯਪਿ ਸਿਰਾਸ੍ਵੇਵ, ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ, ਨ ਤੁ ਧਮਨੀਸ੍ਥਾਨਿ, ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭੌ ਤਥਾਪਾਙ੍ਗੌ ਚ| ਏਤਦ੍ਧਮਨੀਸ੍ਥਮਨ੍ਯੈਰਾਚਰ੍ਯੈਰ੍ਨ ਸ੍ਮਤਮ੍, ਅਪਿ ਤੁ ਸ੍ਨਾਵਾ[ਦ੍ਯਾ]ਸ਼੍ਰਿਤਮਭਿਹਿਤਮ੍|

Adhikarana mAMsAdijAnAM marmaNAM vyadhalakShaNam, mAMsaje marmaNi viddhe lakShaNAni (47) · Śloka 47

ਇਦਾਨੀਂ ਮਾਂਸਾਦਿਜਾਨਾਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਵ੍ਯਧਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਵਿਦ੍ਧੇਜਸ੍ਰਮਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵੋ ਮਾਂਸਧਾਵਨਵਤ੍ਤਨੁਃ| ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਜ੍ਞਾਨਂ ਮਰਣਂ ਚਾਸ਼ੁ ਮਾਂਸਜੇ||੪੭||

ਮਾਂਸਜੇ ਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ,[ਅਜਸ੍ਰਂ] ਅਨਵਰਤਂ, ਅਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵੋ ਭਵਤਿ ਮਾਂਸਧਾਵਨਵਤ੍-ਮਾਂਸਧਾਵਨੋਦਕੇਨ ਤੁਲ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਤਨੁਃ-ਅਚ੍ਛੋ ਭਵਤਿ, ਨ ਬਹਲਃ| ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਂ-ਪੀਤਾਭਤ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ, ਸ੍ਵਵਿਸਯਾਜ੍ਞਾਨਂ-ਅਨਵਬੋਧਃ| ਮਰਣਂਚਾਸ਼ੁ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ, ਭਵਤਿ| ਤਦੇਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਮਾਂਸਜਮਰ੍ਮਵ੍ਯਧੇ ਨਿਰਨ੍ਤਰਸ੍ਰਾਵਾਦਿਸਰ੍ਵਲਿਙ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨੁਮਾਨੇਨ ਮਰਣਮਨੁਮੀਯਮਾਨਂ ਬੁਧ੍ਵਾ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਿਯਤਾਯੁਸਾਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਮਰਣਸ੍ਯ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਦਿਤਿ|

Adhikarana asthimarmaNi viddhe lakShaNAni (48) · Śloka 48

ਮਜ੍ਜਾਨ੍ਵਿਤੋਚ੍ਛੋ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਸ੍ਰਾਵੋ ਰੁਕ੍ ਚਾਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਣੀ| |੪੮|

ਅਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਣਿ-ਸ਼ਙ੍ਖਾਦਿਕੇ, ਵਿਦ੍ਧੇ ਮਜ੍ਜਾਨ੍ਵਿਤਃ ਸ੍ਰਾਵਃ ਤਥਾਚ੍ਛੋ-ਨ ਘਨਃ, ਵਿਚ੍ਛ੍ਨ੍ਨੋ-ਨ ਮਾਂਸਮਰ੍ਮਵ੍ਯਧ ਇਵ ਨਿਰਨ੍ਤਰੋ, ਭਵਤਿ| ਰੁਕ੍ਚੇਤ੍ਯਨੇਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪੀਡਾ ਭਵਤੀਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਰੁਙ੍ਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਮਰ੍ਮਸ੍ਵਪਿ ਸਦ੍ਭਾਵਾਤ੍|

Adhikarana snAvaje marmaNi viddhe lakShaNAni (48-49) · Śloka 49

| ਆਯਾਮਾਕ੍ਸੇਪਕਸ੍ਤਮ੍ਭਾਃ ਸ੍ਨਾਵਜੇਭ੍ਯਧਿਕਂ ਰੁਜਾ||੪੮|| ਯਾਨਸ੍ਥਾਨਾਸਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਰ੍ਵੈਕਲ੍ਯਮਥਵਾਨ੍ਤਕਃ| |੪੯|

ਸ੍ਨਾਵਜੇ-ਕੂਰ੍ਚਾ(ਆਣ੍ਯਾ)ਦਿਕੇ ਮਰ੍ਮਣਿ, ਵਿਦ੍ਧੇ ਆਯਾਮਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਆਕ੍ਸੇਪਕਃ-ਆਕ੍ਸੇਪਃ, ਸ੍ਤਮ੍ਭੋ-ਯਥਾਸ੍ਵਮਙ੍ਗਾਨਾਮ੍, ਅਤਿਰੁਜਾ ਚ| ਤਥਾ, ਯਾਨਸ੍ਥਾਨਾਸਨਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ-ਯਾਤੁਂ ਸ੍ਥਾਤੁਮਾਸਿਤੁਂ ਚਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਵੈਕਲ੍ਯਂ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਮ੍| ਅਥਵਾਨ੍ਤਕੋ-ਮਰਣਂ, ਭਵਤਿ|

Adhikarana dhamanIsthe viddhe lakShaNAni (49) · Śloka 49

| ਰਕ੍ਤਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਫੇਨੋਸ੍ਣਂ ਧਮਨੀਸ੍ਥੇ ਵਿਚੇਤਸਃ||੪੯||

ਧਮਨੀਸ੍ਥੇ-[ਗੁਦਾ]ਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦੌ ਮਰ੍ਮਣਿ, ਵਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ ਵਿਚੇਤਸੋ-ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਸ੍ਯ ਸਤੋ, ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਸਸ਼ਬ੍ਦਫੇਨੋਸ੍ਣਮ੍| ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ|

Adhikarana sirAmarmavyadhe lakShaNAni (50) · Śloka 50

ਸਿਰਾਮਰ੍ਮਵ੍ਯਧੇ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਜਸ੍ਰਂ ਬਹ੍ਵਸਕ੍ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਤਤ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍ਤਡ੍ਭ੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਮੋਹਹਿਧ੍ਮਾਭਿਰਨ੍ਤਕਃ||੫੦||

ਸਿਰਾਮਰ੍ਮਣੋ-ਬਹਤ੍ਯਾਦੇਰ੍ਵ੍ਯਧੇ ਸਤਿ, ਅਸਕ੍ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ-ਘਨਂ, ਅਜਸ੍ਰਂ-ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ, ਬਹੁ-ਪ੍ਰਭੂਤਂ, ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਤ੍ਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍-ਤਸ੍ਯਾਸਜਃ ਕ੍ਸਯਾਤ੍, ਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਦਿਭਿਰਨ੍ਤਕੋ-ਜੀਵਿਤਨਾਸ਼ਃ|

Adhikarana sandhije viddhe lakShaNAni (51) · Śloka 51

ਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਕੈਰਿਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਰੂਢੇ ਚ ਕੁਣਿਖਞ੍ਜਤਾ| ਬਲਚੇਸ੍ਟਾਕ੍ਸਯਃ ਸ਼ੋਸਃ ਪਰ੍ਵਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਧਿਜੇ||੫੧||

ਸਨ੍ਧਿਜੇਮਰ੍ਮਣਿ-ਆਵਰ੍ਤਾਦੌ, ਵਿਦ੍ਧੇ ਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ੂਕੈਰਿਵਾਕੀਰ੍ਣਂ ਭਵਤਿ| ਵਸ੍ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਵਿਦ੍ਧਦੇਸ਼ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਛੂਕੈਃ-ਸ਼ਾਲਿਯਵਾਦਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਭਿਃ ਕਿਂਸ਼ਾਰੁਭਿਃ, ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਵ ਭਵਤਿ| ਰੂਢੇ ਚ ਸਤਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮਰ੍ਮਵ੍ਯਧੇ ਕੁਣਿਤਾ ਖਞ੍ਜਤਾ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਬਲਚੇਸ੍ਟਯੋਃ ਕ੍ਸਯਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੋਸੋਙ੍ਗਸ੍ਯ, ਪਰ੍ਵਸੁ ਸ਼ੋਫਃ-ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚ, ਸਨ੍ਧਿਜੇ ਭਵਤਿ| ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਮੇਵ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਵ੍ਯਧੇ ਜੀਵਿਤਨਾਸ਼ੇ ਕਾਲਂ ਨਿਯਨਯਤਿ-

Adhikarana sadyaH prANaharANyekonaviMSatirmarmANi (52-53) · Śloka 53

ਨਾਭਿਸ਼ਙ੍ਖਾਧਿਪਾਪਾਨਹਚ੍ਛਙ੍ਗਾਟਕਬਸ੍ਤਯਃ| ਆਸ੍ਟੌ ਚ ਮਾਤਕਾਃ ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਘ੍ਨਤ੍ਯੇਕਾਨ੍ਨਵਿਂਸ਼ਤਿਃ||੫੨|| ਸਪ੍ਤਾਹਃ ਪਰਮਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਾਲਃ ਕਾਲਸ੍ਯ ਕਰ੍ਸਣੇ| |੫੩|

ਨਾਭਿਸ਼ਙ੍ਖਾਦੀਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਕਾਨ੍ਨਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਦ੍ਯੋ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਨਾਭਿਰੇਕਃ, ਸ਼ਙ੍ਖੌ ਦ੍ਵੌ, ਅਧਿਪ ਏਕਃ, ਅਪਾਨੋਪ੍ਯੇਕਃ, ਹਦੇਕਮ੍, ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਬਸ੍ਤਿਰੇਕਃ, ਆਸ੍ਟੌ ਮਾਤਕਾਃ ਏਕਾਨ੍ਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਤਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ| ਤੇਸਾਂ-ਮਰ੍ਮਣਾਂ, ਕਾਲਸ੍ਯ-ਮਤ੍ਯੋਃ ਕਰ੍ਸਣੇ-ਆਕਰ੍ਸਣੇ, ਸਪ੍ਤਾਹਃ ਪਰਮਃ ਕਾਲਃ-ਪ੍ਰਕਸ੍ਟੋਵਧਿਃ| ਏਕਾਨ੍ਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਨ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਸੁਪ੍ਸੁਪੇਤਿ ਸਮਾਸਃ, ਤਤ ਏਕੇਨ ਨ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਤਤੀਯੇਤਿ ਯੋਗਵਿਭਾਗਾਤ੍ਸਮਾਸਃ, ਤਤਃ "ਏਕਾਦਿਸ਼੍ਚੈਕਸ੍ਯ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਨਞਃ ਪ੍ਰਕਤਿਭਾਵ ਏਕਸ੍ਯਾਦੁਗਾਗਮਸ਼੍ਚ, ਊਨਾਰ੍ਥੇਤ੍ਰ ਨਞ੍, ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana kAlAntaraprANaharANi trayastriMSat (53-55) · Śloka 55

| ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਪਸ੍ਤਮ੍ਭਤਲਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧਯਃ||੫੩|| ਕਟੀਤਰੁਣਸੀਮਨ੍ਤਸ੍ਤਨਮੂਲੇਨ੍ਦ੍ਰਬਸ੍ਤਯਃ| ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਾਪਾਲਾਪਬਹਤੀਨਿਤਮ੍ਬਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਾਃ||੫੪|| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਮਾਸਮਾਸਾਰ੍ਦ੍ਧਜੀਵਿਤਾਃ| |੫੫|

ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਪਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਯਃ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਾਣਹਰਾਃ| ਮਾਸਂ ਮਾਸਾਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਾ ਜੀਵਿਤਂ ਯੇਸੁ ਵਿਦ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤਿ ਮਾਸਮਾਸਾਰ੍ਦ੍ਧਜੀਵਿਤਾਃ, ਮਾਸੇਨ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਰਨ੍ਤਿ ਮਾਸਾਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੭)-"ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਰੇਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਪਕ੍ਸਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਕਾਲਃ|" ਇਤਿ| ਤ੍ਰਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਿਤਿ "ਤ੍ਰੇਸ੍ਤ੍ਰਯਃ" ਇਤਿ ਤ੍ਰਯਸਾਦੇਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਰ, ਅਪਸ੍ਤਮ੍ਭੌ ਦੌ, ਤਲਹਨ੍ਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸਨ੍ਧੀ ਦ੍ਬੌ, ਕਟੀਕਤਰੁਣੇ ਦ੍ਵੇ, ਸੀਮਾਨ੍ਤਾਃ ਪਞ੍ਚ, ਸ੍ਤਨਮੂਲੇ ਦ੍ਵੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ-ਜਙ੍ਘਾਮਧ੍ਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇਬਾਹੁਮਧ੍ਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ, ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ-ਹਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ ਪਾਦਯੋਰ੍ਦ੍ਵੇ, ਅਪਾਲਾਪਬਹਤੀਨਿਤਮ੍ਬਸ੍ਤਨਰੋਹਿਤਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵਾਵਿਤਿ|

Adhikarana viSalyaghnAni trINi ,tatra hetuH (55-56) · Śloka 56

| ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪੌ ਸ੍ਥਪਨੀ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਘ੍ਨਾਨਿ, ਤਤ੍ਰ ਹਿ||੫੫|| ਵਾਯੁਰ੍ਮਾਂਸਵਸਾਮਜ੍ਜਮਸ੍ਤੁਲੁਙ੍ਗਾਨਿ ਸ਼ੋਸਯਨ੍| ਸ਼ਲ੍ਯਾਪਾਯੇ ਵਿਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਾਤ੍ਕਾਸਾਚ੍ਚ ਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍||੫੬||

ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪੌ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਥਪਨ੍ਯੇਕਾ, ਇਤ੍ਯੇਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਘ੍ਨਾਨਿ| ਕੋਤ੍ਰ ਹੇਤੁਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਰ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍ਰ-ਵ੍ਯਧੇ, ਸ਼ਲ੍ਯਾਪਾਯੇ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍-ਨਿਰ੍ਯਾਨ੍, ਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੋਸਯਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸ ਕਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਹੇਤੌ ਸ਼ਤਪ੍ਰਤ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਨਿਰ੍ਗਮੇਨ ਹਿ ਹੇਤੁਨਾ ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੋਸਣਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana vaikalyakarANi catuScatvAriMSat (57-59) · Śloka 59

ਫਣਾਵਪਾਙ੍ਗੌ ਵਿਧੁਰੇ ਨੀਲੇ ਮਨ੍ਯੇ ਕਕਾਟਿਕੇ| ਅਂਸਾਂਸਫਲਕਾਵਰ੍ਤਵਿਟਪੋਰ੍ਵੀਕੁਕੁਨ੍ਦਰਾਃ||੫੭|| ਸਜਾਨੁਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਾਣਿਕਕ੍ਸਾਧਕ੍ਕੂਰ੍ਚਕੂਰ੍ਪਰਾਃ| ਵੈਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੇ||੫੮|| ਹਰਨ੍ਤਿ ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਕਦਾਚਿਦਭਿਘਾਤਤਃ| |੫੯|

ਫਣਾਦੀਨਿ ਵਿਟਪਾਨ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਵੌ ਦ੍ਵੌ, ਉਰ੍ਵ੍ਯਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ, ਕੁਕੁਨ੍ਦਰੌ ਦ੍ਵੌ, ਜਾਨੁਨੀ ਦ੍ਵੇ, ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਾਣਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਆਣਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ, ਕਕ੍ਸਾਧਰੌ ਦ੍ਵੌ, ਕੂਰ੍ਚਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ-ਹਸ੍ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ ਪਾਦਯੋਰ੍ਦ੍ਵੌ, ਕੂਰ੍ਪਰੌ ਦ੍ਵੌ, ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਚ੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਸ਼੍ਚ੍ਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਵੈਕਲ੍ਯਮਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਕਦਾਚਿਤ੍ਤ੍ਵਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਤਾਨ੍ਯਪਿਚਤੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍, ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਰਨ੍ਤਿ|

Adhikarana rujAkarANyaShTau (59) · Śloka 59

| ਅਸ੍ਟੌ ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰੋਗੁਲ੍ਫਮਣਿਬਨ੍ਧਾ ਰੁਜਾਕਰਾਃ||੫੯||

ਅਸ੍ਟੌ ਕੂਰ੍ਚਦਯੋ ਮਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਾ ਰੁਜਾਕਰਾਃ| "ਅਗ੍ਨਿਵਾਯੁਸੋਮਗੁਣਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਵਾਯੂ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੂਲਕਰੌ| ਸੋਮਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਣਾਵਲਮ੍ਬਕਃ (ਸਂ.ਸ਼ਾ. ਅ.੭)|" ਇਤਿ ਨੈਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਣਹਨ੍ਤਣਿ| ਤਤ੍ਰ ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰਾਂਸਿ ਹਸ੍ਤਪਾਦੇਸੁ ਚਤ੍ਵਾਰਿ, ਗੁਲ੍ਫੌ ਦ੍ਵੌ, ਮਣਿਬਨ੍ਧੌ ਦ੍ਵੌ, ਇਤ੍ਯਸ੍ਟੌ| ਇਦਾਨੀਮ੍ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਯਥਾਯਥਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮਭਿਧਾਤੁਮਾਹ-

Adhikarana marmaNAM pramANenABidhAnam ,a~ggulamAnAni dvAdaSamarmANi (60) · Śloka 60

ਤੇਸਾਂ ਵਿਟਪਕਕ੍ਸਾਧਗੁਰ੍ਵ੍ਯਃ ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਿਰਾਂਸਿ ਚ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮਾਨਾਨਿ|੬੦|

ਤੇਸਾਂ-ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਵਿਟਪਾਦੀਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਾਨਾਨਿ-ਅਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ|

Adhikarana dvya~ggulAni ShaT marmANi (60-61) · Śloka 61

| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਮਣਿਬਨ੍ਧਨੇ||੬੦|| ਗੁਲ੍ਫੌ ਚ ਸ੍ਤਨਮੂਲੇ ਚ| |੬੧|

ਮਣਿਬਨ੍ਧਨੇ-ਮਣਿਬਨ੍ਧੌ, ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੌ| ਗੁਲ੍ਫੌ ਸ੍ਤਨਮੂਲੇ ਚ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮ੍| ਏਕਸ਼੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਪਾਦਪੂਰਣੇ|

Adhikarana trya~ggulAni catvAri marmANi (61) · Śloka 61

ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਜਾਨੁਕੂਰ੍ਪਰਮ੍| |੬੧|

ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੌ ਜਾਨੂ ਕੂਰ੍ਪਰੌ ਚ|

Adhikarana hastatalamAnAnyekonatriMSat (61-62) · Śloka 62

| ਅਪਾਨਬਸ੍ਤਿਹਨ੍ਨਾਭਿਨੀਲਾਃ ਸੀਮਨ੍ਤਮਾਤਕਾਃ||੬੧|| ਕੂਰ੍ਚਸ਼ਙ੍ਗਾਟਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ| ਆਤ੍ਮਪਾਣਿਤਲੋਨ੍ਮਾਨਾਃ|੬੨|

ਅਪਾਨਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਕੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ ਏਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍, ਆਤ੍ਮਪਾਣਿਤਲੋਨ੍ਮਾਨਾਃ-ਸ੍ਵਹਸ੍ਤਤਲਪਰਿਮਾਣਾਃ|

Adhikarana ardhA~ggulAni ShaT pa~jcASat ,anyeShAM mate tilavrIhimAnAni , (62-63) · Śloka 63

| ਸ਼ੇਸਾਣ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਵਦੇਤ੍||੬੨|| ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਸਟ੍ ਚ ਮਰ੍ਮਾਣਿ, ਤਿਲਵ੍ਰੀਹਿਸਮਾਨ੍ਯਪਿ| ਇਸ੍ਟਾਨਿ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਨ੍ਯੇਸਾਮ੍|੬੩|

ਸ਼ੇਸਾਣਿ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਮਰ੍ਮਾਣੀ ਸ੍ਵੇਨਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਿਮਾਣੋਨਾਰ੍ਦ੍ਧਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ਯਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇਸਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਂ ਤਿਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਵ੍ਰੀਹਿਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ ਵਾ ਮਰ੍ਮਾਣੀਸ੍ਟਾਨਿ-ਆਭਿਮਤਾਨਿ| "ਪਰਮਤਂਮਪ੍ਰਤਿਸਿਦ੍ਧਮਨੁਮਤਮੇਵ" ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤ ਏਤਦੇਵ ਮਤਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana marmABiGAtamaraNe kAraNam (63-66) · Śloka 66

ਇਦਾਨੀਂ ਯਥਾ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤੇ ਮਰਣਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ | ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧੋਕ੍ਤਾਃ ਸਿਰਾਸ੍ਤੁ ਯਾਃ||੬੩|| ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਵਪੁਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ ਤਾ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਸ੍ਤਤਃ| ਤਤ੍ਕ੍ਸਤਾਤ੍ਕ੍ਸਤਜਾਤ੍ਯਰ੍ਥਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਰ੍ਧਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ||੬੪|| ਵਦ੍ਧਸ਼੍ਚਲੋ ਰੁਜਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਤਨੋਤਿ ਸਮੀਰਯਨ੍| ਤੇਜਸ੍ਤਦੁਦ੍ਧਤਂ ਧਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਣਾਸ਼ੋਸਮਦਭ੍ਰਮਾਨ੍||੬੫|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਰਸ੍ਤਸ਼੍ਲਥਤਨੁਂ ਹਰਤ੍ਯੇਨਂ ਤਤੋਨ੍ਤਕਃ| |੬੬|

ਯਾਃ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਧਾ ਉਕ੍ਤਾਃ-ਪ੍ਰਾਙ੍ਕ੍ਸਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਜੁਸ੍ਟਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨ੍ਯਃ ਸਪ੍ਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ, ਕਤ੍ਸ੍ਨਂ-ਅਸ਼ੇਸਂ, ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰੀਣਯਨ੍ਤਿ, ਤਾ ਮਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਃ-ਗਤਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ| ਤਤ੍ਕ੍ਸਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਿਰਾ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਃ, ਤਤਃ ਕਾਰਣਾਤ੍-ਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਲਕ੍ਸਣਾਤ੍, ਤਤ੍ਕ੍ਸਤਾਤ੍-ਤੇਸਾਂ ਮਰ੍ਮਣਾਂ ਕ੍ਸਤਂ ਤਤ੍ਕ੍ਸਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਰ੍ਮਕ੍ਸਤਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ-ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ, ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸਤਜਾਤ੍ਯਰ੍ਥਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਃ ਕਾਰਣਾਤ੍, ਯੋ ਧਾਤੁਸਙ੍ਕ੍ਸਯਃ-ਪਰਮ੍ਪਰਾਕ੍ਰਮਾਯਾਤੋ ਮਾਂਸਾਦਿਧਾਤ੍ਵਪਚਯਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੇ ਸਤਿ ਯੋ ਵਦ੍ਧਸ਼੍ਚਲੋ-ਵਾਯੁਃ, ਸ ਤੀਵ੍ਰਾਃ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਦੁਃਖਦਾਯਿਨੀਃ, ਰੁਜਃ-ਸ਼ੂਲਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍, ਪ੍ਰਤਨੋਤਿ-ਕਰੋਤਿ| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਤੇਜਃ-ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸਮੀਰਯਨ੍-ਉਦੀਰਯਨ੍ ਵਦ੍ਧਿਂ ਨਯਨ੍, ਤਤ੍-ਤੇਜਃ, ਉਦ੍ਧਤਂ- ਬਹਤ੍ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ, ਤਸ੍ਣਾਦੀਨ੍ ਧਤ੍ਤੇਕਰੋਤਿ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਣਾਦਿਭ੍ਯਃ, ਏਨਂ-ਪੁਰੁਸਂ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਂ, ਅਨ੍ਤਕੋ ਹਰਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾ ਸ਼੍ਲਥਾ ਤਨੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਤਦਯਮਰ੍ਥਃ,-ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਤੇ ਰਕ੍ਤਵਾਹਿਨੀਨਾਂ ਸਿਰਾਣਾਂ ਮੁਖਵਿਕਾਸੋ ਜਾਯਤੇ| ਤਦ੍ਵਿਕਾਸਾਜ੍ਜੀਵਿਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਸ੍ਯਾਸਜੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯਾ ਨਿਃਸਤਿਰ੍ਯਾਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯਃ, ਤਤ੍ਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚ ਜੀਵਿਤਨਾਸ਼ਃ, ਅਸ਼੍ਰਯਾਭਵਾਤ੍|

Adhikarana marmABiGAte cikitsA (66-67) · Śloka 67

| ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ਸਨ੍ਧਿਤੋ ਗਾਤ੍ਰਂ ਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਹਤੇ ਦ੍ਰੁਤਮ੍||੬੬|| ਛੇਦਨਾਤ੍ਸਨ੍ਧਿਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕੁਚਨ੍ਤਿ ਸਿਰਾ ਹ੍ਯਤਃ| ਜੀਵਿਤਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੬੭||

ਅਧੁਨਾ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਹਤੇ ਸਤਿ, ਗਾਤ੍ਰਂ-ਸ਼ਰੀਰਂ, ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਚੇਦਯੇਤ੍| ਕੁਤਃ ? ਸਨ੍ਧਿਤਃ,-ਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਤ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸਨ੍ਧਿਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਚੇਦਨਾਤ੍ਸਿਰਾਃ ਸਙ੍ਕੁਚਨ੍ਤਿ-ਸਂਵਤਮੁਖਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਵਰ੍ਦ੍ਧਯੇਦਿਤਿ ਵਰ੍ਦ੍ਧਛੇਦਨਾਦਾਵਿਤਿ ਚੌਰਾਦਿਕਃ| ਅਤਃ-ਸਿਰਾਸਙ੍ਕੋਚਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਰਕ੍ਤਂ ਨ ਬਹਿਰ੍ਨਿਸ੍ਸਰਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤੇ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਬਹਿਰਵਹਤਿ ਸਤਿ, ਜੀਵਿਤਂ ਤਿਸ੍ਠਤਿ|

Adhikarana amarmaNi viddhasya jIvanAdi ,marmasu kShArAdIn varjayet (68-69) · Śloka 69

ਤਦਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਕ੍ਸਤਾਨ੍ਮਰਣਮ੍, ਨ ਤ੍ਵਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਕ੍ਸਤਾਤ੍| ਅਤ ਇਦਮਾਹ ਸੁਵਿਕ੍ਸਤੋਪ੍ਯਤੋ ਜੀਵੇਦਮਰ੍ਮਣਿ ਨ ਮਰ੍ਮਣਿ| ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਿਨਿ ਜੀਵੇਤ੍ਤੁ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਗੁਣੇਨ ਚੇਤ੍||੬੮|| ਅਸਮਗ੍ਰਾਭਿਘਾਤਾਚ੍ਚ ਸੋਪਿ ਵੈਕਲ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| ਤਸ੍ਮਤ੍ਕ੍ਸਾਰਵਿਸਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਯਤ੍ਨਾਨ੍ਮਰ੍ਮਸੁ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੬੯||

ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਕ੍ਸਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੀ ਮ੍ਰਿਯਤੇ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਸਤਮਾਤ੍ਰਾਤ੍| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਸੁਸ੍ਠੁ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਸਤੋਪਿਪਰਸ਼ਤੈਰ੍ਵਿਦ੍ਧੋਪਿ, ਅਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਦ੍ਧੋ ਜੀਵੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਮਰ੍ਮਣੀ ਵਿਦ੍ਧੋ ਜੀਵੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਿਨਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਹਿ ਮਰ੍ਮ-ਪ੍ਰਾਣਘਾਤ੍ਯੇਕਮਪਰਂ ਵੈਕਲ੍ਯਕਰਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਿਨਿ ਮਰ੍ਮਣਿ ਕੁਸ਼ਾਗ੍ਰੇਣਾਪਿ ਵਿਦ੍ਧੋ ਨ ਜੀਵਤਿ| ਅਥ ਪੁਣ੍ਯਵਾਨ੍ਨਿਯਤਾਯੁਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਘਾਤਿਨ੍ਯਪਿ ਮਰ੍ਮਣਿ ਵਿਦ੍ਧੋ ਵੈਦ੍ਯਗੁਣੇਨਾਸਮਗ੍ਰਸ੍ਯ-ਅਸਕਲਸ੍ਯ, ਮਰ੍ਮਣੋਭਿਘਾਤਾਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਦਿ ਵਿਦ੍ਧੋ ਜੀਵੇਤ੍, ਸੋਪਿ ਵੈਕਲ੍ਯਮਸ਼੍ਨੁਤੇ-ਵਿਕਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਜੀਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵੈਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਪਾਦਤ੍ਰਯਮੁਪਲਕ੍ਸਯਤਿ| ਵੈਦ੍ਯਗੁਣੇਨ-ਪਾਦਤ੍ਰਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਃ ਸਾਪਾਯਃ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਕਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਮਰ੍ਮਸੁ ਕ੍ਸਾਰਾਦੀਨ੍ ਯਤ੍ਨਾਤ੍-ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯੇਣ, ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਪਰਿਹਰੇਤ੍ ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭਲ੍ਲਾਤਕਰਸਕਪਿਕਚ੍ਛੁਸ਼ੂਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana svalpo~api marmAghAto~ati pIDAkaraH ,marmAshrayA rogA api tadvat (4) · Śloka 4

ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਪਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਬਾਧਤੇਤਰਾਮ੍| ਰੋਗਾ ਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯਤ੍ਨਤੋਪਿ ਚ||੭੦|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||

ਏਵਂ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤੋ ਰਕ੍ਸ੍ਯਃ| ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤਃ ਸੁਸ੍ਟ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨਾਲ੍ਪੋਪਿ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਬਾਧਤੇਤਰਾਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੀਡਯਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਰ੍ਮਾਭਿਘਾਤੋ ਬਾਧਤੇ ਯਾਵਦ੍ਰੋਗਾ ਅਪਿ ਮਰ੍ਮਾਸ਼੍ਰਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਾਧਨ੍ਤੇ| ਯਤ੍ਨਤੋਪਿ-ਆਦਰੇਣਾਪਿ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ-ਉਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ, ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਮਰ੍ਮ- ਵਿਭਾਗੋ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੪||

Adhikarana atha garBavyApannAma caturtho~adhyAyaH --pratij~jA (1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਦਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||

ਅਥ ਪ੍ਰਕਰਣਾਯਾਤਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ|| ੧||

Adhikarana garBiNyAH sashUle puShpadarshane cikitsAkramaH (2) · Śloka 2

ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਚੇਦਾਪਨ੍ਨਗਰ੍ਭਾ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣ੍ਯਾਸੇਵੇਤ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯਾਃ ਬਸ੍ਤਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼੍ਰੋਣਿਯੋਨਿਮੁਖ਼ੇਸੁ ਸ਼ੂਲਂ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਾਂ ਮਦੁਸੁਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਰਣਸ਼ਯਨਸ੍ਥਾਮੀਸਦਵਨਤਸ਼ਿਰਸਂ ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕਾਦਿਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੨||

ਆਪਨ੍ਨਗਰ੍ਭਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਗਰ੍ਭਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣ੍ਯਾਸੇਵੇਤ ਚੇਤ੍ ਤਤਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੂਲਂ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤਸ੍ਤਾਂ ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਸ਼ਯਨਸ੍ਥਾਂ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|| ੨||

Adhikarana cikitsAvisheShAH (3) · Śloka 3

ਤਦ੍ਯਥਾ-ਸਹਸ੍ਰਧੌਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾਧੋਨਾਭੇਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਪਿਚੁਮਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਯੋਨਿਸਮੀਪੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਗਵ੍ਯੇਨ ਪਯਸਾ ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਵ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਪਰਿਪੀਤਤਤ੍ਸ੍ਵਰਸਾਨਿ ਚ ਤੈਲਾਨਿ ਯੋਨੌ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਛਙ੍ਗਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਿਚੁਮ੍||੩||

ਸਹਸ੍ਰਧੌਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਦਨੇਕਸ਼ੋਗ੍ਨੌ ਵਿਲਾਪ੍ਯ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੀਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਮਧੁਕੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਛਙ੍ਗੈਰ੍ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸ਼ਙ੍ਗੈਃ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਿਚੁਂ ਯੋਨੌ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯ ਸਮ੍ਪਾਦਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਗ਼ਤਮ੍|| ੩||

Adhikarana garBiNyAH raktAtisrAve cikitsA (4) · Śloka 4

ਅਤਿਸ੍ਰਵਤਿ ਤੁ ਰਕ੍ਤੇ ਤਤ ਏਵ ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਕੇਵ- ਲਾਦੇਵ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਃ| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕੁਮੁਦਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਂ ਚ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਧਾਤਕੀਗੈਰਿਕਿਸਰ੍ਜਰਸਾਞ੍ਜਨਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਮਧੁਨਾ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾ- ਦਿਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਵਾਲਕਲ੍ਕਂ ਵਾ| ਸ਼ਸ਼ੈਣਹਰਿਣਰੁਧਿਰਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਦ੍ਧਿਵਿਦਾਰੀਜੀਵਨ੍ਤੀਰ੍ਵਾ ਪਯਸਾ| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲ- ਸਿਤਾਪਕ੍ਵਲੋਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨਾਦਿ ਵਾ| ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਵਾਸਾਰਸਾਨ੍ਯ- ਤਰੇਣ| ਗਨ੍ਧਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸਿਤੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲੂਕੋਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੁਨ੍ਯ- ਗ੍ਰੋਧਸ਼ਙ੍ਗਾਨਿ ਵਾਜੇਨ ਪਯਸਾ| ਕਸ਼ੇਰੁਕਮਣਾਲਕਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਰੁਸਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਾਰਿ- ਵਾਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਾਨਨ੍ਤੋਤ੍ਪਲਕਦਮ੍ਬਬੀਜਕ੍ਵਾਥੇਨ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕ- ਰਾਮਧੁਮਧੁਰੇਣ ਸ਼ਾਲਿਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਜੀਵਨੀਯਸ਼ਤਂ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮ੍| ਬਲਾਤਿਬਲਾਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕੇਕ੍ਸੁਮੂਲਕਾਕੋਲੀਸ਼ਤੇਨ ਪਯਸਾ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰੇਣ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤ- ਵੀਰ੍ਯ੍ਯਜਾਙ੍ਗਲਰਸੇਨ ਵਾ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੋਧਨਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਸੌਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਃ ਕਥਾਃ||੪||

ਰਕ੍ਤੇ ਤ੍ਵਤਿਸ੍ਰਵਤਿ ਤਤ ਏਵ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਕੇਵਲਾਦੇਵ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਨ ਤੁ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸ਼ਙ੍ਗਸਿਦ੍ਧਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਃ| ਪਦ੍ਮਾਦਿਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਂ ਚ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਮਧੁਨਾ ਵਾ ਧਾਤਕ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਮਧੁਨੈਵ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਤ੍ਵਚਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਣਾਂ ਚ ਕਲ੍ਕਮ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਵ ਸ਼ਸ਼ਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਰੁਧਿਰਮ੍| ਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ ਪਯਸ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਦੀਨਿ ਤਣ੍ਡਲਾਮ੍ਬੁਵਾਸਾਰਸਯੋਰਨ੍ਯਤਰੇਣ| ਪਕ੍ਵੋ ਮਲ੍ਲੋਸ੍ਠਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਃ| ਆਜੇਨ ਪਯਸ ਗਨ੍ਧਪ੍ਰਿਯਙ੍ਵਾਦੀਨਿ| ਕਸ਼ੇਰੁਕਾਦੀਨਾਂ ਕਸਾਯੇਣ ਮਾਧੁਰ੍ਯ੍ਯਸਮ੍ਪਾਦਨਮਾਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਭ੍ਯਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਸ਼ਾਲਿਚੂਰ੍ਣਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਬਲਾਤਿਬਲਾਦਿਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰੇਣ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਂਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾਣਾਂ ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸ਼ੋਧਨਵਰ੍ਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਯਥਾਵਸਰਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ|| ੪||

Adhikarana shoNitasrAvaM vinA bastyAdi- shUle cikitsA (5) · Śloka 5

ਅਦਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਾਂ ਤੁ ਮਧੁਕਪਯਸ੍ਯਾਸੁਰਦਾਰੁਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਯਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ਼ਤਾਵਰੀਪਯਸ੍ਯਾਭਿਰ੍ਵਾ| ਵਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਗਣੇਨ ਵਾ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਃ| ਪਲਾਣ੍ਡੁਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍||੫||

ਯਦਾ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਨੈਵ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ੂਲਂ ਕੇਵਲਂ ਭਵਤਿ| ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਤਾਂ ਮਧੁਕਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਯਾਦਿਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਯਃ| ਵਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਗਣਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸ੍ਵਰਸਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪਲਾਣ੍ਡੁਰਸਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ|| ੫||

Adhikarana trimAsaM yAvadasrasrutau garBasyAsAdhyatvam (6) · Śloka 6

ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਰਿਮਾਸਾਯਾਸ੍ਤੁ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠ- ਤ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਸਾਰਤ੍ਵਾਤ੍||੬||

ਪ੍ਰਥਮਾਨ੍ਮਾਸਾਦਾਰਭ੍ਯ ਮਾਸਤ੍ਰਯਂ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਪਿ ਗਰ੍ਭਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਸਾਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਥਮਮਾਸਤ੍ਰਯਂ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਪ੍ਰਾਯੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾਪਿ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਮਾਸਤ੍ਰਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਪਿ ਚਤੁਰ੍ਥਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਮਾਸੇਸ੍ਵਕਾਠਿਨ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana AmAnvaye puShpadarshane cikitsopakramaH (7) · Śloka 7

ਆਮਾਨ੍ਵਯੇ ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਮਪਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀ- ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ||੭||

ਆਮਾਨ੍ਵਯੇ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਦ੍ਗਰ੍ਭਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਆਮੇ ਹ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਸਾ ਤੁ ਗਰ੍ਭੇ ਵਿਪਰੀਤਾ| ਅਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਮ੍| ਯਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਥਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਮਾਸੇਸ੍ਵਾਮਾਨ੍ਵਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨੇਪਿ ਗਰ੍ਭੋ ਵਿਧਾਰਯਿਤੁਂ ਸੁਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਵਾਮਾਨ੍ਵਯੇ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਾਨ੍ਯੌਸਧਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ|| ੭||

Adhikarana tatra cikitsAvidhiH (8) · Śloka 8

ਤਦ੍ਯਥਾ-ਪ੍ਰਾਗੁਪਵਾਸਂ ਤਤੋ ਦੁਰਾਲਭਾਮਤੋਸ਼ੀਰਪਰ੍ਪਟਕ- ਗ਼ਨਚਨ੍ਦਨਾਤਿਵਿਸਾਬਲਾਕਟ੍ਵਙ੍ਗਧਾਨ੍ਯਾਕਕ੍ਵਾਥਪਾਨਮ੍| ਤਣਧਾਨ੍ਯਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਪੇਯਾਮਸ਼ਨਂ ਚ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਯੂਸੈਃ| ਜਿਤੇ ਤ੍ਵਾਮੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੮||

ਤਦ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੇਸਾਮੇਵੋਪਯੋਗਵਿਸ਼ੇਸਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਔਸਧਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਵਾਸਃ ਦੁਰਾਲਭਾਦਿਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਪਾਨਮ੍| ਤਣਧਾਨ੍ਯਾਦਿਪੇਯਾ ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਯੂਸੈਸ਼੍ਚਾਸ਼ਨਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਏਵਮਾਮੇ ਜਿਤੇ ਪ੍ਰਥਮਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਵਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ|| ੮||

Adhikarana AmagarBapAte cikitsA (9) · Śloka 9

ਆਮਗਰ੍ਭੇ ਤੁ ਪਤਿਤੇ ਮਦ੍ਯਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਤਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਰ੍ਤਿਵਿਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਞ੍ਚ| ਅਮਦ੍ਯਪਾਂ ਪਾਚ- ਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਹਿਤਾਭਿਃ ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਵਰ੍ਜ੍ਯਾਭਿਃ ਸਤਿਲਾਭਿ- ਰੁਦ੍ਦਾਲਕਾਦਿਯਵਾਗੂਭਿਰੁਪਾਚਰੇਦ੍ ਯਾਵਨ੍ਤੋ ਮਾਸਾਸ੍ਤਾਵਨ੍ਤ੍ਯ- ਹਾਨੀਤਿ| ਤਤਃ ਪ੍ਰੀਣਨੈਰ੍ਬਲਾਨੁਰਕ੍ਸਿਭਿਰਸ੍ਨੇਹੈਰਾਹਾਰੈਰਾਦੋਸਧਾਤੁਕ੍ਲੇਦ- ਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ| ਆਮਗਰ੍ਭਸ਼ੇਸੇਣ ਹਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰਕੁਸ਼ਲਮਨੁਸਜ੍ਯੇਤ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰਨਵਸ਼ੇਸਯਨ੍ਨੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਤਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈ- ਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਰਾਹਾਰੈਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯਜੀਵਨੀਯਬਂਹਣੀਯ- ਮਧੁਰਵਾਤਹਰੈਰਿਤਿ||੯||

ਆਮਗਰ੍ਭਪਾਤੇ ਮਦ੍ਯਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਯੋਜਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਮਨ੍ਯਤ੍ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮ੍| ਅਮਦ੍ਯਪਾ ਯਾ ਕੇਨਚਿਤ੍ ਕਾਰਣੇਨ ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਪਿਬਤਿ ਤਾਂ ਪਾਚਨੀਯਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਭਿਰਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਭਿਃ ਸਤਿਲਾਭਿਃ ਤੁਣਧਾਨ੍ਯਯਵਾਗੂਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਯਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯੇ ਮਾਸਿ ਗਰ੍ਭ ਪਾਤਸ੍ਤਾਵਤ੍ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਨ੍ਯਹਾਨਿ ਅਯਂ ਕ੍ਰਮਃ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮੇਵਾਦੋਸਾਦਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰੀਣਨਾਦਿਗੁਣੈਰਾਹਾਰੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-ਆਮਗਰ੍ਭਸ਼ੇਸੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਦਨੁ ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਥਾ ਦੀਪਨੀਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤੈਰਾਹਾਰੈਰਿਤਿ|| ੯||

Adhikarana garBasyopaviShTakopashuShkakasamBavahetuH (10) · Śloka 10

ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਮਹਤਿ ਜਾਤਸਾਰੇ ਗਰ੍ਭੇ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਾਮਵਰ੍ਜਨਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪ- ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਯੋਨਿਸ੍ਰਵਣਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਪਰਿਗਹ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਰਸਵਹਾਂ ਨਾਡੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪੀਡ੍ਯਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਤਤੋ ਨਾਡ੍ਯਾਂ ਦੋਸੈਃ ਕੁਲ੍ਯਾਯਾਮਿਵ ਵਹਨਾਦ੍ਗਰ੍ਭੋ ਵਦ੍ਧਿਮਨਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਨੁਪਵਿਸ਼ਤ੍ਯੁਪਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਵਾ||੧੦||

ਮਹਤਿ ਜਾਤਸਾਰੇ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਵਰ੍ਜਨਾਦ੍ਯੋਨਿਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਤਸ੍ਯਾ ਯੋਨਿਸ੍ਰੁਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਪਰਿਗਹ੍ਯ ਯਾ ਤੁ ਨਾਡੀ ਮਾਤੁਰਾਹਾਰਸਾਰਂ ਰਸਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਵਹਤਿ ਤਾਂ ਨਾਡੀਂ ਪ੍ਰਤਿਪੀਡ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਤਤਸ੍ਤਯਾ ਤਦ੍ਵਦ੍ਧਯਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਕੁਲ੍ਯਯੇਵ ਤਣਾਦਿਚ੍ਛਨ੍ਨਯਾ ਕੇਦਾਰੋ ਗਰ੍ਭੋ ਵਦ੍ਧਿਮਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਨੁਪਵਿਸ਼ਤ੍ਯੁਪਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਵਾ|| ੧੦||

Adhikarana upaviShTakagarBalakShaNam (11) · Śloka 11

ਤਤ੍ਰ ਯਸ੍ਯਾਃ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕਾਰ੍ਤ੍ਤਵਪਰਿਸ੍ਰਾਵਾਵਲ੍ਪੌ ਚ ਦਸ਼੍ਯੇਤੇ ਸਤਤਂ ਚ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਤ੍ ਪਰਿਮਾਣਾਦਪਰਿਹੀਯਮਾਨ ਏਵ ਸ੍ਫੁਰਤਿ| ਨ ਚ ਕੁਕ੍ਸਿਰ੍ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ, ਤਮੁਪਵਿਸ੍ਟਕਮਿਤ੍ਯਾ- ਚਕ੍ਸਤੇ||੧੧||

ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵੌ ਭੇਦੌ| ਏਕੋ ਵਦ੍ਧ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਦ੍ਵਿਤੀਯ ਉਪਸ਼ੋਸਃ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕੇਨ ਸ੍ਰਾਵੇਣ ਗਰ੍ਭੋ ਨ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਨਾਪਿ ਵਰ੍ਧਤੇ| ਸ੍ਫੁਰਤਿ ਚ ਤਮੁਪਵਿਸ੍ਟਕਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤ ਆਚਾੜ੍ਯ੍ਯਾਃ|| ੧੧||

Adhikarana upashuShkakagarBalakShaNam (12) · Śloka 12

ਯਦਾ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਮਾਸਮਾਰ੍ਤ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਵਾ ਪਰਿਸ੍ਰਵਣਂ ਨਾਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਚ ਤਥਾ ਪਰਿਹੀਯਮਾਣੋ ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧੋਪਿ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਤਦੁਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਂ ਨਾਗੋਦਰਂ ਚ||੧੨||

ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤ੍ਵਤਿਸ੍ਰਾਵਾਦ੍ਦਦ੍ਧੋਪਿ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਚਿਰਾਤ੍ ਸ੍ਤੋਕਂ ਚ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ| ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧੋਪਿ ਪਰਿਹੀਯਤੇ| ਤਂ ਗਰ੍ਭਮੁਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਨਾਗੋਦਰਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਮਾਚਕ੍ਸਤੇ|| ੧੨|

Adhikarana upaviShTakanAgodarayoH prasavakAlanishcayaH (13) · Śloka 13

ਤੌ ਤੁ ਮਾਤੁਰਾਹਾਰਤੇਜਸਾਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨੌ ਯਦਾ ਪੁਸ੍ਟੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਕੇਸ਼ਦਸ਼ਨਾਦਿਯੁਕ੍ਤੌ| ਤਦਾ ਵਰ੍ਸਗਣੈਰਪਿ ਪ੍ਰਮਦਾ ਪ੍ਰਸੂਯੇਤ ਏਵ||੧੩||

ਤੌ ਚੋਪਵਿਸ੍ਟਕੋਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕੌ ਮਾਤੁਰਾਹਾਰਤੇਜਸ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨੌ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯਦ ਪੁਸ੍ਟੌ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਤਦ ਕੇਸ਼ਦਸ਼ਨਾਦਿਯੁਕ੍ਤੌ ਬਹੁਭਿਰਪਿ ਵਰ੍ਸੈਃ ਪ੍ਰਮਦਾ ਪ੍ਰਸੂਯੇਤ੍|| ੧੩||

Adhikarana vAtikopaviShTakanAgodarayorlakShaNAni (14) · Śloka 14

ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇਨੋਪਵਿਸ੍ਟਕੋਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਯੋਰ੍ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ| ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਫੇਨਿਲਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ਕਦੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ| ਮੂਤ੍ਰਮੁਪਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਕਟੀਪਸ੍ਠਹਦਯੇਸੁ ਵੇਦਨਾ| ਜਮ੍ਭਾ, ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਃ, ਸਾਦਃ, ਕ੍ਸ੍ਵੇਡੇਤੇ ਇਵ ਕਰ੍ਣੌ, ਤੁਦ੍ਯੇਤੇ ਇਵ ਸ਼ਙ੍ਖ਼ੌ| ਪਿਪੀਲਿਕਾਭਿਰਿਵ ਸਂਸਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪਰਿਨ੍ਤਨ੍ਨਿਵ ਵਾਯੁਰ੍ਭ੍ਰਮਤਿ ਕੁਕ੍ਸੌ ਤਮ ਇਵ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯਤੇ| ਦੁਃਖ਼ੇਨਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਜਰਣਮ੍| ਅਹਰਹਃ ਪਰਿਹਾਨਿਃ| ਸ੍ਫੁਟਿਤਵਿਵਰ੍ਣਪਰੁਸਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਭਵਤਿ||੧੪||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਥ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਸੇਵਯਾ ਯਦੋਪਵਿਸ੍ਟਕੋਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਯੋਰ੍ਵਾਯੋਰਾਧਿਕ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਹੇਤੁਕਯੋਰੁਪਵਿਸ੍ਟਕੋਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਯੋਃ ਕੋਸ੍ਠਚਰੋ ਵਾਯੁਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ| ਸਸ਼ਬ੍ਦਤਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸਕਤ੍ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ| ਸੁਬੋਧਮਨ੍ਯਤ੍|| ੧੪||

Adhikarana paittikopaviShTakanAgodararyorlakShaNAni (15) · Śloka 15

ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਤਾਮ੍ਰਹਰਿਤਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ| ਧੂਮਕੋਮ੍ਲਕਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕ੍ਸਿਹਦਯਦਾਹਃ| ਪੀਤਰਕ੍ਤਗੋਮੂਤ੍ਰਾਭਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਨਖ਼ਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਂ ਕਾਲੀ ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਨਿਤ੍ਯਸ਼ੂਨਾ ਚ ਨਾਰੀ ਭਵਤਿ||੧੫||

ਪਿਤ੍ਤੇਨੋਭਯੋਰ੍ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਹਰਿਤਸ਼ਕਦੁਪਵੇਸ਼ਨਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗੋਮੂਤ੍ਰਵਤ੍ ਪੀਤਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਵਮ੍|| ੧੫||

Adhikarana shlaiShmikopaviShTakanAgodarayorlakShaNAni (16) · Śloka 16

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਵਮਨਂ ਭਕ੍ਤਦ੍ਵੇਸਃ ਸ਼੍ਵੇਤਹਸ੍ਤਪਾਦਨੇਤ੍ਰਤਾ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ||੧੬||

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਤਯੋਰ੍ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾਸ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣਮ੍|| ੧੬||

Adhikarana upaviShTakanAgodarayoH sAmAnyA cikitsA (17) · Śloka 17

ਤਯੋਰ੍ਜੀਵਨੀਯਬਂਹਣੀਯਮਧੁਰੌਸਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਮੁਪਯੋਗਃ| ਤਥਾ ਪਯਸਾਂ ਰਸਾਨਾਮਾਮਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਚ ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਕਰਃ| ਤਥਾ ਸਮ੍ਭੋਜਨਮੇਤੈਰੇਵ ਚ ਗ਼ਤਾਦਿਭਿਃ| ਸੁਭਿਕ੍ਸਾਯਾ ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯਾਨਵਾਹਨਾਪਵਰ੍ਜ੍ਜਨਬਂਹਣੈਰੁਪਪਾਦਨਮ੍||੧੭||

ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਤੂਭਯੋਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਜੀਵਨੀਯਾਦਿਸ਼ਤਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਕਾ| ਏਸਾਮੁਪਯੋਗੋ ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਏਤੈਰੇਵ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦਿਭਿਹ੍ ਸਮ੍ਭੋਜਨਂ ਸਹ ਭੋਜਨਮ੍| ਤੈਰੇਵ ਚ ਸੁਭਿਕ੍ਸਾਯਾਸ੍ਤਪ੍ਤਾਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਯਾਨਵਾਹਨਾਦਿਭਿਰਪਵਰ੍ਜਨਮ੍| ਉਪਪਾਦਨਮੁਪਸ੍ਕਾਰਃ ਦਾਨਮ੍| ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਪਵਿਸ੍ਟਕੋਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਯੋਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|| ੧੭||

Adhikarana vAtikopaviShTakanAgodara- yoshcikitsA (18) · Śloka 18

ਅਥ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਾਤੇ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤੋਦਕਸ੍ਨਾਤਾਂ ਮਦੁ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਵਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯਾਦਿਗਣਸਾਧਿਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਨਿਵਾਤਂ ਚ ਸੇਵੇਤ||੧੮||

ਵਾਤਾਦਿਦੋਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਥਯਤਿ-ਬਸ੍ਤਿਦਾਨਾਦਨੁਭੋਜਨਮ੍| ਤਤੋਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੧੮||

Adhikarana paittikopaviShTakanAgodarayoshcikitsA (19) · Śloka 19

ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਧੁਕਵਿਦਾਰੀਨਿਰ੍ਯ੍ਯੂਹਸਿਦ੍ਧਂ ਪਯਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਿਸ੍ਰਃ ਸ੍ਥੂਲਕੁਕ੍ਕੁਟੀਰ੍ਨਿਸ੍ਤੁਸਮਾਸਾਢਕਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕੇਨੋਲੂਖ਼ਲੇ ਸਂਕ੍ਸੁਦ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨ੍ਯਤਰਰਸਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਪਾਯਯੇਦੁਪਵਿਸ੍ਟਕਵਿਵਰ੍ਧਨਾਰ੍ਥਮੁਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਬਂਹਣਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਅਜਾਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਯਸ੍ਯਾ ਕਾਕੋਲੀਦ੍ਵਯਸੁਨਿਸਣ੍ਡਕਕਲ੍ਕੇਨ ਪਯਸਾ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਕਾਲ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨਮੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਆਮ- ਗਰ੍ਭਰਸੇਨ ਚਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਾਨੇਵ ਚ ਤਤ੍ਰ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਜਲਚਰਮਾਂਸਾਨਿ ਚ||੧੯||

ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟ੍ਯਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ ਤੇਨ ਮਾਸਕੁਕ੍ਕੁਟੀਰਸੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇਨ ਸਹ ਤਿਤ੍ਤਿਰੇਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਸ੍ਯ ਵਾ ਰਸਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਉਪਵਿਸ੍ਟਕਵਿਵਰ੍ਧਨਾਰ੍ਥਮੁਪਸ਼ੁਸ੍ਕਕਬਂਹਣਾਰ੍ਥਞ੍ਚ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ | ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਯਥਾਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਮਾਤ੍ਰਾ| ਪਯਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਸਾ ਸ੍ਨੇਹਸਮੇਨ ਵਿਪਚੇਤ੍| ਪਯਸ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਵਿਦਾਰੀ| ਕਾਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਤਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ ਕ੍ਸੀਰਾਨੁਪਾਨੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇ ਭੋਜਨਕਾਲੇ ਆਮਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਤ੍ਵਚਿਰਕਾਲਜਾਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਰਸੇਨਾਵਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਾਨੇਵਾਮਗਰ੍ਭਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ਰਸੇ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ਨਿਸ੍ਤਾਲਿਤਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਤਤ੍ਤਜ੍ਜਲਚਾਰਿਣਾਂ ਹਂਸਾਦੀਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਿ ਚ|

Adhikarana shlaiShmikopaviShTakanA- godarayoshcikitsA (20) · Śloka 20

ਕਫੇ ਤ੍ਵਾਨੂਪੌਦਕਪਿਸ਼ਿਤੋਪਦਂਸ਼ਾਮਚ੍ਛਸੁਰਾਂ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਿਲਮੁਦ੍ਗਮਾਸਲਵਣਬਿਲ੍ਵਪਾਤ੍ਰੈਃ| ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਗ਼ਤਪਾਤ੍ਰਂ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਚ੍ਛਾਗਦੁਗ੍ਧਨੁਪਾਨਂ ਵਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਤ੍ਰੈਵ ਵਾ ਬਦਰ- ਚੂਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰਮਪਿ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍||੨੦||

ਪਿਸ਼ਿਤਮੁਪਦਂਸ਼ਃ ਪਾਨੋਪਾਯਭੋਜਨਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੁਰਾਯਾਸ੍ਤਾਮ੍| ਤਿਲਾਦੀਨਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਮੇਕੀਕਤ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਪਾਤ੍ਰਂ ਗ਼ਤਸ੍ਯ ਪਾਤ੍ਰੇਣ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵੈਸ ਤਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਅਤ੍ਰੈਵ ਬਦਰਚੂਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ| ਪਾਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ| ਗ਼ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਧਿਕਂ ਪਲਸ਼ਤਮ੍||੨੦||

Adhikarana garBasya sarvathA avRuddhau tatpAtanam (21) · Śloka 21

ਏਵਮਵਦ੍ਧੌ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਿਰੇਚਯੇਦਪਰਾਪਾਤਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਪਾਤਯੇਤ੍||੨੧||

ਏਵਂ ਗਰ੍ਭੋ ਨ ਵਰ੍ਧਤੇ ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍ ਅਪਰਾਪਾਤਨੀਯੈਰ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਗੈਰ੍ਗਭਂ ਪਾਤਯੇਤ੍|| ੨੧||

Adhikarana lInagarBalakShaNam (22) · Śloka 22

ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟਸ੍ਰੋਤਸਿ ਲੀਨੋ ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਤਂ ਲੀਨਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ||੨੨||

ਲੀਨੋ ਨਾਮ ਗਰ੍ਭੋ ਯੋ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟਸ੍ਰੋਤਸਿ ਲੀਨੋ ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ|| ੨੨||

Adhikarana lInagarBacikitsA (23) · Śloka 23

ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਯੇਨੋਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਗੋਮਤ੍ਸ੍ਯਗੋਧਾਸ਼ਿਖ਼ਿਕੁਕ੍ਕੁਟਤਿਤ੍ਤਿਰੀਣਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਭੂਰਿਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੇਣ ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਵਾ ਗ਼ਤਾਢ੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਵਾ ਤਿਲਮਾਸਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਪਯਸ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਮੇਦ੍ਯਮਾਂਸੋਪਦਂਸ਼ਂ ਵਾ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮ੍| ਤੈਲੇਨ ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਦਰਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੁਕਟੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਾਨ੍ਯਭ੍ਯਜ੍ਯਾਤ੍| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਹਰ੍ਸਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚੇਕ੍ਸੇਤ||੨੩||

ਤਤ੍ਰ ਲੀਨੇ ਗਰ੍ਭੇ ਸ਼੍ਯੇਨਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਬਹੁਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੇਣਾਥਵਾ ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਗ਼ਤਾਡ੍ਯੇਨ ਮੂਲਕਯੂਸੇਣ ਵਾ ਗ਼ਤਾਢ੍ਯੇਨ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਵਾ ਤਿਲਾਦਿਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਮ੍| ਮੇਦ੍ਯਂ ਮੇਦੁਰਮ੍| ਸੁਬੋਧਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਕਰੋਕ੍ਤਮ੍|| ੨੩||

Adhikarana udAvartacikitsA (24) · Śloka 24

ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰੁਦਾਵਰ੍ਤਵਿਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਂ ਵਾਤਹਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਨਪਾਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਸ੍ਟਮੇ ਤੁ ਮਾਸੇ ਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਤਦਸਿਦ੍ਧੌ ਵੀਰਣਸ਼ਾਲਿਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ੇਕ੍ਸੁਬਾਲਿਕਾਵੇਤਸਪਰਿਵ੍ਯਾਧਮੂਲਾਨਾਂ ਭੂਤੀਕਾਨਨ੍ਤਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਰੂਸਕਮਧੂਕਮਧੁਕਮਦ੍ਵੀਕਾਨਾਂ ਚ ਪਯਸਾਰ੍ਧੋਦਕੇਨੋਦ੍ਗਹ੍ਯ ਰਸਂ ਤੇਨ ਪ੍ਰਿਯਾਲਬਿਭੀਤਕਮਜ੍ਜਤਿਲਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤੇਨੇਸਲ੍ਲਵਣੋਸ੍ਣੇਨ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍| ਵਿਗਤਵਿਬਨ੍ਧਾਂ ਚ ਸ੍ਨਾਤਾਸ਼ਿਤਾਂ ਸਾਯਂ ਤੇਨੈਵ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੨੪||

ਯਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਅਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸੇ ਤ੍ਵਨੁਵਾਸਨਂ ਤੇਨਾਨੁਵਾਸਨੇਨਾਸਿਦ੍ਧੌ ਵੀਰਣਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਮੂਲਾਨਾਂ ਭੂਤੀਕਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਮੂਲਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਅਨੁਕ੍ਵਾਥਨੇਨ ਚੂਰ੍ਣਮੇਲਨੇਨ ਰਸਮੁਦ੍ਗਹ੍ਯ ਤੇਨ ਰਸੇਨ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਦਿਕਲ੍ਕਮਿਸ਼੍ਰੇਣ ਈਸਲ੍ਲਵਣੇਨੇਸਦੁਸ੍ਣੇਨ ਚ ਨਿਰੂਹਯੇਤ੍| ਵੀਰਣਂ ਤਣਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਇਕ੍ਸੁਬਾਲਿਕਾ ਕਰਙ੍ਕਸ਼ਾਲਿਰਿਕ੍ਸੁਃ ਪਰਿਵ੍ਯਾਧੋ ਜਲਵੇਤਸਃ| ਵਿਗਤੋਦਾਵਰ੍ਤਵਿਬਨ੍ਧਾਂ ਚਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਤੇਨੈਵ ਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨ|| ੨੪||

Adhikarana udAvartepekShAyAM vyApat (25) · Śloka 25

ਉਦਾਵਰ੍ਤੋ ਹਿ ਸਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਹਸਾ ਸਗਰ੍ਭਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮਤਿਪਾਤਯੇਤ੍||੨੫||

ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਚੋਦਾਵਰ੍ਤ੍ਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਤ੍ ਉਦਾਵਰ੍ਤ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਹਸ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਮੇਵ ਸਗਰ੍ਭਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍|| ੨੫||

Adhikarana AmagarBasrAvahetavaH (26) · Śloka 26

ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰਤਿਮਾਤ੍ਰਦੋਸੋਪਚਯਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਭਿਰਨ੍ਯੈਰ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਪੂਰ੍ਵੋਪਚਿਤੇਨ ਵਾ ਜਨਨ੍ਯਪਤ੍ਯਯੋਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਬਨ੍ਧਨਾਨ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਗਰ੍ਭਃ ਫਲਮਿਵ ਵਨ੍ਤਾਤ੍ਸਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨੋ ਗਰ੍ਭਸ਼ਯ੍ਯਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਕਤਪ੍ਲੀਹਾਨ੍ਤ੍ਰਵਿਵਰੈਰਵਸ੍ਰਂਸਮਾਨਃ ਕੋਸ੍ਠਸਂਕ੍ਸੋਭਮਾਪਾਦਯਤਿ| ਤਤਃ ਕੋਸ੍ਠਸਂਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਵਾਯੁਰਪਾਨੋ ਮੂਢਃ ਕੁਕ੍ਸਿਬਸ੍ਤਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਯੋਨਿਸ਼ੂਲਾਨਾਹਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਨਾਪਾਦ੍ਯ ਗਰ੍ਭਂ ਚ੍ਯਾਵਯਤਿ ਤਰੁਣਂ ਸ਼ੋਣਿਤਭਾਵੇਨ| ਸੋਭਿਹਿਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍||੨੬||

ਯਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧਨਂ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਮਾਤੁਰਨੁਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ ਪਰਿਪੋਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਨ੍ਤਾਦ੍ਯੇਨ ਸ਼ਾਖ਼ਾਯਾਂ ਨਿਬਧ੍ਯਤੇ ਫਲਮ੍| ਸ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨੋ ਗਰ੍ਭ ਆਮਃ ਸਨ੍ ਸ਼ੋਣਿਤਭਾਵੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਸੂਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਿਧੇਯਮੁਕ੍ਤਮ੍|| ੨੬||

Adhikarana mRutagarBAyA lakShaNam (27) · Śloka 27

ਵਿਵਦ੍ਧੇ ਤੁ ਗਰ੍ਭੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਸ਼ੀਤਮਸ਼੍ਮਗਰ੍ਭਮਿਵੋਦਰਮਾਭਾਤਿ| ਸ਼ੂਲਮਧਿਕਮੁਪਜਾਯਤੇ| ਨ ਚ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਗਰ੍ਭੋ ਨਾਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਨ ਸ੍ਰਵਤਿ ਯੋਨਿਰਕ੍ਸਿਣੀ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰਂਸ੍ਯੇਤੇ| ਤਥਾ ਭਸ਼ਮਰਤਿਪਰੀਤਾ ਵ੍ਯਥਤੇਨ੍ਯਥਾ ਚੇਸ੍ਟਤੇ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤਿ ਰੋਦਿਤ੍ਯਹਰ੍ਨਿਸ਼ਮ੍| ਨ ਸ੍ਵਪਿਤਿ| ਪੂਤ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤ੍ਯਤਿਕਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਣਿਤਿ| ਜਕ੍ਸਿਤੀਤ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮਤਗਰ੍ਭਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੨੭||

ਯਦਾ ਤੁ ਵਦ੍ਧੋ ਵ੍ਯਾਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧੋਦਰਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਕਰੋਤਿ| ਆਵ੍ਯੋ ਗਰ੍ਭਪ੍ਰਸਵਵੇਦਨਾਃ| ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸ੍ਰਂਸੋ ਬਨ੍ਧਃ ਭ੍ਰਂਸ਼ਃ| ਪੂਤਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਥੋਕ੍ਤਾ| ਅਤਿਕਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਣਿਤਿ| ਕਥਮਪਿ ਚੇਸ੍ਟਾਸੁ ਪ੍ਰਭਵਤਿ| ਜੀਵਤਿ ਵਾ ਕਸ੍ਟਂ ਚ ਜਕ੍ਸਿਤਿਭਕ੍ਸਯਤਿ| ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਵਾ ਇਤ੍ਯੇਵਂਵਿਧਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮਤਗਰ੍ਭਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mUDhagarBalakShaNam (28) · Śloka 28

ਤਂ ਤੁ ਗਰ੍ਭਂ ਕਦਾਚਿਦਸਮ੍ਯਗਪਤ੍ਯਪਥਮਨੇਕਧਾ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਂ ਵਿਗੁਣੇਨੇਵ ਵਾਯੁਨਾ ਪੀਡਿਤਂ ਮੋਹਿਤਂ ਚ ਮੂਢਗਰ੍ਭਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਵਿਗੁਣਾਨਿਲਪ੍ਰਤਿਪੀਡਨਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਸਙ੍ਖ਼੍ਯਗਤਿਂ ਚ||੨੮||

ਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਾਤਵਸ਼ਾਦਸਮ੍ਯਗਨਾਰ੍ਜਵੇਨਾਪਤ੍ਯਪਥਂ ਯੋਨਿਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਵਾਯੁਨਾ ਪੀਡਿਤਂ ਮੋਹਿਤਮਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਾਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ| ਵਾਯੁਪੀਡਨਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸਙ੍ਖ਼੍ਯਗਤਿਤ੍ਵਮ੍|| ੨੮||

Adhikarana mUDhagarBagatayaH sthAnAni ca (29) · Śloka 29

ਸਮਾਸਤਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਗਤਿਰੁਰ੍ਧ੍ਵਾ, ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਙ੍, ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾ ਚ| ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਪੁਨਰਸ੍ਟੌ| ਤਾਨ੍ਯਤ੍ਰੈਵੋਤ੍ਤਰਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ||੨੯||

ਸਂਕ੍ਸੇਪੇਣ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ ਗਤਿਰੂਰ੍ਧ੍ਵਾਦਿਭੇਦੇਨ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾ ਯਸ੍ਯਾਮੁਤ੍ਥਿਤੋ ਗਰ੍ਭ ਆਯਾਤਿ| ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਕਤਪਾਦਸ਼ਿਰਸਃ| ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾ ਅਧਸ਼੍ਸ਼ਿਰਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਪਾਦਸ੍ਯ| ਤਸ੍ਯ ਚ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਨਿ| ਤਾਨਿ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ- ੧. ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਮਾਗਮਨਮੇਕਮ੍| ੨. ਏਕੇਨ ਸਕ੍ਥ੍ਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮ੍| ੩. ਸ੍ਫਿਙ੍ਮੂਲੇਨ ਤਤੀਯਮ੍| ੪. ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ ਚਤੁਰ੍ਥਮ੍| ੫. ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਤ੍ਤਸ਼ਿਰਸਃ ਪਞ੍ਚਮਮ੍| ੬. ਬਾਹੁਦ੍ਵਯੇਨ ਸਸ੍ਠਮ੍| ੭. ਵਕ੍ਰੇਣ ਪਸ੍ਠੇਨ ਪਾਣਿਪਾਦਸ਼ਿਰਸਾ ਯੋਨਿਮੁਖ਼ਾਗਮਨਂ ਸਪ੍ਤਮਮ੍| ੮. ਏਕੇਨ ਪਾਦੇਨ ਯੋਨਿਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਗੁਦਮਿਤ੍ਯਸ੍ਟਮਮ੍|| ੨੯||

Adhikarana asAdhyamUDhagarBAlakShaNam (30) · Śloka 30

ਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਵਿਪਰੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਮਾਕ੍ਸੇਪਯੋਨਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸਂਵਰਣਮਕ੍ਕਲਸ਼੍ਵਾਸਭ੍ਰਮਾਭਿਪਨ੍ਨਾਂ ਸ਼ੀਤਗਾਤ੍ਰਾਂ ਪੂਤ੍ਯੁਦ੍ਗਾਰਾਂ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੩੦||

ਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭੇਸੁ ਵਿਪਰੀਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|| ੩੦||

Adhikarana mRutagarBashalyopekShAyAM vyApat (31) · Śloka 31

ਨ ਤੁ ਕ੍ਸਣਮਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਨਿਰੁਚ੍ਛਵਾਸੀਕਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜਨਨੀਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍||੩੧||

ਸ਼ਲ੍ਯਭੂਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਮਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਕ੍ਸਣਮਪਿ ਭਿਸਙ੍ਨੋਪੇਕ੍ਸੇਤ| ਤਦ੍ਧਿ ਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਂ ਜਨਨ੍ਯਾ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਰੋਧਂ ਕਤ੍ਵ ਤਾਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍|| ੩੧||

Adhikarana sacetanamUDhagarBasya Cedane vyApattatrAnuShTheya~jca (32) · Śloka 32

ਸਚੇਤਨਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣੋ ਵਿਸਯਮਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍ਸਙ੍ਗੇ ਸੂਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯਤੇਰਨ੍ ਪੁਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਚ ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧਾਨਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ||੩੨||

ਅਵਿਜ੍ਞਾਨਾਚ੍ਚ ਸਚੇਤਨੋਪਿ ਗਰ੍ਭਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯਮਾਣੋ ਵਿਸਮਂ ਕਤ੍ਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਵਿਕ੍ਸਿਪਨ੍ ਨਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸੀਕਤ੍ਯ ਜਨਨੀਂ ਹਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਿਵਤੋ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗੇ ਅਪ੍ਰਸਵੇ ਸੂਤ੍ਯੋ ਯਾ ਅਨੁਭੂਤਾਨੇਕਪ੍ਰਸਵਾਸ੍ਤਾਃ| ਪ੍ਰਸਵਾਯ ਨਾਨਾਵਿਧੈਰੁਪਾਯੈਃ ਪ੍ਰਯਤੇਰਨ੍|| ੩੨||

Adhikarana garBasa~ggasya traividhyam (33) · Śloka 33

ਤ੍ਰਿਵਿਧਸ੍ਤੁ ਸਙ੍ਗੋ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਂਸੇ ਜਗ਼ਨੇ ਵਾ| ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਸਙ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਭਵਤਿ| ਮੂਢਗਰ੍ਭਨਿਰ੍ਹਰਣਨ੍ਤਤ੍ਰ ਮਤਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਤੁ ਜਰਾਯੁਪਾਤਨਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯੇਕੇ| ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕ- ਰ੍ਮਾਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਹਿਤਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ਲ੍ਯਹਰ੍ਤ੍ਰਾ ਸ਼ਲ੍ਯਾ- ਹਰਣਮਿਤ੍ਯੇਕੇ||੩੩||

ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਮੂਢਗਰ੍ਭਸ੍ਤਸ੍ਯੈਕੇ ਆਚਾਰ੍ਯ੍ਯਾਃ ਅਚੇਤਨਸਾਮਾਨ੍ਯਾਜ੍ਜਰਾਯੁਪਾਤਨਸਦਸ਼ਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਦੈਵੇਹੇਤੋਃ| ਕੇਚਿਦਾਹਰਣਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸੋਪਾਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ|

Adhikarana garBashastrakarmaNaH kaShTatamatvam (34) · Śloka 34

ਨ ਤ੍ਵਤਃ ਕਸ੍ਟਤਮਮਸ੍ਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ| ਯਤੋ ਯੋਨਿਯਕਤ੍ਪ੍ਲੀਹਾਨ੍ਤ੍ਰਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾਦੀਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤਾਨਨੁਪਹਿਂਸਤਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਤਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰ੍ਯ੍ਯਮੁਤ੍ਕਰ੍ਸਣਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਨੋਤ੍ਕਰ੍ਤਨਚ੍ਛੇਦਨਭੇਦਨਪੀਡਨਰ੍ਜੂਕਰਣਾਨਿ ਚੈਕੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣਿ||੩੪||

ਅਤੋ ਗਰ੍ਭਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣੋਨ੍ਯਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਕਸ੍ਟਤਮਂ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਯਤੋ ਯੋਨ੍ਯਾਦੀਨਿ ਰਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇਨੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰ੍ਯ੍ਯਮਦਸ੍ਟਿਗੋਚਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਕੇਨੈਵ ਪਾਣਿਨੋਤ੍ਕਰ੍ਸਣਾਦੀਨਿ ਕਾਰ੍ਯ੍ਯਾਣੀਤ੍ਯਤਿਕਸ੍ਟਮ੍|| ੩੪||

Adhikarana mUDhagarBe prANasaMshayerAshu shastramavacAryam (35) · Śloka 35

ਤਸ੍ਮਾਦੀਸ਼੍ਵਰਮਾਪਚ੍ਛ੍ਯ ਪਰਂ ਚ ਯਤ੍ਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਸਹਿਤਸ੍ਤਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਅਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਧ੍ਰੁਵਂ ਮਰਣਮ੍| ਉਪਕ੍ਰਮੇ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਤਥੋਦਰਾਸ਼੍ਮਰੀਪ੍ਰਭਤੀਨਪਿ||੩੫||

ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਿਸਗੀਸ਼੍ਵਰਮਾਪਚ੍ਛ੍ਯ ਯਥਾ ਮਤਾਯਾਮਯਸ਼ਸਾ ਯੋਗੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ| ਪਰਂ ਚ ਯਤ੍ਨਮਾਸ੍ਥਾਯ ਕਤਾਭ੍ਯਾਸੈਸ਼੍ਚ ਭਿਸਗ੍ਭਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੋਪਕ੍ਰਮੇਤ| ਯਸ੍ਮਾਦਨਾਹਰਣੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਧ੍ਰੁਵਮਵਸ਼੍ਯਂ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਉਪਕ੍ਰਮੇ ਤੁ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦੁਦਰਾਦੀਨਾਮਪ੍ਯੇਵਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍|

Adhikarana mUDhagarBAharaNavidhiH (36) · Śloka 36

ਅਥੋਤ੍ਤਾਨਾਯਾ ਵ੍ਯਾਭੁਗ੍ਨਸਕ੍ਥ੍ਯਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰਚੁਮ੍ਬਲਾਨ੍ਨਮਿਤਕਟਿਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਯਾਸ਼੍ਚ ਧਨ੍ਵਨਾਗਵਨ੍ਤਿਕਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਪਿਚ੍ਛਾਗ਼ਤੈਰਭ੍ਯਜ੍ਯ ਹਸ੍ਤਂ ਯੋਨਿਂ ਚ ਗਰ੍ਭਮਾਹਰੇਤ੍||੩੬||

ਵ੍ਯਾਭੁਗ੍ਨੇ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇ ਸਕ੍ਥਿਨੀ| ਵਸ੍ਤ੍ਰਚੁਮ੍ਬਲਂ ਪਟ੍ਟਮਯਃ ਕੋਮਲਪਿਣ੍ਡਃ| ਨਾਗਵਨ੍ਤਿਕਾ ਸਲ੍ਲਕੀ ਸ੍ਵਨਾਮਿਕਾ| ਵਾ ਨਾਗਮਤ੍ਤਿਕੇਤਿ ਪਾਠਃ| ਹਸ੍ਤਂ ਭਿਸਜਃ| ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਤਾਨਾਯਾ ਗਰ੍ਭਮਾਹਰੇਤ੍|| ੩੬||

Adhikarana tatra prakArAntaranirdeshaH (37) · Śloka 37

ਤਤ੍ਰ ਸਕ੍ਥਿਭ੍ਯਾਮਾਗਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਮਾਞ੍ਛਨਮੇਵ| ਏਕਸਕ੍ਥਿਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯੇਤਰਂ ਸਕ੍ਥਿਂ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ੍ਯ| ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ਾਗਤਸ੍ਯ ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਤਿਸਿਧ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ੍ਯ| ਤਿਰ੍ਯ੍ਯਗਾਗਤਸ੍ਯ ਪਰਿਗ਼ਸ੍ਯੇਵਾਪਰਾਰ੍ਧਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਮਪਤ੍ਯਪਥਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਮਾਨੀਯ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਵਤ੍ਤਸ਼ਿਰਸੋਂਸਂ ਪ੍ਰਤਿਪੀਡ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸ਼ਿਰੋਪਤ੍ਯਪਥਮਾਨੀਯ| ਬਾਹੁਦ੍ਵਯਪ੍ਰਪਨ੍ਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯਾਸੌ ਸ਼ਿਰੋਮੂਲਮਾਨੀਯ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੩੭||

ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਆਚ੍ਛਾਨਮਾਤ੍ਮਦਿਕ੍ਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ੍ਯ ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਸ੍ਫਿਗ੍ਦੇਸ਼ਂ ਯੋਨਿਮੁਖ਼ਾਦਨ੍ਤੈਰ੍ਨੀਤ੍ਵਾ ਪਾਦੌ ਯੋਨਿਮੁਖ਼ਮਾਨੀਯ| ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਪ੍ਰਸਾਰ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ| ਪਰਿਗ਼ੋ ਦਣ੍ਡਾਕਾਰ ਆਯੁਧੋ ਯੋਨਿਮਧ੍ਯੇ ਹਿ ਤਤ੍ਪਰਿਵਰ੍ਤਨੇ ਛਿਨਤ੍ਤੀਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਸ਼ਿਰੋਭਾਗਃ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਕ੍ਰਂ ਸ਼ਿਰੋ ਯਸ੍ਯ| ਤਸ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਪੀਡ੍ਯ ਸ਼ਿਰ ਅਪਤ੍ਯਪਥਮਾਨੀਯ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|| ੩੭||

Adhikarana shastradAraNArhamUDhagarBalakShaNam (38) · Śloka 38

ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਭੁਗ੍ਨਮਧ੍ਯਃ ਪਾਣਿਪਾਦਸ਼ਿਰੋਭਿਰ੍ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਸ਼੍ਚਾਭੁਗ੍ਨ ਏਕੇਨ ਪਾਦੇਨ ਯੋਨਿਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ ਪਾਯੁਮ੍| ਤੌ ਮੂਢੌ ਹਸ੍ਤੇਨਾਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਾਵਿਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਵਚਾਰਯੇਤ੍||੩੮||

ਯੌ ਵਾ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਮੂਢਗਰ੍ਭੌ ਤੌ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਹਸ੍ਤੇਨਾਹਰ੍ਤ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦਾਰਣਮਰ੍ਹਤਃ|| ੩੮||

Adhikarana tatra shastrAvadAraNavidhiH (39) · Śloka 39

ਅਥ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣਾਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ (ਸ਼ਿਰੋ) ਵਿਦਾਰ੍ਯ੍ਯ ਸ਼ਿਰਾਃ ਕਪਾਲਾਨ੍ਯਾਹਤ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਕੁਨਾ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਚਿਬੁਕੇ ਤਾਲੁਨ੍ਯੁਰਸਿ ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਯਾਂ ਵਾਪਹਰੇਤ੍| ਅਭਿਨ੍ਨਸ਼ਿਰਸਂ ਚਾਕ੍ਸਿਕੂਟੇ ਗਣ੍ਡੇ ਵਾ| ਤਥਾਸਂਸਕ੍ਤਸ੍ਯਾਂਸਦੇਸ਼ੇ ਬਾਹੁਂ ਛਿਤ੍ਵਾ| ਦਤੇਰਿਵਾਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਵਾਤਪੂਰ੍ਣਮੁਦਰਮਵਦਾਰ੍ਯ੍ਯ ਨਿਰਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ਿਥਿਲੀਭੂਤਮਾਹਰੇਤ੍| ਜਗ਼ਨਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜਗ਼ਨਕਪਾਲਾਨਿ ਦਾਰਯਿਤ੍ਵੇਤਿ||੩੯||

ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍| ਗਰ੍ਭਸ਼ਙ੍ਕੁਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਹਿ ਕਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸਜ੍ਜਨੇ ਬਡਿਸ਼ਵਤ੍| ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਯੁਕ੍ਤਿਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਪਾਲਾਨ੍ਯਵਿਦਾਰਿਤਾਨਿ ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਕੂਟੇ ਗਣ੍ਡੇ ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਕ੍ਵਾ ਬਡਿਸ਼ਵਤ੍ ਸਕ੍ਥਿਃ|| ੩੯||

Adhikarana api ca- (40) · Śloka 40

ਯਦ੍ਯਦ੍ਵਾਯੁਵਸ਼ਾਦਙ੍ਗਂ ਸਜ੍ਜੇਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਖ਼ਣ੍ਡਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਤਚ੍ਛਿਤ੍ਵਾ ਹਰੇਤ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਰਕ੍ਸੇਤ੍ਰਾਰੀਂ ਚ ਯਤ੍ਨਤਃ||੪੦||

ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਯਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੦||

Adhikarana vyapagatagarBashalyAyA upacArAH (41) · Śloka 41

ਅਥਾਪਤਨ੍ਤੀਮਪਰਾਂ ਪਾਤਯੇਤ੍ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਏਵਂ ਨਿਰ੍ਹਤਸ਼ਲ੍ਯਾਨ੍ਤੁ ਸਿਞ੍ਚੇਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਰਿਣਾ| ਦਦ੍ਯਾਦਭ੍ਯਕ੍ਤਦੇਹਾਯੈ ਯੋਨੌ ਸ੍ਨੇਹਪਿਚੁਂ ਤਤਃ| ਯੋਨਿਰ੍ਮਦੁਰ੍ਭਵਤ੍ਤੇਨ ਸ਼ੂਲਂ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਦੀਪ੍ਯਕਾਤਿਵਿਸਾਰਾਸ੍ਨਾਹਿਂਗ੍ਵੇਲਾਪਞ੍ਚਕੋਲਕਾਤ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਃ| ਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਪਾਠਾਸ਼ਾਕਤ੍ਵਘਿਙ੍ਗੁਤੈਜਨੀਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਦੋਸਸ੍ਯਨ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਯ ਚ| ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮੇਵਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਤਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਸਾਯਂ ਪਿਬੇਦਰਿਸ੍ਟਂ ਚ ਤਥਾ ਸੁਕਤਮਾਸਵਮ੍| ਸ਼ਿਰੀਸਕਕੁਭਕ੍ਵਾਥਪਿਚੂਨ੍ਯੋਨੌ ਚ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਉਪਦ੍ਰਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇਨ੍ਯੇ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਾਨ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਯੋ ਵਾਤਹਰੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਾਹਂ ਭੋਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| ਰਸੋ ਦਸ਼ਾਹਂ ਚ ਪਰਂ ਲਗ਼ੁਪਥ੍ਯਾਲ੍ਪਭੋਜਨਾ| ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਾ ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਬਲਾਤੈਲਾਦਿਕਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਞ੍ਚਤੁਰ੍ਭ੍ਯੋ ਮਾਸੇਭ੍ਯਃ ਸ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸੁਖ਼ਾਨਿ ਚ||੪੧||

ਮਤਗਰ੍ਭ ਆਹਤੇ ਯਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਪਰਾ ਸ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ| ਦੀਪ੍ਯਕਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਗ਼ਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਨ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਲ੍ਕਂ ਵ| ਕਲ੍ਕੋ ਜਲਪਿਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਦੀਪ੍ਯਕਾਦਿਵਤ੍ ਕਟੁਕਾਦੀਨਿ| ਏਵਮੇਵੌਸਧੇਨ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਾਸੀਤ ਦੋਸਸ੍ਰਾਵਾਯ ਵੇਦਨੋਪਸ਼ਮਾਯ ਚ| ਦੋਸੋ ਨ ਵਾਤਾਦਿਃ| ਅਪਿਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛਾਦਿਃ| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਔਸਧਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮੇਵਕਾਰਃ| ਏਵਂ ਸਾਯਮਰਿਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪੀਤੇ| ਉਪਦ੍ਰਵਾ ਜ੍ਵਰਾਦਯੋ ਵ੍ਯਾਧਯਃ| ਏਵਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਮੌਸਧਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਮ੍| ਦਸ਼ਾਹਂ ਪਯਃ| ਦਸ਼ਾਹਂ ਮਾਂਸਰਸ ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਃ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਰਾ ਸਤੀ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਬਲਾਤੈਲਾਦਿਕਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਮਾਸਾਨ੍ਤਂ ਯਾਵਲ੍ਲਗ਼ੁਭੋਜਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ, ਪਞ੍ਚਮਾਨ੍ਮਾਸਾਦਾਰਭ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣ ਨ ਸਹਸ ਯਥੇਸ੍ਟਾਨਿ ਸੁਖ਼ਾਨਿ ਭਜੇਤ੍|| ੪੧||

Adhikarana balAtailam (42) · Śloka 42

ਅਥ ਬਲਾਤੈਲਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਬਲਾਮੂਲਾਕਸਾਯਸ੍ਯ ਭਾਗਾਃ ਸਟ੍| ਤਾਵਨ੍ਤ ਏਵ ਪਯਸੋ ਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਦਸ਼ਮੂਲਕ- ਸਾਯਸ੍ਯ ਭਾਗੋ ਭਾਗਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ| ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੈਕਧ੍ਯਂ ਕਤ੍ਵ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਨਿ ਚਾਵਾਪ੍ਯ ਕਾਕੋਲੀਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀ- ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀਮਾਸਪਰ੍ਣੀਮੇਦਾਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾਮਧੁ- ਕਦੇਵਦਾਰੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਚਨ੍ਦਨਸ਼ਾਰਿਵਾਤਗਰਕੁਸ੍ਠਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯ੍ਯਸ਼੍ਵ- ਗਨ੍ਧਾਪੁਨਰ੍ਨਵਾਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਰਾਪਤ੍ਰਰਸਸਰਲਸ਼ੈਲੇਯੈਲਾਵਚਾ- ਗਰੁਕਾਲਾਨੁਸਾਰਿਸੈਨ੍ਧਵਾਨਿ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਭਾਜਨੇਨੁਗੁਪ੍ਤਂ ਨਿਦਧ੍ਯਾਤ੍| ਏਸ ਭਗਵਤੋ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ- ਰਭਿਮਤਸ੍ਤੈਲਰਾਜੋ ਰਾਜ੍ਞਾਂ ਰਾਜਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸੂਤਿਕਾਨਾਂ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਮਤੀਤਵਯਸਾਂ ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਸ਼ੂਲਿਨਾਂ ਮਹਾਗ੍ਰਹ- ਗਹੀਤਾਨਾਂ ਦੀਰ੍ਗ਼ਰੋਗਕ੍ਸਪਿਤਵਪੁਸਾਂ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਪਤਿਤਾਭਿਹਤ- ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦੇਹਾਨਾਂ ਦੈਵੋਪਗ਼ਾਤਾਤਭਿਸ਼ਪ੍ਤਮਨੋਜ੍ਵਰਪਰੀ- ਤਾਨਾਂ ਪਾਨਨਾਵਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਬਸ੍ਤਿਸੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਤੇਨ ਬਲ- ਪੌਰੁਸਸ੍ਮਤਿਮਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਵੀਰ੍ਯ੍ਯੌਜਾਂਸਿ ਵਿਵਰ੍ਧਨ੍ਤੇ| ਪਕ੍ਸਾ- ਗ਼ਾਤਾਕ੍ਸੇਪਕਾਰ੍ਦ੍ਦਿਤਾਦਿਵਿਵਿਧਵਾਤਵਿਕਾਰਗੁਲ੍ਮਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸ- ਕਾਸਾ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ| ਅਹਰਹਸ਼੍ਚੋਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨੇ ਸਣ੍ਮਾਸਾਦਨ੍ਤ੍ਰ- ਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਚ| ਵਨ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਪੁਤ੍ਰਂ ਗੁਣਵਨ੍ਤਮਿਚ੍ਛਯਾ ਲਭਤ ਇਤਿ||੪੨||

ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਭਜੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਬਲਾਤੈਲਮੇਕਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਬਲਾਸ਼ਤਂ ਛਿਨ੍ਨਰੁਹਾਪਾਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਯੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਅਥੇਤਿ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਃ| ਬਲਾਮੂਲਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ ਸਡ੍ ਭਾਗਾਃ| ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸਡੇਵਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਯਵਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਚੈਕੀਕਤ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯੈਕੋ ਭਾਗਃ| ਏਵਂ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ ਭਾਗਾਃ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯ| ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋ ਭਾਗਸ੍ਤੈਲਸ੍ਯ| ਤੈਲਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗੇਨਾਵਾਪਨਮ੍| ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਜਲਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਮਾਨਮ੍| ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਰਵ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਃ ਕ੍ਵਾਥਸ਼ੇਸਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਸਮੁਦਾਯਸ੍ਯ ਯਵਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪਰਸ੍ਪਰਸਮਤ੍ਵਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀ| ਪਤ੍ਰਂ ਗਨ੍ਧਪਤ੍ਰਮ੍| ਰਸੋ ਬੋਲਃ| ਕਾਲਾਨੁਸਾਰ੍ਯ੍ਯਮੁਸ਼ੀਰਮ੍| ਏਵਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਾਵਾਪਨਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ|| ਸੁਬੋਧਮ੍|| ੪੨||

Adhikarana mRutagarBiNyA jIvadgarBaniShkAsanam (43) · Śloka 43

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿਪਨ੍ਨਾਯਾਃ ਕੁਕ੍ਸਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਯਦਿ| ਜਨ੍ਮਕਾਲੇ ਤਤਃ ਸ਼ੀਗ਼੍ਰਂ ਪਾਟਯਿਤ੍ਵੋਦ੍ਧਰੇਚ੍ਛਿਸ਼ੁਮ੍||੪੩||

ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰੇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਰੀਤਿਃ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮਕਾਲੇ ਜੀਵਤੋ ਯਦਿ ਮਾਤਾ ਵਿਪਨ੍ਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਕੁਕ੍ਸਿਪ੍ਰਸ੍ਪਨ੍ਦਨੇਨ ਜੀਵਨ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਤਤੋ ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿਪਾਟ੍ਯ ਤਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍|| ੪੩||

Adhikarana garBasrAve mAsAnusAraM garBasthA- pakAH yogAH (44) · Śloka 44

ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਾਕਬੀਜਂ ਚ ਪਯਸ੍ਯਾ ਸੁਰਦਾਰੁ ਚ| ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਃ ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਪਯਸ੍ਯਾ ਚ ਲਤਾ ਚੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਰਿਵਾ| ਅਨਨ੍ਤਾ ਸ਼ਾਰਿਵਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਪਦ੍ਮਾ ਚ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ| ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਸੀਰਿਸ਼ਙ੍ਗਤ੍ਵਚੋ ਗ਼ਤਮ੍| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਬਲਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਮਧੁਪਰ੍ਣਿਕਾ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ ਬਿਸਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਕਸ਼ੇਰੁਮਧੁਕਂ ਬਲਾ| ਸਪ੍ਤੈਤਾਨ੍ ਪਯਸ ਯੋਗਾਨਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕਸਮਾਪਨਾਨ੍| ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਸੁ ਮਾਸੇਸੁ ਗਰ੍ਭੇ ਸ੍ਰਵਤਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੪੪||

ਮਧੁਕਾਦੀਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸੇ ਗਰ੍ਭਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਯੋਜਯੇਦ੍ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਕਲ੍ਪਨਯਾ ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਦੀਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ| ਅਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕੋ ਭਾਲੁਕਪਰ੍ਣਃ| ਤਾਮ੍ਰਵਲ੍ਲੀ ਰਾਮਤਰੁਣੀ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ ਵਾ| ਵਕ੍ਸਾਦਨ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਤਤੀਯੇ| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀ ਦ੍ਰੁਮਵ੍ਯਾਧਿਃ| ਸੈਵ ਵਨ੍ਦਾਕਃ| ਲਤਾ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ| ਅਨਨ੍ਤਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸਿ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਾ ਦੂਰ੍ਵਾ| ਪਦ੍ਮਾ ਪਦ੍ਮਚਾਰਿਣੀ| ਗ਼ਤਂ ਯਥੋਪਯੋਗਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸ਼ਙ੍ਗਤ੍ਵਚੋ ਯਥਾਲਾਭਂ ਪਞ੍ਚਮੇ| ਸ਼ਙ੍ਗਮਙ੍ਕੁਰਮ੍| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਡ੍ ਸਸ੍ਠੇ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਃ| ਮਧੁਪਰ੍ਣਿਕਾ ਜੀਵਨ੍ਤੀ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਦੀਨਿ ਸਪ੍ਤਮੇ|| ੪੪||

Adhikarana aShTamamAsAtpraBRutigarBasyApyAyanAyogAH (45) · Śloka 45

ਕਪਿਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵਬਹਤੀਪਟੋਲੇਕ੍ਸੁਨਿਦਿਗ੍ਧਕਾਤ੍| ਮੂਲੈਃ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਾਸੇ ਤਥਾਸ੍ਟਮੇ| ਨਵਮੇ ਸਾਰਿਵਾਨਨ੍ਤਾਪਯਸ੍ਯਾਮਧੁਯਸ੍ਟਿਭਿਃ| ਯੋਜਯੇਦ੍ਦਸ਼ਮੇ ਮਾਸਿ ਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪਯਸ੍ਯਯਾ| ਅਥਵਾ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਨਾਗਰਾਮਰਦਾਰੁਭਿਃ||੪੫||

ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗਰ੍ਭ- ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ ਕਪਿਤ੍ਥਾਦੀਨਾਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਮੂਲੈਃ ਸ਼ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਟਮੇ| ਸ਼ਾਰਿਵਾਦਿਚਤੁਸ੍ਟਯੇਨ ਨਵਮੇ| ਪਯਸ੍ਯਯਾ ਦਸ਼ਮੇ| ਅਥਵਾ ਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਾਦਿਤ੍ਰਯੇਣ ਦਸ਼ਮੇ| ਸਰ੍ਵਂ ਬਂਹਣਮਾਮਾਨ੍ਵਯਂ ਵਿਨਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍|| ੪੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਨ੍ਮਹਾਮਹੋਪਾਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਦੁਵਿਰਚਿਤਾਯਾ- ਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਸ਼ਿਲੇਖ਼ਾਯਾਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ