7. annarakṣādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਨ੍ਨਪਾਨਸ੍ਵਰੂਪਂ ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਥ੍ਯਮਪਿ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਵਿਸਾਦ੍ਯੁਪਹਤਂ ਰੋਗਾਯ ਮਤ੍ਯਵੇ ਵਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਤਸ੍ਤਦ੍ਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯੋਯਮਾਰਭ੍ਯਤੇ-

Adhikarana annarakShAdhyAyaH saptamaH (2-3) · Śloka 3

ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| )||੩||

ਸ੦-ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾ-ਅਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾ| ਸੋਪਦਿਸ੍ਟਾ ਯਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯੇ, ਸੋਪ੍ਯੁਪਚਾਰਾਦਨ੍ਨਰਕ੍ਸੇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲਵਧਃ ਕਾਵ੍ਯਮਿਤਿ| ਸ਼ੇਸਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana rAjanikaTe vaidyasthitiH (1) · Śloka 1

ਰਾਜਾ ਰਾਜਗਹਾਸਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰ੍ਯਂ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਦਾ ਸ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਜਾਗਵਿਃ||੧||

ਸ੦-ਰਾਜਾ-ਨਪਃ, ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰ੍ਯਂ-ਵੈਦ੍ਯਂ, ਰਾਜਗਹਾਸਨ੍ਨੇ ਨਿਵੇਸ਼ਯੇਤ੍-ਆਵਾਸਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਤਿ ਯੋ ਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਮਾਹ-ਸਰ੍ਵਦੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਰ੍ਵਦਾ-ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਵਸਮੇਵ, ਨਪਭਵਨਸਮੀਪਸ੍ਥਿਤਃ ਸਃ-ਵੈਦ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ-ਅਨ੍ਨਪਾਨਸ਼ਯਨਮਾਲ੍ਯਾਦੌ, ਪ੍ਰਤਿਜਾਗਵਿਃ-ਦਤ੍ਤਾਵਧਾਨੋ ਭਵਤਿ|

Adhikarana vaidyena rAj~jo~annapAnaM viShAdrakShyam (2) · Śloka 2

ਨਨੁ, ਕਿਮੇਵਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਨ੍ਨਪਾਨਂ ਵਿਸਾਦ੍ਰਕ੍ਸੇਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਹੀਪਤੇਃ| ਯੋਗਕ੍ਸੇਮੌ ਤਦਾਯਤ੍ਤੌ ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਯਨ੍ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ||੨||

ਸ੦-ਮਹੀਪਤੇਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਂ ਵਿਸਾਤ੍-ਵਿਸਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਰਕ੍ਸੇਤ੍| ਅਨ੍ਨਪਾਨਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ਯਨਵਸ੍ਤ੍ਰਗਨ੍ਧਰਤ੍ਨਮਾਲ੍ਯਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪਰਿਰਕ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਕਿਮਿਤਿ, ਨਪਾਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਕ੍ਸੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯੋਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਗਃ-ਅਨ੍ਨਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕ੍ਸੇਮਃ-ਤੇਸਾਮਨ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਚੌਰਾਦ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਰਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯੇਤੌ ਤਦਾਯਤ੍ਤੌ-ਨਪਾਯਤ੍ਤੌ ਸ੍ਯਾਤਾਮ੍| ਕ੍ਸੇਮਸ਼ਬ੍ਦੋਰ੍ਧਰ੍ਚਾਦਿਃ| ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕਾਮਮੋਕ੍ਸਾਃ| ਯਨ੍ਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ-ਯੋਗਕ੍ਸੇਮਨਿਬਨ੍ਧਨਾਃ|

Adhikarana saviShAnnalakShaNam (3-4) · Śloka 4

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਿਸਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ ਓਦਨੋ ਵਿਸਵਾਨ੍ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ ਯਾਤ੍ਯਵਿਸ੍ਤ੍ਰਾਵ੍ਯਤਾਮਿਵ| ਚਿਰੇਣ ਪਚ੍ਯਤੇ ਪਕ੍ਵੋ ਭਵੇਤ੍ਪਰ੍ਯੁਸਿਤੋਪਮਃ||੩|| ਮਯੂਰਕਣ੍ਠਤੁਲ੍ਯੋਸ੍ਮਾ ਮੋਹਮੂਰ੍ਛਾਪ੍ਰਸੇਕਕਤ੍| ਹੀਯਤੇ ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਚਿਤਃ||੪||

ਸ੦-ਵਿਸਵਾਨੋਦਨਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰੋ-ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਕਾਰਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸ੍ਰਾਵਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੋ-ਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਃ, ਨੈਵਂ ਯੋਸੌ-ਅਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ, ਅਵਿਸ੍ਰਾਵ੍ਯਤਾਮਿਵ ਯਾਤਿ| ਚਿਰੇਣ ਕਾਲੇਨ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਪਕ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਭਕ੍ਤਮੁਪਮਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤੋਪਮੋ ਭਵੇਤ੍, ਨਿਰੂਸ੍ਮਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸਦ੍ਯੋਵਤਾਰਿਤੋਪਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਯ ਚ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਮਯੂਰਕਣ੍ਠਤੁਲ੍ਯੋਸ੍ਮਾ ਮੋਹਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਮਯੂਰਕਣ੍ਠੇਨ ਤੁਲ੍ਯੋ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੋ ਮਯੂਰਕਣ੍ਠਤੁਲ੍ਯਃ, ਸ ਚਾਸਾਵੂਸ੍ਮਾ ਚੇਤਿ| ਊਸ੍ਮਾ-ਬਾਸ੍ਪਃ| ਤਥਾ, ਅਸਾਵੋਦਨੋ ਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹੀਯਤੇ| ਆਦਿ (ਦ੍ਯ) ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ-ਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨੋ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਜਲਮਧ੍ਯਕ੍ਸਿਪ੍ਤਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਸਦਸ਼ੈਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕੈਰਾਚਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ਪਰੀਕ੍ਸਾ|

Adhikarana vya~jjanAdInAM parIkShA (5-6) · Śloka 6

ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਾਂ ਪਰੀਕ੍ਸਾਮਾਹ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਧ੍ਯਾਮਕ੍ਵਾਥਾਨਿ ਤਤ੍ਰ ਚ| ਹੀਨਾਤਿਰਿਕ੍ਤਾ ਵਿਕਤਾ ਛਾਯਾ ਦਸ਼੍ਯੇਤ ਨੈਵ ਵਾ||੫|| ਫੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਰਾਜੀਸੀਮਨ੍ਤਤਨ੍ਤੁਬੁਦ੍ਬੁਦਸਮ੍ਭਵਃ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਿਰਸਾ ਰਾਗਾਃ ਖਾਣ੍ਡਵਾਃ ਸ਼ਾਕਮਾਮਿਸਮ੍||੬||

ਸ੦-ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਿ-ਵਾਰ੍ਤਾਕਾਦੀਨਿ ਦਧਿਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ, ਆਸ਼ੁ-ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਧ੍ਯਾਮੋ-ਮਲਿਨਃ ਕ੍ਵਾਥੋ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ-ਤੇਸੁ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਵਤ੍ਸੁ ਕ੍ਵਾਥੇਸੁ, ਹੀਨਾ-ਭੁਜਾਦਿਹੀਨਾ, ਅਧਿਕਾ, ਵਿਕਤਾ-ਸ਼ਿਰੋਵਿਰਹਾਦਿਲਕ੍ਸਣਵਿਕਾਰੋਪੇਤਾ ਚਾਤ੍ਮੀਯਾ ਛਾਯਾ-ਪ੍ਰਤਿਬਿਮ੍ਬਂ, ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਨੈਵ ਵਾ-ਕੀਦਸ਼੍ਯਪਿ ਛਾਯਾ ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਨ ਚੇਦਮਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਸਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੇਸੁ ਫੇਨਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵਃ| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਵ੍ਯਞ੍ਜਨੋਪਲਕ੍ਸਿਤੇਸੁ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵੇਸ੍ਵੇਵ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਨਰ੍ਲਵਣੋਲ੍ਬਣਦ੍ਰਵੇ ਫੇਨਮਾਲਾ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਰਾਜੀਸਮ੍ਭਵਂ ਤੁ ਰਸਕਾਦਿਸੁ ਸ੍ਵਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਸ੍ਯਤਿ| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਵਿਰਸਾ ਰਾਗਾ ਇਤਿ| ਰਾਗਾਃ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਕਤਾਃ, ਤੁਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਃ, ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਾ ਵਿਰਸਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਰਾਗੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨੇਤਿ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਤ੍ਵਮ੍| ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਰਸੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨੇਤਿ ਵਿਰਸਤ੍ਵਮ੍| ਏਵਂ ਖਾਣ੍ਡਵੋਪਿ| ਸ਼ਾਕਮਾਮਿਸਂ ਚ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ-ਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਤ੍ਰੁਟਿਤਮ੍, ਵਿਰਸਂ ਚ|

Adhikarana mAMsarasAdidraveShu reShA visheShaH,phaleShupAkavisheShaH mAlyavastradhAtvAdiShu visheShaH (7-12) · Śloka 12

ਯਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵੇ ਯਾਦਸ਼ੀ ਰਾਜੀ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ ਨੀਲਾ ਰਾਜੀ ਰਸੇ, ਤਾਮ੍ਰਾ ਕ੍ਸੀਰੇ, ਦਧਨਿ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਯਾਵਾਪੀਤਾਸਿਤਾ ਤਕ੍ਰੇ, ਘਤੇ ਪਾਨੀਯਸਨ੍ਨਿਭਾ||੭|| ਮਸ੍ਤੁਨਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਪੋਤਾਭਾ, ਰਾਜੀ ਕਸ੍ਣਾ ਤੁਸੋਦਕੇ| ਕਾਲੀ ਮਦ੍ਯਾਮ੍ਭਸੋਃ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇ ਹਰਿਤ੍ਤੈਲੇਰੁਣੋਪਮਾ||੮|| ਪਾਕਃ ਫਲਾਨਾਮਾਮਾਨਾਂ ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਪਰਿਕੋਥਨਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਾਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਮ੍ਲਾਨਿਵਿਵਰ੍ਣਤੇ||੯|| ਮਦੂਨਾਂ ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਚ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਮਾਲ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟਿਤਾਗ੍ਰਤ੍ਵਂ ਮ੍ਲਾਨਿਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਤਰੋਦ੍ਭਵਃ||੧੦|| ਧ੍ਯਾਮਮਣ੍ਡਲਤਾ ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ, ਸ਼ਦਨਂ ਤਨ੍ਤੁਪਕ੍ਸ੍ਮਣਾਮ੍| ਧਾਤੁਮੌਕ੍ਤਿਕਕਾਸ੍ਠਾਸ਼੍ਮਰਤ੍ਨਾਦਿਸੁ ਮਲਾਕ੍ਤਤਾ||੧੧|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਭਾਹਾਨਿਃ ਸਪ੍ਰਭਤ੍ਵਂ ਤੁ ਮਣ੍ਮਯੇ| |੧੨|

ਸ੦-ਰਸੇ-ਮਾਂਸਰਸੇ ਵਿਸਵਤਿ, ਨੀਲਾ-ਨੀਲਵਰ੍ਣਾ, ਰਾਜੀ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਏਵਂ ਚਾਗ੍ਰੇਪਿ ਰਾਜੀ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੇ-ਕ੍ਸੀਰਮਧ੍ਯੇ, ਤਾਮ੍ਰਾ-ਤਾਮ੍ਰਵਰ੍ਣਾ| ਦਧਨਿ-ਦਧ੍ਨਿਸ਼੍ਯਾਵਾ| ਤਕ੍ਰੇ ਆਪੀਤਾਸਿਤਾ-ਆਨੀਲਪੀਤਾ| ਘਤੇ ਸਲਿਲਨਿਭਾ| ਮਸ੍ਤੁਨਿ ਕਪੋਤਾਭਾ| ਤੁਸੋਦਕੇ-ਕਾਞ੍ਜਿਕੇ, ਰਾਜੀ ਕਸ੍ਣਾ| ਮਦ੍ਯੇਮ੍ਭਸਿ ਚ ਕਾਲੀ| ਮਾਕ੍ਸਿਕੇ ਹਰਿਦ੍ਵਰ੍ਣਾ| ਤੈਲੇਰੁਣੋਪਮਾ-ਈਸਲ੍ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣਾ| ਉਦਾਹਰਣਮਾਤ੍ਰਂ ਤ੍ਵੇਤਤ੍, ਤੇਨ ਵਸਾਗਨ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਤੈਲੇ ਸਮ੍ਭਵਃ, ਦ੍ਰਵੌਸਧਸ੍ਯ ਕਪਿਲਾ, ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਆਮਾਨਾਂ ਫਲਾਨਾਂ ਪਾਕਃ| ਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਪਰਿਕੋਥਨਂ-ਸ਼ਾਤਨਂ ਭਵਤਿ| ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਯਥਾ ਸਂਖ੍ਯਂ ਮ੍ਲਾਨਤਾ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਭਾਸਤ੍ਵਮ੍, ਤਥਾ ਵਿਵਰ੍ਣਤਾ-ਸ਼੍ਯਾਵਤ੍ਵਾਦਿ ਲਕ੍ਸਣਾ| ਮਦੂਨਾਂ ਕਠਿਨਤ੍ਵਮ੍, ਕਠਿਨਾਨਾਂ ਮਦੁਤ੍ਵਮ੍, ਅਯਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਮਾਲ੍ਯਸ੍ਯ-ਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ, ਸ੍ਫੁਟਿਤਂ-ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਂ, ਅਗ੍ਰਂ-ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਫੁਟਿਤਾਗ੍ਰਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ, ਮ੍ਲਾਨ੍ਯੁਦ੍ਭਵੋ-ਮ੍ਲਾਨਤਾ, ਗਨ੍ਧਾਨ੍ਤਰੋਦ੍ਭਵਃ-ਸ੍ਵਗਨ੍ਧਨਾਸ਼ੋਨ੍ਯਗਨ੍ਧਸਮ੍ਭਵਸ਼੍ਚ| ਧ੍ਯਾਮਾਨਿ-ਮਲਿਨਾਨਿ, ਮਣ੍ਡਲਾਨਿ-ਵਤ੍ਤਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਭਾਵੋ ਧ੍ਯਾਮਮਣ੍ਡਲਤਾ, ਵਸ੍ਤ੍ਰੇ-ਆਸ੍ਤਰਣਪ੍ਰਾਵਰਣਾਦਿਰੂਪੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ਦਨਂ-ਸ਼ਾਤਃ ਪਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕੇਸਾਮ੍ ? ਤਨ੍ਤੁਪਕ੍ਸ੍ਮਣਾਮ੍,-ਤਨ੍ਤੂਨਾਂ-ਸੂਤ੍ਰਾਣਾਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮਣਾਂ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਵਰ੍ਤਿਨਾਂ, ਵਸ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾਮੇਵ| ਧਾਤੁਃ-ਸੁਵਰ੍ਣਾਦਿਃ ਮੌਕ੍ਤਿਕਂ-ਮੁਕ੍ਤਾ, ਕਾਸ੍ਠਂ-ਦਾਰੁ, ਅਸ਼੍ਮਾ-ਪਾਸਾਣਃ, ਰਤ੍ਨਾਨਿ-ਵਜ੍ਰਮਰਕਤਾਦੀਨਿ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ, ਤੇਸੁ ਮਲਾਕ੍ਤਤਾ-ਪਙ੍ਕਮਲੋਪਦਿਗ੍ਧਤਾ| ਸ੍ਨੇਹਹਾਨਿਃ-ਤੇਸਾਮੇਵ ਧਾਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਵ੍ਯਪਗਮਃ| ਏਵਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪ੍ਰਭਾਹਾਨਿਃ| ਮਣ੍ਮਯੇ ਤੁ ਭਾਣ੍ਡੇ ਸਵਿਸੇ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭੇਪਿ ਸਪ੍ਰਭਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana viShadAtRulakShaNam (12-13) · Śloka 13

ਇਦਾਨੀਂ ਯੋ ਵਿਸਂ ਦਦਾਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ | ਵਿਸਦਃ ਸ਼੍ਯਾਵਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋ ਵਿਲਕ੍ਸੋ ਵੀਕ੍ਸਤੇ ਦਿਸ਼ਃ||੧੨|| ਸ੍ਵੇਦਵੇਪਥੁਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਤੋ ਭੀਤਃ ਸ੍ਖਲਤਿ ਜਮ੍ਭਤੇ| |੧੩|

ਸ੦-ਵਿਸਂ ਦਦਾਤੀਤਿ-ਵਿਸਦੋ ਨਰਃ, ਸ਼੍ਯਾਵਂ-ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਾਸ੍ਯਂਮੁਖਂ, ਯਸ੍ਯਾਸੌ ਸ਼੍ਯਾਵਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਃ,-ਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ੁਸ੍ਕਵਦਨਃ| ਕਿਂ ਕਰੋਤਿ? ਵਿਲਕ੍ਸੋ ਵੀਕ੍ਸਤੇ ਦਿਸ਼ਃ,- ਦਿਸ਼ ਇਤਿ ਸਮਨ੍ਤਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਵਿਲਕ੍ਸ ਇਤਿ ਲਜ੍ਜਾਵਾਨ੍, ਵੀਕ੍ਸਤੇ-ਅਵਲੋਕਯਤਿ| ਕਿਞ੍ਚ, ਸ੍ਵਦੋਸਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਸ੍ਵੇਦਵਾਨ੍, ਵੇਪਥੁਮਾਨ੍, ਤ੍ਰਸ੍ਤਃ-ਸ਼ਰੀਰੇਣ ਜਾਤਕਮ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍, ਭੀਤਃ-ਚਿਤ੍ਤੇਨ ਸੋਦ੍ਵੇਗਤਯੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਤਮ੍ਭਕੁਡ੍ਯਾਦਿਭਿਰਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਤਰ੍ਧਾਪਯਿਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ਨਿਤਸ੍ਤਤੋ ਗਚ੍ਛਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਖਲਿਤਗਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਤ ਆਹ-ਸ੍ਖਲਤਿ| ਪੁਨਃਪੁਨਸ਼੍ਚ ਜਮ੍ਭਾਂ ਕਰੋਤਿ, ਤੇਨਾਹ ਜਮ੍ਭਤੇ| ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚੇਦਂ ਤਤ੍ਤਤ੍ਕਾਲਭਾਵਿਨੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੮)-"ਅਸ੍ਥਾਨਹਾਸੀ, ਪਸ੍ਟੋਸਮ੍ਬਦ੍ਧਮੁਤ੍ਤਰਂ ਦਦਾਤਿ ਨੈਵ ਵਾ ਦਦਾਤਿ, ਵਿਵਕ੍ਸੁਰ੍ਮੁਹ੍ਯਤਿ, ਅਙ੍ਗੁਲੀਃ ਸ੍ਫੋਟਯਤਿ, ਸ਼ਿਰਃ ਕਣ੍ਡੂਯਤੇ, ਓਸ੍ਠੌ ਲੇਢਿ, ਭੁਵਂ ਵਿਲਿਖਤਿ, ਕ੍ਰਿਯਾਸੁ ਤ੍ਵਰਤੇ, ਵਿਪਰੀਤਮਾਚਰਤਿ, ਸ੍ਵਭੂਮੌ ਚ ਨਾਵਤਿਸ੍ਠਤੇ|" ਇਤਿ|

Adhikarana saviShasyAnnasyAgnikShepAdinA parIkShA (13-14) · Śloka 14

ਇਦਾਨੀਂ ਸਵਿਸਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਾਦਿਕਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ | ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਸਵਿਸਂ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਰੇਕਾਵਰ੍ਤਃ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਯਤਿ||੧੩|| ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭਧੂਮਾਰ੍ਚਿਰਨਰ੍ਚਿਰ੍ਵੋਗ੍ਰਗਨ੍ਧਵਾਨ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਸਵਿਸਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਯਤਿ-ਚਟਚਟਾਯਤੇ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕਾਵਰ੍ਤ ਇਤਿ ਏਕ ਏਵਾਵਰ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ, ਸਂਹਤਸਰ੍ਵਜ੍ਵਾਲਤ੍ਵਾਦਸਾਵੇਕਾਵਰ੍ਤਃ| ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭਧੂਮਾਰ੍ਚਿਃ,-ਸ਼ਿਖੀ-ਮਯੂਰਃ, ਤਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਃ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਵਦਨੇਕਵਰ੍ਣਃ, ਤਸ੍ਯੇਵਾਭਾ ਯਯੋਰ੍ਧੂਮਾਰ੍ਚਿਸੋਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭੇ, ਤੇ ਤਾਦਸ਼ੇ ਧੂਮਾਰ੍ਚਿਸੀ ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰਸੌ ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭਧੂਮਰ੍ਚਿਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਵਦਨੇਕਵਰ੍ਣਧੂਮਜ੍ਵਾਲ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਨਰ੍ਚਿਰ੍ਵਾ-ਅਜ੍ਵਾਲ ਇਤਿ ਵਾ| ਉਗ੍ਰਗਨ੍ਧਵਾਨਿਤਿ ਕੁਣਪਗਨ੍ਧਵਾਨ੍| ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੇਦਮ੍| ਧੂਮੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੇਕਰੋਮਹਰ੍ਸਸ਼ਿਰੋਵੇਦਨਾਪੀਨਸਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਕੁਲਤਾ ਅਪ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ|

Adhikarana makShikAkAkAdiBiH parIkShA saviShAnnatyAgaprakAraH (14-18) · Śloka 18

ਸ੍ਨੇਹਲਵਣਯੋਗਾਦਪ੍ਯਗ੍ਨਿਰੇਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤਃ ਪਕ੍ਸਿਮਗੈਰਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸਾਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ | ਮ੍ਰੀਯਨ੍ਤੇ ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਕਾਕਃ ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰੋ ਭਵੇਤ੍|੧੪| ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ ਦਸ੍ਟ੍ਵੈਤਚ੍ਛੁਕਦਾਤ੍ਯੂਹਸਾਰਿਕਾਃ| ਹਂਸਃ ਪ੍ਰਸ੍ਖਲਤਿ, ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ||੧੫|| ਚਕੋਰਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਵੈਰਾਗ੍ਯਂ, ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਦੋਦਯਃ| ਕਪੋਤਪਰਭਦ੍ਦਕ੍ਸਚਕ੍ਰਵਾਕਾ ਜਹਤ੍ਯਸੂਨ੍||੧੬|| ਉਦ੍ਵੇਗਂ ਯਾਤਿ ਮਾਰ੍ਜਾਰਃ ਸ਼ਕਨ੍ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਵਾਨਰਃ| ਹਸ੍ਯੇਨ੍ਮਯੂਰਸ੍ਤਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦਤੇਜੋ ਭਵੇਦ੍ਵਿਸਮ੍||੧੭|| ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਸਵਜ੍ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਦੇਵਂ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ| ਯਥਾ ਤੇਨ ਵਿਪਦ੍ਯੇਰਨ੍ਨਪਿ ਨ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵਃ||੧੮||

ਸ੦-ਸਵਿਸਮਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ ਸਵਿਸਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਮ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ-ਮਕ੍ਸਿਕਾਃ ਸਵਿਸੇਨ੍ਨੇ ਨ ਨਿਲੀਯਨ੍ਤੇ, ਨਿਲੀਨਾਸ੍ਤੁ ਸਦ੍ਯੋ ਵਿਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਸਦੁਸ੍ਟਾਹਾਰਾਤ੍ ਕਾਕਃ ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਿ-ਉਚ੍ਚੈਃ ਕੂਜਨ੍ਤਿ, ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਸ਼ੁਕਦਾਤ੍ਯੂਹਸਾਰਿਕਾਃ| ਵਿਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਤ੍ਰਾਦੇਵ ਚ ਹਂਸਗਤਿਃ ਸ੍ਖਲਤਿ| ਗ੍ਲਾਨਿਰ੍ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਸ੍ਯ ਜਾਯਤੇ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਮਰਣਮਪਿ ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਨ ਗ੍ਲਾਨਿਰੇਵ, ਏਵਂ ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਸ੍ਯ| ਚਕੋਰਸ੍ਯ ਅਕ੍ਸਿਵਿਰਕ੍ਤਤਾ| 'ਦਸ੍ਟ੍ਵੈਤਤ੍' ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਸ੍ਯ ਮਦੋਦਯੋ-ਮਦੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਪੋਤਪਰਭਦ੍ਦ੍ਦਕ੍ਸਚਕ੍ਰਵਾਕਾਸ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍-ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਵਿਮੁਞ੍ਚਨ੍ਤਿ, ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਰਣਦੁਃਖਾਭ੍ਯਾਹਤਾਃ| ਉਦ੍ਵਿਜਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਾਰ੍ਜਾਰਃ| ਵਾਨਰਸ੍ਤੁ ਸ਼ਕਤ੍ਪੁਰੀਸਂ ਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਪਸ੍ਠਤੋਮੁਖੋ ਰੋਦਿਤਿ ਚ| ਤਥਾ, ਹਸ੍ਯੇਨ੍ਮਯੂਰਸ੍ਤਦ੍ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ| ਤਦਿਤਿ ਸਵਿਸਾਨ੍ਨਪਰਾਮਰ੍ਸ਼ਃ| ਦਸ੍ਟ੍ਵੇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨੇਪਿ ਪੁਨਰ੍ਦਸ੍ਟ੍ਵੇਤਿ ਵਚਨਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਮਧ੍ਯੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਰ੍ਥਮ੍, ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਾਭ੍ਯਂ ਗਹੀਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਿਸਂ ਚਾਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਮਨ੍ਦਤੇਜਸ੍ਕਂ ਭਵਤਿ| ਇਤਿ-ਏਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪਰੀਕ੍ਸਾਭਿਃ, ਅਨ੍ਨਂ-ਭਕ੍ਤਾਦਿ, ਵਿਸਵਤ੍-ਵਿਸਸਂਸਸ੍ਟਂ, ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਦੇਤਤ੍| ਕਥਮ੍? ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਤਃ-ਪ੍ਰਯਤ੍ਨੇਨ| ਤਮੇਵ ਪ੍ਰਯਤ੍ਨਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ-ਯਥਾ-ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਤ੍ਯਜ੍ਯਮਾਨੇਨ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵੋ-ਮਕ੍ਸਿਕਾਦਯੋਪਿ, ਤੇਨ-ਵਿਸੇਣ, ਨ ਵਿਪਦ੍ਯੇਰਨ੍ ਨ ਨਸ਼੍ਯੇਯੁਃ ਤਥਾ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵੋਪਿ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਨ੍ਤਃ, ਇਤ੍ਯਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana saviShasyAnnasyAgnikShepAdinA parIkShA (13-14) · Śloka 14

ਇਦਾਨੀਂ ਸਵਿਸਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਣਾਦਿਕਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ | ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਨ੍ਨਂ ਸਵਿਸਂ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਰੇਕਾਵਰ੍ਤਃ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਯਤਿ||੧੩|| ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭਧੂਮਾਰ੍ਚਿਰਨਰ੍ਚਿਰ੍ਵੋਗ੍ਰਗਨ੍ਧਵਾਨ੍| ||੧੪||

ਸ੦-ਸਵਿਸਮਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਾਗ੍ਨਿਃ ਸ੍ਫੁਟਤ੍ਯਤਿ-ਚਟਚਟਾਯਤੇ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕਾਵਰ੍ਤ ਇਤਿ ਏਕ ਏਵਾਵਰ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ, ਸਂਹਤਸਰ੍ਵਜ੍ਵਾਲਤ੍ਵਾਦਸਾਵੇਕਾਵਰ੍ਤਃ| ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭਧੂਮਾਰ੍ਚਿਃ,-ਸ਼ਿਖੀ-ਮਯੂਰਃ, ਤਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠਃ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਵਦਨੇਕਵਰ੍ਣਃ, ਤਸ੍ਯੇਵਾਭਾ ਯਯੋਰ੍ਧੂਮਾਰ੍ਚਿਸੋਸ੍ਤੇ ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭੇ, ਤੇ ਤਾਦਸ਼ੇ ਧੂਮਾਰ੍ਚਿਸੀ ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰਸੌ ਸ਼ਿਖਿਕਣ੍ਠਾਭਧੂਮਰ੍ਚਿਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਵਦਨੇਕਵਰ੍ਣਧੂਮਜ੍ਵਾਲ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਨਰ੍ਚਿਰ੍ਵਾ-ਅਜ੍ਵਾਲ ਇਤਿ ਵਾ| ਉਗ੍ਰਗਨ੍ਧਵਾਨਿਤਿ ਕੁਣਪਗਨ੍ਧਵਾਨ੍| ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚੇਦਮ੍| ਧੂਮੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸੇਕਰੋਮਹਰ੍ਸਸ਼ਿਰੋਵੇਦਨਾਪੀਨਸਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਕੁਲਤਾ ਅਪ੍ਯੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ|

Adhikarana vaktrage viShe lAlAdayaH teShAmauShadham (21-22) · Śloka 22

ਲਾਲਾ ਜਿਹ੍ਵੋਸ੍ਠਯੋਰ੍ਜਾਡ੍ਯਮੂਸਾ ਚਿਮਿਚਿਮਾਯਨਮ੍| ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੋ ਰਸਾਜ੍ਞਤ੍ਵਂ ਹਨੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਗੇ||੨੧|| ਸੇਵ੍ਯਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਤ੍ਰ ਗਣ੍ਡੂਸਾਃ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਵਿਸਜਿਦ੍ਧਿਤਮ੍| |੨੨|

ਸ੦-ਵਕ੍ਤ੍ਰਗੇ-ਮੁਖਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ, ਲਾਲਾ ਭਵਤਿ| ਜਿਹ੍ਵੋਸ੍ਠਯੋਰ੍ਜਾਡ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਊਸਾਦਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ| ਰਸਾਜ੍ਞਤ੍ਵਂ-ਜਿਹ੍ਵਾ ਰਸਂ ਨ ਚੇਤਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹਨ੍ਵੋਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸੇਵ੍ਯਾਦ੍ਯੈਃ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੈਃ, ਗਣ੍ਡੂਸਾ ਹਿਤਾਃ| ਸਰ੍ਵਂ ਚ-ਅਨ੍ਯਦਪਿ, ਯਦ੍ਵਿਸਂ ਜਯਤਿ ਤਦ੍ਧਿਤਮ੍|

Adhikarana AmAshayagate vamanAdayaH pakkAshyagate vamanAdayaH teShAmauShadham (22-26) · Śloka 26

| ਆਮਾਸ਼ਯਗਤੇ ਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਧ੍ਮਾਨਮਦਭ੍ਰਮਾਃ||੨੨|| ਰੋਮਹਰ੍ਸੋ ਵਮਿਰ੍ਦਾਹਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਹਦਯਰੋਧਨਮ੍| ਬਿਨ੍ਦੁਭਿਸ਼੍ਚਾਚਯੋਙ੍ਗਾਨਾਂ, ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਪੁਨਃ||੨੩|| ਅਨੇਕਵਰ੍ਣਂ ਵਮਤਿ ਮੂਤ੍ਰਯਤ੍ਯਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਕਸ਼ਤ੍ਵਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਮੁਦਰਂ ਬਲਸਙ੍ਕ੍ਸਯਃ||੨੪|| ਤਯੋਰ੍ਵਾਨ੍ਤਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਕਟਭੀਂ ਗੁਡਮ੍| ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਿਤਨਿਸ੍ਪਾਵਬਾਸ੍ਪਿਕਾਸ਼ਤਪਰ੍ਵਿਕਾਃ||੨੫|| ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲਾਨਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਮਵਲ੍ਗੁਜਮ੍| ਨਾਵਨਾਞ੍ਜਨਪਾਨੇਸੁ ਯੋਜਯੇਦ੍ਵਿਸਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੨੬||

ਸ੦-ਵਿਸਾਨ੍ਨੇ ਆਮਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਕ੍ਸਿਹਦਯਯੋਃ ਰੋਧਨਂ-ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ| ਬਿਨ੍ਦੁਭਿਃ-ਨਾਨਾਵਰ੍ਣੈਃ, ਅਙ੍ਗਾਨਾਮਾਚਯਃ-ਸਮਨ੍ਤਾਚ੍ਚਯਨਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਤੁ ਵਿਸੇਨੇਕਵਰ੍ਣਂ ਵਮਤਿ, ਮੂਤ੍ਰਯਤਿ, ਅਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ, ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਯੋਃ-ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਯੋਰ੍ਵਿਸਯੋਃ, ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਪੁਂਸੋ ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਾਨ੍ਤਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਕਟਭੀਤ੍ਯਾਦਿਕਮੌਸਧਂ ਨਾਵਨਾਦਿਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਦਨਫਲਾਲਾਬੁਕੁਮ੍ਭੀਕੋਸ਼ਾਤਕੀਫਲੈਰ੍ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਨਿਸ੍ਪਾਵਾਮ੍ਬੁਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਮਨਮ੍| ਵਾਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਤ੍ਵਵਮਿਤਸ੍ਯੈਵ ਨੀਲਿਨੀਫਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਘਤੇਨ ਵਿਰੇਚਨਮੇਵ|

Adhikarana BuktaviShasyauShadham (27-28) · Śloka 28

ਵਿਸਭੁਕ੍ਤਾਯ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ੍ਤਥਾ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਤਾਮ੍ਰਰਜਃ ਕਾਲੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਹਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੭|| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਹਦਿ ਤਤਃ ਸ਼ਾਣਂ ਹੇਮਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਦਾਪਯੇਤ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਵਿਸਭੁਕ੍ਤਾਯ ਪੁਂਸੇ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯ ਕਾਲੇ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ- ਅਤਿਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤਾਮ੍ਰਚੂਰ੍ਣਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍? ਹਦ੍ਵਿਸ਼ੋਧਨਂ,- ਹਦਯਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਭੁਕ੍ਤਾਯੇਤਿ 'ਆਹਿਤਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍' ਪਰਨਿਪਾਤਃ| ਕਾਲ ਇਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਯਪੇਕ੍ਸੇਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧੇ ਹਦੇ-ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗੇ ਜ੍ਞਾਤੇ, ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਹੇਮਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ਾਣਂ-ਕਰ੍ਸਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਂ, ਦਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana suvarNaprayogaPalam (28-29) · Śloka 29

ਹੇਮ੍ਨਿ ਦਤ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਯੋ ਗੁਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਮਾਹ | ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ ਹੇਮਪਾਙ੍ਗੇ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇਮ੍ਬੁਵਦ੍ਵਿਸਮ੍||੨੮|| ਜਾਯਤੇ ਵਿਪੁਲਂ ਚਾਯੁਰ੍ਗਰੇਪ੍ਯੇਸ ਵਿਧਿਃ ਸ੍ਮਤਃ| |੨੯|

ਸ੦- ਹੇਮ ਪਿਬਤੀਤਿ-ਹੇਮਪਃ, ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗੇ ਵਿਸਂ ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ| ਕਥਮ੍? ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰੇ ਜਲਮਿਵ| ਤਸ੍ਯ ਚ ਹੇਮਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮਾਯੁਰ੍ਜਾਯਤੇ| ਏਸ ਵਿਧਿਰ੍ਗਰੇਪਿ ਸ੍ਮਤਃ, ਯੋ ਵਿਸ ਉਕ੍ਤਃ| ਸਜ੍ਜਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਮਨੇਪਦਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍|

Adhikarana virUddhAhArasya viShagarIpamatvam (29) · Śloka 29

| ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਿ ਚਾਹਾਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਗਰੋਪਮਮ੍||੨੯||

ਸ੦-ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਚਾਹਾਰਂ ਵਿਸਗਰੋਪਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਸਗਰਵਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਾ ਅਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਮਤ੍ਯੁਹੇਤਵ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਹ੍ਗ੍ਰਹੇ(ਸੂ.ਅ.੯)-"ਵਿਸ੍ਫੋਟਗੁਲ੍ਮਮਦਵਿਦ੍ਰਧਿਮੇਹਯਕ੍ਸ੍ਮਤੇਜੋਬਲਸ੍ਮਤਿਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਯਚਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਸ਼ਨਂ ਜ੍ਵਰਮਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਮਸ੍ਟੌ ਗਦਾਂਸ਼੍ਚ ਮਹਤੋ ਵਿਸਵਚ੍ਚ ਮਤ੍ਯੁਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana virUddhabhojanam (30-31) · Śloka 31

ਤਦੇਵ ਵਿਰੁਦ੍ਧਭੋਜਨਮਾਹ ਆਨੂਪਮਾਮਿਸਂ ਮਾਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਕ੍ਸੀਰਵਿਰੂਢਕੈਃ| ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਸਹ ਬਿਸੈਰ੍ਮੂਲਕੇਨ ਗੁਡੇਨ ਵਾ||੩੦|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਪਯਸਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਚਿਲੀਚਿਮਃ| |੩੧|

ਸ੦-ਆਮਿਸਂ-ਮਾਂਸਂ, ਆਨੂਪਂ-ਮਹਾਮਗਵਾਰਿਚਰਵਾਰਿਸ਼ਯਾਖ੍ਯਂ, ਮਾਸਾਦਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤਭਿਃ ਸਹ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਆਨੂਪੇਸ੍ਵਪਿ ਮਧ੍ਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਪਯਸਾ ਸਹ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਤੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕ੍ਸੀਰੇ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ਮਹਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੀ, ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਯੋਗਾਚ੍ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਰੁਦ੍ਵੇ| ਮਸ੍ਤ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਚਿਲੀਚਿਮਾਖ੍ਯੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਪਯਸਾ ਸਹਾਤ੍ਯਨ੍ਤਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਸ ਪੁਨਃ ਸ਼ਕਲੀ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਃ ਸਰ੍ਵਤੋ ਲੋਹਿਤਰਾਜਿਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭੂਮੌ ਚਰਤਿ, ਸੋਤ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤਮਤ੍ਵਾਤ੍ਸੁਤਰਾਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਏਸ ਚਾਹਾਰੋਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਵਿਕਾਰਕਾਰੀ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਕਾਲਾਨ੍ਤਰੇਣ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਿਨਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨਪਿ ਹਰਤਿ| ਕਸ਼੍ਚਿਚ੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਵਿਕਾਰਕਾਰੀ| ਯਥਾ "ਉਪੋਦਕਾਤਿਸਾਰਾਯ" ਇਤਿ|

Adhikarana anUpamAMsasya mAShAdibhirvirodhaH payaso~amlAdibhirvirodhaH (31-32) · Śloka 32

ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਮ੍ਲਂ ਪਯਸਾ ਸਹ ਸਰ੍ਵਂ ਫਲਂ ਤਥਾ||੩੧|| ਤਦ੍ਵਤ੍ਕੁਲਤ੍ਥਵਰਕਕਙ੍ਗੁਵਲ੍ਲਮਕੁਸ੍ਟਕਾਃ|੩੨|

ਸ੦-ਅਮ੍ਲਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪਯਸਾ ਸਹ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਸਰ੍ਵਗ੍ਰਹਣਂ ਦ੍ਰਵਾਦ੍ਰਵਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਦ੍ਰਵਂ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿ, ਅਦ੍ਰਵਂ-ਚੁਕ੍ਰਿਕਾਦਿਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਪਯਸੋ ਦ੍ਰਵਸਮਾਨਜਾਤੀਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦ੍ਯੇਵ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਿਰੁਧ੍ਯੇਤ, ਨ ਚੁਕ੍ਰਿਕਾਦਿਕਮਪਿ| ਨਨੁ, ਤਤੀਯਯੈਵ ਸਹਾਰ੍ਥੋ ਲਬ੍ਧ ਏਵ| ਯਥਾ-"ਵਾਰਾਹਂ ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਾ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ| ਤਤਃ ਕਿਂ ਸਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ| ਸਤ੍ਯਮੇਤਤ੍| ਸਹਗ੍ਰਹਣਂ ਤੁ ਨਿਯਮਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਹੈਕਧ੍ਯਮਮ੍ਲੇਨੋਪਯੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਯਦਾ ਤ੍ਵਮ੍ਲੇਨ ਗੋਰਸਾਦਿਨਾ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਕਸਂਜ੍ਞਵ੍ਯਞ੍ਜਨਕਰਣਾਰ੍ਥਂ ਪਯਃ ਸਂਸ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਪਤ੍ਤੇਰ੍ਵਿਰੋਧੋ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਾਦਿਨਾ ਘਤਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਵਿਰੋਧ ਏਵ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਸਹਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯੈਵਂ ਪ੍ਰਾਯਮੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮਭ੍ਯੂਹ੍ਯਮਿਤਿ| ਅਪਿ ਚ, ਕ੍ਸੀਰੇ ਭੁਕ੍ਤੇ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਮਪ੍ਯਮ੍ਲਂ ਨ ਭੋਜ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸਹਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.)-"ਸਰ੍ਵਂ ਚਾਮ੍ਲਂ ਪਯਸਾ ਸਹੈਕਧ੍ਯਂ ਤਦੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍" ਇਤਿ| ਫਲਂ ਤਥੇਤਿ| ਫਲਂ-ਅਕ੍ਸੋਡਾਦਿ ਚ, ਪਯਸਾ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਨੀਯਃ, ਯਤੋ ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਫਲਂ ਪਯਸਾ ਸਹਾਭ੍ਯਵਹਰ੍ਤੁਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਅਪਿ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ ਪਰਿਸਂਖ੍ਯਯੈਵਾਪਠਤ੍(ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੬|੮੬)- "ਤਥਾਮ੍ਰਾਮ੍ਰਾਤਕਲਕੁਚਕਰਮਰ੍ਦਮੋਚਦਨ੍ਤਸ਼ਠਬਦਰਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਭਵ੍ਯ ਜਾਮ੍ਬਵਕਪਿਤ੍ਥਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਪਾਲੇਵਤਾਕ੍ਸੋਡਪਨਸਨਾਰਿਕੇਰਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਨ੍ਯੇਵਂ ਪ੍ਰਕਾਰਾਣਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨਿ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਫਲਂ ਪਯਸਾ ਸਹਾਭ੍ਯਵਹਰ੍ਤੁਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍, ਕਿਨ੍ਤੁ ਮੁਨ੍ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਫਲਵਤ੍, ਕੁਲਤ੍ਥਾਦਯਃ ਪਯਸਾ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਃ| ਵਰਕੋ-ਵ੍ਰੀਹਿਭੇਦਃ, "ਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕ" ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤੇਃ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੬|੯)| ਵਲ੍ਲਮਕੁਸ੍ਟਕੌ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੌ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| 'ਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵਾਵਪਿ' ਹਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧੌ ਪਯਸਾ ਸਹੇਤਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੯) ਕਥਿਤਮ੍|

Adhikarana payoharItakayorvirodhaH (32) · Śloka 32

| ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਹਰਿਤਕਂ ਮੂਲਕਾਦਿ ਪਯਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੨||

ਸ੦-ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵੇਤਿ| ਹਰਿਤਕਂ ਮੂਲਕਕੁਠੇਰਾਦਿ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਯਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਨ ਪੁਨਃ ਸ਼ਾਕਂ ਮੂਲਕਾਦਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਸ਼ਾਕਸਾਧਨੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਏਤਸ੍ਮਾਦੇਵ ਚ ਜ੍ਞਾਪਕਾਤ੍ ਮੂਲਕਾਦੀਨਾਮੁਭਯਰੂਪਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਹਰਿਤਕਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਕਤ੍ਵਂ ਚ| ਤਥਾ ਚ ਮੂਲਕਾਦੀਨਾਂ ਯਦਿ ਸ਼ਾਕਤ੍ਵਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਰੇਵਾਭਵਿਸ੍ਯਤ੍, ਤਤੋ "ਹਰਿਤਕਂ ਮੂਲਕਾਦਿ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ" ਇਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਨ੍ਨਾਵਕ੍ਸ੍ਯਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਲਕਸ੍ਯ ਹਰਿਤਕਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਕਤ੍ਵਂ ਚ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਲਸ਼ੁਨੇਨ ਸਹ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਯ ਉਕ੍ਤਃ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੯੪|੪੫)-"ਸਾਧਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧੁਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਚਤੁਃਪਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਸ ਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ, ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਸਮ੍ਪਰ੍ਕਾਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਪਤ੍ਤੇਃ|

Adhikarana varAhashvAvidhoH pRuShatakukkuTayordagdhA AmamAMsapittayoH mAShasUpamUlakayoH avikusumbhashAkayoH bisavirUdakayoH lakucaphalasya mAShAdibhiH kadalIphalasya takradibhiH kAkamAcyAH kaNAdibhiH (33-36) · Śloka 36

ਵਾਰਾਹਂ ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਾ ਨਾਦ੍ਯਾਦ੍ਦਧ੍ਨਾ ਪਸਤਕੁਕ੍ਕੁਟੌ| ਆਮਮਾਂਸਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਮਾਸਸੂਪੇਨ ਮੂਲਕਮ੍||੩੩|| ਅਵਿਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕੇਨ, ਬਿਸੈਃ, ਸਹ ਵਿਰੂਢਕਮ੍| ਮਾਸਸੂਪਗੁਡਕ੍ਸੀਰਦਧ੍ਯਾਜ੍ਯੈਰ੍ਲਾਕੁਚਂ ਫਲਮ੍||੩੪|| ਫਲਂ ਕਦਲ੍ਯਾਸ੍ਤਕ੍ਰੇਣ ਦਧ੍ਨਾ ਤਾਲਫਲੇਨ ਵਾ| ਕਣੋਸਣਾਭ੍ਯਾਂ ਮਧੁਨਾ ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਗੁਡੇਨ ਵਾ||੩੫|| ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਵਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਚਨੇ ਪਚਨੇ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਵਾ| ਸਿਦ੍ਧਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇ ਕਾਮਾਤ੍ਤਾਮੁਸਿਤਾਂ ਨਿਸ਼ਾਮ੍||੩੬||

ਸ੦-ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਾ-ਸੇਧਾਮਾਂਸੇਨ ਸਹ, ਵਾਰਾਹਂ ਮਾਂਸਂ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਗ੍ਰੇਪਿ ਨਾਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੋ ਯਾਵਤ੍ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਮ੍| ਪਸਤਕੁਕ੍ਕੁਟੌ ਦਧ੍ਨਾ ਸਹ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਆਮਾਨਿ-ਅਪਕ੍ਵਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਹ| ਮਾਸਸੂਪੇਨ ਸਹ ਮੂਲਕਮ੍| ਆਵਿਂ-ਮੇਸਂ, ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕੇਨ ਸਹ| ਵਿਰੂਢਕਂ-ਅਙ੍ਕੁਰਿਤਧਾਨ੍ਯਂ, ਬਿਸੈਃ ਸਹ| ਮਾਸਸੂਪਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਸਹ ਲਕੁਚਫਲਮ੍| ਕਦਲ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਤਕ੍ਰੇਣ ਸਹ, ਦਧ੍ਨਾ ਵਾ, ਤਾਲਫਲੇਨ ਵਾ| ਕਣੋਸਣਾਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਕਾਕਮਾਚੀਮ੍, ਕੇਵਲੇਨ ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਸਹ ਕਾਕਮਾਚੀਮ੍, ਗੁਡੇਨ ਵਾ ਸਹ ਕਾਕਮਾਚੀਮ੍, ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਚ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਣ੍ਡੇ ਤਤ੍ਰ ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਕਾਕਮਾਚੀਮ੍, ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਵਾ ਪਚਨੇ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਪਾਕਭਾਣ੍ਡੇ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਕਾਕਮਾਚੀਮ੍, ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਭਾਜਨੇ ਯਥਾਰੁਚਿਸਿਦ੍ਧਾਂ ਕਾਮਾਤ੍ਤਾਂ ਕਾਕਮਾਚੀਂ, ਰਤ੍ਰਿਮੁਸਿਤਾਂ-ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਾਂ, ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pippalyAH matsyanistalanasnehena sarShiShaH kAMsye dashAhamuShitasya uShNArUShkarayoH (37) · Śloka 37

ਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਸ੍ਤਲਸ੍ਨੇਹੇ ਸਾਧਿਤਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ` ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਦਸ਼ਾਹਮੁਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵਰੁਸ੍ਕਰੇ||੩੭||

ਸ੦- ਮਤ੍ਯਾਨਿਸ੍ਤਲ੍ਯਨ੍ਤੇ- ਭਜ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਯੇਨ ਸ੍ਨੇਹੇਨ ਸਹ- ਮਤ੍ਸ੍ਯਨਿਸ੍ਤਲਸ੍ਨੇਹਃ, ਤਤ੍ਰ ਸਾਧਿਤਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਾਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤੇਪਿ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਵਚਨਂ ਨ ਕੇਵਲਂ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍, ਲੇਪਾਦਿਕਮਪਿ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਉਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਤ੍ਯਜੇਦਿਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨੁਵਤ੍ਤਾਵੇਤਦੇਵ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਮ੍| ਕਾਂਸ੍ਯਪਾਤ੍ਰੇ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮੁਸਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਦਸ਼ਾਹਾਦਰ੍ਵਾਗਵਿਰੁਦ੍ਧਮੇਵ| ਅਰੁਸ੍ਕਰੇ- ਭਲ੍ਲਾਤਕਵਿਸਯੇ, ਉਸ੍ਣਂ- ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਦਿਕਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, "ਪੇਯਂ ਨੋਸ੍ਣੋਪਚਾਰੇਣ" ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਂ| ਤਥਾ, "ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਰ੍ਤਮੁਸ੍ਣੇ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚੋਸ੍ਣੈਃ "ਇਤਿ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਦਧ੍ਨੋ-"ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿਨੈਵੋਸ੍ਣਂ ਵਸਨ੍ਤੋਸ੍ਣ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧੁਮਦ੍ਯਦਧਿਭਲ੍ਲਾਤਕੇਸ੍ਵਪ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਯਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਂ (ਸੂ. ਅ. ੯)-"ਮਦ੍ਯਮਧੁਦਧਿਭਲ੍ਲਾਤਕੇਸੁ ਚੋਸ੍ਣਂ|" ਇਤਿ|

Adhikarana BAsasya shUlasaMskArAt kampillasya takrasaMskArAt (38) · Śloka 38

ਭਾਸੋ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੂਲ੍ਯਃ ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਸ੍ਤਕ੍ਰਸਾਧਿਤਃ| |੩੮|

ਸ੦- ਭਾਸਃ-ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸ਼ੂਲ੍ਯੋ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ, ਸ਼ੂਲੇ ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਭਾਸਃ ਕਤਪਕ੍ਤਿਰ੍ਵਿਰੁਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੂਲ੍ਯ ਇਤਿ "ਸ਼ੂਲੋਖਾਦ੍ਯਤ੍" ਇਤਿ ਯਤ੍| ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਸ੍ਤਕ੍ਰਸਾਧਿਤੋ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚਾਤੋਧਿਕਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ (ਸੂ.ਅ.੯)-"ਸੌਵੀਰੇਣ ਤਿਲਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀ| ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਲਵਣਮ੍| ਨਵਨੀਤੇਨ ਸ਼ਾਕਮ੍| ਨਵਪੁਰਾਣਮਾਮਪਕ੍ਵਂ ਚੈਕਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਸਲਿਲਾਵਗਾਹਃ ਸਹਸੋਸ੍ਣਾਭਿਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤ੍ਵਗ੍ਦਸ੍ਟ੍ਯਪਘਾਤਾਯ ਤਸ੍ਣਾਤਿਵਦ੍ਧਯੇ ਚ| ਤਥੈਵ ਪਯਃਪਾਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਯ| ਸ਼ਰੀਰੇਣਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਹਸਾਭ੍ਯਵਹਾਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਸੇ ਗੁਲ੍ਮਾਯ ਵਾ| ਵਾਚਾ ਤ੍ਵਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰਸਾਦਾਯ|" ਇਤਿ|

Adhikarana pAyasAdInAM mithaH saMyogAt (38) · Śloka 38

| ਏਕਧ੍ਯਂ ਪਾਯਸਸੁਰਾਕਸ਼ਰਾਃ ਪ੍ਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੩੮||

ਸ੦-ਏਕਧ੍ਯਂ-ਏਕਤ੍ਰ, ਪਾਯਸਸੁਰਾਕਸ਼ਰਾਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਏਕਧ੍ਯਮਿਤਿ "ਏਕਾਦ੍ਧੋ ਧ੍ਯਮੁਞ੍" ਇਤਿ ਧ੍ਯਮੁਞ੍|

Adhikarana madhvAdInAM mithaH saMyuktAnAm (39) · Śloka 39

ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਤੈਲਪਾਨੀਯਾਨਿ ਦ੍ਵਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਃ| ਏਕਤ੍ਰ ਵਾ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪਰਸ੍ਪਰਮ੍||੩੯||

ਸ੦-ਮਧ੍ਵਾਦੀਨਿ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਿ-ਤੁਲ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ, ਮਿਥੋ ਵਿਰੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਥਮ੍ ? ਦ੍ਵੇ ਵਾ, ਤ੍ਰੀਣਿ ਵਾ, ਏਕਤ੍ਰ ਵਾ ਸਰ੍ਵਾਣਿ| ਯਥਾ-ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ, ਮਧੁਵਸੇ, ਮਧੁਤੈਲੇ, ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਃ, ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸਾਤੈਲਾਨਿ, ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦੀਨਿ| ਨਨੁ, ਯਦ੍ਯੇਵਂਵਿਧੋ ਵਿਰੋਧ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ਕਥਮਗਸ੍ਤ੍ਯਲੇਹੇ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੩|੧੨੮)-"ਕੁਡਵਂ ਚ ਪਥਗ੍ਘਤਾਤ੍| ਤੈਲਾਤ੍ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਚੁਰ੍ਣਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਸ਼ੀਤੇ ਚ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਤ੍||" ਇਤਿ ਤੈਲਘਤਮਧੂਨਾਂ ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਕੇਵਲਾਨਾਂ ਮਧ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸਮਾਂਸ਼ਾਨਾਮੁਪਯੋਗੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ ਨ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨਾਮ੍| ਅਪਿ ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤੇਸਾਂ ਸਂਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਗੁਣਾਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਦਸ੍ਟਾ| ਤਸ੍ਮਾਦਗਸ੍ਤ੍ਯਲੇਹਾਦੌ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸਂਯੋਗਾਦਿਵਸ਼ਾਦਵਿਰੁਦ੍ਧ ਏਵ|

Adhikarana madhvAjyayordivyAnupAnAt madhupuShkarabIjayoH madhumaireyashArkarANAm kShaireyasya manthAnupAnAt hAridrakaTutailayoH (40-41) · Śloka 41

ਭਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ੇ ਅਪਿ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੇ ਦਿਵ੍ਯਵਾਰ੍ਯਨੁਪਾਨਤਃ| ਮਧੁਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਂ ਚ, ਮਧੁਮੈਰੇਯਸ਼ਾਰ੍ਕਰਮ੍||੪੦|| ਮਨ੍ਥਾਨੁਪਾਨਃ ਕ੍ਸੈਰੇਯੋ, ਹਾਰਿਦ੍ਰਃ ਕਟੁਤੈਲਵਾਨ੍| |੪੧|

ਸ੦-ਭਿਨ੍ਨਾਂਸ਼ੇ ਅਪਿ ਮਧ੍ਵਾਜ੍ਯੇ ਦਿਵ੍ਯਵਾਰ੍ਯਨੁਪਾਨੇਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯੇਤੇ| ਤਤੀਯਾਰ੍ਥੇ ਤਸਿਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਮਾਂਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧੁ-ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ, ਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਂ ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਮਧੁਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ, ਮੈਰੇਯਂ-ਖਰ੍ਜੂਰਾਸਵਂ, ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਕਤਂ ਮਦ੍ਯਂ, ਏਤਦੇਕਤ੍ਰੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸੈਰੇਯਃ-ਪਾਯਸੋ, ਮਨ੍ਥਾਨੁਪਾਨੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਮਨ੍ਥੋਨੁਪਾਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਕ੍ਸੈਰੇਯ ਇਤਿ "ਕ੍ਸੀਰਾਡ੍ਢਞ੍" ਇਤਿ ਢਞ੍| ਹਾਰਿਦ੍ਰਃ-ਕੁਪ੍ਰਸਵਃ ਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਃ ਸਰ੍ਪਚ੍ਛਤ੍ਰਾਨੁਕਾਰੀ ਪੀਤਾਭਾਸਃ, ਕਟੁਤੈਲਵਾਨ੍-ਸਰ੍ਸਪਤੈਲਭਸ੍ਟੋ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ|

Adhikarana upodakAyAstilakalkasaMskAreNa (41) · Śloka 41

| ਉਪੋਦਕਾਤਿਸਾਰਾਯ ਤਿਲਕਲ੍ਕੇਨ ਸਾਧਿਤਾ||੪੧||

ਸ੦-ਉਪੋਦਕਾ ਤਿਲਕਲ੍ਕੇਨ ਸਾਧਿਤਾਤਿਸਾਰਾਯ| ਤਾਦਰ੍ਥ੍ਯੇ ਚਤੁਰ੍ਥ੍ਯਤ੍ਰ| ਅਰ੍ਥੋ-ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍, ਤਸ੍ਮੈ ਇਦਂ-ਤਦਰ੍ਥਮ੍, ਤਦਰ੍ਥਮੇਵਤਾਦਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਤੇਨਾਤੀਸਾਰਕਾਰਣਮਿਤ੍ਯਯਮਰ੍ਥੋ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana balAkAyA varAhavasABarjanAt (42) · Śloka 42

ਬਲਾਕਾ ਵਾਰੁਣਿਯੁਕ੍ਤਾ ਕੁਲ੍ਮਾਸੈਸ਼੍ਚ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਭਸ੍ਟਾ ਵਰਾਹਵਸਯਾ ਸੈਵ ਸਦ੍ਯੋ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍||੪੨||

ਸ੦-ਬਲਾਕਾ-ਪਕ੍ਸਿਜਾਤਿਃ, ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤਾ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ| ਕੁਲ੍ਮਾਸੈਃ-ਨਾਤਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੁਦ੍ਗਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਸਹ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਸੈਵ ਬਲਾਕਾ, ਵਰਾਹਵਸਯਾ ਭਸ੍ਟਾ ਸਦ੍ਯਃ-ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਾਦੇਵ, ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਮਾਰਯਤਿ|

Adhikarana tittiryAdInAM saMskAravisheShAt (43) · Śloka 43

ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪਤ੍ਰਾਢ੍ਯਗੋਧਾਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਾਃ| ਏਰਣ੍ਡੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾਸ੍ਤਤ੍ਤੈਲੇਨ ਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ||੪੩||

ਸ੦-ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦਯ ਏਰਣ੍ਡੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾਃ, ਤਤ੍ਤੈਲੇਨ-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ, ਵਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ-ਬਹੁਸ਼ੋ ਭਸ੍ਟਾਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਬਲਾਕਾਵਤ੍ ਸਦ੍ਯੋ ਜੀਵਿਤਹਰਾਃ| ਪਤ੍ਰਾਢ੍ਯੋ-ਮਯੂਰਃ|

Adhikarana hArItasya saMskAravisheShAt (44) · Śloka 44

ਹਾਰੀਤਮਾਂਸਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੂਲਕਪ੍ਰੋਤਪਾਚਿਤਮ੍| ਹਰਿਦ੍ਰਾਵਹ੍ਨਿਨਾ ਸਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਪਾਦਯਤਿ ਜੀਵਿਤਮ੍||੪੪||

ਸ੦-ਹਾਰੀਤਸ੍ਯ-ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਯ, ਮਾਂਸਂ ਹਾਰਿਦ੍ਰਸ਼ੂਲਕੇ ਪ੍ਰੋਤਂ- ਆਸਕ੍ਤਂ, ਚ ਤਤ੍ਪਾਚਿਤਂ ਚ ਹਾਰਿਦ੍ਰਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸਦ੍ਯੋ ਜੀਵਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana hAritasya BasmAdisaMyogAt (45) · Śloka 45

ਭਸ੍ਮਪਾਂਸ਼ੁਪਰਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਤਦੇਵ ਚ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| |੪੫|

ਸ੦-ਤਦੇਵ-ਹਾਰੀਤਮਾਂਸਂ, ਭਸ੍ਮਪਾਂਸ਼ੁਪਰਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਭਸ੍ਮ ਚ ਪਾਂਸ਼ੁਸ਼੍ਚ ਭਸ੍ਮਪਾਂਸ਼ੂ,-ਭੂਤਿਰੇਣੂ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਧ੍ਵਸ੍ਤਂ-ਧੂਸਰਿਤਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਸਾਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਨ ਜਾਤੁ ਕਟੁਤੈਲੇਨ ਭਸ੍ਟਾਮਦ੍ਯਾਦੁਪੋਦਕਾਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਲ੍ਕਦਿਗ੍ਧਾਙ੍ਗਃ ਪਾਯਸਂ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana virUddhasya sAmAnyalakShaNAm (45-46) · Śloka 46

| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਨ ਹਰੇਤ੍ਤਤ੍ਸਮਾਸਤਃ||੪੫|| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ| |੪੬|

ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਦੋਕ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੇਸਵਿਰੁਦ੍ਧਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਕਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਃ, ਇਤਿ ਤਤ੍ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਪਿ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੦-ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍-ਅਨ੍ਨਪਾਨਮੌਸਧਂ ਵਾ, ਦੋਸਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸਞ੍ਚਲਯ੍ਯ, ਨ ਹਰੇਤ੍-ਬਹਿਰ੍ਨ ਨਿਸ੍ਕਾਸਯੇਤ੍, ਤਤ੍ਰ ਸਮਾਸਤਃ ਸਂਕ੍ਸੇਪਤੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮ੍|

Adhikarana virUddhajavyAdhInAM pratIkAraH (46) · Śloka 46

ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾ ਸ਼ਮੋ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਿਭਿਃ| |੪੬|

ਸ੦-ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਤ੍ਰੇਸ੍ਟਾ| ਅਤ੍ਰ-ਵਿਰੁਦ੍ਦ੍ਧਾਹਾਰਕਤੇ ਵਿਕਾਰੇ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ ਵਮਨਵਿਰੇਕਾਦਿਰੂਪਾ, ਇਸ੍ਟਾ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ| ਕੁਪਿਤਦੋਸਸਮੂਹਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿਰ੍ਹਾਰੇ ਚਾਰੋਗ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਸ਼ਮੋ ਵੇਤਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਸ੍ਟਾ, ਸ਼ਮਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ| ਕੈਃ? ਤੇਸਾਂ-ਵੈਰੋਧਿਕਕੋਪਿਤਦੋਸਾਣਾਂ ਤਤ੍ਕਤਾਨਾਂ ਵਾ ਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦੀਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ, ਵਿਰੋਧਿਭਿਃ-ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੂਤੈਰੋਸਧੈਃ|

Adhikarana anutpannAnAM pratibandhahetuH pratIkAraH (46) · Śloka 46

ਨ ਚ ਸ਼ੋਧਨਸ਼ਮਨਰੂਪ ਏਵੋਪਕ੍ਰਮੋਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਹ- | ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤੈਰੇਵ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਿਃ||੪੬||

ਸ੦-ਤੈਰੇਵ-ਵੈਰੋਧਿਕਕੁਪਿਤਦੋਸਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੂਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਪੂਰ੍ਵਂ-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਯਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯਾਭਿਸਂਸ੍ਕਤਿਃ, ਸਾ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਕਤੇ ਵਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਤਿ| ਯਥਾ,-ਮਾਕ੍ਸਿਕਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਣੌਸਧੇਨ ਸਨ੍ਤਤਸ਼ੀਲਨਾਦਭਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਦੇਹੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਦ੍ਵਿਕਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤਮ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ,-ਵਿਰੁਦ੍ਧਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਗੁਣਵਤਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਦੇਹਸ੍ਤਥਾ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹਿਤੋ ਯਥਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਿਕਾਰਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਨਾਲਮ੍|

Adhikarana vyAyAmAdInAmanutpattihetutvam (47) · Śloka 47

ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਵਯਃਸ੍ਥਬਲਸ਼ਾਲਿਨਾਮ੍| ਵਿਰੋਧ੍ਦ੍ਯਪਿ ਨ ਪੀਡਾਯੈ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਚ ਭੋਜਨਮ੍||੪੭||

ਸ੦-ਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯੇਸਾਮਿਤਿ "ਅਰ੍ਸ਼ਆਦਿਤ੍ਵਾਤ੍" ਅਚ੍| ਵਯਃਸ੍ਥਾਃ-ਤਰੁਣਾਃ| ਬਲੇਨ ਸ਼ਾਲਿਤੁਂ-ਸ਼੍ਲਾਘਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤੇ-ਬਲਸ਼ਾਲਿਨਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਸ੍ਯਾਹਾਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਿਨਾਂ ਵਿਰੋਧ੍ਯਪਿ ਭੋਜਨਂ ਨ ਪੀਡਾਯੈ-ਨ ਰੋਗੋਤ੍ਪਤ੍ਤਯੇ| ਏਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਕੇਚਿਤ੍ "ਵ੍ਯਾਯਾਮਿ" ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਯਦਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ-ਸਾਤ੍ਮੀਭੂਤਂ, ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਂ-ਅਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਯਾ ਚ ਯਦ੍ਭੋਜਨਂ, ਤਚ੍ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਪਿ ਨ ਪੀਡਾਯੈ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਥ ਯਦ੍ਯਪਥ੍ਯਮਪਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਤਤ੍ਕਿਂ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਨ ਵਾ? ਕਥਂ ਚ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ? ਕਥਂ ਚ ਪਥ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਂ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana sAtmyIkaraNe kramaH (48) · Śloka 48

ਪਾਦੇਨਾਪਥ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪਾਦਪਾਦੇਨ ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਨਿਸੇਵੇਤ ਹਿਤਂ ਤਦ੍ਵਦੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍||੪੮||

ਸ੦-ਅਪਥ੍ਯਂ-ਅਹਿਤਮਨ੍ਨਂ ਪਾਨਂ ਵਾ ਯਲ੍ਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਜਾਗਰਣਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਕਂ ਵਾ ਚੇਸ੍ਟਿਤਮਹਿਤਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਪਾਦੇਨ-ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ੇਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਅਹਿਤਫਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਦ੍ਧਿ ਸ਼ਰੀਰੋਚਿਤਮਪ੍ਯਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਦਰ੍ਕੇ ਦੋਸਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਨ ਗੁਣਾਯ| ਯਦਿ ਤੁ ਤਦਪਥ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤਥਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭੂਤਂ ਯਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਾਸ਼ੇਨਾਪਿ ਤ੍ਯਜ੍ਯਮਾਨੇਨ ਸ਼ਰੀਰਬਾਧਾ ਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਤੇ ਵਹ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ, ਤਦਾ ਪਾਦਪਾਦੇਨ-ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ੇਨ ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਇਤਿ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ| ਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ-ਤਦ੍ਵਤ੍,-ਤੇਨੈਵ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਾਦੇਨ ਪਾਦਪਾਦੇਨ ਵਾ, ਹਿਤਂ ਨਿਸੇਵੇਤ-ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕਥਮੇਤਦ੍ਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯਪਥ੍ਯਪਥ੍ਯਰੂਪਂ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵ੍ਯਂ ਚ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਏਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵੌ ਚ ਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚ ਤੈਰਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਭਿਰਨ੍ਨਕਾਲੈਰ੍ਵ੍ਯਵਧਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ [ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ] ਅਪਥ੍ਯਂ ਪਾਦੇਨ ਪਾਦਪਾਦੇਨ ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਹਿਤਂ ਸੇਵੇਤ| ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਤਰੀਕਤਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਮ੍| ਅਧੁਨੈਤਦੇਵ ਸ੍ਪਸ੍ਟੀਕਤ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਅਪਥ੍ਯਾਤ੍ਪਾਟਲਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦੇਰਭ੍ਯਸ੍ਤਾਤ੍ਪਾਦਮੇਕਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨੁਚਿਤਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੇਸ੍ਤਮੇਵ ਪਾਦਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਨਕਾਲਮੇਕਮਤਿਵਾਹਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਪਾਦੇਨਾਪਥ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਪਥ੍ਯਂ ਚਾਨੁਚਿਤਂ ਨਿਸੇਵਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਏਵਮੇਕੇਨਾਨ੍ਨਕਾਲੇਨਾਪਥ੍ਯਪਾਦੋਨ੍ਤਰੀਕਤਃ| ਤਤਸ੍ਤਤੀਯੇਪ੍ਯੁਚਿਤਾਦਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਦ੍ਵਯਮਪਾਸ੍ਯਾਨੁਚਿਤਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਦ੍ਵਯਮੁਪਯੁਜ੍ਯ, ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਚ| ਏਵਮਨ੍ਨਕਾਲਦ੍ਵਯੇਨ ਪਥ੍ਯਪਾਦਦ੍ਵਯਸਹਿਤਮਪਥ੍ਯਪਾਦਦ੍ਵਯਮਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਤਤਃ ਸਸ੍ਠੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਪਾਦਮੁਚਿਤਾਦਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਤ੍ਰਯਮਨੁਚਿਤਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਦ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਟਮਨਵਮਾਨ੍ਨਕਾਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਨਕਾਲਤ੍ਰਯੇਣਾਪਥ੍ਯਮਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਤਤੋ ਦਸ਼ਮੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸੇਵਨੀਯਮ੍| ਏਵਂ ਪਾਦਪਾਦੇਨਾਪ੍ਯਯਮੇਵ ਕ੍ਰਮਃ| ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਚ ਦਿਕ੍ਪ੍ਰਦਸ਼ਰ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ-ਯਵਕਾਦੇਃ ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾਨੁਚਿਤਾਚ੍ਛਾਲ੍ਯਾਦੇਃ ਪਥ੍ਯਾਤ੍ਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ਮੇਵ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਮਪਥ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਂ ਪਾਦਪਾਦੇਨ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ ਪਥ੍ਯਂ ਚਾਨੁਚਿਤਂ ਨਿਸੇਵਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਏਵਮੇਕੇ (ਨਾਨ੍ਨਕਾਲੇ) ਨਾਪਥ੍ਯਸੋਡਸ਼ਾਂਸ਼ੋਨ੍ਤਰੀਕਤਃ| ਤਤਸ੍ਤਤੀਯੇਪ੍ਯੁਚਿਤਾਦਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਪਾਦਦ੍ਵਯਮਪਾਸ੍ਯਾਨੁਚਿਤਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਪਾਦਦ੍ਵਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਪਞ੍ਚਮੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਕਾਲਦ੍ਵਯੇਨ ਪਾਦਪਾਦਦ੍ਵਯਮਪਥ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਤਤਃ ਸਸ੍ਠੇਨ੍ਨਕਾਲੇਨੁਚਿਤਾਤ੍ਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਪਾਦਤ੍ਰਯਮੁਚਿਤਾਦਪਥ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਦਪਾਦਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੇਤਿ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਮਾਸ੍ਟਮਨਵਮਾਨ੍ਨਕਾਲੇਸੁ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਕਾਲਤ੍ਰਯੇਣਾਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਤਤੋ ਦਸ਼ਮੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਪਥ੍ਯਾਦਨੁਚਿਤਾਤ੍ ਪਾਦਪਾਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ, ਅਪਥ੍ਯਪਾਦਪਾਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇਤਿ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤ ਏਕਾਦਸ਼ੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਸਰ੍ਵਮਪਥ੍ਯਂ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤ ਏਕੇਨਾਨ੍ਨਕਾਲੇਨਾਨ੍ਤਰੀਕਤਮ੍| ਏਵਮਨ੍ਨਕਾਲਦ੍ਵਯਤ੍ਰਯਾਨ੍ਤਰਿਤਂ ਚ ਤਾਵਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍, ਯਾਵਤ੍ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ਪਾਦਾਃ ਸੇਵ੍ਯਤਯਾ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana akrameNa sAtmyIkaraNe doShaH (41) · Śloka 41

ਏਵਮਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਥ੍ਯਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਾਃ ਪੀਡਾਯੈ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਪਥ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਸਂਵਰ੍ਧਿਤਾਃ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੁਵਨ੍ਤਿ| ਇਤ੍ਯਤ ਆਹ ਅਪਥ੍ਯਮਪਿ ਹਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਲਿਤਂ ਪਥ੍ਯਮੇਵ ਵਾ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਕਾਰਾਯ ਜਾਯਤੇ ਸਹਸਾਨ੍ਯਥਾ||੪੧||

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸਹਸਾ-ਕ੍ਰਮਮਿਮਮਨਾਲੋਚ੍ਯ, ਅਨ੍ਯਥਾ ਉਕ੍ਤਵਿਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਅਪਥ੍ਯਮਪਿ ਤ੍ਯਕ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਕਾਰਾਯ ਜਾਯਤੇ| ਪਥ੍ਯਮੇਵ ਵਾ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਲਿਤਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਕਾਰਾਯ ਜਾਯਤੇ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਕਾਰਃ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਕਾਰਃ, ਤਸ੍ਮੈ "ਕ੍ਲ੍ੜ੍ਪਿਸਮ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨੇ" ਇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਥੀ|

Adhikarana krameNa sAtmyIkaraNe guNAH (50) · Śloka 50

ਕ੍ਰਮੇਣ ਤ੍ਵਪਥ੍ਯਤ੍ਯਾਗਪਥ੍ਯਸ਼ੀਲਨੇ ਵਿਧੀਯਮਾਨੇ ਗੁਣਾਯ ਸ੍ਯਾਤਾਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਚਿਤਾ ਦੋਸਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਚਿਤਾ ਗੁਣਾਃ| ਸਨ੍ਤੋ ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਪੁਨਰ੍ਭਾਵਮਪ੍ਰਕਮ੍ਪ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਚ||੫੦||

ਸ੦-ਦੋਸਾਃ ਅਪਥ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਜਾਃ, ਕ੍ਰਮੇਣ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ, ਅਪਚਿਤਾਃ-ਕ੍ਸਯਂ ਨੀਤਾਃ, ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ-ਪਥ੍ਯੋਪਯੋਗਜਾਃ, ਕ੍ਰਮੇਣ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨੈਵ, ਉਪਚਿਤਾਃ-ਵਦ੍ਧਿਂ ਨੀਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ, ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮਪੁਨਰ੍ਭਾਵਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਦੋਸਾਃ| ਗੁਣਾਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਕਮ੍ਪ੍ਯਾਃ-ਸ੍ਥਿਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana apathyasya sAtmyIkaraNaniShedhaH (51) · Śloka 51

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਮਹਿਤਾਹਾਰਸੇਵਨਂ ਸਦਾ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮਿਤਿ ਸਦ੍ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਸਨ੍ਨਿਧਾਨਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੂਸਣਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਅਹਿਤੈਰ੍ਦੂਸਣਂ ਭੂਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਕਰ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੫੧||

ਸ੦-ਦੋਸਾਣਾਮਹਿਤੈਃ-ਆਹਾਰਾਦਿਭਿਃ ਦੂਸਣਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍-ਪਣ੍ਡਿਤੋ, ਨਾਰ੍ਹਤਿ-ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਮ੍? ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸਨ੍ਨਿਧਾਨਂ-ਨਿਕਟਤ੍ਵਂ, ਯੇਸਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਤ ਏਵਂ ਤੇਸਾਮ੍| ਤਥਾ, ਦੂਸਣਾਤ੍ਮਨਾਂ-ਦੂਸਣਸ੍ਵਭਾਵਾਨਾਮ੍|

Adhikarana yuktiprayojitairAhArAdiBiH sharIradhAraNam (52) · Śloka 52

ਏਤਤ੍ਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਚੇਦਮਾਹ ਆਹਾਰਸ਼ਯਨਾਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੈਃ| ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਾਗਾਰਮਿਵ ਧਾਰਣੈਃ||੫੨||

ਸ੦-ਆਹਾਰਃ-ਅਨ੍ਨਪਾਨਸੇਵਾ| ਸ਼ਯਨਂ-ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ| ਅਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸੇਵਾ| ਆਹਾਰਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੈਃ ਸ਼ਰੀਰਂ ਸਤਤਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ| ਕਿਮਿਵ ਕੈਃ? ਆਗਾਰਂ-ਗਹਮਿਵ, ਧਾਰਣੈਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭੈਰ੍ਯਥਾ|

Adhikarana tatrAhArasyAtideshaH (2) · Śloka 2

ਆਹਾਰੋ ਵਰ੍ਣਿਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ||੨||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਆਹਾਰੋ ਵਰ੍ਣਿਤਃ-ਤੁਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਯੋਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਚ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਭਾਗੇ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦੌ ਚ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana nidrAyattaM sukhaduHkhAdikam (53-54) · Śloka 54

ਸ਼ਯਨਾਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਯੋਸ੍ਤ੍ਵਿਹੈਵ ਵਿਧਿਂ ਵਕ੍ਤੁਕਾਮ ਆਹ- | ਨਿਦ੍ਰਾਯਤ੍ਤਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਪੁਸ੍ਟਿਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਬਲਾਬਲਮ੍||੫੩|| ਵਸਤਾ ਕ੍ਲੀਬਤਾ ਜ੍ਞਾਨਮਜ੍ਞਾਨਂ ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਚ| |੫੪|

ਸ੦-ਨਿਦ੍ਰਾਯਤ੍ਤਂ-ਨਿਦ੍ਰਾਧੀਨਮ੍| ਸੁਖਂ-ਆਰੋਗ੍ਯਮ੍| ਦੁਃਖਂ-ਰੋਗਃ| ਤਥਾ, ਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿ ਚ| ਜੀਵਿਤਂ ਨ ਚ ਜੀਵਿਤਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਜੀਵਿਤੇਨ-ਮਰਣੇਨ ਯੋਗੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana nidrAyAshcaturvidhatvam (54-55) · Śloka 55

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਦੁਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ- | ਅਕਾਲੇਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਨ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨਿਸੇਵਿਤਾ||੫੪|| ਸੁਖਾਯੁਸੀ ਪਰਾਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰਿਵਾਪਰਾ| |੫੫|

ਸ੦-ਅਕਾਲੇ ਨਿਸੇਵਿਤਾਤਿ ਚ ਨਿਸੇਵਿਤਾ ਨ ਚ ਨਿਸੇਵਿਤਾ ਨਿਦ੍ਰਾ ਸੁਖਂ-ਆਰੋਗ੍ਯਲਕ੍ਸ੍ਣਮ੍, ਆਯੁਸ਼੍ਚ-ਜੀਵਿਤਮ੍, ਤੇ ਸੁਖਾਯੁਸੀ ਪਰਾਕੁਰ੍ਯਾਤ੍-ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਕੇਵ? ਅਪਰਾ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿਰਿਵ|

Adhikarana caturvidhAyAH svarUpam (55-56) · Śloka 56

ਅਥ ਨਿਦ੍ਰਾਗੁਣਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਭੂਤਸ੍ਯ ਜਾਗਰਣਸ੍ਯਾਪਿ ਗੁਣਮਾਹ | ਰਾਤ੍ਰੌ ਜਾਗਰਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ||੫੫|| ਅਰੂਕ੍ਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤ੍ਵਾਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਮ੍| |੫੬|

ਸ੦-ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਵਤ੍ਰ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਲਬ੍ਧੌ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯੌ| ਤੇਨ ਰਾਤ੍ਰਾਵਪਿ ਜਾਗਰਣਂ ਰੂਕ੍ਸਮ੍, ਦਿਵਾ ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਾਲੇਨਾਹਿਤਬਲਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍, ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਸੌਮ੍ਯੇ ਕਾਲੇਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਰਾਤ੍ਰਾਵੇਵ ਜਾਗਰਣਂ ਰੂਕ੍ਸਮ੍, ਦਿਵਾ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥੋ ਜਾਯਤੇ| ਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦ੍ਯਫਲਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਕ੍ਯਾਨਾਮ੍| ਏਵਂ ਦਿਵਸ ਏਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਮ੍, ਰਾਤ੍ਰੌ ਤੁ ਰੂਕ੍ਸਮਿਤਿ| ਨ ਚੈਤਦ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਯਦਿ ਜਾਗਰਣਂ ਸਦਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਨਾਭਵਿਸ੍ਯਤ੍, ਤਤ੍ਕਥਮਿਦਮੁਪਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ ? "ਬਹੁਮੇਦਃਕਫਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਹਨਿ| ਵਿਸਾਰ੍ਤਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੀ ਚ ਨੈਵ ਜਾਤੁ ਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਪਿ||" ਇਤਿ| ਏਸਾਂ ਹ੍ਯਾਪਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਹਿਤਮ੍| ਯਚ੍ਚਾਪਤਰ੍ਪਣਂ ਤਦਵਸ਼੍ਯਂ ਰੂਕ੍ਸਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੈਰਪਤਰ੍ਪਣਸ੍ਵਭਾਵਂ ਜਾਗਰਣਮੇਵ ਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, "ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਾਯੁਚਯਾਦਾਨਰੌਕ੍ਸ੍ਯਰਾਤ੍ਰ੍ਯਲ੍ਪਭਾਵਤਃ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਹਿਤੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਹਿ ਸਃ|| ਮੁਕ੍ਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਸ੍ਯਯਾਨਾਧ੍ਵਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਰਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯੈਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਤਿਸਾਰਿਣਃ|| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਤਟ੍ਸ਼ੂਲਪੀਡਿਤਾਨ੍| ਅਜੀਰ੍ਣ੍ਯਭਿਹਿਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਨ੍ ਦਿਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਚਿਤਾਨਪਿ||" ਤਦੇਤੇਸਾਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਹਤ੍ਵਾਤ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਹਿਤਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਤਦਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੇਤੈਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਸ੍ਵਭਾਵਮੇਵ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਸੇਵ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਵਪ੍ਨਜਾਗਰਣਕ੍ਰਿਯਯੋਰਦ੍ਰਵ੍ਯਯੋਰਪਿ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਮੁਪਚਾਰਾਦੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਯਥਾ,-ਰੂਕ੍ਸਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲ੍ਵਾਦਿ ਕਫਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤੀਨ੍ ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਕ੍ਸਪਯਤਿ, ਤਥੈਵ ਯਦਾ ਜਾਗਰਣਮਪਿ ਤਤ੍ਕ੍ਸਪਯਦ੍ਦਸ੍ਟਂ ਤਦਾ ਤਦ੍ਰੂਕ੍ਸਕਾਰ੍ਯਕਰਣਾਦਰੂਕ੍ਸਮਪਿ ਰੂਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯੁਪਚਰ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਾਦਰ੍ਵਾਕ੍ ਕਫਮੇਦਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਸੋਮ੍ਯਾਨਾਂ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸ੍ਵਹੇਤੋਰੁਤ੍ਪਾਦਸ੍ਤਥਾ ਨੋਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਯਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਾਦਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਮਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯੁਪਚਰ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਚਲ ਇਵਾਚਰਤੀਤਿ ਕ੍ਯਙਨ੍ਤਾਨ੍ਨਿਸ੍ਠਾ| ਆਸੀਨਸ੍ਯ ਉਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ, ਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਂ-ਅਵਘੂਰ੍ਣਿਤਂ,-ਆਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਵਿਕਯਾ| ਯੇਨ ਸ੍ਨੇਹਨਹੇਤੁਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਰੂਕ੍ਸਕਾਰ੍ਯਾ ਕਰਣਾਦਰੂਕ੍ਸਮ੍| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ| ਆਸੀਨਪ੍ਰਚਲਾਯਿਤਂ ਪੁਨਰੀਦਗ੍ਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana divAsvapnasyApavAdaH (56-59) · Śloka 59

ਯਦਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਃ, ਤਤ੍ਕਿਂ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਨ ਕਾਰ੍ਯਃ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਵਾਯੁਚਯਾਦਾਨਰੌਕ੍ਸ੍ਯਰਾਤ੍ਰ੍ਯਲ੍ਪਭਾਵਤਃ||੫੬|| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਹਿਤੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਹਿ ਸਃ| ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤੁ ਭਾਸ੍ਯਯਾਨਾਧ੍ਵਮਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰੀਭਾਰਕਰ੍ਮਭਿਃ||੫੭|| ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਭਯੈਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਤਿਸਾਰਿਣਃ| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਤਟ੍ਸ਼ੂਲਪੀਡਿਤਾਨ੍||੫੮|| ਅਜੀਰ੍ਣ੍ਯਭਿਹਤੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾਨ੍ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਚਿਤਾਨਪਿ| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਸ੍ਯਤਿ||੫੯||

ਸ੦-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਹਿਤਃ| ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਪਵਨਚ੍ਚਯੋ ਭਵਤਿ| ਆਦਾਨਸ੍ਯ ਚ ਪਰਿਪੁਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਤਿਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਰਾਤ੍ਰਯਸ਼੍ਚਨਿਦ੍ਰਾਸਮਾਪ੍ਤ੍ਯਯੋਗ੍ਯਾ ਅਲ੍ਪਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਕਃ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਃ| ਸੋਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੁਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਯ| ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ-ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ,-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਕਾਲੇ ਸ੍ਵਪ੍ਨ ਏਸਾਂ ਹਿਤ ਏਵ| ਯਾਨਂ ਅਸ਼੍ਵਾਦਿ| ਕ੍ਸਤਃ-ਖਡ੍ਗਾਦਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ| ਅਭਿਹਤੋ-ਲਗੁਡਾਦਿਨਾ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਚਿਤਾਃ-ਸ਼ੀਲਿਤਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਭਾਸ੍ਯਾਦਿਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪਵਨਕੋਪਾਤ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਨੁਜ੍ਞਾਤਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਵੇਗਵਿਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਵਦ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਯਥਂ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਥਂ ਵੇਗਵਿਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਾਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਚਿਤਾਨਾਂ ਚ ਧਾਤੁਵੈਸਮ੍ਯਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋਨੁਮਤਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਉਚਿਤੋ ਹਿ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਯੇਸਾਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍| ਵਾਤਾਦਯਃ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇਸਾਮਸ੍ਵਪਤਾਂ ਦਿਵਾ||" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਾਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਯ ਕਫਵਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਫਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਸ੍ਯਾਪਾਕ ਇਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਃ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨਾਜੀਰ੍ਣਿਨਾਂ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯੇ ਚ ਸਤਿਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਰਨੁਪਹਤੋ ਵਹ੍ਨਿਃ ਪਚਨਕ੍ਸਮੋ ਭਵਤਿ| ਕਫਸ੍ਤੁ ਵਦ੍ਧੋਪਿ ਨੈਤੇਸਾਮਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ| ਅਪਿ ਤ੍ਵਙ੍ਗਾਨਾਂ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਦਧਾਤਿ| ਅਤ ਏਵਾਨਨ੍ਤਰਮੇਵੋਵਾਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ-"ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਤਥਾ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੁਸ੍ਯਤਿ|" ਇਤਿ|

Adhikarana divAsvapnasyAsamyagyogatvam,rAtrisvapnasyApavAdaH (60) · Śloka 60

ਬਹੁਮੇਦਃਕਫਾਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯੁਃ ਸ੍ਨੇਹਨਿਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਨਾਹਨਿ| ਵਿਸਾਰ੍ਤਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੀ ਚ ਨੈਵ ਜਾਤੁ ਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਪਿ||੬੦||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਬਹੁਮੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਹਾਰਾਦਿਸ਼ੀਲਿਨਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇਪ੍ਯਹਨਿ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਯੁਃ| ਵਿਸਾਰ੍ਤਃ ਕਣ੍ਠਰੋਗੀ ਚ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਨ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana akAlashayanAnmohAdayaH (61) · Śloka 61

ਅਕਾਲਸ਼ਯਨਾਨ੍ਮੋਹਜ੍ਵਰਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਪੀਨਸਾਃ| ਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫਹਲ੍ਲਾਸਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਗ੍ਨਿਮਨ੍ਦਤਾਃ||੬੧||

ਸ੦-ਅਕਾਲੇ ਸ਼ਯਨਂ-ਸ੍ਵਪ੍ਨਃ,-ਅਕਾਲਸ਼ਯਨਮ੍, ਤਸ੍ਮਾਦਕਾਲਸ਼ਯਨਾਤ੍ ਮੋਹਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ-ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿਰੁਤ੍ਸਾਹਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana tatra cikitsA (62-63) · Śloka 63

ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤਤ੍ਰੋਪਵਾਸਵਮਨਸ੍ਵੇਦਨਾਵਨਮੌਸਧਮ੍| ਯੋਜਯੇਦਤਿਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਾਞ੍ਜਨਮ੍||੬੨|| ਨਾਵਨਂ ਲਙ੍ਘਨਂ ਚਿਨ੍ਤਾਂ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਸ਼ੋਕਭੀਕ੍ਰੁਧਃ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਨਾਸ਼ਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍||੬੩||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸ੍ਵਕਾਲਸ੍ਵਪ੍ਨਜੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ, ਉਪਵਾਸਾਦ੍ਯੌਸਧਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਰਾਤ੍ਰਿਃ ਕਾਲਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੯)-"ਲੋਕਾਦਿਸਰ੍ਗਪ੍ਰਭਵਾ ਤਮੋਮੂਲਾ ਤਮੋਮਯੀ| ਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਤਮਸੋ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਜਾਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਅਤਿਨਿਦ੍ਰਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਵਮਨਾਞ੍ਜਨਨਸ੍ਯਾਨਿ ਯੋਜਯੇਤ੍, ਲਙ੍ਘਨਾਦਿ ਚ| ਏਭਿਰੇਵ ਚ-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਨਾਸ਼ੋ ਭਵਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਧਾਤੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨਾਪਚਯਾਤ੍|

Adhikarana nidrAnAshajanyavikArAH (64) · Śloka 64

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨਾਚਸ੍ਟੇ ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਾਦਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਜਮ੍ਭਿਕਾਃ| ਜਾਡ੍ਯਗ੍ਲਾਨਿਭ੍ਰਮਾਪਕ੍ਤਿਤਨ੍ਦ੍ਰਾ ਰੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਜਾਃ||੬੪||

ਸ੦-ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਾਦਙ੍ਗਮਰ੍ਦਾਦਯੋ ਵਾਤੋਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana yathAkAlaM rAtrau nidrA rAtrAvanidritasya divAsvanpaH (65) · Śloka 65

ਯਥਾਕਾਲਮਤੋ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਸੇਵੇਤ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਃ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜ੍ਜਾਗਰਾਦਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍||੬੫||

ਸ੦-ਯਤਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੇਵਿਤਾਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਯਾ ਅਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੇਵਿਤਾਯਾਸ਼੍ਚਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾ ਗੁਣਦੋਸਾਃ| ਅਤਃ-ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਕਾਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤੋ-ਯਾਮਦ੍ਵਯਂ ਤ੍ਰਯਂ ਵਾ, ਨਿਸ਼ਿ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਭਜੇਤ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜ੍ਜਾਗਰਾਦਰ੍ਦ੍ਧੇਨ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| ਅਭੁਕ੍ਤਵਾਨ੍-ਅਭੁਕ੍ਤੇ ਸਤਿ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇਨੈਤਤ੍ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ,-ਨ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਰਾਤ੍ਰਾਵਸੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਜਾਗਰਣਕਾਲਾਦਰ੍ਧੇਨ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨ ਇਸ੍ਯਤੇ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਯੋ ਯਾਵਨ੍ਤਂ ਕਾਲਮੁਚਿਤਂ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਲਾਦ੍ਯਾਵਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਨਿਸ਼ਿ ਜਾਗਯਾਤ੍ਤਾਵਤੋਰ੍ਧੇਨਾਸੌ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍| ਕੇਚਿਦ੍ਧਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਾਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤੋ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana mandanidrasya kShIrAdisevanam (66-68) · Śloka 68

ਸ਼ੀਲਯੇਨ੍ਮਨ੍ਦਨਿਦ੍ਰਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਮਦ੍ਯਰਸਾਨ੍ ਦਧਿ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਮੂਰ੍ਧਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਤਰ੍ਪਣਮ੍||੬੬|| ਕਾਨ੍ਤਾਬਾਹੁਲਤਾਸ਼੍ਲੇਸੋ ਨਿਰ੍ਵਤਿਃ ਕਤਕਤ੍ਯਤਾ| ਮਨੋਨੁਕੂਲਾ ਵਿਸਯਾਃ ਕਾਮਂ ਨਿਦ੍ਰਾਸੁਖਪ੍ਰਦਾਃ||੬੭|| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਰਤੇਰ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖਨਿਃਸ੍ਪਹਚੇਤਸਃ| ਨਿਦ੍ਰਾ ਸਨ੍ਤੋਸਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਂ ਕਾਲੇ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੬੮||

ਸ੦-ਯੋ ਮਨ੍ਦਨਿਦ੍ਰਃ ਸ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕਾਨ੍ਤਾਬਾਹੁਲਤਾਸ਼੍ਲੇਸਾਦਯੋ ਨਿਦ੍ਰਾਸੁਖਹੇਤਵਃ| ਕਾਨ੍ਤਾਬਾਹੁਲਤਾਸ਼੍ਲੇਸਗ੍ਰਹਣਮਾਸ਼੍ਲੇਸਮਾਤ੍ਰਮੇਵ ਨਿਦ੍ਰਾਸੁਖਹੇਤੁਃ, ਨ ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਸੇਵੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਨਨ੍ਤਰਮਾਹ-"ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਰਤੇਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾ ਸ੍ਵਂ ਕਾਲਂ ਨਾਤਿਵਰ੍ਤਤੇ|" ਇਤਿ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਰਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯਨੁਰਾਗਤੋ ਮੈਥੁਨਾਭਿਲਾਸੋ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਨਾਸ਼ਯੇਦਿਤ੍ਯਾਹ-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸੁਖੇ ਨਿਃਸ੍ਪਹਂ ਚੇਤੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਸਨ੍ਤੋਸਤਪ੍ਤਸ੍ਯ|

Adhikarana maithune niShiddhAni (69-72) · Śloka 72

ਯਦਾ ਤੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇਣ ਵਿਨਾ ਨ ਰਤਿਃ, ਅਪਤ੍ਯਾਰ੍ਥਿਤਾ ਵਾ, ਤਦਾ ਤਦਧਿਕਾਰਾਰ੍ਥਮੁਚ੍ਯਤੇ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨਾਰੀਮਨੁਤ੍ਤਾਨਾਂ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮ੍| ਅਪ੍ਰਿਯਾਮਪ੍ਰਿਯਾਚਾਰਾਂ ਦੁਸ੍ਟਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮੇਹਨਾਮ੍||੬੯|| ਅਤਿਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਾਂ ਸੂਤਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਮਨ੍ਯਯੋਸਿਤਮ੍| ਵਰ੍ਣਿਨੀਮਨ੍ਯਯੋਨਿਂ ਚ ਗੁਰੁਦੇਵਨਪਾਲਯਮ੍||੭੦|| ਚੈਤ੍ਯਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਯਤਨਚਤ੍ਵਰਾਮ੍ਬੁਚਤੁਸ੍ਪਥਮ੍| ਪਰ੍ਵਾਣ੍ਯਨਙ੍ਹ੍ਗਂ ਦਿਵਸਂ ਸ਼ਿਰੋਹਦਯਤਾਡਨਮ੍||੭੧|| ਅਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤੋਧਤਿਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨ੍ ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਃ ਪਿਪਾਸਿਤਃ| ਬਾਲੋ ਵਦ੍ਧੋਨ੍ਯਵੇਗਾਰ੍ਤਸ੍ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਰੋਗੀ ਚ ਮੈਥੁਨਮ੍||੭੨||

ਸ੦-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇ-ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਂਯੋਗਵਿਸਯੇ, ਅਨੁਤ੍ਤਾਨਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਉਤ੍ਤਾਨਾਂ- ਭਜੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਰਜਸ੍ਵਲਤ੍ਵਾਦਿਯੁਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਦੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਲਾਦਿਭਿਃ, ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ-ਸਙ੍ਕਟਂ ਚ, ਮੇਹਨਂ-ਯੋਨਿਰ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਵਰ੍ਣਿਨੀਂ-ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣੀਮ੍| ਅਨ੍ਯਯੋਨਿਂ-ਅਜਾਮਹਿਸ੍ਯਾਦਿਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਗੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮੇ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨੇ ਸਤਿ ਗੁਰੁਦੇਵਨਪਾਲਯਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਚੈਤ੍ਯਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤੇਸੁ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਨ ਸਙ੍ਗਚ੍ਛੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚੈਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪਰ੍ਯਾਯਾ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਯਾਮੁਕ੍ਤਾਃ| ਆਯਤਨਂ-ਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਨਿਗ੍ਰਹਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਪਰ੍ਵਾਣਿ-ਰਵਿਸਙ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਤੇਸੁ ਕਾਮਂ ਨ ਸੇਵੇਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਅਨਙ੍ਗਂ,-ਅਙ੍ਗਂ-ਜਘਨਮ੍, ਨਾਙ੍ਗਂ-ਅਨਙ੍ਗਮਙ੍ਗਸਦਸ਼ਂ ਜਘਨਕਾਰ੍ਯਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨਯੋਗ੍ਯਂ ਮੁਖਾਦਿਕਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਦਾਕ੍ਸਿਣਾਤ੍ਯਾ ਹਿ ਮੁਖੇਨ ਤਤ੍ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਦਿਵਸਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਦਿਨੇ ਰਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਤਨ੍ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਦਿਵਸਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਦਿਨੇ ਰਤਂ ਨ ਕੁਰ੍ਵੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਰ੍ਧਵਕ੍ਸੋਭਿਘਾਤਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਅਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤਾਦਯਃ ਸੁਰਤਂ ਤ੍ਯਜੇਯੁਃ| ਅਤ੍ਯਾਸ਼ਿਤਃਅਤਿਸੁਹਿਤਃ| ਅਧਤਿਃ-ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ| ਅਨ੍ਯਵੇਗਾਰ੍ਤਃ-ਪੁਰੀਸਾਦਿਵੇਗਾਤੁਰਃ| ਨਨੁ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਵੇਗਾਰ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਤੋਨ੍ਯਵੇਗਾਰ੍ਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਂ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ? ਸਤ੍ਯਮੇਤਤ੍| ਅਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਂ ਤ੍ਵੇਤਤ੍| ਯਥਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵੇਗਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਨਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੀਡਯਾ ਬਾਧ੍ਯਤੇ, ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਵੇਗਾਰ੍ਤ ਇਤਿ|

Adhikarana RutuvisheShe samBoganiyamaH (73) · Śloka 73

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਤੁਵਿਸ਼ੇਸੇਸੁ ਨਿਧੁਵਨਂ ਨਿਯਮਯਤਿ ਸੇਵੇਤ ਕਾਮਤਃ ਕਾਮਂ ਤਪ੍ਤੋ ਵਾਜੀਕਤਾਂ ਹਿਮੇ| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦ੍ਵਸਨ੍ਤਸ਼ਰਦੋਃ ਪਕ੍ਸਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਨਿਦਾਘਯੋਃ||੭੩||

ਸ੦-ਤਪ੍ਤੋ-ਵਾਜੀਕਰਣੈਃ ਸਞ੍ਜਾਤਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਃ ਸਨ੍, ਕਾਮਤੋ- ਯਥੇਚ੍ਛਯਾ, ਹਿਮੇ-ਹੇਮਨ੍ਤਰ੍ਤੌ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ, ਕਾਮਂ-ਯਥੇਚ੍ਛਂ, ਸੇਵੇਤ| ਵਾਜੀਕਤਾਮਿਤਿ ਸਮ੍ਪਦਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍ਕ੍ਵਿਪ੍| ਤਪ੍ਤ ਇਤਿ ਕ੍ਤੋਧਿਕਰਣੇ ਚ ਧ੍ਰੌਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਧਿਕਰਣੇ ਕ੍ਤਃ| ਅਧਿਕਰਣਵਾਚਿਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਸਸ੍ਠੀ| ਵਸਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰਦਿ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍-ਤ੍ਰਯਹਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ, ਮੈਥੁਨਂ ਨਿਸੇਵੇਤ| ਵਰ੍ਸਾਗ੍ਰੀਸ੍ਮਯੋਃ ਪਕ੍ਸਾਤ੍ ਕਾਮਂ ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana anyaprakAreNa strIgamane bhramAdayaH (74) · Śloka 74

ਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮੋਰੁਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਬਲਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਕ੍ਸਯਾਃ| ਅਪਰ੍ਵਮਰਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯਥਾ ਗਚ੍ਛਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍||੭੪||

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ-ਉਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਧੇਰਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਗਚ੍ਛਤੋ ਭ੍ਰਮਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਪਰ੍ਵਣਿ-ਅਕਾਲੇ ਮਰਣਂ-ਅਪਰ੍ਵਮਰਣਮ੍|

Adhikarana samyaksamBogAcaraNe Palam (75) · Śloka 75

ਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਪੁਸ੍ਟੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਯਸ਼ੋਬਲੈਃ| ਅਧਿਕਾ ਮਨ੍ਦਜਰਸੋ ਭਵਨ੍ਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਸਂਯਤਾਃ||੭੫||

ਸ੦-ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਸਂਯਤਾਃ-ਸ੍ਤ੍ਰੀਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸੇਵਮਾਨਾਃ, ਸ੍ਮਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰਧਿਕਾ ਅਲ੍ਪਜਰਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana samBogAvasAne sevyAH (76) · Śloka 76

ਸ੍ਨਾਨਾਨੁਲੇਪਨਹਿਮਾਨਿਲਖਣ੍ਡਖਾਦ੍ਯ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਦੁਗ੍ਧਰਸਯੂਸਸੁਰਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਃ| ਸੇਵੇਤ ਚਾਨੁ ਸ਼ਯਨਂ ਵਿਰਤੌ ਰਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯੈਵਮਾਸ਼ੁ ਵਪੁਸਃ ਪੁਨਰੇਤਿ ਧਾਮ||੭੬||

ਸ੦-ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਯਥੌਚਿਤ੍ਯੇਨ ਸ੍ਨਾਨਾਦੀਨ੍ ਸੇਵੇਤ| ਖਣ੍ਡ੍ਦਖਾਦ੍ਯਂ ਖਣ੍ਡਕਤਂ ਕਣਿਕੇਤ੍ਯਾਦਿ(?)| ਰਸੋ-ਮਾਂਸਰਸਃ| ਚਾਨੁਸ਼ਯਨਮਿਤਿ| ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ, ਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਸੇਵੇਤ| ਤਸ੍ਯ-ਸ੍ਨਾਨਾਦਿਸੇਵਿਨਃ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਏਵਂ-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਤੇ, ਧਾਮ-ਤੇਜੋ, ਭੂਯ ਆਗਚ੍ਛਤਿ| ਤ੍ਮੌ ਜੌ ਵਸਨ੍ਤਤਿਲਕਂ ਗੁਰੁਕਦ੍ਵਯਂ ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੯)- "ਸ੍ਨਾਨਾਙ੍ਗਰਾਗਵ੍ਯਜਨੇਨ੍ਦੁਪਾਦਯੂਸਾਸਵਕ੍ਸੀਰਰਸਾਨ੍ ਰਸਾਲਾਮ੍| ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਸਿਤਾਢ੍ਯਾਨ੍ ਸਲਿਲਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਸੇਵੇਤ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਚ ਰਤਾਨ੍ਤਤਾਨ੍ਤਃ||" ਇਤਿ|

Adhikarana vaidyAdhIne deharakShaNe Palam (7) · Śloka 7

ਏਤਞ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਹਿਤਾਹਿਤਂ ਵੈਦ੍ਯ ਏਵ ਵੇਤ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸ਼ਰੀਰਂ ਰਾਜ੍ਞਾ ਨਿਵੇਦ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ ਸ਼੍ਰੁਤਚਰਿਤਸਮਦ੍ਧੇ ਕਰ੍ਮਦਕ੍ਸੇ ਦਯਾਲੌ ਭਿਸਜਿ ਨਿਰਨੁਬਨ੍ਧਂ ਦੇਹਰਕ੍ਸਾਂ ਨਿਵੇਸ਼੍ਯ| ਭਵਤਿ ਵਿਪੁਲਤੇਜਃਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕੀਰ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸ੍ਵਕੁਸ਼ਲਫਲਭੋਗੀ ਭੂਮਿਪਾਲਸ਼੍ਚਿਰਾਯੁਃ||੭੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||

ਸ੦-ਭਿਸਜਿ ਸ਼ਰੀਰਰਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰਨੁਬਨ੍ਧਂ-ਨਿਰ੍ਵਿਕਲ੍ਪਮਾਧਾਯ, ਪਥ੍ਵੀਸ਼ੋ ਬਹੁਕਾਲਮਾਤ੍ਮੀਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਫਲਭੋਗਵਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਤੇਜਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚ, ਤ ਏਵਮ੍, ਵਿਪੁਲਾਃ ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਃ, ਤੇਜਃਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕੀਰ੍ਤਿਪ੍ਰਭਾਵਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਵਿਧਃ| ਕੀਦਸ਼ੋ ਭਿਸਜਿ ? ਸ਼੍ਰੁਤਂ-ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਵਬੋਧਃ, ਚਰਿਤਂ-ਆਚਾਰਃ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਦ੍ਧੇ-ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣੇ| ਤਥਾ, ਕ੍ਰਿਯਾਚਤੁਰੇ| ਤਥਾ, ਕਪਾਲੌ| ਵਸੁਮੁਨਿਵਿਰਤਿਸ਼੍ਚੇਨ੍ਮਾਲਿਨੀ ਨੌ ਮਯੌ ਯਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਰਕ੍ਸਾਧ੍ਯਾਯਃ ਸਪ੍ਤਮਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੭||