4. marmavibhāgaśārīrō'dhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಙ್ಗವಿಭಾಗಾದನ್ತರಂ ಮರ್ಮವಿಭಾಗಂ ಶಾರೀರಂ ಪ್ರಾರಭ್ಯತೇ| ಮರ್ಮಣಾಮಙ್ಗಾಶ್ರಿತತ್ವಾತ್| ಯತೋ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸಮಾಶ್ರಿತಾನಿ, ಅತಸ್ತತ್ರೈವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತುಂ ಯುಕ್ತಾನಿ, ಬಹುವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾತ್ಪೃಥಗುಚ್ಯನ್ತೇ| ತಸ್ಮಾದಸ್ಯೈವಾಧ್ಯಾಯಸ್ಯಾರಮ್ಭೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana marmaviBAgaSArIro~adhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತೋ ಮರ್ಮವಿಭಾಗಂ ಶಾರೀರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||

ಮ್ರಿಯತೇಽಸ್ಮಿನ್ನಙ್ಗ ಉಪಹತ ಇತಿ ಮರ್ಮ| ವಿಭಜನಂ-ವಿಭಾಗಃ, ಮರ್ಮಣಾಂ ವಿಭಾಗೋ ಮರ್ಮವಿಭಾಗಃ| ಸೋಽಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇಽಸ್ತೀತಿ ಮರ್ಮವಿಭಾಗಃ| ಅರ್ಶಾದಿತ್ವಾದಚ್| ಶಾರೀರಸ್ಥಾನ ಪ್ರತಿಬದ್ಧತ್ವಾಚ್ಚ ಶಾರೀರಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana marmaNAM saMKyA (1) · Śloka 1

ಸುಖಗ್ರಹಣಾದ್ಯರ್ಥಂ ಚ ಪೂರ್ವಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ಬಕ್ತುಮಾಹ ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್| |೧|

ಸಪ್ತೋತ್ತರಾಣಿ-ಅಧಿಕಾನಿ, ಯಸ್ಮಿನ್-ಶತೇ, ತದೇವಮ್|

Adhikarana teShAM sthAnAni (1-2) · Śloka 2

ತೇಷಾಮೇಕಾದಶಾದಿಶೇತ್| ಪೃಥಕ್ಸಕ್ಥ್ನೋಸ್ತಥಾ ಬಾಹ್ವೋಸ್ತ್ರೀಣಿ ಕೋಷ್ಠೇ ನವೋರಸಿ||೧|| ಪೃಷ್ಠೇ ಚತುರ್ದಶೋರ್ಧ್ವಂ ತು ಜತ್ರೋಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಸಪ್ತ ಚ| |೨|

ತೇಷಾಂ-ಮರ್ಮಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ, ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕೃತ್ವಾ, ಸಕ್ಥ್ನೋರ್ದ್ವಯೋರ್ಬಾಹ್ಣೋಶ್ಚ ದ್ವಯೋರೇಕಾದಶಾದಿಶೇತ್, ಏವಂ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ಮರ್ಮಾಣಿ ಶಾಕಾಸು ವಿದ್ಯಾತ್| ಕೋಷ್ಠೇ-ಜಠರೇ, ತ್ರೀಣಿ ಮರ್ಮಾಣಿ| ಉರಸಿ-ವಕ್ಷಸಿ, ನವಸಙ್ಖ್ಯಾನಿ| ಪೃಷ್ಠೇ ಚತುರ್ದಶ| ಜತ್ರೋರೂರ್ಧ್ವಂ-ಜತ್ರುಣ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್, ತ್ರಿಂಶತ್ತಥಾ ಸಪ್ತ, ಏವಂ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಜತ್ರೋರಿತಿ ಪುಂಸ್ತ್ವಮತ್ರ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ಅಥವಾ 'ಅನಿತ್ಯಮಾಗಮಶಾಸನಮ್' ಇತ್ಯತ್ರ ನುಮ್ ನ ಕೃತಃ|

Adhikarana talahRunmarmaNaH sthAnaM karma ca (2-3) · Śloka 3

ಇದಾನೀಮೇಷಾಂ ಮರ್ಮಣಾಮಾಪಾದತಲಾನ್ಮಸ್ತಕಂ ಯಾವದ್ವಿಶಿಷ್ಟದೇಶಸಮಾಶ್ರಯೇಣ ವಿಶಿಷ್ಟಸಂಜ್ಞಾನ್ತರಾಣಿ ವಿಶಿಷ್ಟಕರ್ಮಾಣಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ದರ್ಶಯಿತುಮಾಹ | ಮಧ್ಯೇ ಪಾದತಲಸ್ಯಾಹುರಭಿತೋ ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಮ್||೨|| ತಲಹೃನ್ನಾಮ ರುಜಯಾ ತತ್ರ ವಿದ್ಧಸ್ಯ ಪಞ್ಚತಾ| |೩|

ಪಾದತಲಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ-ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೇ, ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಮಭಿತೋ-ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲೇಃ ಪಾದಸಮ್ಬನ್ಧಿನ್ಯಾ ಆಭಿಮುಖ್ಯೇನ, ಯತ್ಪಾದತಲಂ-ಪಾದಪೃಷ್ಠಂ, ತತ್ರ ತಲಹೃನ್ನಾಮ ಮರ್ಮಾಹುಃ, ಪೂರ್ವಾಚಾರ್ಯಾ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಮಿತಿ "ಆಬಿತಃ [ ಪರಿತಃ ಸಮಯಾನಿಕಷಾಹಾಪ್ರತಿಯೋಗೇಽಪಿ" ಇತಿ ] ಶಬ್ದಪ್ರಯೋಗೇ ದ್ವಿತೀಯಾ| ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್, ವಿದ್ಧಸ್ಯ-ಆಹತಸ್ಯ, ಪಞ್ಚತಾ-ಮರಣಂ, ಭವತಿ| ಕಯಾ? ರುಜಯಾ,-ವೇದನಯಾ|

Adhikarana kShiprasya sthAnaM karma ca (3) · Śloka 3

| ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮಧ್ಯಸ್ಥಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಕ್ಷೇಪಮಾರಣಮ್||೩||

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಶ್ಚಾಙ್ಗುಲಿಶ್ಚ, ತಯೋರ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಂ-ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮಧ್ಯಸ್ಥಿತಂ, ಕ್ಷಿಪ್ರಂನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಮಾಕ್ಷೇಪಮಾರಣಂ-ಆಕ್ಷೇಪಕಾಖ್ಯೇನ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಾ ಮಾರಯತಿ|

Adhikarana kUrcasya sthAnaM karma ca (4) · Śloka 4

ತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಕೂರ್ಚಃ ಪಾದಭ್ರಮಣಕಮ್ಪಕೃತ್| |೪|

ತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ-ತಸ್ಯ ಕ್ಷಿಪ್ರಾಖ್ಯಸ್ಯ ಮರ್ಮಣ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್, ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ-ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಿಮುಚ್ಯ, ಕೂರ್ಚೋ ನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಂ ಪಾದಸ್ಯ ಭ್ರಮಣಂ ಕಮ್ಪಂ ಚ ಕರೋತಿ|

Adhikarana kUrchaSirasaH sthAnaM karma ca (4) · Śloka 4

| ಗುಲ್ಫಸನ್ಧೇರಧಃ ಕೂರ್ಚಶಿರಃಶೋಫರುಜಾಕರಮ್||೪||

ಗುಲ್ಫಸನ್ಧೇರಧಃ ಕೂರ್ಚಶಿರೋ ನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಂ ಶೋಫರುಜಾಕರಮ್|

Adhikarana gulPasya sthAnaM karma ca (5) · Śloka 5

ಜಙ್ಘಾಚರಣಯೋಃ ಸನ್ಧೌ ಗುಲ್ಫೋ ರುಕ್ಸ್ತಮ್ಭಮಾನ್ದ್ಯಕೃತ್| |೫|

ಜಙ್ಘಾಚರಣಯೋಃ ಸನ್ಧೌ-ಸನ್ಧಿಪ್ರದೇಶೇ, ಗುಲ್ಫೋ ನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಂ ರುಕ್ ಚ ಸ್ತಮ್ಭಶ್ಚ ಮಾನ್ದ್ಯಂ ಚ, ತಾನಿ ಕರೋತಿ| ಸ್ತಮ್ಭಃ ಸ್ತಬ್ಧತ್ವಮಿವಾಙ್ಗಸ್ಯ|

Adhikarana indrabasteH sthAnaM karma ca (5) · Śloka 5

| ಜಙ್ಘಾನ್ತರೇ ತ್ವಿನ್ದ್ರಬಸ್ತಿರ್ಮಾರಯತ್ಯಸೃಜಃ ಕ್ಷಯಾತ್||೫||

ಜಙ್ಘನ್ತರೇ-ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯೇ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಪ್ರಭೃತಿದ್ವಾದಶಭಿರಙ್ಗುಲೈಃ, ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿರ್ನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಂ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾನ್ಮಾರಯತಿ, ನಾನ್ಯಥಾ| ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ತಸ್ತಮ್ಭನೇ ಯತಿತವ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥಮಸೃಕ್ಕ್ಷಯಾದಿತಿ ಹೇತುರುಪನ್ಯಸ್ತಃ| ಏಷ ಏವ ನ್ಯಾಯೋಽನ್ಯತ್ರಾಪ್ಯನುಸರ್ತವ್ಯಃ| ತೇನ ಯತ್ರ ಯದ್ಧೇತುಕಂ ಮಾರಣಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ ವ್ಯಧೇ ಕಥಿತಂ, ತತ್ರ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ಯತಿತವ್ಯಮಿತಿ|

Adhikarana jAnunaH sthAnaM karma ca (6) · Śloka 6

ಜಙ್ಹ್ಘೋರ್ವೋಃ ಸಙ್ಗಮೇ ಜಾನು ಖಞ್ಜತಾ ತತ್ರ ಜೀವತಃ| |೬|

ಜಙ್ಘೋರ್ವೋಃ ಸಙ್ಗಮೇ-ಸನ್ಧೌ, ಜಾನುನಾಮ ಮರ್ಮ| ತತ್ರ-ಜಾನುನಿ ವಿದ್ಧೇ, ಪುರುಷೋ ಮ್ರಿಯತ ಏವ| ಅಥ ಜೀವತಿ ತತೋಽಸ್ಯ ಜೀವತಃ ಪುಂಸಃ ಖಞ್ಜತಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ಅರ್ಥಾತ್ ಪ್ರಾಯೇಣ ಮರಣಂ ಪುರುಷಸ್ಯೇತಿ ಬೋಧಯತಿ|

Adhikarana ANImarmaNaH sthAnaM karma ca (6) · Śloka 6

| ಜಾನುನಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾದೂರ್ಧ್ವಮಾಣ್ಯೂಸ್ತಮ್ಭಶೋಫಕೃತ್||೬||

ಜಾನುನಃ-ಜಾನುಸನ್ಧೇಃ, ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾದೂರ್ಧ್ವಮಾಣೀನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಶೋಫಕರಮ್|

Adhikarana urvImarmaNaH sthAnaM karma ca (7) · Śloka 7

ಉರ್ವ್ಯೂರುಮಧ್ಯೇ ತದ್ವೇಧಾತ್ಸಕ್ಥಿಶೋಷೋಽಸ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| |೭|

ಉರ್ವೀ ನಾಮ ಮರ್ಮ ಊರುಮಧ್ಯೇ| ತದ್ವೇಧಾತ್-ತದಭಿಘಾತಾತ್, ಸಕ್ಥಿಶೋಷಃ-ಊರುಕಾರ್ಶ್ಯಮ್| ಸಕ್ಥಿಶೋಷೋಽಸ್ರಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್,ಸ್ಯಾತ್ ನಾನ್ಯಥಾ ವ್ಯಧೇ ಸತ್ಯಪಿ|

Adhikarana lohitAkShasya sthAnaM karma ca (7) · Śloka 7

| ಊರುಮೂಲೇ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ ಹನ್ತಿ ಪಕ್ಷಮಸೃಕ್ಕ್ಷಯಾತ್||೭||

ಊರುಮೂಲೇ- ಉರ್ವ್ಯಾಸ್ತೂರ್ಧ್ವಂ ವಙ್ಕ್ಷಣಸನ್ಧೇರಧಸ್ತಾಲ್ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ ನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಂ ಪಕ್ಷಂ ಹತ್ಯಸೃಕ್ಕ್ಷಯಾತ್ ವ್ಯಧೇ ಸತ್ಯಪಿ|

Adhikarana viTapasya sthAnaM karma ca (8) · Śloka 8

ಮುಷ್ಕವಙ್ಕ್ಷಣಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಟಪಂ ಷಣ್ಢತಾಕರಮ್| |೮|

ಮುಷ್ಕವಙ್ಕ್ಷಣಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಟಪಂ ನಾಮ ಮರ್ಮ| ತದ್ವಿದ್ಧಂ ಪುಂಸಃ ಷಣ್ಢತಾಕರಂ-ನಿರಪತ್ಯತಾಕರಮ್|

Adhikarana iti sakthnoH pratyekamekAdaSa marmANi ,tathA bAhvoH pratyekamekAdaSa ,atra maNibandha kUrparakakShAdhRu~gmarmaNAM sthAnaM karma , (8-9) · Śloka 9

| ಇತಿ ಸಕ್ಥ್ನೋಸ್ತಥಾ ಬಾಹ್ಣೋರ್ಮಣಿಬನ್ಧೋಽತ್ರ ಗುಲ್ಫವತ್||೮|| ಕೂರ್ಪರಂ ಜಾನುವತ್ಕೌಣ್ಯಂ ತಯೋರ್ವಿಟಪವತ್ಪುನಃ| ಕಕ್ಷಾಕ್ಷಮಧ್ಯೇ ಕಕ್ಷಾಧೃಕ್ ಕುಣಿತ್ವಂ ತತ್ರ ಜಾಯತೇ||೯||

ಇತಿ-ಏವಮನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ಸಕ್ಥ್ನೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕಾದಶ ಮರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ ಬಾಹ್ವೋಃ-ತೇನೈವ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಬಾಹ್ವೋಃ, ತಲಹೃದಾದೀನ್ಯೇಕಾದಶ ಮರ್ಮಾಣಿ ಭವನ್ತಿ| ಅಥ ಕಿಞ್ಚಿನ್ಮಾತ್ರಮತ್ರ ವಿಶೇಷಮಾಹಮಣೀತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ-ಬಾಹುಮರ್ಮಸು, ಗುಲ್ಫೇನ ತುಲ್ಯೋ ಮಣಿಬನ್ಧಃ, ಸಂಜ್ಞಾಮಾತ್ರಭೇದಃ, ಜಾನುತುಲ್ಯಂ ಕೂರ್ಪರಮ್| ತಯೋಃ-ಮಣಿಬನ್ಧಕೂರ್ಪರಾಖ್ಯಯೋರ್ಬಾಹುಮರ್ಮಣೋಃ, ವಿದ್ಧಯೋಃ ಕೌಣ್ಯಂ-ಪಾಣಿಪಾಣ್ಯಙ್ಗುಲೀಕುಬ್ಜತ್ವಮ್| ವಿಟಪೇತ್ಯಾದಿ| ಕಕ್ಷಾ ಚಾಕ್ಷಶ್ಚ ಕಕ್ಷಾಕ್ಷೌ, ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ವಿಟಪೇನ ತುಲ್ಯಂ ಕಕ್ಷಾಧೃಕ್ಸಂಜ್ಞಂ ಮರ್ಮ| ತತ್ರ ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ ಕುಣಿತ್ವಂ-ಬಾಹುಪಾಣ್ಯಙ್ಗುಲಿಕುಬ್ಜತಾ, ಜಾಯತೇ|

Adhikarana gudamarmaNaH sthAnaM karma ca (10) · Śloka 10

ಇತಿ ಶಾಖಾಸು ಮರ್ಮಾಣಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದುಕ್ತ್ವಾ, ಅನ್ತರಾಧೌ ಕಥಯತಿ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಬದ್ಧಃ ಸದ್ಯೋಘ್ನೋ ವಿಡ್ವಾತವಮನೋ ಗುದಃ| |೧೦|

ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಸೂಕ್ಷ್ಮಾನ್ತ್ರಭೇದಾತ್ ದ್ವಿಧಾಽನ್ತ್ರಮ್| ತತ್ರ ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಬದ್ಧೋ ಗುದೋ ನಾಮ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಃ| ಸ ಚ ವಿಡ್ವಾತೌ-ವಾತವರ್ಚಸೀ, ವಮತಿಉದ್ಗಿರತಿ, ಇತಿ ವಿಡ್ವಾತವಮನಃ| ಬಾಹುಲಕಾತ್ಕರ್ತರಿ ಲ್ಯುಟ್| ಸ ಗುದಃ ಸದ್ಯಃ-ತತ್ಕ್ಷಣಾದೇವ, ಹನ್ತಿ| ಸದ್ಯೋಘ್ನ ಇತಿ "ಅಮನುಷ್ಯಕರ್ತೃಕೇ ಚ" ಇತಿ ಠಕ್| ಗುದಶಬ್ದಸ್ಯಾತ್ರ ಪುಂಸ್ತ್ವಂ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್, ನ ಚಾರ್ಧರ್ಚಾದಿಷ್ವಯಮಸ್ತಿ|

Adhikarana bastimarmaNaH sthAnaM karma ca (10-12) · Śloka 12

ಅಧುನಾ ಬಸ್ತ್ಯಾಖ್ಯಮಾಹ | ಮೂತ್ರಾಶಯೋ ಧನುರ್ವಕ್ರೋ ಬಸ್ತಿರಲ್ಪಾಸ್ರಮಾಂಸಗಃ||೧೦|| ಏಕಾಧೋವದನೋ ಮಧ್ಯೇ ಕಟ್ಯಾಃ ಸದ್ಯೋ ನಿಹನ್ತ್ಯಸೂನ್| ಋತೇಽಶ್ಮರೀವ್ರಣಾದ್ವಿದ್ಧಸ್ತತ್ರಾಪ್ಯುಭಯತಶ್ಚ ಸಃ||೧೧|| ಮೂತ್ರಸ್ನಾವ್ಯೇಕತೋ ಭಿನ್ನೇ ವ್ರಣೋ ರೋಹೇಚ್ಚ ಯತ್ನತಃ| |೧೨|

ಮೂತ್ರಸ್ಯಾಶಯ ಆಧಾರೋ ಮೂತ್ರಾಶಯೋ-ಯತ್ರ ಮೂತ್ರಂ ತಿಷ್ಠತಿ, ಸ ಧನುರ್ವಕ್ರಃ-ಚಾಪವತ್ ಕುಟಿಲಃ| ಅನೇನಾಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಮುಕ್ತಮ್| ಸ ಚ ಬಸ್ತಿನಾಮ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಃ| ಅಸ್ರಂ ಚ ಮಾಂಸಂ ಚಾಸ್ರಮಾಂಸೇ, ಅಲ್ಪೇ ಅಸ್ರಮಾಂಸೇ ಗಚ್ಛತಿ| "ಅನ್ಯೇಭ್ಯೋಽಪಿ ದೃಶ್ಯತೇ" ಇತಿ ಡಃ| ತತ್ರಾಸ್ಥೋ ನ ಬಹುರಕ್ತಮಾಂಸಪ್ರದೇಶ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಏಕಮಧೋವದನಂ ಯಸ್ಯಾಸಾವೇಕಾಧೋವದನಃ| ಕಟ್ಯಾ ಮಧ್ಯ ಇತಿ ಸ್ಥಾನನಿರ್ದೇಶಃ| ಕಟ್ಯಾ ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೇಽಸಾವವತಿಷ್ಠತೇ| ಸ ವಿದ್ಧಃ ಸದ್ಯಃ-ತತ್ಕ್ಷಣಾದೇವ, ಅಸೂನ್-ಪ್ರಾಣಾನ್, ನಿಹನ್ತಿ| ಋತೇಽಶ್ಮರೀವ್ರಣಾತ್-ಅಶ್ಮರ್ಯಾಹರಣಾರ್ಥಂ ಯೋ ವ್ರಣಃ ಕ್ರಿಯತೇ ತಂ ವ್ರಣಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ತತ್ರಾಪಿ-ಅಶ್ಮರೀವ್ರಣೇ, ಉಭಯತಃ-ಉಭಯಪಾರ್ಶ್ವತಶ್ಚ, ಸ ವಿದ್ಧಸ್ತದಾಽಸೌ ಸದ್ಯೋಽಸೂನ್ನಿಹನ್ತಿ| ತಸ್ಮಿನ್ ಬಸ್ತಾವೇಕ [ತಃ-ಏಕ]ಪಾರ್ಶ್ವತೋ, ಭಿನ್ನೇ-ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ, ಮೂತ್ರಸ್ರಾವೀ ವ್ರಣಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಯತ್ನತಃ-ಆದರೇಣೋಪಕ್ರಾನ್ತೋ, ರೋಹತಿ ನಾನ್ಯಥಾ|

Adhikarana nABimarmaNaH sthAnaM karma ca (12-13) · Śloka 13

| ದೇಹಾಮಪಕ್ವಸ್ಥಾನಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸರ್ವಸಿರಾಶ್ರಯಃ||೧೨|| ನಾಭಿಃ ಸೋಽಪಿ ಹಿ ಸದ್ಯೋಘ್ನೋ| |೧೩|

ಆಮಂ ಚ ಪಕ್ವಂ ಚಾಮಪಕ್ವೇ, ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಸ್ಥಾನಂ ಚ ಸ್ಥಾನೇ, ಆಮಪಕ್ವಯೋಃ ಸ್ಥಾನೇ ಆಮಪಕ್ವಸ್ಥಾನೇ, ದೇಹಶ್ಚಾಮಪಕ್ವಸ್ಥಾನೇ ಚ ದೇಹಾಮಪಕ್ವಸ್ಥಾನಾನಿ, ತೇಷಾಂ ಮಧ್ಯೇ| ತತ್ರೈಕತ್ವಾದ್ದೇಹಸ್ಯ ದೇಹಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶೇ, ತಥೋಭಯೋರಾಮಪಕ್ವಾಶಯಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ-ಅನ್ತರಾಲೇ, ನಾಭಿರ್ನಾಮ ಮರ್ಮ| ಸ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ-ಸಕಲಶರೀರಗಾನಾಂ ಆಶ್ರಯಃ-ಆಧಾರಃ| ಸೋಽಪಿ ಹಿ ಸದ್ಯೋಘ್ನಃ| ಅಪಿಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಹಿರ್ಯಸ್ಮಾದರ್ಥೇ| ನ ಕೇವಲಂ ಗುದಬಸ್ತೀ ಸದ್ಯೋಘ್ನೌ ಯಾವನ್ನಾಭಿರಪಿ ವಿದ್ಧಃ ಸದ್ಯೋಘ್ನಃ| ನಾಭಿಶಬ್ದಸ್ಯ ಪುಂಸ್ತವಂ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್|

Adhikarana hRudayamarmaNaH sthAnaM karma ca (13) · Śloka 13

ದ್ವಾರಮಾಮಾಶ್ಯಸ್ಯ ಚ| ಸತ್ವಾದಿಧಾಮ ಹೃದಯಮ್ ಸ್ತನೋರಃ ಕೋಷ್ಠಮಧ್ಯಗಮ್||೧೩||

ಹೃದಯಂ ನಾಮ ಯನ್ಮರ್ಮ ತದಪಿ ಸದ್ಯೋಘ್ನಮ್| ತಚ್ಚಾಮಾಶಯಸ್ಯ ದ್ವಾರಂಮುಖಮ್| ತೇನ ಹಿ ದ್ವಾರೇಣಾನ್ನಪಾನಮಾಮಾಶಯೇ ಪ್ರವಿಶತಿ| ತಚ್ಚ ಸತ್ವಾದೀನಾಂ-ಸತ್ವರಜಸ್ತಮಸಾಂ, ತಥಾ ವಿಜ್ಞಾನಸ್ಯ-ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚಾರ್ಥಪಞ್ಚಕಸ್ಯ, ತಥಾಽಽತ್ಮನಃ-ಚೇತಸಃ, ಧಾಮ-ಸ್ಥಾನಮ್| ತಚ್ಚ ಸ್ತನೋರಃ ಕೋಷ್ಠಮಧ್ಯಗಮ್| ಸ್ತನೌ ಚೋರಶ್ಚ ಕೋಷ್ಠಶ್ಚ ಸ್ತನೋರಃಕೋಷ್ಠಂ, ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯಂ ತತ್ರ ಗಚ್ಛತಿ-ಸ್ಥಿತಿಂ ಬಧ್ನಾತಿ, ಕೋಷ್ಠವಕ್ಷಸೋಃ ಸ್ತನಯೋಶ್ಚ ಮಧ್ಯೇ ಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana stanarohitasya sthAnaM karma ca,stanamUlasya sthAnaM karma ca (14) · Śloka 14

ಸ್ತನರೋಹಿತಮೂಲಾಖ್ಯೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಸ್ತನಯೋರ್ವದೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಾಧೋಽಸ್ರಕಫಾಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠೋ ನಶ್ಯೇತ್ತಯೋಃಕ್ರಮಾತ್||೧೪||

ಸ್ತನರೋಹಿತಂ ಚ ಮೂಲಂ ಚ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ಸ್ತನಸ್ಯೈವ, ತೇ| ಸ್ತನರೋಹಿತಸ್ತನಮೂಲೇ ಆಖ್ಯೇ-ಸಂಜ್ಞೇ, ಯಯೋಸ್ತೇ ಸ್ತನರೋಹಿತಮೂಲಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ ವದೇತ್| ಕ್ವ ಪ್ರದೇಶೇ ? ಸ್ತನಯೋಃ| ಕ್ರಮಾದಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮಿಹಾಪಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನ ಸ್ತನಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಸ್ತನರೋಹಿತೇ| ಸ್ತನಯೋರಧೋ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಸ್ತನಮೂಲೇ| ತಯೋಃ-ಸ್ತನರೋಹಿತಸ್ತನಮೂಲಾಖ್ಯಯೋರ್ಮರ್ಮಣೋರ್ವಿದ್ಧಯೋಃ, ಪುರುಶೋಽಸ್ರಕಫಾಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠಃ ಕ್ರಮಾತ್-ಯಥಾಕ್ರಮಂ, ನಶ್ಯೇತ್| ತೇನ ಸ್ತನರೋಹಿತೇ ವಿದ್ಧೇ ಸತ್ಯಸೃಜಾ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠೇ ನರೋ ನಶ್ಯೇತ್, ಸ್ತನಮೂಲೇ ವಿದ್ಧೇ ಕಫೇನ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠೋ ನಶ್ಯೇತ್|

Adhikarana apastamBamarmaNoH sthAnaM karma ca (15) · Śloka 15

ಅಪಸ್ತಮ್ಭಾವುರಃಪಾರ್ಶ್ವೇ ನಾಡ್ಯಾವನಿಲವಾಹಿನೀ| ರಕ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠೋಽತ್ರ ಶ್ವಾಸಾತ್ಕಾಸಾಚ್ಚ ನಶ್ಯತಿ||೧೫||

ಉರಸಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ದ್ವೇ ನಾಡ್ಯಾವಪಸ್ತಮ್ಭಾಖ್ಯೇ ಮರ್ಮಣೀ| ಅನಿಲವಾಹಿನೀ-ವಾತವಹೇ| ಅತ್ರ ಮರ್ಮದ್ವಯೇ ವಿದ್ಧೇ ರಕ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠಃ ಶ್ವಾಸಕಾಸಾಭ್ಯಾಂ ವಿಪದ್ಯತೇ|

Adhikarana apalApamarmaNoH sthAnaM karma ca (16-17) · Śloka 17

ಪೃಷ್ಠವಂಶೋರಸೋರ್ಮಧ್ಯೇ ತಯೋರೇವ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ಅಧೋಂಽಸಕೂಟಯೋರ್ವಿದ್ಯಾದಪಾಲಾಪಾಖ್ಯಮರ್ಮಣೀ||೧೬|| ತಯೋಃ ಕೋಷ್ಠೇಽಸೃಜಾ ಪೂರ್ಣೇ ನಶ್ಯೇದ್ಯಾತೇನ ಪೂಯತಾಮ್| |೧೭|

ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ತಥೋರಸಃ, ಅನಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ-ಅನ್ತರಾಲೇ, ತಯೋರೇವ ಚಪೃಷ್ಟೋರಸೋಃ, ಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ, ತಯೋರುಪರಿಭಾಗಯೋರಂಸಕೂಟಯೋರಧಃ, ಅಪಾಲಾಪಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ ವಿದ್ಯಾತ್| ತಯೋರ್ವಿದ್ಧಯೋ ರಕ್ತೇನ ಕೋಷ್ಠೇ ಪೂರ್ಣೇ, ಪೂಯತಾಂ ಯಾತೇನ-ಗತೇನ, ಲೋಹಿತೇನ ನಶ್ಯೇತ್| ಯಾವದ್ರಕ್ತಂ ಪೂಯತಾಂ ನ ಯಾತಂ ತಾವಜ್ಜೀವತಿ| ನ ತು ರಕ್ತಕೋಷ್ಠಪೂರಣಮಾತ್ರಾದೇವ ಮ್ರಿಯತ ಇತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana kaTIkataruNayoHsthAnaM karma ca (17-18) · Śloka 18

ಇದಾನೀಂ ಪೃಷ್ಠೇ ವಕ್ತಿ | ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಶ್ರೋಣೀಕರ್ಣೌ ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಿತೇ||೧೭|| ವಂಶಾಶ್ರಿತೇ ಸ್ಫಿಜೋರೂರ್ಧ್ವಂ ಕಟೀಕತರುಣೋ ಸ್ಮೃತೇ| ತತ್ರ ರಕ್ತಕ್ಷಯಾತ್ಪಾಣ್ಡುರ್ಹೀನರೂಪೋ ವಿನಶ್ಯತಿ||೧೮||

ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ-ಉಭಯತಃ, ಪ್ರತಿಶ್ರೋಣೀಕರ್ಣೌ ಸ್ಥಿತೇ| ವಂಶಾಶ್ರಿತೇ-ವಂಶಪ್ರತಿವದ್ಧೇ, ಸ್ಫಿಜೋರೂರ್ಧ್ವಂ-ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್, ದ್ವೇಽಸ್ಥಿನೀ ಕಟೀಕತರುಣೇ-ಏತತ್ಸಂಜ್ಞೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ, ಸ್ಮೃತೇ-ಉಕ್ತೇ| ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್ಮರ್ಮದ್ವಯೇ ವಿದ್ಧೇ, ರಕ್ತಕ್ಷ್ಯಾತ್ಪಾಣ್ಡುರ್ಹೀನರೂಪೋ-ವಿಗತಕಾನ್ತಿಃ ಸನ್, ನರೋ ವಿನಶ್ಯತಿ|

Adhikarana kukundarayoH sthAnaM karma ca (19-20) · Śloka 20

ಪೃಷ್ಠವಂಶಂ ಹ್ಯುಭಯತೋ ಯೌ ಸನ್ಧೀ ಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ಜಘನಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ಮರ್ಮಣೀ ತೌ ಕುಕುನ್ದರೌ||೧೯|| ಚೇಷ್ಟಾಹಾನಿರಘಃಕಾಯೇ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಂ ಚ ತದ್ವ್ಯಧಾತ್| |೨೦|

ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯೋಭಯೋಃ ಕಟಿಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ಯೌ ಸನ್ಧೀ ಜಘನಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಭಾಗೇನಾನ್ತಃ, ತೌ ಕುಕುನ್ದರೌ ನಿಮ್ರಾಕಾರೌ ಸನ್ಧಿಮಮರ್ಣೀ| ತದ್ವ್ಯಧಾತ್-ತಯೋರ್ವ್ಯಧಾತ್, ಅಧಃಶರೀರೇ ಚೇಷ್ಟಾಹಾನಿಃ-ಗಮನಾಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಾದಾವಧಃಕಾಯೋಽಶಕ್ತಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞಾನಂ-ಸ್ಪರ್ಶಾಸಂವಿತ್ತಿರ್ಭವತಿ| ಪೃಷ್ಠವಂಶಮುಭಯತ ಇತಿ "ಉಭಸರ್ವತಸೋಃ" ಇತ್ಯಾದಿನಾದ್ವಿತೀಯಾ|

Adhikarana nitambamarmaNoH sthAnaM karma ca (20-21) · Śloka 21

| ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರನಿಬದ್ಧೌ ಯಾವುಪರಿ ಶ್ರೋಣಿಕರ್ಣಯೋಃ||೨೦|| ಆಶಯಚ್ಚಾದನೌ ತೌ ತು ನಿತಮ್ಬೌ ತರುಣಾಸ್ಥಿಗೌ| ಅಧಃಶರೀರೇ ಶೋಫೋಽತ್ರ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಮರಣಂ ತತಃ||೨೧||

ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರೇ-ಪಾರ್ಶ್ವಮಧ್ಯೇ, ನಿಬದ್ಧೌ-ಪ್ರತಿವದ್ಧೌ ಲಗ್ನೌ, ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರನಿಬದ್ಧೌ ಯೌ, ತಥಾ ಶ್ರೋಣಿಕರ್ಣಯೋರುಪರಿ-ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್, ಮೂತ್ರಾದೀನಾಂ ಯ ಆಶಯಾಃ-ಅಧಾರಾ ಬಸ್ತ್ಯಾದಯಃ, ತೇಷಾಂ ಛಾದನೌ, ನಿತಮ್ಬೌ-ನಿತಮ್ಬಸಂಜ್ಞೌ ಮರ್ಮವಿಶೇಷೌ| ತೌ ಚ ತರುಣಾಸ್ಥಿಗೌ-ತರುಣಸಂಜ್ಞೇಽಸ್ಥ್ನಿ ಸ್ಥಿತಾವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ-ಅಸ್ಮಿನ್ಮರ್ಮದ್ವಯೇ ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ, ಅಧಃಕಾಯೇ ಶೋಫೋ ಭವತಿ| ತಥಾ, ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದಧಃಶರೀರ ಏವ| ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ-ಅಲ್ಪಬಲತ್ವಂ ಸ್ವವ್ಯಾಪಾರಾಕ್ಷಮತ್ವಮ್| ತತೋ-ದೌರ್ಬಲ್ಯಾದನನ್ತರಂ, ಮರಣಂ ಭವತಿ|

Adhikarana pArSvasandhimarmaNoH sthAnaM karma ca (22-23) · Śloka 23

ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರನಿಬದ್ಧೌ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಜಘನಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ| ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ ತಯೋರ್ಯಧಾತ್||೨೨|| ರಕ್ತಪೂರಿತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶರೀರಾನ್ತರಸಮ್ಭವಃ| |೨೩|

ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರನ್ತರಂ-ಮಧ್ಯಂ, ತತ್ರ ನಿಬದ್ಧೌ-ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟೌ, ಸನ್ಧೀ ಮರ್ಮವಿಶೇಷೌ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ ಇತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ| ತತಶ್ಚೈಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರ ಏಕಃ ಸನ್ಧಿರ್ದ್ವಿತೀಯಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರೇ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸನ್ಧಿಃ| ಕ್ವ ಸ್ಥಿತೌ ಕಥಮ್ ? ಜಘನಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಜಘನಪಾರ್ಶ್ವೇ, ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ| ಏವಮೇಕಸ್ಮಿನ್ ಜಘನಪಾರ್ಶ್ವಮಧ್ಯ ಏಕಃ ಸನ್ಧಿರ್ದ್ವಿತೀಯಸ್ಮಿನ್ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸ್ಥಿತ ಇತಿ| ತಯೋರ್ವ್ಯಧಾತ್ ಪುಂಸೋ ರಕ್ತಪೂರಿತಕೋಷ್ಠಸ್ಯ ಶರೀರಾನ್ತರಸಮ್ಭವಃ-ಅಪರಶರೀರೋತ್ಪತ್ತಿಃ, ಮರಣಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana bRuhatImarmaNoH sthAnaM karma ca (23-24) · Śloka 24

| ಸ್ತನಮೂಲಾರ್ಜವೇ ಭಾಗೇ ಪೃಷ್ಠವಂಶಾಶ್ರಯೇ ಸಿರೇ||೨೩|| ಬೃಹತ್ಯೌ, ತತ್ರ ವಿದ್ಧಸ್ಯ ಮರಣಂ ರಕ್ತಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| |೨೪|

ಸ್ತನಯೋರ್ಮೂಲಂ-ಸ್ತನಮೂಲಂ ತಸ್ಯಾರ್ಜವೇ ಭಾಗೇ-ಸ್ಪಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶೇ, ಪೃಷ್ಠವಂಶಾಶ್ರಯೇ ಸಿರೇ-ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯೋಭಯಪಾರ್ಶ್ವಪ್ರತಿಬದ್ಧೇ ಸಿರೇ, ಬೃಹತ್ಯೌ-ಏತತ್ಸಂಜ್ಞೇ ಮರ್ಮಣೀ| ತತ್ರ-ಮರ್ಮದ್ವಯೇ, ವಿದ್ಧಸ್ಯ ಮರಣಂ ಭವತಿ ರಕ್ತಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್, ನಾನ್ಯಥಾ|

Adhikarana aMsaPalakamarmaNoH sthAnaM karma ca (24-25) · Śloka 25

| ಬಾಹುಮೂಲಾಭಿಸಮ್ಬದ್ಧೇ ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ||೨೪|| ಅಂಸಯೋಃ ಫಲಕೇ ಬಾಹುಸ್ವಾಪಶೌಷೌ ತಯೋರ್ವ್ಯಧಾತ್| |೨೫|

ಬಾಹ್ವೋರ್ಮೂಲೇ ಬಾಹುಮೂಲೇ,-ಯತ್ರ ಬಾಹೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೌ| ಮೂಲೇ ಹಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ, ವೃಕ್ಷಮೂಲವತ್| ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇ ಬಾಹುಮೂಲಯೋರಾಭಿಮುಖ್ಯೇನ ಸಮ್ಬದ್ಧೇ-ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟೇ| ಕೇ ತೇ ? ಅಂಸಯೋಃ ಫಲಕೇ| ಅಸಮಾಸನಿರ್ದೇಶಶ್ಚನ್ದೋನುರೋಧಾತ್| ಫಲಕಸ್ಯ ಚ ನಪುಂಸಕತ್ವಂ ಲೋಕಾಶ್ರಯತ್ವಾಲ್ಲಿಙ್ಗಸ್ಯೇತಿ| ಅಂಸಫಲಕಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ| ತಯೋರ್ವ್ಯಧಾತ್ ಬಾಹುಸ್ವಾಪಶೋಷೌ ಭವತಃ| ಸ್ವಾಪ ಇವ ಸ್ವಾಪಃ, ಯಥಾ ಸುಪ್ತಸ್ಯ ನಿಶ್ಚೇತನಮಙ್ಗಂ ಭವತಿ ತಥಾ ಬಾಹೂ ಅಂಸಫಲಕೇ ವಿದ್ಧೇ ಭವತಃ|

Adhikarana aMsamarmaNoH sthAnaM karma ca (25-26) · Śloka 26

| ಗ್ರೀವಾಮುಭಯತಃ ಸ್ನಾವ್ನೀ ಗ್ರೀವಾಬಾಹುಶಿರೋನ್ತರೇ||೨೫|| ಸ್ಕನ್ಧಾಂಸಪೀಠಸಮ್ಬನ್ಧಾವಂಸೌ ಬಾಹುಕ್ರಿಯಾಹರೌ| |೨೬|

ಗ್ರೀವಾಯಾ ಉಭಯೋಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಸ್ನಾವ್ನೀ ದ್ವೇ ಅಂಸಾವುಚ್ಯೇತೇ| ಕ್ವ ಸ್ಥಿತೌ ? ಗ್ರೀವಾಬಾಹುಶಿರೋನ್ತರೇ| ಗ್ರೀವಾಯಾಸ್ತಥಾ ಬಾಹ್ನೋಃ ಶಿರಸಶ್ಚ ಮಧ್ಯೇ ತೇಷಾಮನ್ತರಾಲೇ ಸ್ಥಿತೌ| ಕಿಂ ಪ್ರಯೋಜನೌ? ಸ್ಕನ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ಅಂಸಯೋಃ ಪೀಠ ಇವ ಪೀಠೇ,-ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೇ, ಯತ್ರಾಂಸೌ ತಿಷ್ಠತಃ| ಸ್ಕನ್ಧೇ ಚಾಂಸಪೀಠೇ ಚ, ತೇಷಾಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ-ಪ್ರಯೋಜನಂ, ಯಯೋಸ್ತಾವೇವಾಂಸೌ ವಿದ್ಧೌ ಬಾಹ್ವೋಃ ಕ್ರಿಯಾ-ಆಕುಚ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಾದಿಕಾ, ತಾಂ ಹರತಃ, ತೌ ಬಾಹುಕ್ರಿಯಾಹರೌ|

Adhikarana nIlAmarmaNoH sthAnaM karma ca,manyAmarmaNoH sthAnaM karma ca (26-27) · Śloka 27

| ಕಣ್ಠನಾಡೀಮುಭಯತಃ ಸಿರಾ ಹನುಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ||೨೬|| ಚತಸ್ರಸ್ತಾಸು ನೀಲೇ ದ್ವೇ ಮನ್ಯೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ ಸ್ಮೃತೇ| ಸ್ವರಪ್ರಣಾಶವಕೃತ್ಯಂ ರಸಾಜ್ಞಾನಂ ಚ ತದ್ವ್ಯಧೇ||೨೭||

ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ದ್ವಯೋಃ ಸಿರಾ ಯಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ಹನ್ವೋಃ ಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ, ತಾಸು ಮಧ್ಯೇ ದ್ವೇ ಸಿರೇ ನೀಲೇ ನಾಮ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ, ಮನ್ಯೇ ನಾಮ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣಿ ಸ್ಮೃತೇ, ತನ್ತ್ರಕೃದ್ಭಿರಿತಿ ಶೇಷಃ| ತಾಸಾಂ ವ್ಯಧಸ್ತದ್ವಯಧಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ತದ್ವ್ಯಧೇ ಸ್ವರಪ್ರಣಾಶಾದಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ| ಸ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಣಾಶಃ ಸ್ವರಪ್ರಾಣಾಶಃ,-ಸ್ವರಹಾನಿಃ| ಅಥವಾ ವೈಕೃತ್ಯಮ್, ತಚ್ಚ ಪ್ರಕೃತ್ತ್ವಾತ್ಸ್ವರಸ್ಯೈವ, ಸ್ವರಭಾವಾನ್ಯಥಾತ್ವಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ರಸಾಜ್ಞಾನಂ-ರಸಾನವಬೋಧಃ|

Adhikarana mAtRukAmarmaNAM sthAnaM karma ca (28) · Śloka 28

ಕಣ್ಠನಾಡೀಮುಭಯತೋ ಜಿಹ್ವಾನಾಸಾಗತಾಃ ಸಿರಾಃ| ಪೃಥಕ್ ಚತಸ್ರಸ್ತಾಃ ಸದ್ಯೋ ಘ್ನನ್ತ್ಯಸೂನ್ಮಾತೃಕಾಹ್ವಯಾಃ||೨೮||

ಕಣ್ಠನಾಡ್ಯಾ ಉಭಯಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಸಿರಾ ಜಿಹ್ವಾಗತಾಸ್ತಥಾ ನಾಸಾಗತಾಃ ಪೃಥಕ್-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚತಸ್ರಃ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚತಸ್ರಃ| ತಾ ಮಾತೃಕಾಹ್ವಯಾಃ-ಮಾತೃಕಾಸಂಜ್ಞಾಃ, ವಿದ್ಧಾಃ ಸದ್ಯೋಽಸೂನ್ ಘ್ನನ್ತಿ| ಏತಾನಿ ಮಾತೃಕಾಖ್ಯಾನಿ ಸಿರಾಮರ್ಮಾಣಿ|

Adhikarana kRukATikAmarmaNoH sthAnaM karma ca (29) · Śloka 29

ಕೃಕಾಟಿಕೇ ಶಿರೋಗ್ರೀವಾಸನ್ಧೌ, ತತ್ರ ಚಲಂ ಶಿರಃ| |೨೯|

ಶಿರಶ್ಚ ಗ್ರೀವಾ ಚ, ತಯೋಃ ಸನ್ಧಾನೇ ಯೌ ಸನ್ಧೀ ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇ ಕೃಕಾಟಿಕಾಖ್ಯೇ ತೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ| ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್ಮರ್ಮದ್ವಯೇ ವಿದ್ಧೇ, ಚಲಂ-ಸಕಮ್ಪಂ, ಶಿರೋ ಭವತಿ|

Adhikarana vidhuramarmaNoH sthAnaM karma ca (29) · Śloka 29

| ಅಧಸ್ತಾತ್ಕರ್ಣಯೋರ್ನಿಮ್ನೇ ವಿಧುರೇ ಶ್ರುತಿಹಾರಿಣೀ||೨೯||

ಅಧಸ್ತಾತ್ಕರ್ಣಯೋಃ-ಕರ್ಣಪೃಷ್ಠಯೋರಧೋ, ನಿಮ್ನೇ-ನೋನ್ನತೇ, ವಿಧುರಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ| ತೇ ಚ ವಿದ್ಧೇ ಸತೀ ಶ್ರುತಿಂ-ಶಬ್ದಶ್ರವಣಂ, ಹರತಃ, ಶ್ರುತಿಹಾರಿಣೀ|

Adhikarana PaNamarmaNoH sthAnaM karma ca (30) · Śloka 30

ಫಣಾವುಭಯತೋ ಘ್ರಾಣಮಾರ್ಗಂ ಶ್ರೋತ್ರಪಥಾನುಗೌ| ಅನ್ತರ್ಗಲಸ್ಥಿತೌ ವೇಧಾದ್ಗನ್ಧವಿಜ್ಞಾನಹಾರಿಣೌ||೩೦||

ಫಣೌ ನಾಮ ಮರ್ಮವಿಶೇಷೌ ಘ್ರಾಣಮಾರ್ಗಸ್ಯೋಭಯೋಃ ಪಾಱ್ಶ್ವಯೋಃ ಶ್ರೋತ್ರಪಥಾನುಗೌ-ಶ್ರೋತ್ರಮಾರ್ಗಪ್ರಾಪ್ತೌ| ಅನ್ತರ್ಗಲಸ್ಥಿತೌ-ಗಲಾಭ್ಯನ್ತರೇ ಸ್ಥಿತೌ| ಫಣಾವಿವ ಸಂಸ್ಥಾನಂ ರೂಪಮನಯೋಃ ಫಣಾವಿತಿ ನಾಮ| ತೌ ವೇಧಾದ್ಗನ್ಧ ವಿಜ್ಞಾನಂ-ಗನ್ಧೋಪಲಬ್ಧಿಃ, ತದ್ಧರತಸ್ತೌ ಗನ್ಧವಿಜ್ಞಾನಹಾರಿಣೌ|

Adhikarana apA~ggamarmaNoH sthAnaM karma ca (31) · Śloka 31

ನೇತ್ರಯೋರ್ಬಾಹ್ಯತೋಽಪಾಙ್ಗೌ ಭ್ರುವೋಃ ಪುಚ್ಛಾನ್ತಯೋರಧಃ| ತಥೋಪರಿ ಭ್ರುವೋರ್ನಿಮ್ನಾವಾವರ್ತಾವಾನ್ಧ್ಯಮೇಷು ತು||೩೧||

ನೇತ್ರೇಯೋರ್ದ್ವಯೋರ್ಬಾಹ್ಯತಃ-ಬಹಿರ್ಭಾಗೇ, ಭ್ರುವೋಃ ಪುಚ್ಛಾನ್ತಯೋಃ-ಅವಸಾನಯೋಃ, ಅಧಃ, ಅಪಾಙ್ಗೌ ನಾಮ ಮರ್ಮವಿಶೇಷೌ ಪ್ರಸಿದ್ಧಾವೇವ| ತಥೋಪರೀತಿ ತೇನೈವಾಪಾಙ್ಗೋದ್ದಿಷ್ಟೇನ ನ್ಯಾಯೇನ ಭ್ರುವೋಃ ಪುಚ್ಛಾನ್ತಯೋರುಪರಿ ನಿಮ್ರಾವಾವರ್ತಸಂಜ್ಞೌ| ಏಷು ತು-ಅಪಾಙ್ಗಾವರ್ತಾಖ್ಯೇಷು ಚತುರ್ಷು, ವಿದ್ಧಸ್ಯ ನರಸ್ಯಾನ್ಧ್ಯಂ ಭವತಿ|

Adhikarana Sa~gKamarmaNoH sthAnaM karma ca (32) · Śloka 32

ಅನುಕರ್ಣಂ ಲಲಾಟಾನ್ತೇ ಶಙ್ಖೌ ಸದ್ಯೋವಿನಾಶನೌ| |೩೨|

ಅತ್ರಾಪಿ ಭ್ರುವೋಃ ಪುಚ್ಛಾನ್ತಯೋರುಪತಿ ಲಲಾಟಾವಸಾನೇಽನುಕರ್ಣಂಕರ್ಣಸಮೀಪೇ, ಶಙ್ಖೌ ಮರ್ಮವಿಶೇಷೌ| ತೌ ವಿದ್ಧೌ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸದ್ಯೋವಿನಾಶನೌ ಭವತಃ|

Adhikarana utkShepamarmaNoH sthAnaM karma ca ,sthapanImarmaNaH sthAnaM karma ca (32-33) · Śloka 33

| ಕೇಶಾನ್ತೇ ಶಙ್ಖಯೋರೂರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷೇಪೌ, ಸ್ಥಪನೀ ಪುನಃ||೩೨|| ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ, ತ್ರಯೇಽಪ್ಯತ್ರ ಶಲ್ಯೇ ಜೀವೇದನುದ್ಧೃತೇ| ಸ್ವಯಂ ವಾ ಪತಿತೇ ಪಾಕಾತ್ಸದ್ಯೋ ನಶ್ಯತಿ ತೂದ್ಧೃತೇ||೩೩||

ಕೇಶಾವಸಾನೇ ಶಙ್ಖಯೋರೂರ್ಧ್ವಂ-ಉಪರಿ, ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ಮರ್ಮಣೀ| ಸ್ಥಪನೀ ಪುನರ್ಮರ್ಮ ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ| ತ್ರಯೇಽಪ್ಯತ್ರ-ಅಸ್ಮಿನ್ ಮರ್ಮತ್ರಯೇ ದ್ವಾವುತ್ಕ್ಷೇಪಾವೇಕಾ ಸ್ಥಪನೀ ಏವಂಭೂತೇ, ವಿದ್ಧೇ ಪುರುಷೋಽನುದ್ಧೃತೇ ಶಲ್ಯೇ ಜೀವೇತ್| ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಪಾಕಾತ್-ಪಾಕೇನ ಹೇತುನಾ, ಸ್ವಯಂ ವಾ ಪತಿತೇ ಶಲ್ಯೇ ಸತಿ,-ನ ತೂದ್ಧರಣಹೇತುನಾ, ಜೀವೇತ್ ಪುರುಷಃ| ಸದ್ಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಉದ್ಧೃತೇ ತು ಶಲ್ಯೇ ಸದ್ಯ ಏವ ನರೋ ನಶ್ಯತಿ, ವಾಯುಕೋಪಾದಿತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana SRu~ggATakamarmaNAM sthAnaM karma ca (34-35) · Śloka 35

ಜಿಹ್ವಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕಾಶ್ರೋತ್ರಖಚತುಷ್ಟಯಸಙ್ಗಮೇ| ತಾಲುನ್ಯಾಸ್ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಸ್ರೋತಸಾಂ, ತೇಷು ಮರ್ಮಸು||೩೪|| ವಿದ್ಧಃ ಶೄಙ್ಗಾಟಕಾಖ್ಯೇಷು ಸದ್ಯಸ್ತ್ಯಜತಿ ಜೀವಿತಮ್| |೩೫|

ಜಿಹ್ವಾ ಚಾಕ್ಷಿಣೀ ಚ ನಾಸಿಕಾ ಚ ಶ್ರೋತ್ರೇ ಚ ತದೇವಮ್| ತಸ್ಯ ಖಾನಿ, ತೇಷಾಂ ಚತುಷ್ಟಯಂ-ಚತ್ವಾರಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ, ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಗಮಃ-ಸನ್ನಿಪಾತಃ, ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಾಲುನಿ-ಯತ್ರ ಜಿಹ್ವಾದೀನಾಂ ತರ್ಪಣಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸನ್ನಿಪತ್ಯಾವತಿಷ್ಠನ್ತೇ, ಜಿಹ್ವಾದಿಸ್ರೋತಸಾಂ ಚತ್ವಾರ್ಯಾಸ್ಯಾನಿ ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾಖ್ಯಾನಿ| ತೇಷು ಮರ್ಮಸು ವಿದ್ಧಃ ಪುರುಷಃ ಸದ್ಯಸ್ತ್ಯಜತಿ ಜೀವಿತಂ-ವಿದ್ಧಮಾತ್ರ ಏವ ಪ್ರಾಣೈರ್ವಿಯುಜ್ಯತೇ|

Adhikarana sImantamarmaNAM sthAnaM karma ca (35-36) · Śloka 36

| ಕಪಾಲೇ ಸನ್ಧಯಃ ಪಞ್ಚ ಸೀಮನ್ತಾಸ್ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಗಾಃ||೩೫|| ಭ್ರಮೋನ್ಮಾದಮನೋನಾಶೈಸ್ತೇಷು ವಿದ್ಧೇಷು ನಶ್ಯತಿ| |೩೬|

ಶಿರಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಪಞ್ಚ ಸನ್ಧಯಃ| ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಕಪಾಲಖಣ್ಡಾನಾಂ ಸಂಶ್ಲೇಷಾ ಯೇ ಶಿರಸ್ಯವತಿಷ್ಠನ್ತೇ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಗಾಃ, ತ ಏವ ಸೀಮನ್ತಾಖ್ಯಾ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಾಃ| ತೇಷು-ಸೀಮನ್ತಾಖ್ಯೇಷು, ವಿದ್ಧೇಷು ಭ್ರಮೇಣ ತಥೋನ್ಮಾದೇನ ತಥಾ ಮನೋನಾಶೇನ-ಚಿತ್ತವಿಸ್ಮೃತ್ಯಾ ಚ, ನಶ್ಯತಿ|

Adhikarana AdhipamarmaNAM sthAnaM karma ca (36-37) · Śloka 37

| ಆನ್ತರೋ ಮಸ್ತಕಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಸಿರಾಸನ್ಧಿಸಮಾಗಮಃ||೩೬|| ರೋಮಾವರ್ತೋಽಧಿಪೋ ನಾಮ ಮರ್ಮ ಸದ್ಯೋ ಹರತ್ಯಸೂನ್| |೩೭|

ಮಸ್ತಕಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರತೋ ಯಃ ಸ್ಥಿತಃ, ತಥೋರ್ಧ್ವಂ-ಪ್ರಕೃತತ್ವಾನ್ಮಸ್ತಕಸ್ಯೈವೋಪರಿ, ಸಿರಾಸನ್ಧಿಸಮಾಗಮಃ-ಸಿರಾಸನ್ಧೀನಾಂ ಸನ್ನಿಪಾತೋ, ರೋಮಾವರ್ತಲಕ್ಷಣಃ ಸೋಽಧಿಪೋ ನಾಮ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಃ| ಮರ್ಮಣಾಮಧಿಪೋ ಯಥಾರ್ಥನಾಮಾ, ತದಾಯತ್ತಾನಿ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಮರ್ಮಾಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಸೋಽಧಿಪೋ ವಿದ್ಧೋ ನರಸ್ಯ ಸದ್ಯೋಽಸೂನ್ ಹರತಿ-ಪುರುಷಂ ಮಾರಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana sAmAnyaM marmalakShaNam (37) · Śloka 37

ಇತಿ ಸಪ್ತೋತ್ತರಸ್ಯ ಮರ್ಮಶತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಕ್ತ್ವಾ, ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಯನ್ಮರ್ಮಲಕ್ಷಣಂ ತದಾಖ್ಯಾತುಮಾಹ | ವಿಷಮಂ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಯತ್ರ ಪೀಡಿತೇ ರುಕ್ ಚ ಮರ್ಮ ತತ್||೩೭||

ಯತ್ರ-ಯಸ್ಮಿನ್ ದೇಹದೇಶೇ, ವಿಷಮಂ ಸ್ಪನ್ದನಂ-ಸ್ಫುರಣಂ, ತನ್ಮರ್ಮ| ಯತ್ರ ಚ ದೇಹದೇಶೇ ಪೀಡಿತೇ ಸತಿ ರುಕ್ ಚ ವಿಷಮಾ ಭವತಿ, ತಚ್ಚ ಮರ್ಮ| ಅತ್ರಾಪಿ ವಿಷಮಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಿಷಮಂ ಚ ವಿಷಮಾ ಚ ವಿಷಮಮ್, "ನಪುಂಸಕಮನಪುಂಸಕೇನೈಕವಚ್ಚ" ಇತಿ ನಪುಂಸಕಶೇಷಃ| ತದೇವಂ ಮರ್ಮಲಕ್ಷಣಂ ದ್ವಿಧಾ ಮನ್ತವ್ಯಮ್,-ಕಸ್ಯಚಿನ್ಮರ್ಮಣಃ ಸಿರಾಧಮನ್ಯಾದಿಕಸ್ಯ ವಿಷಮಂ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಪ್ರಾಯೋ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಜಾತೀಯಸ್ಯ ಮರ್ಮಣಃ ಪೀಡನಾತ್ ಪ್ರಾಯಃ ಪೀಡೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಲಕ್ಷಣಮಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ಯಥಾ (ಶಾ. ಅ. ೭)- "ದೇಹಪ್ರಸುಪ್ತಿರ್ಗುರುತಾ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಶೀತಕಾಮಿತಾ| ಸ್ವೇದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ವಮಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್||" ಇತಿ| ಮರಣಕಾರಿತ್ವಾನ್ಮರ್ಮ, ಮರಣಾಸದೃಶದುಃಖದಾಯಿತ್ವಾದ್ವಾ| ಇದಾನೀಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ಸುಪ್ರಭೇದಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಷಟ್ಪ್ರಕಾರಮಾಹ-

Adhikarana mAMsadInAM ShaNNAM samAgamo marma (38) · Śloka 38

ಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಸ್ನಾಯುಧಮನೀಸಿರಾಸನ್ಧಿಸಮಾಗಮಃ| ಸ್ಯಾನ್ಮರ್ಮೇತಿ ಚ ತೇನಾತ್ರ ಸುತರಾಂ ಜೀವಿತಂ ಸ್ಥಿತಮ್||೩೮||

ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಸ್ವಜಾತ್ಯಪೇಕ್ಷೋ ಯಃ ಸಮಾಗಮಃ-ಸನ್ನಿಪಾತಃ, ಸ ಮರ್ಮಾಖ್ಯಃ, ತನ್ಮರ್ಮೇತಿ ತಸ್ಯೈವ ನಾಮ| ತದೇವಂ ಮಾಂಸಪೇಶೀಸಮಾಗಮೋ ಮಾಂಸಮರ್ಮ, ಅಸ್ಥ್ನಾಂ ಸಮಾಗಮೋಽಸ್ಥಿಮರ್ಮ, ಸ್ನಾಯೂನಾಂ ಸಮಾಗಮಃ ಸ್ನಾಯುಮರ್ಮ, ಧಮನೀನಾಂ ಸಮಾಗಮೋ ಧಮನೀಮರ್ಮ, ಸಿರಾಣಾಂ ಸಮಾಗಮಃ ಸಿರಾಮರ್ಮ, ಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಮಾಗಮಃ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮೇತಿ| ಯತೋ ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಯಃ ಸಮಾಗಮಃ ಸ ಏವ ಮರ್ಮೇತ್ಯುಚ್ಯತೇ, ತೇನ ಹೇತುನಾ, ಅತ್ರ ಸುತರಾಂ ಜೀವಿತಂ ಸ್ಥಿತಂ-ಪ್ರಾಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ| ನನು, ಯದಿ ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಸಮಾಗಮೋ ಮರ್ಮೇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ, ತದಾನೀಮನೇಕಸಙ್ಖ್ಯಾಕಾನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಶರೀರೇ ಸಮ್ಭವ್ಯೇರನ್| ಮಾಂಸಪೇಶ್ಯಾದಿಭಾವಾನಾಮನೇಕಸಙ್ಖ್ಯಾಶ್ರಯತ್ವಾತ್| ತಥಾ ಚ,-ಮಾಂಸಪೇಶೀಶತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಪುಂಸಾಮುಕ್ತಾನಿ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ತು ವಿಶತ್ಯಧಿಕಾನಿ (ಹೃ. ಶಾ. ಅ. ೩/೧೭)| ಏವಮಸ್ಥ್ಯಾದೀನ್ಯಪ್ಯನೇಕಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ| ತತಶ್ಚ ಮರ್ಮಣಾಮಸಙ್ಖ್ಯೇಯತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಏವಂ ಚ "ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್" (ಶ್ಲೋ ೧) ಇತಿ ವಿರುಧ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana evaM marmakalpanA ShoDhA,ekaiva vA marmakalpanA (39) · Śloka 39

ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ತು ನಿರ್ದೇಶಃ ಷೋಢೈವಂ ಮರ್ಮಕಲ್ಪನಾ| ಪ್ರಾಣಾಯತನಸಾಮಾನ್ಯದೈಕ್ಯಂ ವಾ ಮರ್ಮಣಾಂ ಮತಮ್||೩೯||

ಸಪ್ತೋತ್ತರಮೇವ ಮರ್ಮಣಾಂ ಶತಮಿತ್ಯೇವ ನ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇನ ನ್ಯಾಯೇನ ಬಹೂನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ| "ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಮ್" ಇತ್ಯಯಂ ತು ಯೋ ನಿರ್ದೇಶಃ ಸ ಬಾಹುಲ್ಯೇನ-ಭೂಯಸಾ, ಯೇಷಾಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ಮರ್ಮತ್ವೇನ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಸ್ತದ್ವಿಷಯ ಏವ| ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಮಾಂಸಾಸ್ಥ್ಯಾದೀನಾಂ ಸಮಾಗಮೋ ಮರ್ಮೇತಿ, ಮರ್ಮಣಾಂ-ಷೋಢಾ-ಷಡ್ವಿಧಾ, ಕಲ್ಪನಾ ಭವತಿ| ಕಲ್ಪನಾಶಬ್ದೇನೈತತ್ಪ್ರತಿ ಪಾದಯತಿ,-ತದೇವಂ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿತೋ ಜೀವಿತಧಾಮತ್ವೇನ ಮರ್ಮಣಾಂ ಕಲ್ಪನಾ-ನಿರೂಪಣಾ| ಪ್ರಾಣೇತ್ಯಾದಿ| ಅಥವಾ ನ ಮರ್ಮಣಾಂ ಷೋಢಾ ಕಲ್ಪನಾ| ಕಿಂ ತರ್ಹಿ ? ಪ್ರಾಣಾಯತನಸಾಮಾನ್ಯಾತ್-ಜೀವಿತಸ್ಯಾಧಿಷ್ಠಾನಮಿತ್ಯೇವಂಲಕ್ಷಣಾತ್, ಐಕ್ಯಂ-ಏಕತ್ವಂ, ಮರ್ಮಣಾಂ ಮತಂ-ನ ಷಟ್ತ್ವಮ್| ಏವಮೇಕೈವ ಮರ್ಮಕಲ್ಪನಾ| ಏವಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪವಿಸ್ತರಕೌಶಲಂ ಮರ್ಮಸು ದರ್ಶಿತಮ್| ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿನಿಯತನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾಽಭಿಧಾತುಮಾಹ-

Adhikarana mAMsAdInAM marmaNAM saMKyayA~aBidhAnam ,mAMsajAni daSamarmANi asthnyaShTau (40) · Śloka 40

ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯನ್ತಾನಾಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪ್ರತಿನಿಯತನಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸಙ್ಖ್ಯಯಾಽಭಿಧಾತುಮಾಹ ಮಾಂಸಜಾನಿ ದಶೇನ್ದ್ರಾಖ್ಯತಲಹೃತ್ಸ್ತನರೋಹಿತಾಃ| |೪೦|

ಜಙ್ಘಯೋರಿನ್ದ್ರಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ, ಬಾಹ್ವೋರ್ದ್ವೇ ಏವ, ತಲಹೃದಾಖ್ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ-ಪಾದಯೋರ್ದ್ವೇ ಹಸ್ತಯೋರ್ದ್ವೇ ಇತಿ, ಸ್ತನರೋಹಿತೇ ದ್ವೇ-ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸ್ತನೇ ಏಕೈಕಮ್, ಏವಂ ದಶ ಮಂಸಜಾನಿ|

Adhikarana mAMsajAni daSamarmANi asthnyaShTau (40-41) · Śloka 41

| ಶಙ್ಖೌ ಕಟೀಕತರುಣೇ ನಿತಮ್ಬಾವಂಸಯೋಃ ಫಲೇ||೪೦|| ಅಸ್ಥ್ನ್ಯಷ್ಟೌ| |೪೧|

ಅಸ್ಥ್ನ್ಯಷ್ಟೌ ಮರ್ಮಾಣಿ| ಶಙ್ಖೌ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ, ಕಟೀಕತರುಣೇ ದ್ವೇ, ನಿತಮ್ಬೌ ದ್ವೇ, ಅಂಸಯೋಃ ಫಲಕೇ ದ್ವೇ, ಇತ್ಯೇವಮಷ್ಟೌ ಮರ್ಮಾಣಿ|

Adhikarana snAvamarmANi trayoviMSatiH (41) · Śloka 41

ಸ್ನಾವಮರ್ಮಾಣಿ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿರಾಣಯಃ| ಕೂರ್ಚಕೂರ್ಚಶಿರೋಽಪಾಙ್ಗಕ್ಷಿಪ್ರೋತ್ಕ್ಷೇಪಾಂಸಬಸ್ತಯಃ||೪೧||

ಸ್ನಾವಮರ್ಮಾಣಿ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿಃ| ಕಥಮ್ ? ಆಣಯಶ್ಚತ್ವಾರಿ-ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೂರುಮಧ್ಯೇ ಏಕೈಕಂ ಬಾಹ್ವೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕೈಕಮ್, ಏವಂ ಚತ್ವಾರ್ಯಾಣಯಃ ಕೂರ್ಚಾಖ್ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ-ಹಸ್ತರ್ಯೋದ್ವೇ ಪಾದಯೋರ್ದ್ವೇ| ಕೂರ್ಚಶಿರಃಸಂಜ್ಞಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ-ಪಾದಯೋರ್ದ್ವೇ ಹಸ್ತಯೋರ್ದ್ವೇ ಇತಿ ಚತ್ವಾರಿ| ಅಪಾಙ್ಗಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ-"ನೇತ್ರಯೋರ್ಬಾಹ್ಯತಃ (ಶ್ಲೋ.೩೧) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೇ ದ್ವೇ| ಕ್ಷಿಪ್ರಾಖ್ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ-"ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾಙ್ಗುಲಿಮಧ್ಯಸ್ಥಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ" (ಶ್ಲೋ.೩) ಇತಿ, ತಚ್ಚ ಪಾದದ್ವಯೇ ದ್ವಿವಿಧಂ ಹಸ್ತದ್ವಯೇ ಚ| ಉತ್ಕ್ಷೋಪೌದ್ವೌ-"ಕೇಶಾನ್ತೇ ಶಙ್ಖಯೋರೂರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷೇಪೌ" (ಶ್ಲೋ.೩೨) ಇತಿ| ಅಂಸಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ-"ಸ್ಕನ್ಧಾಂಸಪೀಠಸಮ್ಬನ್ಧಾವಂಸೌ" (ಶ್ಲೋ ೨೬) ಇತಿ| ಬಸ್ತಿರೇಕೋ-"ಮೂತ್ರಾಶಯೋ" (ಶ್ಲೋ.೧೦) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ| ಏವಂ ಸ್ನಾವಮರ್ಮಾಣಿ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿಃ|

Adhikarana dhamanyASritAni nava (42) · Śloka 42

ಗುದಾಪಸ್ತಮ್ಭವಿಧುರಶೃಙ್ಗಾಟಾನಿ ನವಾದಿಶೇತ್| ಮರ್ಮಾಣಿ ಧಮನೀಸ್ಥಾನಿ|೪೨|

ಗುದಃ-ಸ್ಥೂಲಾನ್ತ್ರಬದ್ಧ ಏಕಃ| ಅಪಸ್ತಮ್ಭಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ-"ಅಪಸ್ತಮ್ಭಾವುರಃಪಾರ್ಶ್ವೇ ನಾಡ್ಯಾವನಿಲವಾಹಿನೀ|" (ಶ್ಲೋ.೧೫)ಇತಿ, ವಿಧುರಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ-"ಅಧಸ್ತಾತ್ಕರ್ಣಯೋರ್ನಿಮ್ನೇ ವಿಧುರೇ" (ಶ್ಲೋ.೨೯) ಇತಿ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾಖ್ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ-"ಜಿಹ್ವಾಕ್ಷಿನಾಸಿಕಾ" (ಶ್ಲೋ.೩೪) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾನಿ| ಏವಂ ಧಮನೀಸ್ಥಾನಿ-ಧಮನ್ಯಾಶ್ರಿತಾನಿ, ನವ ಮರ್ಮಾಣಿ|

Adhikarana sirASritAni saptatriMSat (42-44) · Śloka 44

| ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್ಸಿರಾಶ್ರಯಾಃ||೪೨|| ಬೃಹತ್ಯೌ ಮಾತೃಕಾ ನೀಲೇ ಮನ್ಯೇ ಕಕ್ಷಾಧರೌ ಫಣೌ| ವಿಟಪೇ ಹೃದಯಂ ನಾಭಿಃ ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ ಸ್ತನಾಧರೇ||೪೩|| ಅಪಾಲಾಪೌ ಸ್ಥಪನ್ಯುರ್ವ್ಯಶ್ಚತಸ್ರೋ ಲೋಹಿತಾನಿ ಚ| |೪೪|

ಸಿರಾಶ್ರಯಾ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಾಃ ಸಪ್ತತ್ರಿಂಶತ್| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಬೃಹತ್ಯಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಬೃಹತ್ಯೌ ದ್ವೇ-"ಸ್ತನಮೂಲಾರ್ಜವೇ ಭಾಗೇ" (ಶ್ಲೋ ೨೩) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತೇ| ಮಾತೃಕಾಖ್ಯಾನಿ-"ಕಣ್ಠನಾಡೀಮುಭಯತೋ ಜಿಹ್ವಾನಾಸಾಗತಾಃ" (ಶ್ಲೋ.೨೮) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾನ್ಯಷ್ಟೌ| ನೀಲಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ ಸಿರೇ ಮನ್ಯಾಖ್ಯೇ [ಚ] ದ್ವೇ-"ಕಣ್ಠನಾಡೀಮುಭಯತಃ ಸಿರಾಹನುಸಮಾಶ್ರಿತಾಃ| ಚತಸ್ರಃ (ಶ್ಲೋ.೨೬) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಾನಿ| ಕಕ್ಷಾಧರೌ ದ್ವೌ-ಯಥೋಕ್ತಮ್ (ಶ್ಲೋ.೯) "ಕಕ್ಷಾಕ್ಷಮಧ್ಯೇ ಕಕ್ಷಾಧೃಕ್" ಇತ್ಯಾದಿ| ಫಣೌ ದ್ವೌ-"ಫಣಾವುಭಯತೋ" (ಶ್ಲೋ.೩೦) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕೃತಲಕ್ಷಣೌ| ವಿಟಪೇ ದ್ವೇ-"ಮುಷ್ಕವಙ್ಕ್ಷಣಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ (ಶ್ಲೋ.೮) ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಕ್ಥ್ನ್ಯೇಕಮ್, ದ್ವಿತೀಯೇಽಪ್ಯೇವಮ್| ಹೃದಯಮೇಕಮೇವ, ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೧೩)-"ದ್ವಾರಮಾಮಾಶಯಸ್ಯ ಚ" ಇತ್ಯಾದಿ| ನಾಭಿರೇಕ ಏವ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೧೨)- "ದೇಹಾಮಪಕ್ವಸ್ಥಾನಾನಾಂ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ ದ್ಬೌ-"ಪಾರ್ಶ್ವಾನ್ತರನಿಬದ್ಧೌ ಚ" (ಶ್ಲೋ.೨೨) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತೌ| ಸ್ತನಾಧರೇ-ಸ್ತನಯೋರಧೋ, ದ್ವೇ| ಅಪಾಲಾಪೌ ದ್ವಾವೇವ-"ಪೃಷ್ಠವಂಶೋರಸೋಃ (ಶ್ಲೋ.೧೬) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತೌ| ಸ್ಥಪನೀ ಏಕೈವ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್, (ಶ್ಲೋ.೩೩)-"ಭ್ರುವೋರ್ಮಧ್ಯೇ" ಇತಿ| ಉರ್ವ್ಯಶ್ಚತಸ್ರಃ-ಊರ್ವೋರ್ದ್ವಯೋರ್ದ್ವೇ ಬಾಹ್ವೋಶ್ಚ, "ಉರ್ವ್ಯೂರುಮಧ್ಯೇ" (ಶ್ಲೋ.೭) ಇತಿ ತಸ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಇತಿ ಸಕ್ಥ್ನೋಸ್ತಥಾ ಬಾಹ್ವೋಃ (ಶ್ಲೋ.೮) ಇತಿ ಚಾತಿದೇಶಃ| ಲೋಹಿತಾನೀತಿ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷನಾಮಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ, "ಊರುಮೂಲೇ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಂ" ಸಕ್ಥಿವದ್ಬಾಹ್ವೋಃ" (ಶ್ಲೋ.೭-೮) ಇತಿ ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸನ್ಧಿಮರ್ಮಾಣ್ಯಾಹ-

Adhikarana sandhimarmANi viMSati (44-45) · Śloka 45

| ಸನ್ಧೌ ವಿಂಶತಿರಾವರ್ತೌ ಮಣಿಬನ್ಧೌ ಕುಕುನ್ದರೌ||೪೪|| ಸೀಮನ್ತಾಃ ಕೂರ್ಪರೌ ಗುಲ್ಫೌ ಕೃಕಾಟ್ಯೌ ಜಾನುನೀ ಪತಿಃ| |೪೫|

ಸನ್ಧೌ ವಿಂಶತಿರ್ಮರ್ಮಾಣಿ| ಆವರ್ತಾಖ್ಯೇ ದ್ವೇ, ತಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ. ೩೧)-"ತಥೋಪರಿ ಭ್ರುವೋರ್ನಿಮ್ನಾವಾವರ್ತೌ" ಇತಿ| ಮಣಿಬನ್ಧೌ ದ್ವೌ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೮)-ಮಣಿಬನ್ಧೋಽತ್ರ ಗುಲ್ಫವತ್" ಇತಿ| ಕುಕುನ್ದರೌ ದ್ವೌ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೧೯)-"ಜಘನಸ್ಯ ಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ಮರ್ಮಣೀ ತೌ ಕುಕುನ್ದರೌ|" ಇತಿ| ಸೀಮನ್ತಾಖ್ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೩೫)-"ಕಪಾಲಸನ್ಧಯಃ ಪಞ್ಚ ಸೀಮನ್ತಾಃ" ಇತಿ| ಕೂರ್ಪರೌ ದ್ವೌ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೯)-"ಕೂರ್ಪರಂ ಜಾನುವತ್" ಇತಿ| ಕೂರ್ಪರಶಬ್ದ ಉಭಯಲಿಙ್ಗಃ| ಗುಲ್ಫೌ ದ್ವೇ ಮರ್ಮಣೀ, ತಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೫)-"ಜಙ್ಘಾಚರಣಯೋಃ ಸನ್ಧೌ ಗುಲ್ಫಃ" ಇತಿ| ಕೃಕಾಟ್ಯೌ ದ್ವೇ, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೨೯)-"ಕೃಕಾಟಿಕೇ ಶಿರೋಗ್ರೀವಾಸನ್ಧೀ" ಇತಿ| ಜಾನುನೀ ದ್ವೇ, ತಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೬)-"ಜಙ್ಘೋರ್ವೋಃ ಸಙ್ಗಮೇ ಜಾನು" ಇತಿ| ಪತಿಃ-ಅಧಿಪತಿರ್ಮರ್ಮಣಾಮ್, ತಚ್ಚೈಕಮ್, ತಲ್ಲಕ್ಷಣಮ್ (ಶ್ಲೋ.೩೬)-"ಆನ್ತರೋ ಮಸ್ತಕಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ" ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್| ಏವಂ ಸಪ್ತೋತ್ತರಂ ಮರ್ಮಶತಂ ಮಾಂಸಾದಿಪರಿಕಲ್ಪನಯಾ ಕಲ್ಪಿತಮ್|

Adhikarana gudakakShAdharAdau anyeShAM matam (45-46) · Śloka 46

| ಮಾಂಸಮರ್ಮ ಗುದೋಽನ್ಯೇಷಾಂ,ಸ್ನಾವ್ನಿ ಕಕ್ಷಾಧರೌ ತಥಾ||೪೫|| ವಿಟಪೌ ವಿಧುರಾಖ್ಯೇ ಚ, ಶೃಙ್ಗಾಟಾನಿ ಸಿರಾಸು ತು| ಅಪಸ್ತಮ್ಭಾವಪಾಙ್ಗೌ ಚ, ಧಮನೀಸ್ಥಂ ನ ತೈಃ ಸ್ಮೃತಮ್||೪೬||

ಅನ್ಯೇಷಾಮಾಚಾರ್ಯಾಣಂ ಮತೇನ ಗುದೋ ಮಾಂಸಮರ್ಮ-ನ ಧಮನೀಮರ್ಮ| ಸ್ನಾವ್ನೀತ್ಯಾದಿ| ತೇಷಾಮೇವ ಮತೇನ ಕಕ್ಷಾಧರೌ ಸ್ನಾವಾಶ್ರಿತೌ ನ ತು ಸಿರಾಶ್ರಯೌ| ವಿಟಪೌ ವಿಧುರಾಖ್ಯೇ ಚ ಸ್ನಾವಾಶ್ರಿತೌ| ಪೂರ್ವಮತೇನ ತು ವಿಟಪೌ ಸಿರಾಶ್ರಿತೌ, ವಿಧುರೇ ಚ ಧಮನ್ಯಾಶ್ರಿತೇ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ ಚತ್ವಾರ್ಯಪಿ ಸಿರಾಸ್ವೇವ, ತುರವಧಾರಣೇ, ನ ತು ಧಮನೀಸ್ಥಾನಿ, ಅಪಸ್ತಮ್ಭೌ ತಥಾಪಾಙ್ಗೌ ಚ| ಏತದ್ಧಮನೀಸ್ಥಮನ್ಯೈರಾಚರ್ಯೈರ್ನ ಸ್ಮೃತಮ್, ಅಪಿ ತು ಸ್ನಾವಾ[ದ್ಯಾ]ಶ್ರಿತಮಭಿಹಿತಮ್|

Adhikarana mAMsAdijAnAM marmaNAM vyadhalakShaNam, mAMsaje marmaNi viddhe lakShaNAni (47) · Śloka 47

ಇದಾನೀಂ ಮಾಂಸಾದಿಜಾನಾಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ವ್ಯಧಲಕ್ಷಣಮಾಹ ವಿದ್ಧೇಽಜಸ್ರಮಸೃಕ್ಸ್ರಾವೋ ಮಾಂಸಧಾವನವತ್ತನುಃ| ಪಾಣ್ಡುತ್ವಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಜ್ಞಾನಂ ಮರಣಂ ಚಾಶು ಮಾಂಸಜೇ||೪೭||

ಮಾಂಸಜೇ ಮರ್ಮಣಿ ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ,[ಅಜಸ್ರಂ] ಅನವರತಂ, ಅಸೃಕ್ಸ್ರಾವೋ ಭವತಿ ಮಾಂಸಧಾವನವತ್-ಮಾಂಸಧಾವನೋದಕೇನ ತುಲ್ಯಃ| ತಥಾ, ತನುಃ-ಅಚ್ಛೋ ಭವತಿ, ನ ಬಹಲಃ| ಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ-ಪೀತಾಭತ್ವಂ ಶರೀರಸ್ಯ| ಇನ್ದ್ರಿಯೈಃ-ಚಕ್ಷುರಾದಿಭಿಃ, ಸ್ವವಿಷಯಾಜ್ಞಾನಂ-ಅನವಬೋಧಃ| ಮರಣಂಚಾಶು-ಶೀಘ್ರಂ, ಭವತಿ| ತದೇವಮಿನ್ದ್ರಬಸ್ತ್ಯಾದಿಮಾಂಸಜಮರ್ಮವ್ಯಧೇ ನಿರನ್ತರಸ್ರಾವಾದಿಸರ್ವಲಿಙ್ಗದರ್ಶನಾನುಮಾನೇನ ಮರಣಮನುಮೀಯಮಾನಂ ಬುಧ್ವಾ ವೈದ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ನಿಯತಾಯುಷಾಂ ಕ್ವಚಿನ್ಮರಣಸ್ಯ ವ್ಯಭಿಚಾರಾದಿತಿ|

Adhikarana asthimarmaNi viddhe lakShaNAni (48) · Śloka 48

ಮಜ್ಜಾನ್ವಿತೋಽಚ್ಛೋ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸ್ರಾವೋ ರುಕ್ ಚಾಸ್ಥಿಮರ್ಮಣೀ| |೪೮|

ಅಸ್ಥಿಮರ್ಮಣಿ-ಶಙ್ಖಾದಿಕೇ, ವಿದ್ಧೇ ಮಜ್ಜಾನ್ವಿತಃ ಸ್ರಾವಃ ತಥಾಽಚ್ಛೋ-ನ ಘನಃ, ವಿಚ್ಛ್ನ್ನೋ-ನ ಮಾಂಸಮರ್ಮವ್ಯಧ ಇವ ನಿರನ್ತರೋ, ಭವತಿ| ರುಕ್ಚೇತ್ಯನೇನಾತ್ಯನ್ತಂ ಪೀಡಾ ಭವತೀತಿ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ| ರುಙ್ಮಾತ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಮರ್ಮಸ್ವಪಿ ಸದ್ಭಾವಾತ್|

Adhikarana snAvaje marmaNi viddhe lakShaNAni (48-49) · Śloka 49

| ಆಯಾಮಾಕ್ಷೇಪಕಸ್ತಮ್ಭಾಃ ಸ್ನಾವಜೇಽಭ್ಯಧಿಕಂ ರುಜಾ||೪೮|| ಯಾನಸ್ಥಾನಾಸನಾಶಕ್ತಿರ್ವೈಕಲ್ಯಮಥವಾಽನ್ತಕಃ| |೪೯|

ಸ್ನಾವಜೇ-ಕೂರ್ಚಾ(ಆಣ್ಯಾ)ದಿಕೇ ಮರ್ಮಣಿ, ವಿದ್ಧೇ ಆಯಾಮಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ| ಆಕ್ಷೇಪಕಃ-ಆಕ್ಷೇಪಃ, ಸ್ತಮ್ಭೋ-ಯಥಾಸ್ವಮಙ್ಗಾನಾಮ್, ಅತಿರುಜಾ ಚ| ತಥಾ, ಯಾನಸ್ಥಾನಾಸನಾಶಕ್ತಿಃ-ಯಾತುಂ ಸ್ಥಾತುಮಾಸಿತುಂ ಚಾಸಾಮರ್ಥ್ಯಮ್| ವೈಕಲ್ಯಂ ಚಾಙ್ಗಾನಾಮ್| ಅಥವಾಽನ್ತಕೋ-ಮರಣಂ, ಭವತಿ|

Adhikarana dhamanIsthe viddhe lakShaNAni (49) · Śloka 49

| ರಕ್ತಂ ಸಶಬ್ದಫೇನೋಷ್ಣಂ ಧಮನೀಸ್ಥೇ ವಿಚೇತಸಃ||೪೯||

ಧಮನೀಸ್ಥೇ-[ಗುದಾ]ಪಸ್ತಮ್ಭಾದೌ ಮರ್ಮಣಿ, ವಿದ್ಧೇ ಸತಿ ವಿಚೇತಸೋ-ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಸ್ಯ ಸತೋ, ರಕ್ತಂ ಸ್ರವೇತ್| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಸಶಬ್ದಫೇನೋಷ್ಣಮ್| ಸಶಬ್ದಸ್ಯಾತ್ರ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ|

Adhikarana sirAmarmavyadhe lakShaNAni (50) · Śloka 50

ಸಿರಾಮರ್ಮವ್ಯಧೇ ಸಾನ್ದ್ರಮಜಸ್ರಂ ಬಹ್ವಸೃಕ್ಸ್ರವೇತ್| ತತ್ಕ್ಷಯಾತ್ತೃಡ್ಭ್ರಮಶ್ವಾಸಮೋಹಹಿಧ್ಮಾಭಿರನ್ತಕಃ||೫೦||

ಸಿರಾಮರ್ಮಣೋ-ಬೃಹತ್ಯಾದೇರ್ವ್ಯಧೇ ಸತಿ, ಅಸೃಕ್ ಸಾನ್ದ್ರಂ-ಘನಂ, ಅಜಸ್ರಂ-ನಿರನ್ತರಂ, ಬಹು-ಪ್ರಭೂತಂ, ಸ್ರವತಿ| ತತ್ಕ್ಷ್ಯಾತ್-ತಸ್ಯಾಸೃಜಃ ಕ್ಷಯಾತ್, ತೃಡ್ಭ್ರಮಾದಿಭಿರನ್ತಕೋ-ಜೀವಿತನಾಶಃ|

Adhikarana sandhije viddhe lakShaNAni (51) · Śloka 51

ವಸ್ತು ಶೂಕೈರಿವಾಕೀರ್ಣಂ ರೂಢೇ ಚ ಕುಣಿಖಞ್ಜತಾ| ಬಲಚೇಷ್ಟಾಕ್ಷಯಃ ಶೋಷಃ ಪರ್ವಶೋಫಶ್ಚ ಸನ್ಧಿಜೇ||೫೧||

ಸನ್ಧಿಜೇಮರ್ಮಣಿ-ಆವರ್ತಾದೌ, ವಿದ್ಧೇ ವಸ್ತು ಶೂಕೈರಿವಾಕೀರ್ಣಂ ಭವತಿ| ವಸ್ತುಶಬ್ದೇನಾಧಿಷ್ಠಾನಂ ವಿದ್ಧದೇಶ ಉಚ್ಯತೇ| ತಚ್ಛೂಕೈಃ-ಶಾಲಿಯವಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧಿಭಿಃ ಕಿಂಶಾರುಭಿಃ, ವ್ಯಾಪ್ತಮಿವ ಭವತಿ| ರೂಢೇ ಚ ಸತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಮರ್ಮವ್ಯಧೇ ಕುಣಿತಾ ಖಞ್ಜತಾ ವಾ ಭವತಿ| ತಥಾ ಬಲಚೇಷ್ಟಯೋಃ ಕ್ಷಯಃ, ತಥಾ ಶೋಷೋಽಙ್ಗಸ್ಯ, ಪರ್ವಸು ಶೋಫಃ-ಶ್ವಯಥುಶ್ಚ, ಸನ್ಧಿಜೇ ಭವತಿ| ಇದಾನೀಮೇಷಾಮೇವ ಮರ್ಮಣಾಂ ವ್ಯಧೇ ಜೀವಿತನಾಶೇ ಕಾಲಂ ನಿಯನಯತಿ-

Adhikarana sadyaH prANaharANyekonaviMSatirmarmANi (52-53) · Śloka 53

ನಾಭಿಶಙ್ಖಾಧಿಪಾಪಾನಹೃಚ್ಛೃಙ್ಗಾಟಕಬಸ್ತಯಃ| ಆಷ್ಟೌ ಚ ಮಾತೃಕಾಃ ಸದ್ಯೋ ನಿಘ್ನತ್ಯೇಕಾನ್ನವಿಂಶತಿಃ||೫೨|| ಸಪ್ತಾಹಃ ಪರಮಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಃ ಕಾಲಸ್ಯ ಕರ್ಷಣೇ| |೫೩|

ನಾಭಿಶಙ್ಖಾದೀನಿ ಮರ್ಮಾಣ್ಯೇಕಾನ್ನವಿಂಶತಿಃ ಸದ್ಯೋ ಘ್ನನ್ತಿ| ನಾಭಿರೇಕಃ, ಶಙ್ಖೌ ದ್ವೌ, ಅಧಿಪ ಏಕಃ, ಅಪಾನೋಽಪ್ಯೇಕಃ, ಹೃದೇಕಮ್, ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ, ಬಸ್ತಿರೇಕಃ, ಆಷ್ಟೌ ಮಾತೃಕಾಃ ಏಕಾನ್ನವಿಂಶತಿರೇತಾನಿ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಣಿ| ತೇಷಾಂ-ಮರ್ಮಣಾಂ, ಕಾಲಸ್ಯ-ಮೃತ್ಯೋಃ ಕರ್ಷಣೇ-ಆಕರ್ಷಣೇ, ಸಪ್ತಾಹಃ ಪರಮಃ ಕಾಲಃ-ಪ್ರಕೃಷ್ಟೋಽವಧಿಃ| ಏಕಾನ್ನವಿಂಶತಿರಿತಿ ನ ವಿಂಶತಿರಿತಿ ಸುಪ್ಸುಪೇತಿ ಸಮಾಸಃ, ತತ ಏಕೇನ ನ ವಿಂಶತಿರಿತಿ ತೃತೀಯೇತಿ ಯೋಗವಿಭಾಗಾತ್ಸಮಾಸಃ, ತತಃ "ಏಕಾದಿಶ್ಚೈಕಸ್ಯ" ಇತ್ಯಾದಿನಾ ನಞಃ ಪ್ರಕೃತಿಭಾವ ಏಕಸ್ಯಾದುಗಾಗಮಶ್ಚ, ಊನಾರ್ಥೇಽತ್ರ ನಞ್, ಏಕೋನವಿಂಶತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana kAlAntaraprANaharANi trayastriMSat (53-55) · Śloka 55

| ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಪಸ್ತಮ್ಭತಲಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧಯಃ||೫೩|| ಕಟೀತರುಣಸೀಮನ್ತಸ್ತನಮೂಲೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಯಃ| ಕ್ಷಿಪ್ರಾಪಾಲಾಪಬೃಹತೀನಿತಮ್ಬಸ್ತನರೋಹಿತಾಃ||೫೪|| ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾ ಮಾಸಮಾಸಾರ್ದ್ಧಜೀವಿತಾಃ| |೫೫|

ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಪಸ್ತಮ್ಭಾದಯಃ ಕಾಲಾನ್ತರಪ್ರಾಣಹರಾಃ| ಮಾಸಂ ಮಾಸಾರ್ದ್ಧಂ ವಾ ಜೀವಿತಂ ಯೇಷು ವಿದ್ಧೇಷ್ವಿತಿ ಮಾಸಮಾಸಾರ್ದ್ಧಜೀವಿತಾಃ, ಮಾಸೇನ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹರನ್ತಿ ಮಾಸಾರ್ದ್ಧೇನ ವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ತೂಕ್ತಮ್ (ಶಾ. ಅ. ೭)-"ಸೌಮ್ಯಾಗ್ರೇಯತ್ವಾತ್ತೇಷಾಂ ಪಕ್ಷಾಭ್ಯನ್ತರಂ ಕಾಲಃ|" ಇತಿ| ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತಿ "ತ್ರೇಸ್ತ್ರಯಃ" ಇತಿ ತ್ರಯಸಾದೇಶಃ| ತತ್ರ, ಅಪಸ್ತಮ್ಭೌ ದೌ, ತಲಹೃನ್ತಿ ಚತ್ವಾರಿ, ಪಾರ್ಶ್ವಸನ್ಧೀ ದ್ಬೌ, ಕಟೀಕತರುಣೇ ದ್ವೇ, ಸೀಮಾನ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ, ಸ್ತನಮೂಲೇ ದ್ವೇ, ಇನ್ದ್ರವಸ್ತಯಶ್ಚತ್ವಾರೋ-ಜಙ್ಘಾಮಧ್ಯಯೋರ್ದ್ವೇಬಾಹುಮಧ್ಯಯೋರ್ದ್ವೇ, ಕ್ಷಿಪ್ರಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿ-ಹಸ್ತಯೋರ್ದ್ವೇ ಪಾದಯೋರ್ದ್ವೇ, ಅಪಾಲಾಪಬೃಹತೀನಿತಮ್ಬಸ್ತನರೋಹಿತಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವೌ ದ್ವಾವಿತಿ|

Adhikarana viSalyaghnAni trINi ,tatra hetuH (55-56) · Śloka 56

| ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ಸ್ಥಪನೀ ತ್ರೀಣಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ, ತತ್ರ ಹಿ||೫೫|| ವಾಯುರ್ಮಾಂಸವಸಾಮಜ್ಜಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಾನಿ ಶೋಷಯನ್| ಶಲ್ಯಾಪಾಯೇ ವಿನಿರ್ಗಚ್ಛನ್ ಶ್ವಾಸಾತ್ಕಾಸಾಚ್ಚ ಹನ್ತ್ಯಸೂನ್||೫೬||

ಉತ್ಕ್ಷೇಪೌ ದ್ವೌ ಸ್ಥಪನ್ಯೇಕಾ, ಇತ್ಯೇತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಾನಿ| ಕೋಽತ್ರ ಹೇತುಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತತ್ರ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತತ್ರ-ವ್ಯಧೇ, ಶಲ್ಯಾಪಾಯೇ ವಾಯುರ್ವಿನಿರ್ಗಚ್ಛನ್-ನಿರ್ಯಾನ್, ಮಾಂಸಾದೀನ್ ಶೋಷಯನ್ ಶ್ವಾಸ ಕಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹನ್ತಿ| ತತ್ರ ಚ ಹೇತೌ ಶತೃಪ್ರತ್ಯ್ಯಾಃ| ನಿರ್ಗಮೇನ ಹಿ ಹೇತುನಾ ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಶೋಷಣಂ ಭವತಿ|

Adhikarana vaikalyakarANi catuScatvAriMSat (57-59) · Śloka 59

ಫಣಾವಪಾಙ್ಗೌ ವಿಧುರೇ ನೀಲೇ ಮನ್ಯೇ ಕೃಕಾಟಿಕೇ| ಅಂಸಾಂಸಫಲಕಾವರ್ತವಿಟಪೋರ್ವೀಕುಕುನ್ದರಾಃ||೫೭|| ಸಜಾನುಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿಕಕ್ಷಾಧೃಕ್ಕೂರ್ಚಕೂರ್ಪರಾಃ| ವೈಕಲ್ಯಮಿತಿ ಚತ್ವಾರಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚ ಕುರ್ವತೇ||೫೮|| ಹರನ್ತಿ ತಾನ್ಯಪಿ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಕದಾಚಿದಭಿಘಾತತಃ| |೫೯|

ಫಣಾದೀನಿ ವಿಟಪಾನ್ತಾನಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ವೌ ದ್ವೌ, ಉರ್ವ್ಯಶ್ಚತಸ್ರಃ, ಕುಕುನ್ದರೌ ದ್ವೌ, ಜಾನುನೀ ದ್ವೇ, ಲೋಹಿತಾಕ್ಷಾಣಿ ಚತ್ವಾರಿ, ಆಣಯಶ್ಚತ್ವಾರಃ, ಕಕ್ಷಾಧರೌ ದ್ವೌ, ಕೂರ್ಚಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ-ಹಸ್ತಯೋರ್ದ್ವೌ ಪಾದಯೋರ್ದ್ವೌ, ಕೂರ್ಪರೌ ದ್ವೌ, ಇತ್ಯೇವಂ ಚತ್ವಾರಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚೇತಿ ಚತುಶ್ಚ್ತ್ವಾರಿಂಶನ್ಮರ್ಮಾಣಿ ವೈಕಲ್ಯಮಙ್ಗಸ್ಯ ಕುರ್ವತೇ| ಕದಾಚಿತ್ತ್ವಭಿಘಾತಾತ್ ತಾನ್ಯಪಿಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್, ಪ್ರಾಣಾನ್ ಹರನ್ತಿ|

Adhikarana rujAkarANyaShTau (59) · Śloka 59

| ಅಷ್ಟೌ ಕೂರ್ಚಶಿರೋಗುಲ್ಫಮಣಿಬನ್ಧಾ ರುಜಾಕರಾಃ||೫೯||

ಅಷ್ಟೌ ಕೂರ್ಚದಯೋ ಮರ್ಮವಿಶೇಷಾ ರುಜಾಕರಾಃ| "ಅಗ್ನಿವಾಯುಸೋಮಗುಣಬಾಹುಲ್ಯಾತ್| ಅಗ್ನಿವಾಯೂ ಹಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೂಲಕರೌ| ಸೋಮಸ್ತು ಪ್ರಾಣಾವಲಮ್ಬಕಃ (ಸಂ.ಶಾ. ಅ.೭)|" ಇತಿ ನೈತಾನಿ ಪ್ರಾಣಹನ್ತೄಣಿ| ತತ್ರ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ ಹಸ್ತಪಾದೇಷು ಚತ್ವಾರಿ, ಗುಲ್ಫೌ ದ್ವೌ, ಮಣಿಬನ್ಧೌ ದ್ವೌ, ಇತ್ಯಷ್ಟೌ| ಇದಾನೀಮ್ ಮರ್ಮಣಾಂ ಯಥಾಯಥಂ ಪ್ರಮಾಣಮಭಿಧಾತುಮಾಹ-

Adhikarana marmaNAM pramANenABidhAnam ,a~ggulamAnAni dvAdaSamarmANi (60) · Śloka 60

ತೇಷಾಂ ವಿಟಪಕಕ್ಷಾಧೃಗುರ್ವ್ಯಃ ಕೂರ್ಚಶಿರಾಂಸಿ ಚ| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮಾನಾನಿ|೬೦|

ತೇಷಾಂ-ಮರ್ಮಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ, ವಿಟಪಾದೀನಿ ದ್ವಾದಶ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಙ್ಗುಲಮಾನಾನಿ-ಅಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ|

Adhikarana dvya~ggulAni ShaT marmANi (60-61) · Śloka 61

| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಮಣಿಬನ್ಧನೇ||೬೦|| ಗುಲ್ಫೌ ಚ ಸ್ತನಮೂಲೇ ಚ| |೬೧|

ಮಣಿಬನ್ಧನೇ-ಮಣಿಬನ್ಧೌ, ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೌ| ಗುಲ್ಫೌ ಸ್ತನಮೂಲೇ ಚ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್| ಏಕಶ್ಚಶಬ್ದಃ ಸಮುಚ್ಚಯಾರ್ಥೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಾದಪೂರಣೇ|

Adhikarana trya~ggulAni catvAri marmANi (61) · Śloka 61

ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಜಾನುಕೂರ್ಪರಮ್| |೬೧|

ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೌ ಜಾನೂ ಕೂರ್ಪರೌ ಚ|

Adhikarana hastatalamAnAnyekonatriMSat (61-62) · Śloka 62

| ಅಪಾನಬಸ್ತಿಹೃನ್ನಾಭಿನೀಲಾಃ ಸೀಮನ್ತಮಾತೃಕಾಃ||೬೧|| ಕೂರ್ಚಶೃಙ್ಗಾಟಮನ್ಯಾಶ್ಚ ತ್ರಿಂಶದೇಕೇನ ವರ್ಜಿತಾಃ| ಆತ್ಮಪಾಣಿತಲೋನ್ಮಾನಾಃ|೬೨|

ಅಪಾನಬಸ್ತ್ಯಾದಯಸ್ತ್ರಿಂಶದೇಕೇನ ವರ್ಜಿತಾಃ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶತ್, ಆತ್ಮಪಾಣಿತಲೋನ್ಮಾನಾಃ-ಸ್ವಹಸ್ತತಲಪರಿಮಾಣಾಃ|

Adhikarana ardhA~ggulAni ShaT pa~jcASat ,anyeShAM mate tilavrIhimAnAni , (62-63) · Śloka 63

| ಶೇಷಾಣ್ಯರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ವದೇತ್||೬೨|| ಪಞ್ಚಾಶತ್ಷಟ್ ಚ ಮರ್ಮಾಣಿ, ತಿಲವ್ರೀಹಿಸಮಾನ್ಯಪಿ| ಇಷ್ಟಾನಿ ಮರ್ಮಾಣ್ಯನ್ಯೇಷಾಮ್|೬೩|

ಶೇಷಾಣಿ ಷಟ್ಪಞ್ಚಾಶನ್ಮರ್ಮಾಣೀ ಸ್ವೇನಾಙ್ಗುಲಪ್ರಿಮಾಣೋನಾರ್ದ್ಧಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನ್ಯಾದಿಶೇತ್| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ತನ್ತ್ರಕೃತಾಂ ತಿಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ವ್ರೀಹಿಪ್ರಮಾಣಾನಿ ವಾ ಮರ್ಮಾಣೀಷ್ಟಾನಿ-ಆಭಿಮತಾನಿ| "ಪರಮತಂಮಪ್ರತಿಷಿದ್ಧಮನುಮತಮೇವ" ಇತ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಗ್ರನ್ಥಕೃತ ಏತದೇವ ಮತಮಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

Adhikarana marmABiGAtamaraNe kAraNam (63-66) · Śloka 66

ಇದಾನೀಂ ಯಥಾ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತೇ ಮರಣಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತಥಾ ದರ್ಶಯತಿ | ಚತುರ್ದ್ಧೋಕ್ತಾಃ ಸಿರಾಸ್ತು ಯಾಃ||೬೩|| ತರ್ಪಯನ್ತಿ ವಪುಃ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ತಾ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಾಶ್ರಿತಾಸ್ತತಃ| ತತ್ಕ್ಷತಾತ್ಕ್ಷತಜಾತ್ಯರ್ಥಪ್ರವೃತ್ತೇರ್ಧಾತುಸಙ್ಕ್ಷಯೇ||೬೪|| ವೃದ್ಧಶ್ಚಲೋ ರುಜಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಪ್ರತನೋತಿ ಸಮೀರಯನ್| ತೇಜಸ್ತದುದ್ಧೃತಂ ಧತ್ತೇ ತೃಷ್ಣಾಶೋಷಮದಭ್ರಮಾನ್||೬೫|| ಸ್ವಿನ್ನಸ್ರಸ್ತಶ್ಲಥತನುಂ ಹರತ್ಯೇನಂ ತತೋಽನ್ತಕಃ| |೬೬|

ಯಾಃ ಸಿರಾಶ್ಚತುರ್ದ್ಧಾ ಉಕ್ತಾಃ-ಪ್ರಾಙ್ಕ್ಷಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಜುಷ್ಟಶುದ್ಧರಕ್ತವಾಹಿನ್ಯಃ ಸಪ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾಃ, ಕೃತ್ಸ್ನಂ-ಅಶೇಷಂ, ಶರೀರಂ ತರ್ಪಯನ್ತಿ ಪ್ರೀಣಯನ್ತಿ, ತಾ ಮರ್ಮಾಣ್ಯಾಶ್ರಿತಾಃ-ಗತಾಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ| ತತ್ಕ್ಷತಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಯತ ಏವಂ ಸರ್ವಾಃ ಸಿರಾ ಮರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಾಪ್ತಾಃ, ತತಃ ಕಾರಣಾತ್-ಮರ್ಮಾಶ್ರಯಲಕ್ಷಣಾತ್, ತತ್ಕ್ಷತಾತ್-ತೇಷಾಂ ಮರ್ಮಣಾಂ ಕ್ಷತಂ ತತ್ಕ್ಷತಂ, ತಸ್ಮಾನ್ಮರ್ಮಕ್ಷತಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ಕ್ಷತಜಸ್ಯ-ರಕ್ತಸ್ಯ, ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷತಜಾತ್ಯರ್ಥಪ್ರವೃತ್ತೇಃ ಕಾರಣಾತ್, ಯೋ ಧಾತುಸಙ್ಕ್ಷಯಃ-ಪರಮ್ಪರಾಕ್ರಮಾಯಾತೋ ಮಾಂಸಾದಿಧಾತ್ವಪಚಯಃ, ತಸ್ಮಿನ್ ಧಾತುಕ್ಷಯೇ ಸತಿ ಯೋ ವೃದ್ಧಶ್ಚಲೋ-ವಾಯುಃ, ಸ ತೀವ್ರಾಃ-ಅತ್ಯನ್ತದುಃಖದಾಯಿನೀಃ, ರುಜಃ-ಶೂಲವಿಶೇಷಾನ್, ಪ್ರತನೋತಿ-ಕರೋತಿ| ಕಿಂ ಕುರ್ವನ್ ? ತೇಜಃ-ಪಿತ್ತಂ, ಸಮೀರಯನ್-ಉದೀರಯನ್ ವೃದ್ಧಿಂ ನಯನ್, ತತ್-ತೇಜಃ, ಉದ್ಧೃತಂ- ಬೃಹತ್ಸಮ್ಪನ್ನಂ, ತೃಷ್ಣಾದೀನ್ ಧತ್ತೇಕರೋತಿ| ತತಃ-ಅನನ್ತರಂ ತೃಷ್ಣಾದಿಭ್ಯಃ, ಏನಂ-ಪುರುಷಂ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಂ, ಅನ್ತಕೋ ಹರತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಸ್ವಿನ್ನಾ ಸ್ರಸ್ತಾ ಶ್ಲಥಾ ತನುರ್ಯಸ್ಯ ತಮ್| ತದಯಮರ್ಥಃ,-ಮರ್ಮಾಭಿಘತೇ ರಕ್ತವಾಹಿನೀನಾಂ ಸಿರಾಣಾಂ ಮುಖವಿಕಾಸೋ ಜಾಯತೇ| ತದ್ವಿಕಾಸಾಜ್ಜೀವಿತಾಧಿಷ್ಠಾನಸ್ಯಾಸೃಜೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಯಾ ನಿಃಸೃತಿರ್ಯಾವತ್ತಸ್ಯ ಕ್ಷಯಃ, ತತ್ಕ್ಷಯಾಚ್ಚ ಜೀವಿತನಾಶಃ, ಅಶ್ರಯಾಭವಾತ್|

Adhikarana marmABiGAte cikitsA (66-67) · Śloka 67

| ವರ್ಧಯೇತ್ಸನ್ಧಿತೋ ಗಾತ್ರಂ ಮರ್ಮಣ್ಯಭಿಹತೇ ದ್ರುತಮ್||೬೬|| ಛೇದನಾತ್ಸನ್ಧಿದೇಶಸ್ಯ ಸಙ್ಕುಚನ್ತಿ ಸಿರಾ ಹ್ಯತಃ| ಜೀವಿತಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ತತ್ರ ರಕ್ತೇ ತಿಷ್ಠತಿ ತಿಷ್ಠತಿ||೬೭||

ಅಧುನಾ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಮರ್ಮಣ್ಯಭಿಹತೇ ಸತಿ, ಗಾತ್ರಂ-ಶರೀರಂ, ಆಶ್ವೇವ ಚೇದಯೇತ್| ಕುತಃ ? ಸನ್ಧಿತಃ,-ಸನ್ಧಿಪ್ರದೇಶಾತ್| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ಸನ್ಧಿದೇಶಸ್ಯ ಚೇದನಾತ್ಸಿರಾಃ ಸಙ್ಕುಚನ್ತಿ-ಸಂವೃತಮುಖಾ ಭವನ್ತಿ| ವರ್ದ್ಧಯೇದಿತಿ ವರ್ದ್ಧಛೇದನಾದಾವಿತಿ ಚೌರಾದಿಕಃ| ಅತಃ-ಸಿರಾಸಙ್ಕೋಚಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ರಕ್ತಂ ನ ಬಹಿರ್ನಿಸ್ಸರತಿ| ತತ್ರ ರಕ್ತೇ ತಿಷ್ಠತಿ-ಬಹಿರವಹತಿ ಸತಿ, ಜೀವಿತಂ ತಿಷ್ಠತಿ|

Adhikarana amarmaNi viddhasya jIvanAdi ,marmasu kShArAdIn varjayet (68-69) · Śloka 69

ತದನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಕ್ಷತಾನ್ಮರಣಮ್, ನ ತ್ವಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಕ್ಷತಾತ್| ಅತ ಇದಮಾಹ ಸುವಿಕ್ಷತೋಽಪ್ಯತೋ ಜೀವೇದಮರ್ಮಣಿ ನ ಮರ್ಮಣಿ| ಪ್ರಾಣಘಾತಿನಿ ಜೀವೇತ್ತು ಕಶ್ಚಿದ್ವೈದ್ಯಗುಣೇನ ಚೇತ್||೬೮|| ಅಸಮಗ್ರಾಭಿಘಾತಾಚ್ಚ ಸೋಽಪಿ ವೈಕಲ್ಯಮಶ್ನುತೇ| ತಸ್ಮತ್ಕ್ಷಾರವಿಷಾಗ್ನ್ಯಾದೀನ್ ಯತ್ನಾನ್ಮರ್ಮಸು ವರ್ಜಯೇತ್||೬೯||

ಯತೋ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಕ್ಷತಾತ್ ಪ್ರಾಣೀ ಮ್ರಿಯತೇ, ನಾನ್ಯಥಾ ಕ್ಷತಮಾತ್ರಾತ್| ಅತಃ-ಅಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್, ಸುಷ್ಠು ಕೃತ್ವಾ ವಿಶೇಷೇಣ ಕ್ಷತೋಽಪಿಪರಶತೈರ್ವಿದ್ಧೋಽಪಿ, ಅಮರ್ಮಣಿ ವಿದ್ಧೋ ಜೀವೇತ್, ನ ತು ಮರ್ಮಣೀ ವಿದ್ಧೋ ಜೀವೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ? ಪ್ರಾಣಘಾತಿನಿ| ದ್ವಿವಿಧಂ ಹಿ ಮರ್ಮ-ಪ್ರಾಣಘಾತ್ಯೇಕಮಪರಂ ವೈಕಲ್ಯಕರಮ್| ತತ್ರ ಪ್ರಾಣಘಾತಿನಿ ಮರ್ಮಣಿ ಕುಶಾಗ್ರೇಣಾಪಿ ವಿದ್ಧೋ ನ ಜೀವತಿ| ಅಥ ಪುಣ್ಯವಾನ್ನಿಯತಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಘಾತಿನ್ಯಪಿ ಮರ್ಮಣಿ ವಿದ್ಧೋ ವೈದ್ಯಗುಣೇನಾಸಮಗ್ರಸ್ಯ-ಅಸಕಲಸ್ಯ, ಮರ್ಮಣೋಽಭಿಘಾತಾಶ್ಚ ಕಶ್ಚಿದ್ಯದಿ ವಿದ್ಧೋ ಜೀವೇತ್, ಸೋಽಪಿ ವೈಕಲ್ಯಮಶ್ನುತೇ-ವಿಕಲತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಜೀವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ವೈದ್ಯಶಬ್ದಃ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾದ್ರವ್ಯಾದಿಪಾದತ್ರಯಮುಪಲಕ್ಷಯತಿ| ವೈದ್ಯಗುಣೇನ-ಪಾದತ್ರಯಸಮ್ಪತ್ತ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯತಶ್ಚೈವಂ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಃ ಸಾಪಾಯಃ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಕೃತ್, ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್ ಮರ್ಮಸು ಕ್ಷಾರಾದೀನ್ ಯತ್ನಾತ್-ತಾತ್ಪರ್ಯೇಣ, ವರ್ಜಯೇತ್-ಪರಿಹರೇತ್ ಅಗ್ನ್ಯಾದೀನತ್ರಾದಿಶಬ್ದೇನ ಭಲ್ಲಾತಕರಸಕಪಿಕಚ್ಛುಶೂಕಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್|

Adhikarana svalpo~api marmAghAto~ati pIDAkaraH ,marmAshrayA rogA api tadvat (4) · Śloka 4

ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಃ ಸ್ವಲ್ಪೋಽಪಿ ಪ್ರಾಯಶೋ ಬಾಧತೇತರಾಮ್| ರೋಗಾ ಮರ್ಮಾಶ್ರಯಾಸ್ತದ್ವತ್ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತಾ ಯತ್ನತೋಽಪಿ ಚ||೭೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಮರ್ಮವಿಭಾಗೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪||

ಏವಂ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತೋ ರಕ್ಷ್ಯಃ| ಯಸ್ಮಾನ್ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತಃ ಸುಷ್ಟ್ವತಿಶಯೇನಾಲ್ಪೋಽಪಿ ಪ್ರಾಯಶೋ-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ, ಬಾಧತೇತರಾಂ-ಅತಿಶಯೇನ ಪೀಡಯತಿ| ನ ಕೇವಲಂ ಮರ್ಮಾಭಿಘಾತೋ ಬಾಧತೇ ಯಾವದ್ರೋಗಾ ಅಪಿ ಮರ್ಮಾಶ್ರಯಾಸ್ತದ್ವದ್ಬಾಧನ್ತೇ| ಯತ್ನತೋಽಪಿ-ಆದರೇಣಾಪಿ, ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತಾಃ-ಉಪಕ್ರಾನ್ತಾಃ, ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಮರ್ಮ- ವಿಭಾಗೋ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೪||

Adhikarana atha garBavyApannAma caturtho~adhyAyaH --pratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪದಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಅಥ ಪ್ರಕರಣಾಯಾತಗರ್ಭವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಪ್ರದರ್ಶನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ|| ೧||

Adhikarana garBiNyAH sashUle puShpadarshane cikitsAkramaH (2) · Śloka 2

ಸ್ತ್ರೀ ಚೇದಾಪನ್ನಗರ್ಭಾ ಪರಿಹಾರ್ಯ್ಯಾಣ್ಯಾಸೇವೇತ| ತತಶ್ಚ ಯಸ್ಯಾಃ ಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವಶ್ರೋಣಿಯೋನಿಮುಖೇಷು ಶೂಲಂ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್ ತಾಂ ಮೃದುಸುಖಶಿಶಿರಾಸ್ತರಣಶಯನಸ್ಥಾಮೀಷದವನತಶಿರಸಂ ಶೀತಪ್ರದೇಹಪರಿಷೇಕಾದಿಭಿರುಪಾಚರೇತ್||೨||

ಆಪನ್ನಗರ್ಭಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಗರ್ಭಾ ಸ್ತ್ರೀ ಪರಿಹಾರ್ಯ್ಯಾಣ್ಯಾಸೇವೇತ ಚೇತ್ ತತಶ್ಚ ಯದ್ಯಸ್ಯಾಃ ಶೂಲಂ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್ ತತಸ್ತಾಂ ಮೃದುತ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಶಯನಸ್ಥಾಂ ಶೀತೈಃ ಪ್ರದೇಹಾಭಿರುಪಾಚರೇತ್|| ೨||

Adhikarana cikitsAvisheShAH (3) · Śloka 3

ತದ್ಯಥಾ-ಸಹಸ್ರಧೌತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾಽಧೋನಾಭೇಃ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್| ಮಧುಕಸಿದ್ಧಸರ್ಪಿಷಾ ಸುಶೀತೇನ ಪಿಚುಮಾಪ್ಲಾವ್ಯ ಯೋನಿಸಮೀಪೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ಗವ್ಯೇನ ಪಯಸಾ ಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಕಷಾಯೇಣ ವ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್| ಪರಿಪೀತತತ್ಸ್ವರಸಾನಿ ಚ ತೈಲಾನಿ ಯೋನೌ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ತಚ್ಛೃಙ್ಗಸಿದ್ಧಸ್ಯ ವಾ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ ಪಿಚುಮ್||೩||

ಸಹಸ್ರಧೌತಂ ಸರ್ಪಿರ್ಯದನೇಕಶೋಽಗ್ನೌ ವಿಲಾಪ್ಯ ಶೀತೋದಕೇ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸ್ತ್ಯಾನೀಕ್ರಿಯತೇ| ಮಧುಕೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಸ್ತಥೋಕ್ತಮ್| ತಚ್ಛೃಙ್ಗೈರ್ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಶೃಙ್ಗೈಃ ಸಿದ್ಧಸ್ಯ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ ಪಿಚುಂ ಯೋನೌ ದದ್ಯಾತ್| ಕ್ಷೀರಮೇವ ಪ್ರಮಥ್ಯ ಸಮ್ಪಾದಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕ್ಷೀರಘೃತಮ್|| ೩||

Adhikarana garBiNyAH raktAtisrAve cikitsA (4) · Śloka 4

ಅತಿಸ್ರವತಿ ತು ರಕ್ತೇ ತತ ಏವ ಅಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಾಶಯೇತ್| ಕೇವ- ಲಾದೇವ ವಾ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ| ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಕುಮುದಕಿಞ್ಜಲ್ಕಂ ಚ ಸಮಧುಶರ್ಕರಂ ಲೇಹಯೇತ್| ಧಾತಕೀಗೈರಿಕಿಸರ್ಜರಸಾಞ್ಜನಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಮಧುನಾ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾ- ದಿತ್ವಕ್ಪ್ರವಾಲಕಲ್ಕಂ ವಾ| ಶಶೈಣಹರಿಣರುಧಿರಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಋದ್ಧಿವಿದಾರೀಜೀವನ್ತೀರ್ವಾ ಪಯಸಾ| ನೀಲೋತ್ಪಲ- ಸಿತಾಪಕ್ವಲೋಷ್ಠಚನ್ದನಾದಿ ವಾ| ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುವಾಸಾರಸಾನ್ಯ- ತರೇಣ| ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸಿತೋತ್ಪಲಶಾಲೂಕೋದುಮ್ಬರಶಲಾಟುನ್ಯ- ಗ್ರೋಧಶೃಙ್ಗಾನಿ ವಾಽಽಜೇನ ಪಯಸಾ| ಕಶೇರುಕಮೃಣಾಲಕಶೃಙ್ಗಾಟಕಕಾಶ್ಮರ್ಯಪರುಷಕದ್ರಾಕ್ಷಾಸಾರಿ- ವಾಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಾನನ್ತೋತ್ಪಲಕದಮ್ಬಬೀಜಕ್ವಾಥೇನ ವಾ ಶರ್ಕ- ರಾಮಧುಮಧುರೇಣ ಶಾಲಿಚೂರ್ಣಮ್| ಜೀವನೀಯಶೃತಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಮ್| ಬಲಾತಿಬಲಾಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕೇಕ್ಷುಮೂಲಕಾಕೋಲೀಶೃತೇನ ಪಯಸಾ ಸಮಧುಶರ್ಕರೇಣ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಸುಶೀತಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಶೀತ- ವೀರ್ಯ್ಯಜಾಙ್ಗಲರಸೇನ ವಾ| ರಕ್ತಪಿತ್ತಕ್ರಿಯಾಶ್ಚ ಶೋಧನವರ್ಜ್ಯಾಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಸೌಮ್ಯಾಶ್ಚ ಮನೋಽನುಕೂಲಾಃ ಕಥಾಃ||೪||

ರಕ್ತೇ ತ್ವತಿಸ್ರವತಿ ತತ ಏವ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಸಿದ್ಧಾತ್ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋಽಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಾಶಯೇತ್| ಕೇವಲಾದೇವ ವಾ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋಽಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ನ ತು ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಶೃಙ್ಗಸಿದ್ಧಾತ್ ಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷಃ| ಪದ್ಮಾದಿಕಿಞ್ಜಲ್ಕಂ ಚ ಮಧುಶರ್ಕರಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಂ ಲೇಹಯೇತ್| ಮಧುನಾ ವಾ ಧಾತಕ್ಯಾದಿಚೂರ್ಣಮ್| ಮಧುನೈವ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿತ್ವಚಾಂ ಶೃಙ್ಗಾಣಾಂ ಚ ಕಲ್ಕಮ್| ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ವ ಶಶಾದ್ಯನ್ಯತಮರುಧಿರಮ್| ಋದ್ಧ್ಯಾದಿಕಂ ಚ ಪಯಸ ನೀಲೋತ್ಪಲಾದೀನಿ ತಣ್ಡಲಾಮ್ಬುವಾಸಾರಸಯೋರನ್ಯತರೇಣ| ಪಕ್ವೋ ಮೃಲ್ಲೋಷ್ಠಸ್ತಥೋಕ್ತಃ| ಆಜೇನ ಪಯಸ ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ವಾದೀನಿ| ಕಶೇರುಕಾದೀನಾಂ ಕಷಾಯೇಣ ಮಾಧುರ್ಯ್ಯಸಮ್ಪಾದನಮಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಶರ್ಕರಾಮಧುಭ್ಯಾಂ ಮಿಶ್ರೇಣ ಶಾಲಿಚೂರ್ಣಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಜೀವನೀಯೌಷಧಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್| ಬಲಾತಿಬಲಾದಿಶೃತಕ್ಷೀರೇಣ ಮಧುಶರ್ಕರಾಸಂಯುಕ್ತೇನ ಸುಶೀತಂ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಶೀತವೀರ್ಯ್ಯಾಣಾಂ ಚ ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ ಸುಶೀತಂ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಶೋಧನವರ್ಜ್ಯಾಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಯಥಾವಸರಂ ಕುರ್ವೀತ|| ೪||

Adhikarana shoNitasrAvaM vinA bastyAdi- shUle cikitsA (5) · Śloka 5

ಅದೃಷ್ಟಶೋಣಿತಾಂ ತು ಮಧುಕಪಯಸ್ಯಾಸುರದಾರುಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಪಾಯಯೇತ್| ತಾಮ್ರವಲ್ಯಶ್ಮನ್ತಕಶತಾವರೀಪಯಸ್ಯಾಭಿರ್ವಾ| ವಿದಾರ್ಯ್ಯಾದಿಗಣೇನ ವಾ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸ್ವರಸಕ್ಷೀರಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿಃ| ಪಲಾಣ್ಡುರಸಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಮ್||೫||

ಯದಾ ತು ಶೋಣಿತದರ್ಶನಂ ವಿನೈವ ಬಸ್ತ್ಯಾದೌ ಶೂಲಂ ಕೇವಲಂ ಭವತಿ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಸ್ತಥಾ ತಾಂ ಮಧುಕಾದಿಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಪಾಯಯೇತ್| ತಾಮ್ರವಲ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಪಯಃ| ವಿದಾರ್ಯ್ಯಾದಿಗಣಸಿದ್ಧಂ ವಾ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಸ್ವರಸಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಪಲಾಣ್ಡುರಸಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪಿಃ|| ೫||

Adhikarana trimAsaM yAvadasrasrutau garBasyAsAdhyatvam (6) · Śloka 6

ಅಸಮ್ಪೂರ್ಣತ್ರಿಮಾಸಾಯಾಸ್ತು ಪುಷ್ಪದರ್ಶನೇ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಾಯೋ ನ ತಿಷ್ಠ- ತ್ಯಸಞ್ಜಾತಸಾರತ್ವಾತ್||೬||

ಪ್ರಥಮಾನ್ಮಾಸಾದಾರಭ್ಯ ಮಾಸತ್ರಯಂ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನೇ ಸಮ್ಯಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಽಪಿ ಗರ್ಭಃ ಕೋಷ್ಠೇ ನ ತಿಷ್ಠತ್ಯಸಞ್ಜಾತಸಾರತ್ವಾತ್| ಸ್ರವತ್ಯೇವೇತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇನ ಪ್ರಥಮಮಾಸತ್ರಯಂ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನೇ ಪ್ರಾಯೋ ಗರ್ಭಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಯಾಪಿ ಕೋಷ್ಠೇ ನ ತಿಷ್ಠತಿ| ಮಾಸತ್ರಯಾದೂರ್ಧ್ವಮಪಿ ಚತುರ್ಥಾದಿಷ್ವಪಿ ಮಾಸೇಷ್ವಕಾಠಿನ್ಯಾತ್|

Adhikarana AmAnvaye puShpadarshane cikitsopakramaH (7) · Śloka 7

ಆಮಾನ್ವಯೇ ಚೋರ್ಧ್ವಮಪಿ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾತ್| ತತ್ರ ರೂಕ್ಷಶೀ- ತಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೭||

ಆಮಾನ್ವಯೇ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನೇ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಾದ್ಗರ್ಭಃ ಕೋಷ್ಠೇ ನ ತಿಷ್ಠತಿ| ಆಮೇ ಹ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಕಾ ಕ್ರಿಯಾ| ಸಾ ತು ಗರ್ಭೇ ವಿಪರೀತಾ| ಅತೋ ವಿರುದ್ಧೋಪಕ್ರಮತ್ವಮ್| ಯತ್ರ ಚತುರ್ಥಾದಿಷ್ವಪಿ ಮಾಸೇಷ್ವಾಮಾನ್ವಯೋ ನಾಸ್ತಿ, ತತ್ರ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನೇಽಪಿ ಗರ್ಭೋ ವಿಧಾರಯಿತುಂ ಸುಶಕ್ಯತೇ| ತತ್ರ ತ್ವಾಮಾನ್ವಯೇ ರೂಕ್ಷಶೀತಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ|| ೭||

Adhikarana tatra cikitsAvidhiH (8) · Śloka 8

ತದ್ಯಥಾ-ಪ್ರಾಗುಪವಾಸಂ ತತೋ ದುರಾಲಭಾಮೃತೋಶೀರಪರ್ಪಟಕ- ಘನಚನ್ದನಾತಿವಿಷಾಬಲಾಕಟ್ವಙ್ಗಧಾನ್ಯಾಕಕ್ವಾಥಪಾನಮ್| ತೃಣಧಾನ್ಯಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಪೇಯಾಮಶನಂ ಚ ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈಃ| ಜಿತೇ ತ್ವಾಮೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾನಿ ಪೂರ್ವವತ್||೮||

ತದ್ಯಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ತೇಷಾಮೇವೋಪಯೋಗವಿಶೇಷಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಔಷಧಾತ್ ಪೂರ್ವಮುಪವಾಸಃ ದುರಾಲಭಾದಿಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಪಾನಮ್| ತೃಣಧಾನ್ಯಾದಿಪೇಯಾ ಮುದ್ಗಾದಿಯೂಷೈಶ್ಚಾಶನಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಏವಮಾಮೇ ಜಿತೇ ಪ್ರಥಮಪುಷ್ಪದರ್ಶನವತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನ್ಯುಪಯುಞ್ಜೀತ|| ೮||

Adhikarana AmagarBapAte cikitsA (9) · Śloka 9

ಆಮಗರ್ಭೇ ತು ಪತಿತೇ ಮದ್ಯಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಸಾಮರ್ಥ್ಯತಃ ಪಾಯಯೇತ್| ಗರ್ಭಕೋಷ್ಠವಿಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮರ್ತಿವಿಸ್ಮರಣಾರ್ಥಞ್ಚ| ಅಮದ್ಯಪಾಂ ಪಾಚ- ನೀಯದ್ರವ್ಯೋಪಹಿತಾಭಿಃ ಸ್ನೇಹಲವಣವರ್ಜ್ಯಾಭಿಃ ಸತಿಲಾಭಿ- ರುದ್ದಾಲಕಾದಿಯವಾಗೂಭಿರುಪಾಚರೇದ್ ಯಾವನ್ತೋ ಮಾಸಾಸ್ತಾವನ್ತ್ಯ- ಹಾನೀತಿ| ತತಃ ಪ್ರೀಣನೈರ್ಬಲಾನುರಕ್ಷಿಭಿರಸ್ನೇಹೈರಾಹಾರೈರಾದೋಷಧಾತುಕ್ಲೇದ- ಶುದ್ಧೇಃ| ಆಮಗರ್ಭಶೇಷೇಣ ಹಿ ಪುನಃ ಪುನರಕುಶಲಮನುಷಜ್ಯೇತ| ತಸ್ಮಾತ್ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರನವಶೇಷಯನ್ನುಪಾಚರೇತ್| ತತಃ ಪರಂ ಸ್ನೇಹಪಾನೈ- ರ್ಬಸ್ತಿಭಿರಾಹಾರೈಶ್ಚ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯ- ಮಧುರವಾತಹರೈರಿತಿ||೯||

ಆಮಗರ್ಭಪಾತೇ ಮದ್ಯಾನಾಮನ್ಯತಮಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಪ್ರಯೋಜನನಿರ್ದೇಶಸ್ತದ್ಗುಣಮನ್ಯತ್ ಪ್ರದರ್ಶಯಿತುಮ್| ಅಮದ್ಯಪಾ ಯಾ ಕೇನಚಿತ್ ಕಾರಣೇನ ಮದ್ಯಂ ನ ಪಿಬತಿ ತಾಂ ಪಾಚನೀಯದ್ರವ್ಯಸಮ್ಮಿಶ್ರಾಭಿರಸ್ನೇಹಲವಣಾಭಿಃ ಸತಿಲಾಭಿಃ ತುಣಧಾನ್ಯಯವಾಗೂಭಿರುಪಾಚರೇತ್| ಯಾವತ್ ಸಙ್ಖ್ಯೇ ಮಾಸಿ ಗರ್ಭ ಪಾತಸ್ತಾವತ್ ಸಙ್ಖ್ಯಾನ್ಯಹಾನಿ ಅಯಂ ಕ್ರಮಃ| ತತೋಽನನ್ತರಮೇವಾದೋಷಾದಿಶುದ್ಧೇಃ ಪ್ರೀಣನಾದಿಗುಣೈರಾಹಾರೈರುಪಾಚರೇತ್| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ಆಮಗರ್ಭಶೇಷೇಣೇತ್ಯಾದಿ| ತದನು ಚ ಸ್ನೇಹಪಾನೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಥಾ ದೀಪನೀಯಾದಿಯುಕ್ತೈರಾಹಾರೈರಿತಿ|| ೯||

Adhikarana garBasyopaviShTakopashuShkakasamBavahetuH (10) · Śloka 10

ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಮಹತಿ ಜಾತಸಾರೇ ಗರ್ಭೇ ವರ್ಜ್ಯಾನಾಮವರ್ಜನಾತ್ ಪುಷ್ಪ- ದರ್ಶನಂ ಸ್ಯಾದನ್ಯದ್ವಾ ಯೋನಿಸ್ರವಣಮ್| ತಸ್ಯಾಸ್ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ ರಸವಹಾಂ ನಾಡೀಂ ಪ್ರತಿಪೀಡ್ಯಾವತಿಷ್ಠತೇ| ತತೋ ನಾಡ್ಯಾಂ ದೋಷೈಃ ಕುಲ್ಯಾಯಾಮಿವ ವಹನಾದ್ಗರ್ಭೋ ವೃದ್ಧಿಮನಾಪ್ನುವನ್ನುಪವಿಶತ್ಯುಪಶುಷ್ಯತಿ ವಾ||೧೦||

ಮಹತಿ ಜಾತಸಾರೇ ವರ್ಜ್ಯಾವರ್ಜನಾದ್ಯೋನಿರಾರ್ತ್ತವಮನ್ಯದ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ರವತಿ| ತಸ್ಯಾ ಯೋನಿಸ್ರುತಿನಿಮಿತ್ತಂ ವಾಯುಃ ಕುಪಿತಃ ಸನ್ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣೌ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಯಾ ತು ನಾಡೀ ಮಾತುರಾಹಾರಸಾರಂ ರಸಂ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವಹತಿ ತಾಂ ನಾಡೀಂ ಪ್ರತಿಪೀಡ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ| ತತಸ್ತಯಾ ತದ್ವೃದ್ಧಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ಕುಲ್ಯಯೇವ ತೃಣಾದಿಚ್ಛನ್ನಯಾ ಕೇದಾರೋ ಗರ್ಭೋ ವೃದ್ಧಿಮಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ನುಪವಿಶತ್ಯುಪಶುಷ್ಯತಿ ವಾ|| ೧೦||

Adhikarana upaviShTakagarBalakShaNam (11) · Śloka 11

ತತ್ರ ಯಸ್ಯಾಃ ಕಾದಾಚಿತ್ಕಾರ್ತ್ತವಪರಿಸ್ರಾವಾವಲ್ಪೌ ಚ ದೃಶ್ಯೇತೇ ಸತತಂ ಚ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಾಪ್ತಾತ್ ಪರಿಮಾಣಾದಪರಿಹೀಯಮಾನ ಏವ ಸ್ಫುರತಿ| ನ ಚ ಕುಕ್ಷಿರ್ವಿವರ್ಧತೇ, ತಮುಪವಿಷ್ಟಕಮಿತ್ಯಾ- ಚಕ್ಷತೇ||೧೧||

ತತ್ರ ದ್ವೌ ಭೇದೌ| ಏಕೋ ವೃದ್ಧ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ದ್ವಿತೀಯ ಉಪಶೋಷಃ| ಪ್ರಥಮೇ ಕಾದಾಚಿತ್ಕೇನ ಸ್ರಾವೇಣ ಗರ್ಭೋ ನ ಪರಿಹೀಯತೇ| ನಾಪಿ ವರ್ಧತೇ| ಸ್ಫುರತಿ ಚ ತಮುಪವಿಷ್ಟಕಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಆಚಾಱ್ಯ್ಯಾಃ|| ೧೧||

Adhikarana upashuShkakagarBalakShaNam (12) · Śloka 12

ಯದಾ ತು ಪ್ರತಿಮಾಸಮಾರ್ತ್ತವಂ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ವಾ ಪರಿಸ್ರವಣಂ ನಾತ್ಯಲ್ಪಂ ಚ ತಥಾ ಪರಿಹೀಯಮಾಣೋ ಗರ್ಭಶ್ಚಿರಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸ್ಪನ್ದತೇ| ಕುಕ್ಷಿಶ್ಚ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ಪರಿಹೀಯತೇ| ತದುಪಶುಷ್ಕಕಂ ನಾಗೋದರಂ ಚ||೧೨||

ದ್ವಿತೀಯೇ ತ್ವತಿಸ್ರಾವಾದ್ದೃದ್ಧೋಽಪಿ ಪರಿಹೀಯತೇ| ಚಿರಾತ್ ಸ್ತೋಕಂ ಚ ಸ್ಪನ್ದತೇ| ಕುಕ್ಷಿಶ್ಚ ವೃದ್ಧೋಽಪಿ ಪರಿಹೀಯತೇ| ತಂ ಗರ್ಭಮುಪಶುಷ್ಕಕನಾಗೋದರಶಬ್ದಾಭ್ಯಾಮಾಚಕ್ಷತೇ|| ೧೨|

Adhikarana upaviShTakanAgodarayoH prasavakAlanishcayaH (13) · Śloka 13

ತೌ ತು ಮಾತುರಾಹಾರತೇಜಸಾಽಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನೌ ಯದಾ ಪುಷ್ಟೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕೇಶದಶನಾದಿಯುಕ್ತೌ| ತದಾ ವರ್ಷಗಣೈರಪಿ ಪ್ರಮದಾ ಪ್ರಸೂಯೇತ ಏವ||೧೩||

ತೌ ಚೋಪವಿಷ್ಟಕೋಪಶುಷ್ಕಕೌ ಮಾತುರಾಹಾರತೇಜಸ ಸ್ವಲ್ಪೇನಾಪ್ಯಾಯ್ಯಮಾನೌ ಕ್ರಮೇಣ ಯದ ಪುಷ್ಟೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ತದ ಕೇಶದಶನಾದಿಯುಕ್ತೌ ಬಹುಭಿರಪಿ ವರ್ಷೈಃ ಪ್ರಮದಾ ಪ್ರಸೂಯೇತ್|| ೧೩||

Adhikarana vAtikopaviShTakanAgodarayorlakShaNAni (14) · Śloka 14

ತತ್ರ ವಾತೇನೋಪವಿಷ್ಟಕೋಪಶುಷ್ಕಕಯೋರ್ವಾಯುಃ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ| ಸಶಬ್ದಂ ಫೇನಿಲಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಶಕೃದುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಮೂತ್ರಮುಪರುಧ್ಯತೇ| ಕಟೀಪೃಷ್ಠಹೃದಯೇಷು ವೇದನಾ| ಜೃಮ್ಭಾ, ನಿದ್ರಾನಾಶೋಽಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ, ಶುಷ್ಕಕಾಸಃ, ಸಾದಃ, ಕ್ಷ್ವೇಡೇತೇ ಇವ ಕರ್ಣೌ, ತುದ್ಯೇತೇ ಇವ ಶಙ್ಖೌ| ಪಿಪೀಲಿಕಾಭಿರಿವ ಸಂಸೃಜ್ಯತೇ ಶರೀರಂ ಪರಿಋನ್ತನ್ನಿವ ವಾಯುರ್ಭ್ರಮತಿ ಕುಕ್ಷೌ ತಮ ಇವ ಪ್ರವೇಶ್ಯತೇ| ದುಃಖೇನಾನ್ನಸ್ಯ ಜರಣಮ್| ಅಹರಹಃ ಪರಿಹಾನಿಃ| ಸ್ಫುಟಿತವಿವರ್ಣಪರುಷತ್ವಕ್ತ್ವಂ ಚ ಭವತಿ||೧೪||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ದೋಷವಿಶೇಷೇಣ ತಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರಾಪಥ್ಯವಿಶೇಷಸೇವಯಾ ಯದೋಪವಿಷ್ಟಕೋಪಶುಷ್ಕಕಯೋರ್ವಾಯೋರಾಧಿಕ್ಯಂ ಭವತಿ ತದಾ ತತ್ರ ವಾತಹೇತುಕಯೋರುಪವಿಷ್ಟಕೋಪಶುಷ್ಕಕಯೋಃ ಕೋಷ್ಠಚರೋ ವಾಯುಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಹನ್ಯತೇ| ಸಶಬ್ದತಾದಿಯುಕ್ತಂ ಚ ಸಕೃತ್ ಗರ್ಭಿಣ್ಯುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಸುಬೋಧಮನ್ಯತ್|| ೧೪||

Adhikarana paittikopaviShTakanAgodararyorlakShaNAni (15) · Śloka 15

ಪಿತ್ತೇನ ತಾಮ್ರಹರಿತಮುಪವೇಶ್ಯತೇ| ಧೂಮಕೋಽಮ್ಲಕಶ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಕ್ಷಿಹೃದಯದಾಹಃ| ಪೀತರಕ್ತಗೋಮೂತ್ರಾಭನೇತ್ರಮೂತ್ರನಖತ್ವಕ್ತ್ವಂ ಕಾಲೀ ದುರ್ಬಲಾ ನಿತ್ಯಶೂನಾ ಚ ನಾರೀ ಭವತಿ||೧೫||

ಪಿತ್ತೇನೋಭಯೋರ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಸ್ತಾಮ್ರಹರಿತಶಕೃದುಪವೇಶನಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗೋಮೂತ್ರವತ್ ಪೀತರಕ್ತನೇತ್ರಾದಿತ್ವಮ್|| ೧೫||

Adhikarana shlaiShmikopaviShTakanAgodarayorlakShaNAni (16) · Śloka 16

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಮುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ವಮನಂ ಭಕ್ತದ್ವೇಷಃ ಶ್ವೇತಹಸ್ತಪಾದನೇತ್ರತಾ ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ||೧೬||

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ತಯೋರ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಮಧುರಾಸ್ಯತ್ವಾದಿಕಂ ಭವತೀತಿ ದೋಷವಿಶೇಷಲಕ್ಷಣಮ್|| ೧೬||

Adhikarana upaviShTakanAgodarayoH sAmAnyA cikitsA (17) · Śloka 17

ತಯೋರ್ಜೀವನೀಯಬೃಂಹಣೀಯಮಧುರೌಷಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಸರ್ಪಿಷಾಮುಪಯೋಗಃ| ತಥಾ ಪಯಸಾಂ ರಸಾನಾಮಾಮಗರ್ಭಾಣಾಂ ಚ ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಕರಃ| ತಥಾ ಸಮ್ಭೋಜನಮೇತೈರೇವ ಚ ಘೃತಾದಿಭಿಃ| ಸುಭಿಕ್ಷಾಯಾ ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಯಾನವಾಹನಾಪವರ್ಜ್ಜನಬೃಂಹಣೈರುಪಪಾದನಮ್||೧೭||

ಚಿಕಿತ್ಸಾ ತೂಭಯೋಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಜೀವನೀಯಾದಿಶೃತಸರ್ಪಿರಾದಿಕಾ| ಏಷಾಮುಪಯೋಗೋ ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಕರ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ ಏತೈರೇವ ಸರ್ಪಿರಾದಿಭಿಹ್ ಸಮ್ಭೋಜನಂ ಸಹ ಭೋಜನಮ್| ತೈರೇವ ಚ ಸುಭಿಕ್ಷಾಯಾಸ್ತೃಪ್ತಾಯಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಯಾನವಾಹನಾದಿಭಿರಪವರ್ಜನಮ್| ಉಪಪಾದನಮುಪಸ್ಕಾರಃ ದಾನಮ್| ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಪವಿಷ್ಟಕೋಪಶುಷ್ಕಕಯೋರ್ವಿವದ್ಧನಾರ್ಥಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|| ೧೭||

Adhikarana vAtikopaviShTakanAgodara- yoshcikitsA (18) · Śloka 18

ಅಥ ವಿಶೇಷೇಣ ವಾತೇ ಪೂರ್ವಮೇವ ಸೈನ್ಧವೋಪಹಿತಂ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿಂ ದತ್ತ್ವಾ ಶೀತೋದಕಸ್ನಾತಾಂ ಮೃದು ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ತತೋ ವಿದಾರ್ಯ್ಯಾದಿಗಣಸಾಧಿತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ನಿವಾತಂ ಚ ಸೇವೇತ||೧೮||

ವಾತಾದಿದೋಷೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಥಯತಿ-ಬಸ್ತಿದಾನಾದನುಭೋಜನಮ್| ತತೋಽನುವಾಸನಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೮||

Adhikarana paittikopaviShTakanAgodarayoshcikitsA (19) · Śloka 19

ಪಿತ್ತೇ ಮಧುಕವಿದಾರೀನಿರ್ಯ್ಯೂಹಸಿದ್ಧಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇತ್| ತಿಸ್ರಃ ಸ್ಥೂಲಕುಕ್ಕುಟೀರ್ನಿಸ್ತುಷಮಾಷಾಢಕಂ ಚ ಕ್ಷೀರೋದಕೇನೋಲೂಖಲೇ ಸಂಕ್ಷುದ್ಯ ತದ್ರಸೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚ ತಿತ್ತಿರಿಕಪಿಞ್ಜಲಾನ್ಯತರರಸಂ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಪಾಯಯೇದುಪವಿಷ್ಟಕವಿವರ್ಧನಾರ್ಥಮುಪಶುಷ್ಕಕಬೃಂಹಣಾರ್ಥಂ ಚ| ಅಜಾಸರ್ಪಿಷಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ಸಂಸ್ಕೃತಾಂ ಯವಾಗೂಂ ಪಿಬೇತ್| ಪಯಸ್ಯಾ ಕಾಕೋಲೀದ್ವಯಸುನಿಷಣ್ಡಕಕಲ್ಕೇನ ಪಯಸಾ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್| ತತ್ಕಾಲ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಮುಪಯುಞ್ಜೀತ| ಆಮ- ಗರ್ಭರಸೇನ ಚಾಶ್ನೀಯಾತ್| ತಾನೇವ ಚ ತತ್ರ ಭೃಷ್ಟಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್| ಜಲಚರಮಾಂಸಾನಿ ಚ||೧೯||

ಸ್ಥೂಲಾಶ್ಚ ತಾಃ ಕುಕ್ಕುಟ್ಯಸ್ತಥೋಕ್ತಾಃ ತೇನ ಮಾಷಕುಕ್ಕುಟೀರಸೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಮಿಶ್ರಿತೇನ ಸಹ ತಿತ್ತಿರೇಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಸ್ಯ ವಾ ರಸಂ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಉಪವಿಷ್ಟಕವಿವರ್ಧನಾರ್ಥಮುಪಶುಷ್ಕಕಬೃಂಹಣಾರ್ಥಞ್ಚ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ | ಜೀವನೀಯಾನಾಂ ಯಥಾಸಂಸ್ಕಾರಂ ಮಾತ್ರಾ| ಪಯಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಕಲ್ಕೇನ ತಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಯಸಾ ಸ್ನೇಹಸಮೇನ ವಿಪಚೇತ್| ಪಯಸ್ಯಾ ಕ್ಷೀರವಿದಾರೀ| ಕಾಲ್ಯಂ ಪ್ರಾತಃ| ತಸ್ಮಿನ ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ಭೋಜನಕಾಲೇ ಆಮಗರ್ಭಾಣಾಂ ತ್ವಚಿರಕಾಲಜಾತಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ರಸೇನಾವಮಶ್ನೀಯಾತ್| ತಾನೇವಾಮಗರ್ಭಾಂಸ್ತತ್ರೈವ ರಸೇ ಭೃಷ್ಟಾನ್ನಿಸ್ತಾಲಿತಾನ್ ಭಕ್ಷಯೇತ್ ತತ್ತಜ್ಜಲಚಾರಿಣಾಂ ಹಂಸಾದೀನಾಂ ಮಾಂಸಾನಿ ಚ|

Adhikarana shlaiShmikopaviShTakanA- godarayoshcikitsA (20) · Śloka 20

ಕಫೇ ತ್ವಾನೂಪೌದಕಪಿಶಿತೋಪದಂಶಾಮಚ್ಛಸುರಾಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ತಿಲಮುದ್ಗಮಾಷಲವಣಬಿಲ್ವಪಾತ್ರೈಃ| ಪಞ್ಚಭಿರ್ಘೃತಪಾತ್ರಂ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ತತಃ ಪ್ರಾತಃ ಪಿಣ್ಡಂ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಂ ಶೃತಶೀತಚ್ಛಾಗದುಗ್ಧನುಪಾನಂ ವಾಽಶ್ನೀಯಾತ್| ಅತ್ರೈವ ವಾ ಬದರ- ಚೂರ್ಣಪಾತ್ರಮಪಿ ನಿದಧ್ಯಾತ್||೨೦||

ಪಿಶಿತಮುಪದಂಶಃ ಪಾನೋಪಾಯಭೋಜನಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸುರಾಯಾಸ್ತಾಮ್| ತಿಲಾದೀನಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಮೇಕೀಕೃತ್ಯ ಚೂರ್ಣಸ್ಯ ಪಞ್ಚಪಾತ್ರಂ ಘೃತಸ್ಯ ಪಾತ್ರೇಣ ಸಂಯೋಜ್ಯ ನಿಧಾಪಯೇತ್| ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ಕೃತ್ವೈಷ ತತಃ ಪ್ರಯೋಗಃ| ಅತ್ರೈವ ಬದರಚೂರ್ಣಪಾತ್ರಪ್ರಕ್ಷೇಪೋ ದ್ವಿತೀಯಃ| ಪಾತ್ರಂ ಶುಷ್ಕದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಚತುಷ್ಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ| ಘೃತಸ್ಯಾಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯಧಿಕಂ ಪಲಶತಮ್||೨೦||

Adhikarana garBasya sarvathA avRuddhau tatpAtanam (21) · Śloka 21

ಏವಮವೃದ್ಧೌ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಿರೇಚಯೇದಪರಾಪಾತನೀಯೈಶ್ಚ ಪಾತಯೇತ್||೨೧||

ಏವಂ ಗರ್ಭೋ ನ ವರ್ಧತೇ ತದಾ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ವಿರೇಚಯೇತ್ ಅಪರಾಪಾತನೀಯೈರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಗೈರ್ಗಭಂ ಪಾತಯೇತ್|| ೨೧||

Adhikarana lInagarBalakShaNam (22) · Śloka 22

ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರ್ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಸ್ರೋತಸಿ ಲೀನೋ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಸುಪ್ತೋ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ ತಂ ಲೀನಮಿತ್ಯಾಹುಃ||೨೨||

ಲೀನೋ ನಾಮ ಗರ್ಭೋ ಯೋ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ವಾತೋಪಸೃಷ್ಟಸ್ರೋತಸಿ ಲೀನೋ ನ ಸ್ಪನ್ದತೇ|| ೨೨||

Adhikarana lInagarBacikitsA (23) · Śloka 23

ತತ್ರ ಶ್ಯೇನೋತ್ಕ್ರೋಶಗೋಮತ್ಸ್ಯಗೋಧಾಶಿಖಿಕುಕ್ಕುಟತಿತ್ತಿರೀಣಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ರಸೇನ ಭೂರಿಸರ್ಪಿಷ್ಕೇಣ ಮಾಷಯೂಷೇಣ ವಾ ಘೃತಾಢ್ಯೇನ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಸಕ್ತೂನ್ ವಾ ತಿಲಮಾಷಬಿಲ್ವಶಲಾಟುಯುಕ್ತಾನ್ ಪಯಸ ಪಾಯಯೇತ್ ಮೇದ್ಯಮಾಂಸೋಪದಂಶಂ ವಾ ಮಾರ್ದ್ವೀಕಮ್| ತೈಲೇನ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಮುದರವಙ್ಕ್ಷಣೋರುಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಾನ್ಯಭ್ಯಜ್ಯಾತ್| ಮುಹುರ್ಮುಹುಶ್ಚೈನಾಂ ಹರ್ಷಯೇತ್| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೨೩||

ತತ್ರ ಲೀನೇ ಗರ್ಭೇ ಶ್ಯೇನಾದೀನಾಮನ್ಯತಮಸ್ಯ ರಸೇನ ಬಹುಸರ್ಪಿಷ್ಕೇಣಾಥವಾ ಮಾಷಯೂಷೇಣ ಘೃತಾಡ್ಯೇನ ಮೂಲಕಯೂಷೇಣ ವಾ ಘೃತಾಢ್ಯೇನ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಭೋಜಯೇತ್| ಸಕ್ತೂನ್ ವಾ ತಿಲಾದಿಸಂಯುಕ್ತಾನ್ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಾಯಯೇತ್| ಬಿಲ್ವಶಲಾಟು ಬಾಲಬಿಲ್ವಮ್| ಮೇದ್ಯಂ ಮೇದುರಮ್| ಸುಬೋಧಮ್| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಗರ್ಭವೃದ್ಧಿಕರೋಕ್ತಮ್|| ೨೩||

Adhikarana udAvartacikitsA (24) · Śloka 24

ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರುದಾವರ್ತವಿಬನ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾಂ ವಾತಹರಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ನಪಾನೈರುಪಾಚರೇತ್| ಅಷ್ಟಮೇ ತು ಮಾಸೇ ಮಧುಕಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನಾನುವಾಸಯೇತ್| ತದಸಿದ್ಧೌ ವೀರಣಶಾಲಿಕುಶಕಾಶೇಕ್ಷುಬಾಲಿಕಾವೇತಸಪರಿವ್ಯಾಧಮೂಲಾನಾಂ ಭೂತೀಕಾನನ್ತಾಕಾಶ್ಮರ್ಯಪರೂಷಕಮಧೂಕಮಧುಕಮೃದ್ವೀಕಾನಾಂ ಚ ಪಯಸಾಽರ್ಧೋದಕೇನೋದ್ಗೃಹ್ಯ ರಸಂ ತೇನ ಪ್ರಿಯಾಲಬಿಭೀತಕಮಜ್ಜತಿಲಕಲ್ಕಯುಕ್ತೇನೇಷಲ್ಲವಣೋಷ್ಣೇನ ನಿರೂಹಯೇತ್| ವಿಗತವಿಬನ್ಧಾಂ ಚ ಸ್ನಾತಾಶಿತಾಂ ಸಾಯಂ ತೇನೈವ ತೈಲೇನಾನುವಾಸಯೇತ್||೨೪||

ಯಸ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಅಷ್ಟಮೇ ಮಾಸೇ ತ್ವನುವಾಸನಂ ತೇನಾನುವಾಸನೇನಾಸಿದ್ಧೌ ವೀರಣಾದೀನಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಮೂಲಾನಾಂ ಭೂತೀಕಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಮೂಲಾನಾಂ ಫಲಾನಾಂ ಚ ಕ್ಷೀರೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಅನುಕ್ವಾಥನೇನ ಚೂರ್ಣಮೇಲನೇನ ರಸಮುದ್ಗೃಹ್ಯ ತೇನ ರಸೇನ ಪ್ರಿಯಾಲಾದಿಕಲ್ಕಮಿಶ್ರೇಣ ಈಷಲ್ಲವಣೇನೇಷದುಷ್ಣೇನ ಚ ನಿರೂಹಯೇತ್| ವೀರಣಂ ತೃಣವಿಶೇಷಃ| ಇಕ್ಷುಬಾಲಿಕಾ ಕರಙ್ಕಶಾಲಿರಿಕ್ಷುಃ ಪರಿವ್ಯಾಧೋ ಜಲವೇತಸಃ| ವಿಗತೋದಾವರ್ತವಿಬನ್ಧಾಂ ಚಾನುವಾಸಯೇತ್| ತೇನೈವ ಮಧುಕಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನ|| ೨೪||

Adhikarana udAvartepekShAyAM vyApat (25) · Śloka 25

ಉದಾವರ್ತೋ ಹಿ ಸಮುಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸಹಸಾ ಸಗರ್ಭಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಮತಿಪಾತಯೇತ್||೨೫||

ಅವಶ್ಯಂ ಚೋದಾವರ್ತ್ತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಯತ್ ಉದಾವರ್ತ ಉಪೇಕ್ಷಿತಃ ಸಹಸ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಸಗರ್ಭಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಹನ್ಯಾತ್|| ೨೫||

Adhikarana AmagarBasrAvahetavaH (26) · Śloka 26

ಯಸ್ಯಾಃ ಪುನರತಿಮಾತ್ರದೋಷೋಪಚಯಾದ್ಯಥೋಕ್ತೈರ್ವಾ ವ್ಯವಾಯಾದಿಭಿರನ್ಯೈರ್ವಾ ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಪೂರ್ವೋಪಚಿತೇನ ವಾ ಜನನ್ಯಪತ್ಯಯೋಃ ಕರ್ಮಣಾ ಬನ್ಧನಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಗರ್ಭಃ ಫಲಮಿವ ವೃನ್ತಾತ್ಸಮುಕ್ತಬನ್ಧನೋ ಗರ್ಭಶಯ್ಯಾಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ಕೃತಪ್ಲೀಹಾನ್ತ್ರವಿವರೈರವಸ್ರಂಸಮಾನಃ ಕೋಷ್ಠಸಂಕ್ಷೋಭಮಾಪಾದಯತಿ| ತತಃ ಕೋಷ್ಠಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ವಾಯುರಪಾನೋ ಮೂಢಃ ಕುಕ್ಷಿಬಸ್ತಿಪಾರ್ಶ್ವೋದರಯೋನಿಶೂಲಾನಾಹವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾನಾಪಾದ್ಯ ಗರ್ಭಂ ಚ್ಯಾವಯತಿ ತರುಣಂ ಶೋಣಿತಭಾವೇನ| ಸೋಽಭಿಹಿತಃ ಪ್ರಾಕ್||೨೬||

ಯಸ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗರ್ಭಸ್ಯ ಬನ್ಧನಂ ಯತ್ರ ತತ್ರ ಮಾತುರನುಬನ್ಧೋ ಭವತಿ ಪರಿಪೋಷಾರ್ಥಮ್| ವೃನ್ತಾದ್ಯೇನ ಶಾಖಾಯಾಂ ನಿಬಧ್ಯತೇ ಫಲಮ್| ಸ ವ್ಯಾಪನ್ನೋ ಗರ್ಭ ಆಮಃ ಸನ್ ಶೋಣಿತಭಾವೇನಾಪಿ ಪ್ರಸೂಯತೇ| ತತ್ರ ಚ ವಿಧೇಯಮುಕ್ತಮ್|| ೨೬||

Adhikarana mRutagarBAyA lakShaNam (27) · Śloka 27

ವಿವೃದ್ಧೇ ತು ಗರ್ಭೇ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಶೀತಮಶ್ಮಗರ್ಭಮಿವೋದರಮಾಭಾತಿ| ಶೂಲಮಧಿಕಮುಪಜಾಯತೇ| ನ ಚ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಗರ್ಭೋ ನಾಽಽವ್ಯಃ ಪ್ರಾದುರ್ಭವನ್ತಿ| ನ ಸ್ರವತಿ ಯೋನಿರಕ್ಷಿಣೀ ಚಾಸ್ಯಾಃ ಸ್ರಂಸ್ಯೇತೇ| ತಥಾ ಭೃಶಮರತಿಪರೀತಾ ವ್ಯಥತೇಽನ್ಯಥಾ ಚೇಷ್ಟತೇ ತಾಮ್ಯತಿ ಭ್ರಾಮ್ಯತಿ ರೋದಿತ್ಯಹರ್ನಿಶಮ್| ನ ಸ್ವಪಿತಿ| ಪೂತ್ಯುಚ್ಛ್ವಾಸಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛ್ವಸಿತ್ಯತಿಕಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಣಿತಿ| ಜಕ್ಷಿತೀತ್ಯೇವಂವಿಧಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಮೃತಗರ್ಭಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೨೭||

ಯದಾ ತು ವೃದ್ಧೋ ವ್ಯಾಪದ್ಯತೇ ತದಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಸ್ತಬ್ಧೋದರತ್ವಾದಿಕಂ ಕರೋತಿ| ಆವ್ಯೋ ಗರ್ಭಪ್ರಸವವೇದನಾಃ| ಅಕ್ಷ್ಣೋಃ ಸ್ರಂಸೋ ಬನ್ಧಃ ಭ್ರಂಶಃ| ಪೂತಿರುಚ್ಛ್ವಾಸೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತಥೋಕ್ತಾ| ಅತಿಕಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಣಿತಿ| ಕಥಮಪಿ ಚೇಷ್ಟಾಸು ಪ್ರಭವತಿ| ಜೀವತಿ ವಾ ಕಷ್ಟಂ ಚ ಜಕ್ಷಿತಿಭಕ್ಷಯತಿ| ಸ್ವಪಿತಿ ವಾ ಇತ್ಯೇವಂವಿಧಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತಾಂ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಮೃತಗರ್ಭಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್|

Adhikarana mUDhagarBalakShaNam (28) · Śloka 28

ತಂ ತು ಗರ್ಭಂ ಕದಾಚಿದಸಮ್ಯಗಪತ್ಯಪಥಮನೇಕಧಾ ಪ್ರತಿಪನ್ನಂ ವಿಗುಣೇನೇವ ವಾಯುನಾ ಪೀಡಿತಂ ಮೋಹಿತಂ ಚ ಮೂಢಗರ್ಭಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ವಿಗುಣಾನಿಲಪ್ರತಿಪೀಡನವೈಚಿತ್ರ್ಯಾದಸಙ್ಖ್ಯಗತಿಂ ಚ||೨೮||

ತಂ ಗರ್ಭಂ ಕದಾಚಿದ್ವಾತವಶಾದಸಮ್ಯಗನಾರ್ಜವೇನಾಪತ್ಯಪಥಂ ಯೋನಿಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರವೃತ್ತಂ ವಾಯುನಾ ಪೀಡಿತಂ ಮೋಹಿತಮಸ್ಪನ್ದಂ ಮೂಢಗರ್ಭಮಿತ್ಯಾಹುರಾಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ| ವಾಯುಪೀಡನವೈಚಿತ್ರ್ಯಾಚ್ಚ ತಸ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಸಙ್ಖ್ಯಗತಿತ್ವಮ್|| ೨೮||

Adhikarana mUDhagarBagatayaH sthAnAni ca (29) · Śloka 29

ಸಮಾಸತಸ್ತು ತ್ರಿವಿಧಾ ಗತಿರುರ್ಧ್ವಾ, ತಿರ್ಯ್ಯಙ್, ನ್ಯುಬ್ಜಾ ಚ| ಸಂಸ್ಥಾನಾನಿ ಪುನರಷ್ಟೌ| ತಾನ್ಯತ್ರೈವೋತ್ತರತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ||೨೯||

ಸಂಕ್ಷೇಪೇಣ ತ್ರಿವಿಧಾ ಗತಿರೂರ್ಧ್ವಾದಿಭೇದೇನ| ಊರ್ಧ್ವಾ ಯಸ್ಯಾಮುತ್ಥಿತೋ ಗರ್ಭ ಆಯಾತಿ| ತಿರಶ್ಚೀನಾ ಗರ್ಭಿಣೀಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಕೃತಪಾದಶಿರಸಃ| ನ್ಯುಬ್ಜಾ ಅಧಶ್ಶಿರಸ ಊರ್ಧ್ವಪಾದಸ್ಯ| ತಸ್ಯ ಚ ಗರ್ಭಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಸಂಸ್ಥಾನಾನಿ| ತಾನಿ ಚ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ- ೧. ಸಕ್ಥಿಭ್ಯಾಮಾಗಮನಮೇಕಮ್| ೨. ಏಕೇನ ಸಕ್ಥ್ನಾ ದ್ವಿತೀಯಮ್| ೩. ಸ್ಫಿಙ್ಮೂಲೇನ ತೃತೀಯಮ್| ೪. ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ ಚತುರ್ಥಮ್| ೫. ಪಾರ್ಶ್ವವೃತ್ತಶಿರಸಃ ಪಞ್ಚಮಮ್| ೬. ಬಾಹುದ್ವಯೇನ ಷಷ್ಠಮ್| ೭. ವಕ್ರೇಣ ಪೃಷ್ಠೇನ ಪಾಣಿಪಾದಶಿರಸಾ ಯೋನಿಮುಖಾಗಮನಂ ಸಪ್ತಮಮ್| ೮. ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಯೋನಿಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ ಗುದಮಿತ್ಯಷ್ಟಮಮ್|| ೨೯||

Adhikarana asAdhyamUDhagarBAlakShaNam (30) · Śloka 30

ತೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ವಿಪರೀತೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಾಮಾಕ್ಷೇಪಯೋನಿಭ್ರಂಶಸಂವರಣಮಕ್ಕಲಶ್ವಾಸಭ್ರಮಾಭಿಪನ್ನಾಂ ಶೀತಗಾತ್ರಾಂ ಪೂತ್ಯುದ್ಗಾರಾಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೩೦||

ತೇಷು ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ಮೂಢಗರ್ಭೇಷು ವಿಪರೀತೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಂ ಗರ್ಭಿಣೀಂ ವರ್ಜಯೇತ್| ನ ಚಿಕಿತ್ಸೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೦||

Adhikarana mRutagarBashalyopekShAyAM vyApat (31) · Śloka 31

ನ ತು ಕ್ಷಣಮಪ್ಯುಪೇಕ್ಷೇತ ಗರ್ಭಶಲ್ಯಮ್| ತದ್ವಿನಿರುಚ್ಛವಾಸೀಕೃತ್ಯಾಽಽಶು ಜನನೀಂ ಹನ್ಯಾತ್||೩೧||

ಶಲ್ಯಭೂತಂ ಗರ್ಭಂ ಮೃತಂ ಸನ್ತಂ ಕ್ಷಣಮಪಿ ಭಿಷಙ್ನೋಪೇಕ್ಷೇತ| ತದ್ಧಿ ಗರ್ಭಶಲ್ಯಂ ಜನನ್ಯಾ ಉಚ್ಛ್ವಾಸರೋಧಂ ಕೃತ್ವ ತಾಂ ಹನ್ಯಾತ್|| ೩೧||

Adhikarana sacetanamUDhagarBasya Cedane vyApattatrAnuShTheya~jca (32) · Śloka 32

ಸಚೇತನಶ್ಚ ಗರ್ಭಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿದಾರ್ಯ್ಯಮಾಣೋ ವಿಷಯಮಙ್ಗಾನಿ ವಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ತತ್ಸಙ್ಗೇ ಸೂತ್ಯಃ ಪ್ರಯತೇರನ್ ಪುರ್ವೋಕ್ತಾನಿ ಚ ಮನ್ತ್ರೌಷಧಾನಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ||೩೨||

ಅವಿಜ್ಞಾನಾಚ್ಚ ಸಚೇತನೋಽಪಿ ಗರ್ಭಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಿದಾರ್ಯ್ಯಮಾಣೋ ವಿಷಮಂ ಕೃತ್ವಾಙ್ಗಾನಿ ವಿಕ್ಷಿಪನ್ ನಿರುಚ್ಛ್ವಾಸೀಕೃತ್ಯ ಜನನೀಂ ಹನ್ಯಾದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ಜಿವತೋ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಸಙ್ಗೇ ಅಪ್ರಸವೇ ಸೂತ್ಯೋ ಯಾ ಅನುಭೂತಾನೇಕಪ್ರಸವಾಸ್ತಾಃ| ಪ್ರಸವಾಯ ನಾನಾವಿಧೈರುಪಾಯೈಃ ಪ್ರಯತೇರನ್|| ೩೨||

Adhikarana garBasa~ggasya traividhyam (33) · Śloka 33

ತ್ರಿವಿಧಸ್ತು ಸಙ್ಗೋ ಭವತಿ| ಶಿರಸ್ಯಂಸೇ ಜಘನೇ ವಾ| ತಸ್ಯ ಹಿ ಸಙ್ಗಸ್ತ್ರಿವಿಧೋ ಭವತಿ| ಮೂಢಗರ್ಭನಿರ್ಹರಣನ್ತತ್ರ ಮತಾನ್ತರಾಣಿ ಮೂಢಗರ್ಭಸ್ಯ ತು ಜರಾಯುಪಾತನಸಾಮಾನ್ಯಂ ಕರ್ಮೇತ್ಯೇಕೇ| ಮನ್ತ್ರಾದಿಕ- ರ್ಮಾಥರ್ವವೇದವಿಹಿತಮಿತ್ಯೇಕೇ| ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಣಾ ಶಲ್ಯಹರ್ತ್ರಾ ಶಲ್ಯಾ- ಹರಣಮಿತ್ಯೇಕೇ||೩೩||

ಯಃ ಪುನರ್ಮೂಢಗರ್ಭಸ್ತಸ್ಯೈಕೇ ಆಚಾರ್ಯ್ಯಾಃ ಅಚೇತನಸಾಮಾನ್ಯಾಜ್ಜರಾಯುಪಾತನಸದೃಶಂ ಕರ್ಮೇತಿ ಕಥಯನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ಮನ್ತ್ರಾದಿಕಂ ದೈವೇಹೇತೋಃ| ಕೇಚಿದಾಽಽಹರಣಮಾಶುಕಾರಿತ್ವಾತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೋಪಾಯತ್ವಾಚ್ಚ|

Adhikarana garBashastrakarmaNaH kaShTatamatvam (34) · Śloka 34

ನ ತ್ವತಃ ಕಷ್ಟತಮಮಸ್ತಿ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮ| ಯತೋ ಯೋನಿಯಕೃತ್ಪ್ಲೀಹಾನ್ತ್ರಗರ್ಭಾಶಯಾದೀನಾಂ ಮಧ್ಯೇ ತಾನನುಪಹಿಂಸತಾಽಸ್ಪರ್ಶವತಾ ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯ್ಯಮುತ್ಕರ್ಷಣವ್ಯಾವರ್ತನೋತ್ಕರ್ತನಚ್ಛೇದನಭೇದನಪೀಡನರ್ಜೂಕರಣಾನಿ ಚೈಕೇನ ಪಾಣಿನಾ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಣಿ||೩೪||

ಅತೋ ಗರ್ಭಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣೋಽನ್ಯಚ್ಛಸ್ತ್ರಕರ್ಮ ಕಷ್ಟತಮಂ ನಾಸ್ತಿ| ಯತೋ ಯೋನ್ಯಾದೀನಿ ರಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ಸ್ಪರ್ಶನೇನೈವ ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯ್ಯಮದೃಷ್ಟಿಗೋಚರತ್ವಾತ್| ಏಕೇನೈವ ಪಾಣಿನೋತ್ಕರ್ಷಣಾದೀನಿ ಕಾರ್ಯ್ಯಾಣೀತ್ಯತಿಕಷ್ಟಮ್|| ೩೪||

Adhikarana mUDhagarBe prANasaMshayerAshu shastramavacAryam (35) · Śloka 35

ತಸ್ಮಾದೀಶ್ವರಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಪರಂ ಚ ಯತ್ನಮಾಸ್ಥಾಯ ತದ್ವಿದ್ಯಸಹಿತಸ್ತಮುಪಕ್ರಮೇತ್| ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವಂ ಮರಣಮ್| ಉಪಕ್ರಮೇ ಸಂಶಯಃ| ತಥೋದರಾಽಶ್ಮರೀಪ್ರಭೃತೀನಪಿ||೩೫||

ತಸ್ಮಾದ್ಭಿಷಗೀಶ್ವರಮಾಪೃಚ್ಛ್ಯ ಯಥಾ ಮೃತಾಯಾಮಯಶಸಾ ಯೋಗೋ ನ ಭವತೀತಿ| ಪರಂ ಚ ಯತ್ನಮಾಸ್ಥಾಯ ಕೃತಾಭ್ಯಾಸೈಶ್ಚ ಭಿಷಗ್ಭಿಃ ಶಸ್ತ್ರೇಣೋಪಕ್ರಮೇತ| ಯಸ್ಮಾದನಾಹರಣೇ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಶ್ಚ ಧ್ರುವಮವಶ್ಯಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಭವತಿ| ಉಪಕ್ರಮೇ ತು ಸಂಶಯಃ| ಪ್ರಸಙ್ಗಾದುದರಾದೀನಾಮಪ್ಯೇವಂ ವಿಜ್ಞೇಯಮ್|

Adhikarana mUDhagarBAharaNavidhiH (36) · Śloka 36

ಅಥೋತ್ತಾನಾಯಾ ವ್ಯಾಭುಗ್ನಸಕ್ಥ್ಯಾ ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಬಲಾನ್ನಮಿತಕಟಿಪ್ರದೇಶಾಯಾಶ್ಚ ಧನ್ವನಾಗವೃನ್ತಿಕಾಶಾಲ್ಮಲೀಪಿಚ್ಛಾಘೃತೈರಭ್ಯಜ್ಯ ಹಸ್ತಂ ಯೋನಿಂ ಚ ಗರ್ಭಮಾಹರೇತ್||೩೬||

ವ್ಯಾಭುಗ್ನೇ ಸಙ್ಕುಚಿತೇ ಸಕ್ಥಿನೀ| ವಸ್ತ್ರಚುಮ್ಬಲಂ ಪಟ್ಟಮಯಃ ಕೋಮಲಪಿಣ್ಡಃ| ನಾಗವೃನ್ತಿಕಾ ಸಲ್ಲಕೀ ಸ್ವನಾಮಿಕಾ| ವಾ ನಾಗಮೃತ್ತಿಕೇತಿ ಪಾಠಃ| ಹಸ್ತಂ ಭಿಷಜಃ| ಇತ್ಯುತ್ತಾನಾಯಾ ಗರ್ಭಮಾಹರೇತ್|| ೩೬||

Adhikarana tatra prakArAntaranirdeshaH (37) · Śloka 37

ತತ್ರ ಸಕ್ಥಿಭ್ಯಾಮಾಗತಸ್ಯಾನುಲೋಮಮಾಞ್ಛನಮೇವ| ಏಕಸಕ್ಥಿಪ್ರಪನ್ನಸ್ಯೇತರಂ ಸಕ್ಥಿಂ ಪ್ರಸಾರ್ಯ್ಯ| ಸ್ಫಿಗ್ದೇಶಾಗತಸ್ಯ ಸ್ಫಿಗ್ದೇಶಂ ಪ್ರತಿಷಿಧ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಸಕ್ಥಿನೀ ಪ್ರಸಾರ್ಯ್ಯ| ತಿರ್ಯ್ಯಗಾಗತಸ್ಯ ಪರಿಘಸ್ಯೇವಾಪರಾರ್ಧಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮಪತ್ಯಪಥಂ ಪ್ರತ್ಯಾರ್ಜವಮಾನೀಯ| ಪಾರ್ಶ್ವಾಪವೃತ್ತಶಿರಸೋಂಽಸಂ ಪ್ರತಿಪೀಡ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಶಿರೋಽಪತ್ಯಪಥಮಾನೀಯ| ಬಾಹುದ್ವಯಪ್ರಪನ್ನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಪೀಡ್ಯಾಽಸೌ ಶಿರೋಮೂಲಮಾನೀಯ ನಿರ್ಹರೇತ್||೩೭||

ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ ಆಚ್ಛಾನಮಾತ್ಮದಿಕ್ಕರ್ಷಣಮ್| ಸಕ್ಥಿನೀ ಪ್ರಸಾರ್ಯ್ಯ ತನ್ನಿರ್ಹರೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸ್ಫಿಗ್ದೇಶಂ ಯೋನಿಮುಖಾದನ್ತೈರ್ನೀತ್ವಾ ಪಾದೌ ಯೋನಿಮುಖಮಾನೀಯ| ಸಕ್ಥಿನೀ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಗರ್ಭಸ್ಯ| ಪರಿಘೋ ದಣ್ಡಾಕಾರ ಆಯುಧೋ ಯೋನಿಮಧ್ಯೇ ಹಿ ತತ್ಪರಿವರ್ತನೇ ಛಿನತ್ತೀತಿ| ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ಶಿರೋಭಾಗಃ| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಕ್ರಂ ಶಿರೋ ಯಸ್ಯ| ತಸ್ಯಾಂ ಸಮ್ಪ್ರತಿಪೀಡ್ಯ ಶಿರ ಅಪತ್ಯಪಥಮಾನೀಯ ನಿರ್ಹರೇತ್|| ೩೭||

Adhikarana shastradAraNArhamUDhagarBalakShaNam (38) · Śloka 38

ಯಸ್ತ್ವಾಭುಗ್ನಮಧ್ಯಃ ಪಾಣಿಪಾದಶಿರೋಭಿರ್ಯೋನಿಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಯಶ್ಚಾಭುಗ್ನ ಏಕೇನ ಪಾದೇನ ಯೋನಿಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ ಪಾಯುಮ್| ತೌ ಮೂಢೌ ಹಸ್ತೇನಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಾವಿತಿ ಶಸ್ತ್ರಮವಚಾರಯೇತ್||೩೮||

ಯೌ ವಾ ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಥಾನಾಭ್ಯಾಂ ಮೂಢಗರ್ಭೌ ತೌ ದ್ವಾವೇವ ಹಸ್ತೇನಾಹರ್ತ್ತುಮಶಕ್ಯತ್ವಾತ್ ಶಸ್ತ್ರದಾರಣಮರ್ಹತಃ|| ೩೮||

Adhikarana tatra shastrAvadAraNavidhiH (39) · Śloka 39

ಅಥ ಸ್ತ್ರಿಯಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣಾಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ (ಶಿರೋ) ವಿದಾರ್ಯ್ಯ ಶಿರಾಃ ಕಪಾಲಾನ್ಯಾಹೃತ್ಯ ಗರ್ಭಶಙ್ಕುನಾ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚಿಬುಕೇ ತಾಲುನ್ಯುರಸಿ ಕಕ್ಷ್ಯಾಯಾಂ ವಾಽಪಹರೇತ್| ಅಭಿನ್ನಶಿರಸಂ ಚಾಕ್ಷಿಕೂಟೇ ಗಣ್ಡೇ ವಾ| ತಥಾಸಂಸಕ್ತಸ್ಯಾಂಸದೇಶೇ ಬಾಹುಂ ಛಿತ್ವಾ| ದೃತೇರಿವಾಧ್ಮಾತಸ್ಯ ವಾತಪೂರ್ಣಮುದರಮವದಾರ್ಯ್ಯ ನಿರಸ್ಯಾನ್ತ್ರಾಣಿ ಶಿಥಿಲೀಭೂತಮಾಹರೇತ್| ಜಘನಸಕ್ತಸ್ಯ ಜಘನಕಪಾಲಾನಿ ದಾರಯಿತ್ವೇತಿ||೩೯||

ಅಥೇತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್| ಗರ್ಭಶಙ್ಕುಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ವಕ್ರವಕ್ತ್ರಂ ಯನ್ತ್ರಮ್| ಗರ್ಭಸ್ಯ ಹಿ ಕಕ್ಷ್ಯಾದ್ಯಾಸಜ್ಜನೇ ಬಡಿಶವತ್| ಯಸ್ಯ ತು ಯುಕ್ತಿವಶಾತ್ ಕಪಾಲಾನ್ಯವಿದಾರಿತಾನಿ ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿಕೂಟೇ ಗಣ್ಡೇ ವಾ ಶಙ್ಕ್ವಾ ಬಡಿಶವತ್ ಸಕ್ಥಿಃ|| ೩೯||

Adhikarana api ca- (40) · Śloka 40

ಯದ್ಯದ್ವಾಯುವಶಾದಙ್ಗಂ ಸಜ್ಜೇದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಖಣ್ಡಶಃ| ತತ್ತಚ್ಛಿತ್ವಾ ಹರೇತ್ಸಮ್ಯಗ್ರಕ್ಷೇತ್ರಾರೀಂ ಚ ಯತ್ನತಃ||೪೦||

ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಯದಿತ್ಯಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೦||

Adhikarana vyapagatagarBashalyAyA upacArAH (41) · Śloka 41

ಅಥಾಪತನ್ತೀಮಪರಾಂ ಪಾತಯೇತ್ಪೂರ್ವವದ್ಭಿಷಕ್| ಏವಂ ನಿರ್ಹೃತಶಲ್ಯಾನ್ತು ಸಿಞ್ಚೇದುಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ| ದದ್ಯಾದಭ್ಯಕ್ತದೇಹಾಯೈ ಯೋನೌ ಸ್ನೇಹಪಿಚುಂ ತತಃ| ಯೋನಿರ್ಮೃದುರ್ಭವತ್ತೇನ ಶೂಲಂ ಚಾಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ| ದೀಪ್ಯಕಾತಿವಿಷಾರಾಸ್ನಾಹಿಂಗ್ವೇಲಾಪಞ್ಚಕೋಲಕಾತ್| ಚೂರ್ಣಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಕಲ್ಕಂ ವಾ ಕ್ವಾಥಂ ವಾ ಪಾಯಯೇತ್ತಃ| ಕಟುಕಾತಿವಿಷಾಪಾಠಾಶಾಕತ್ವಘಿಙ್ಗುತೈಜನೀಃ| ತದ್ವಚ್ಚ ದೋಷಸ್ಯನ್ದಾರ್ಥಂ ವೇದನೋಪಶಮಾಯ ಚ| ತ್ರಿರಾತ್ರಮೇವಂ ಸಪ್ತಾಹಂ ಸ್ನೇಹಮೇವ ತತಃ ಪಿಬೇತ್| ಸಾಯಂ ಪಿಬೇದರಿಷ್ಟಂ ಚ ತಥಾ ಸುಕೃತಮಾಸವಮ್| ಶಿರೀಷಕಕುಭಕ್ವಾಥಪಿಚೂನ್ಯೋನೌ ಚ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಉಪದ್ರವಾಶ್ಚ ಯೇಽನ್ಯೇ ಸ್ಯುಸ್ತಾನ್ಯಥಾಸ್ವಮುಪಾಚರೇತ್| ಪಯೋ ವಾತಹರೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ದಶಾಹಂ ಭೋಜನೇ ಹಿತಮ್| ರಸೋ ದಶಾಹಂ ಚ ಪರಂ ಲಘುಪಥ್ಯಾಲ್ಪಭೋಜನಾ| ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಪರಾ ಸ್ನೇಹಾನ್ ಬಲಾತೈಲಾದಿಕಾನ್ ಭಜೇತ್| ಊರ್ಧ್ವಞ್ಚತುರ್ಭ್ಯೋ ಮಾಸೇಭ್ಯಃ ಸ ಕ್ರಮೇಣ ಸುಖಾನಿ ಚ||೪೧||

ಮೃತಗರ್ಭ ಆಹತೇ ಯಾಽವಶಿಷ್ಟಽಪರಾ ಸ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ| ದೀಪ್ಯಕಾದೀನಾಂ ಸಮಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಂ ಸ್ನೇಹೇನ ಘೃತಾದ್ಯನ್ಯತಮೇನ ಯಥಾಯೋಗ್ಯಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತೇಷಾಮೇವ ಕಲ್ಕಂ ವ| ಕಲ್ಕೋ ಜಲಪಿಷ್ಟದ್ರವ್ಯಮ್| ದೀಪ್ಯಕಾದಿವತ್ ಕಟುಕಾದೀನಿ| ಏವಮೇವೌಷಧೇನ ತ್ರಿರಾತ್ರಮಾಸೀತ ದೋಷಸ್ರಾವಾಯ ವೇದನೋಪಶಮಾಯ ಚ| ದೋಷೋ ನ ವಾತಾದಿಃ| ಅಪಿತು ರಕ್ತಪಿಚ್ಛಾದಿಃ| ತ್ರ್ಯಹಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸ್ನೇಹಮೇವ ಸಪ್ತರಾತ್ರಂ ಪಿಬೇತ್| ಔಷಧಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮೇವಕಾರಃ| ಏವಂ ಸಾಯಮರಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಾತಃ ಸ್ನೇಹೇ ಪೀತೇ| ಉಪದ್ರವಾ ಜ್ವರಾದಯೋ ವ್ಯಾಧಯಃ| ಏವಂ ತ್ರ್ಯಹಮೌಷಧಮ್| ಸ್ನೇಹಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮ್| ದಶಾಹಂ ಪಯಃ| ದಶಾಹಂ ಮಾಂಸರಸ ಇತಿ ಕ್ರಮಃ| ತತೋಽನನ್ತರಂ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಙ್ಗಪರಾ ಸತೀ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾನ್ ಬಲಾತೈಲಾದಿಕಾನ್ ಭಜೇತ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ತತ್ಸ್ವರೂಪಾಣಾಮನ್ಯೇಷಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ತತಶ್ಚತುರ್ಥಮಾಸಾನ್ತಂ ಯಾವಲ್ಲಘುಭೋಜನತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾ, ಪಞ್ಚಮಾನ್ಮಾಸಾದಾರಭ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ನ ಸಹಸ ಯಥೇಷ್ಟಾನಿ ಸುಖಾನಿ ಭಜೇತ್|| ೪೧||

Adhikarana balAtailam (42) · Śloka 42

ಅಥ ಬಲಾತೈಲಮುಪದೇಕ್ಷ್ಯಾಮಃ| ಬಲಾಮೂಲಾಕಷಾಯಸ್ಯ ಭಾಗಾಃ ಷಟ್| ತಾವನ್ತ ಏವ ಪಯಸೋ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥದಶಮೂಲಕ- ಷಾಯಸ್ಯ ಭಾಗೋ ಭಾಗಶ್ಚತುರ್ದಶಸ್ತೈಲಸ್ಯ| ತತ್ಸರ್ವಮೈಕಧ್ಯಂ ಕೃತ್ವ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಪಿಷ್ಟಾನಿ ಚಾವಾಪ್ಯ ಕಾಕೋಲೀಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ- ಜೀವಕರ್ಷಭಕಮುದ್ಗಪರ್ಣೀಮಾಷಪರ್ಣೀಮೇದಾಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾಮಧು- ಕದೇವದಾರುಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಚನ್ದನಶಾರಿವಾತಗರಕುಷ್ಠಶತಾವರ್ಯ್ಯಶ್ವ- ಗನ್ಧಾಪುನರ್ನವಾಶತಪುಷ್ಪಾವರಾಪತ್ರರಸಸರಲಶೈಲೇಯೈಲಾವಚಾ- ಽಗರುಕಾಲಾನುಸಾರಿಸೈನ್ಧವಾನಿ ಶನೈರ್ಮೃದ್ವಗ್ನಿನಾ ಸಾಧಯಿತ್ವಾ ಸುಭಾಜನೇಽನುಗುಪ್ತಂ ನಿದಧ್ಯಾತ್| ಏಷ ಭಗವತೋ ಧನ್ವನ್ತರೇ- ರಭಿಮತಸ್ತೈಲರಾಜೋ ರಾಜ್ಞಾಂ ರಾಜಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಸೂತಿಕಾನಾಂ ಕೃಶಾನಾಂ ಶಿಶೂನಾಮತೀತವಯಸಾಂ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ಶೂಲಿನಾಂ ಮಹಾಗ್ರಹ- ಗೃಹೀತಾನಾಂ ದೀರ್ಘರೋಗಕ್ಷಪಿತವಪುಷಾಂ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಪತಿತಾಭಿಹತ- ಭಗ್ನವಿಶ್ಲಿಷ್ಟದೇಹಾನಾಂ ದೈವೋಪಘಾತಾತಭಿಶಪ್ತಮನೋಜ್ವರಪರೀ- ತಾನಾಂ ಪಾನನಾವನಾಭ್ಯಙ್ಗಬಸ್ತಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ತೇನ ಬಲ- ಪೌರುಷಸ್ಮೃತಿಮತಿಮೇಧಾಗ್ನಿವೀರ್ಯ್ಯೌಜಾಂಸಿ ವಿವರ್ಧನ್ತೇ| ಪಕ್ಷಾ- ಘಾತಾಕ್ಷೇಪಕಾರ್ದ್ದಿತಾದಿವಿವಿಧವಾತವಿಕಾರಗುಲ್ಮಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸ- ಕಾಸಾ ನಿವರ್ತನ್ತೇ| ಅಹರಹಶ್ಚೋಪಯುಜ್ಯಮಾನೇ ಷಣ್ಮಾಸಾದನ್ತ್ರ- ವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ಚ| ವನ್ಧ್ಯಾ ಚ ಪುತ್ರಂ ಗುಣವನ್ತಮಿಚ್ಛಯಾ ಲಭತ ಇತಿ||೪೨||

ಸ್ನೇಹಾನ್ ಭಜೇದಿತ್ಯುಕ್ತಿಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಬಲಾತೈಲಮೇಕಮುಚ್ಯತೇ| ದ್ವಿತೀಯಂ ತು ಬಲಾಶತಂ ಛಿನ್ನರುಹಾಪಾದಮಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದಯುಕ್ತಂ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅಥೇತಿ ಮಙ್ಗಲಾರ್ಥಃ| ಬಲಾಮೂಲಕ್ವಾಥಸ್ಯ ಷಡ್ ಭಾಗಾಃ| ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಷಡೇವಂ ದ್ವಾದಶ| ಯವಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಚತುರ್ಥಸ್ಯ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಚೈಕೀಕೃತ್ಯ ಕ್ವಾಥಸ್ಯೈಕೋ ಭಾಗಃ| ಏವಂ ತ್ರಯೋದಶ ಭಾಗಾಃ ಕ್ವಾಥಸ್ಯ| ಚತುರ್ದಶೋ ಭಾಗಸ್ತೈಲಸ್ಯ| ತೈಲಾಚ್ಚತುರ್ಥಭಾಗೇನಾವಾಪನಮ್| ಕ್ವಾಥ್ಯದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಜಲಾತ್ ಷೋಡಶಾಂಶಂ ಮಾನಮ್| ಕ್ವಾಥದ್ರವ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಃ ಕ್ವಾಥಶೇಷಃ| ದಶಮೂಲಸಮುದಾಯಸ್ಯ ಯವಾದ್ಯನ್ಯತಮಸಮತ್ವಮ್| ಕಾಕೋಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಪರಸ್ಪರಸಮತ್ವಮ್| ಕ್ಷೀರಶುಕ್ಲಾ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ| ಪತ್ರಂ ಗನ್ಧಪತ್ರಮ್| ರಸೋ ಬೋಲಃ| ಕಾಲಾನುಸಾರ್ಯ್ಯಮುಶೀರಮ್| ಏವಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಾವಾಪನದ್ರವ್ಯಾಣಿ|| ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೨||

Adhikarana mRutagarBiNyA jIvadgarBaniShkAsanam (43) · Śloka 43

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಬಸ್ತಿದ್ವಾರೇ ವಿಪನ್ನಾಯಾಃ ಕುಕ್ಷಿಃ ಪ್ರಸ್ಪನ್ದತೇ ಯದಿ| ಜನ್ಮಕಾಲೇ ತತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಪಾಟಯಿತ್ವೋದ್ಧರೇಚ್ಛಿಶುಮ್||೪೩||

ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರೇತಿ ತನ್ತ್ರರೀತಿಃ| ಗರ್ಭಸ್ಯ ಜನ್ಮಕಾಲೇ ಜೀವತೋ ಯದಿ ಮಾತಾ ವಿಪನ್ನಾ ಸ್ಯಾತ್ತತಃ ಕುಕ್ಷಿಪ್ರಸ್ಪನ್ದನೇನ ಜೀವನ್ತಂ ಗರ್ಭಂ ವಿದಿತ್ವಾ ತತೋ ಬಸ್ತಿದ್ವಾರೇ ವಿಪಾಟ್ಯ ತಮುದ್ಧರೇತ್|| ೪೩||

Adhikarana garBasrAve mAsAnusAraM garBasthA- pakAH yogAH (44) · Śloka 44

ಮಧುಕಂ ಶಾಕಬೀಜಂ ಚ ಪಯಸ್ಯಾ ಸುರದಾರು ಚ| ಅಶ್ಮನ್ತಕಃ ಕೃಷ್ಣತಿಲಾಸ್ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ ಶತಾವರೀ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಚ ಲತಾ ಚೋತ್ಪಲಶಾರಿವಾ| ಅನನ್ತಾ ಶಾರಿವಾ ರಾಸ್ನಾ ಪದ್ಮಾ ಚ ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ಬೃಹತೀದ್ವಯಕಾಶ್ಮರ್ಯ್ಯಕ್ಷೀರಿಶೃಙ್ಗತ್ವಚೋ ಘೃತಮ್| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಬಲಾಶಿಗ್ರುಃ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಮಧುಪರ್ಣಿಕಾ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಂ ಬಿಸಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಶೇರುಮಧುಕಂ ಬಲಾ| ಸಪ್ತೈತಾನ್ ಪಯಸ ಯೋಗಾನರ್ಧಶ್ಲೋಕಸಮಾಪನಾನ್| ಕ್ರಮಾತ್ ಸಪ್ತಸು ಮಾಸೇಷು ಗರ್ಭೇ ಸ್ರವತಿ ಯೋಜಯೇತ್||೪೪||

ಮಧುಕಾದೀನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಪ್ರಥಮೇ ಮಾಸೇ ಗರ್ಭಂ ಸ್ರವತಿ ಯೋಜಯೇದ್ಯಥಾಯೋಗ್ಯಕಲ್ಪನಯಾ ಅಶ್ಮನ್ತಕಾದೀನಿ ದ್ವಿತೀಯೇ| ಅಶ್ಮನ್ತಕೋ ಭಾಲುಕಪರ್ಣಃ| ತಾಮ್ರವಲ್ಲೀ ರಾಮತರುಣೀ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ವಾ| ವೃಕ್ಷಾದನ್ಯಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ತೃತೀಯೇ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ ದ್ರುಮವ್ಯಾಧಿಃ| ಸೈವ ವನ್ದಾಕಃ| ಲತಾ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಅನನ್ತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸಿ ಯೋಜಯೇತ್| ಅನನ್ತಾ ದೂರ್ವಾ| ಪದ್ಮಾ ಪದ್ಮಚಾರಿಣೀ| ಘೃತಂ ಯಥೋಪಯೋಗಮ್| ಕ್ಷೀರಿವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಶೃಙ್ಗತ್ವಚೋ ಯಥಾಲಾಭಂ ಪಞ್ಚಮೇ| ಶೃಙ್ಗಮಙ್ಕುರಮ್| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯಾದೀನಿ ಷಡ್ ಷಷ್ಠೇ| ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಮಧುಪರ್ಣಿಕಾ ಜೀವನ್ತೀ| ಶೃಙ್ಗಾಟಕಾದೀನಿ ಸಪ್ತಮೇ|| ೪೪||

Adhikarana aShTamamAsAtpraBRutigarBasyApyAyanAyogAH (45) · Śloka 45

ಕಪಿತ್ಥಬಿಲ್ವಬೃಹತೀಪಟೋಲೇಕ್ಷುನಿದಿಗ್ಧಕಾತ್| ಮೂಲೈಃ ಶೃತಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕ್ಷೀರಂ ಮಾಸೇ ತಥಾಽಷ್ಟಮೇ| ನವಮೇ ಸಾರಿವಾನನ್ತಾಪಯಸ್ಯಾಮಧುಯಷ್ಟಿಭಿಃ| ಯೋಜಯೇದ್ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪಯಸ್ಯಯಾ| ಅಥವಾ ಯಷ್ಟಿಮಧುಕನಾಗರಾಮರದಾರುಭಿಃ||೪೫||

ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಶಾರೀರಸ್ಥಾನೇ ಗರ್ಭ- ವ್ಯಾಪನ್ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಕಪಿತ್ಥಾದೀನಾಂ ಷಣ್ಣಾಂ ಮೂಲೈಃ ಶೃತಂ ಕ್ಷೀರಮಷ್ಟಮೇ| ಶಾರಿವಾದಿಚತುಷ್ಟಯೇನ ನವಮೇ| ಪಯಸ್ಯಯಾ ದಶಮೇ| ಅಥವಾ ಯಷ್ಟಿಮಧುಕಾದಿತ್ರಯೇಣ ದಶಮೇ| ಸರ್ವಂ ಬೃಂಹಣಮಾಮಾನ್ವಯಂ ವಿನಾ ಜ್ಞೇಯಮ್|| ೪೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾ- ಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಂ ಶರೀರಸ್ಥಾನೇ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ