7. annarakṣādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அந்நபாநஸ்வரூபஂ ஶரீரஸந்தாரணார்தஂ ப்ராகுக்தம்| பத்யமபி சாந்நபாநஂ விஷாத்யுபஹதஂ ரோகாய மத்யவே வா ஸம்பத்யதே, அதஸ்தத்ரக்ஷார்தமத்யாயோऽயமாரப்யதே-

Adhikarana annarakShAdhyAyaH saptamaH (2-3) · Śloka 3

அதாதோऽந்நரக்ஷாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨|| )||௩||

ஸ௦-அந்நஸ்ய ரக்ஷா-அந்நரக்ஷா| ஸோபதிஷ்டா யத்ராத்யாயே, ஸோऽப்யுபசாராதந்நரக்ஷேத்யுச்யதே| யதா, ஶிஶுபாலவதஃ காவ்யமிதி| ஶேஷஂ வ்யாக்யாநமத்ர பூர்வவத்கார்யம்|

Adhikarana rAjanikaTe vaidyasthitiH (1) · Śloka 1

ராஜா ராஜகஹாஸந்நே ப்ராணாசார்யஂ நிவேஶயேத்| ஸர்வதா ஸ பவத்யேவஂ ஸர்வத்ர ப்ரதிஜாகவிஃ||௧||

ஸ௦-ராஜா-நபஃ, ப்ராணாசார்யஂ-வைத்யஂ, ராஜகஹாஸந்நே நிவேஶயேத்-ஆவாஸயேத்| ஏவஂ ஸதி யோ குணஃ ஸ்யாத்தமாஹ-ஸர்வதேத்யாதி| ஸர்வதா-ஸர்வகாலஂ ராத்ரிதிவஸமேவ, நபபவநஸமீபஸ்திதஃ ஸஃ-வைத்யஃ ஸர்வத்ர-அந்நபாநஶயநமால்யாதௌ, ப்ரதிஜாகவிஃ-தத்தாவதாநோ பவதி|

Adhikarana vaidyena rAj~jo~annapAnaM viShAdrakShyam (2) · Śloka 2

நநு, கிமேவஂ க்ரியதே? இத்யாஹ- அந்நபாநஂ விஷாத்ரக்ஷேத்விஶேஷேண மஹீபதேஃ| யோகக்ஷேமௌ ததாயத்தௌ தர்மாத்யா யந்நிபந்தநாஃ||௨||

ஸ௦-மஹீபதேஃ ஸம்பந்த்யந்நபாநஂ விஷாத்-விஷஸஂஸ்பர்ஶாத், விஶேஷேண-அதிஶயேந ரக்ஷேத்| அந்நபாநமித்யுபலக்ஷணம்| ஶயநவஸ்த்ரகந்தரத்நமால்யாதீநாமபி பரிரக்ஷ்யத்வாத்| நநு, கிமிதி, நபாந்நபாநாதி விஶேஷேண ரக்ஷேத் ? இத்யாஹ-யோகேத்யாதி| யோகஃ-அந்நவஸ்த்ராதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| க்ஷேமஃ-தேஷாமந்நாதீநாஂ சௌராத்யுபத்ரவரக்ஷணாத்| த்வாவப்யேதௌ ததாயத்தௌ-நபாயத்தௌ ஸ்யாதாம்| க்ஷேமஶப்தோऽர்தர்சாதிஃ| தர்மாத்யா இதி தர்மார்தகாமமோக்ஷாஃ| யந்நிபந்தநாஃ-யோகக்ஷேமநிபந்தநாஃ|

Adhikarana saviShAnnalakShaNam (3-4) · Śloka 4

ஸம்ப்ரதி விஷதுஷ்டஸ்ய பக்தஸ்ய லக்ஷணமாஹ ஓதநோ விஷவாந் ஸாந்த்ரோ யாத்யவிஸ்த்ராவ்யதாமிவ| சிரேண பச்யதே பக்வோ பவேத்பர்யுஷிதோபமஃ||௩|| மயூரகண்டதுல்யோஷ்மா மோஹமூர்சாப்ரஸேககத்| ஹீயதே வர்ணகந்தாத்யைஃ க்லித்யதே சந்த்ரிகாசிதஃ||௪||

ஸ௦-விஷவாநோதநஃ ஸாந்த்ரோ-விலேப்யாகாரஃ| ததா, விஸ்ராவயிதுஂ ஶக்யோ-விஸ்ராவ்யஃ, நைவஂ யோऽஸௌ-அவிஸ்ராவ்யஃ, தஸ்ய பாவஃ, அவிஸ்ராவ்யதாமிவ யாதி| சிரேண காலேந பச்யதே| பக்வஶ்ச பர்யுஷிதபக்தமுபமா யஸ்ய ஸ பர்யுஷிதோபமோ பவேத், நிரூஷ்மா ஸ்தப்தஶ்ச ஸத்யோऽவதாரிதோऽபி ஸ்யாதித்யர்தஃ| தஸ்ய ச பக்தஸ்ய ஸம்பந்தீ மயூரகண்டதுல்யோஷ்மா மோஹாதீந் கரோதி| மயூரகண்டேந துல்யோ நாநாவர்ணோ மயூரகண்டதுல்யஃ, ஸ சாஸாவூஷ்மா சேதி| ஊஷ்மா-பாஷ்பஃ| ததா, அஸாவோதநோ வர்ணகந்தாத்யைர்ஹீயதே| ஆதி (த்ய) ஶப்தேந ரஸாதீநாஂ க்ரஹணம்| க்லித்யதே-ப்ரக்லிந்நோ பவதி| ததா, ஜலமத்யக்ஷிப்ததைலபிந்துஸதஶைஶ்சந்த்ரிகைராசிதோ பவதி| இதி சக்ஷுராதிபிஃ பரீக்ஷா|

Adhikarana vya~jjanAdInAM parIkShA (5-6) · Śloka 6

வ்யஞ்ஜநாநாஂ பரீக்ஷாமாஹ வ்யஞ்ஜநாந்யாஶு ஶுஷ்யந்தி த்யாமக்வாதாநி தத்ர ச| ஹீநாऽதிரிக்தா விகதா சாயா தஶ்யேத நைவ வா||௫|| பேநோர்த்வராஜீஸீமந்ததந்துபுத்புதஸம்பவஃ| விச்சிந்நவிரஸா ராகாஃ காண்டவாஃ ஶாகமாமிஷம்||௬||

ஸ௦-வ்யஞ்ஜநாநி-வார்தாகாதீநி ததிதக்ரதாடிமாதிஸஂஸ்கதாநி, ஆஶு-க்ஷிப்ரஂ ஶுஷ்யந்தி| ததா, த்யாமோ-மலிநஃ க்வாதோ யேஷாஂ தாந்யேவம்| தத்ர ச-தேஷு வ்யஞ்ஜநவத்ஸு க்வாதேஷு, ஹீநா-புஜாதிஹீநா, அதிகா, விகதா-ஶிரோவிரஹாதிலக்ஷணவிகாரோபேதா சாத்மீயா சாயா-ப்ரதிபிம்பஂ, தஶ்யதே| நைவ வா-கீதஶ்யபி சாயா ந தஶ்யதே| ந சேதமரிஷ்டம், ஸநிமித்தத்வாத்| தேஷ்வேவ வ்யஞ்ஜநேஷு பேநாதீநாஂ ஸம்பவஃ| தத்ரேதி ப்ரகதவ்யஞ்ஜநோபலக்ஷிதேஷு ஸர்வத்ரவேஷ்வேவ| விஶேஷேண புநர்லவணோல்பணத்ரவே பேநமாலா| ஊர்த்வராஜீஸம்பவஂ து ரஸகாதிஷு ஸ்வயஂ தர்ஶயிஷ்யதி| விச்சிந்நவிரஸா ராகா இதி| ராகாஃ-த்ராக்ஷாதிகதாஃ, துசர்யோக்தலக்ஷணாஃ, விச்சிந்நா விரஸாஶ்ச பவந்தி| க்வசித்ராகோ தஶ்யதே க்வசிந்நேதி விச்சிந்நத்வம்| க்வசித்ரஸோ தஶ்யதே க்வசிந்நேதி விரஸத்வம்| ஏவஂ காண்டவோऽபி| ஶாகமாமிஷஂ ச விச்சிந்நஂ-ஸ்தாநே ஸ்தாநே த்ருடிதம், விரஸஂ ச|

Adhikarana mAMsarasAdidraveShu reShA visheShaH,phaleShupAkavisheShaH mAlyavastradhAtvAdiShu visheShaH (7-12) · Śloka 12

யத்ர த்ரவே யாதஶீ ராஜீ ஸம்பவதி, தாஂ விஶேஷதோ தர்ஶயந்நாஹ நீலா ராஜீ ரஸே, தாம்ரா க்ஷீரே, ததநி தஶ்யதே| ஶ்யாவாऽऽபீதாஸிதா தக்ரே, கதே பாநீயஸந்நிபா||௭|| மஸ்துநி ஸ்யாத்கபோதாபா, ராஜீ கஷ்ணா துஷோதகே| காலீ மத்யாம்பஸோஃ, க்ஷௌத்ரே ஹரித்தைலேऽருணோபமா||௮|| பாகஃ பலாநாமாமாநாஂ பக்வாநாஂ பரிகோதநம்| த்ரவ்யாணாமார்த்ரஶுஷ்காணாஂ ஸ்யாதாஂ ம்லாநிவிவர்ணதே||௯|| மதூநாஂ கடிநாநாஂ ச பவேத்ஸ்பர்ஶவிபர்யயஃ| மால்யஸ்ய ஸ்புடிதாக்ரத்வஂ ம்லாநிர்கந்தாந்தரோத்பவஃ||௧௦|| த்யாமமண்டலதா வஸ்த்ரே, ஶதநஂ தந்துபக்ஷ்மணாம்| தாதுமௌக்திககாஷ்டாஶ்மரத்நாதிஷு மலாக்ததா||௧௧|| ஸ்நேஹஸ்பர்ஶப்ரபாஹாநிஃ ஸப்ரபத்வஂ து மண்மயே| |௧௨|

ஸ௦-ரஸே-மாஂஸரஸே விஷவதி, நீலா-நீலவர்ணா, ராஜீ தஶ்யத இதி ப்ரகதேந ஸம்பந்தஃ| ஏவஂ சாக்ரேऽபி ராஜீ தஶ்யத இதி யோஜ்யம்| க்ஷீரே-க்ஷீரமத்யே, தாம்ரா-தாம்ரவர்ணா| ததநி-தத்நிஶ்யாவா| தக்ரே ஆபீதாஸிதா-ஆநீலபீதா| கதே ஸலிலநிபா| மஸ்துநி கபோதாபா| துஷோதகே-காஞ்ஜிகே, ராஜீ கஷ்ணா| மத்யேऽம்பஸி ச காலீ| மாக்ஷிகே ஹரித்வர்ணா| தைலேऽருணோபமா-ஈஷல்லோஹிதவர்ணா| உதாஹரணமாத்ரஂ த்வேதத், தேந வஸாகந்தஸ்ய ச தைலே ஸம்பவஃ, த்ரவௌஷதஸ்ய கபிலா, இதி| ததா, ஆமாநாஂ பலாநாஂ பாகஃ| பக்வாநாஂ பரிகோதநஂ-ஶாதநஂ பவதி| ஆர்த்ரஶுஷ்காணாஂ யதா ஸஂக்யஂ ம்லாநதா-ஶுஷ்காபாஸத்வம், ததா விவர்ணதா-ஶ்யாவத்வாதி லக்ஷணா| மதூநாஂ கடிநத்வம், கடிநாநாஂ மதுத்வம், அயஂ ஸ்பர்ஶவிபர்யயஃ| மால்யஸ்ய-புஷ்பஸ்ய, ஸ்புடிதஂ-விஶீர்ணஂ, அக்ரஂ-ப்ராந்தோ யஸ்ய தத்ஸ்புடிதாக்ரம், தஸ்ய பாவஸ்தத்த்வம்| ததா, ம்லாந்யுத்பவோ-ம்லாநதா, கந்தாந்தரோத்பவஃ-ஸ்வகந்தநாஶோऽந்யகந்தஸம்பவஶ்ச| த்யாமாநி-மலிநாநி, மண்டலாநி-வத்தாநி, தேஷாஂ பாவோ த்யாமமண்டலதா, வஸ்த்ரே-ஆஸ்தரணப்ராவரணாதிரூபே ஸ்யாத்| ஶதநஂ-ஶாதஃ பாதஃ ஸ்யாத்| கேஷாம் ? தந்துபக்ஷ்மணாம்,-தந்தூநாஂ-ஸூத்ராணாஂ பக்ஷ்மணாஂ ச பார்ஶ்வவர்திநாஂ, வஸ்த்ரஸம்பந்திநாமேவ| தாதுஃ-ஸுவர்ணாதிஃ மௌக்திகஂ-முக்தா, காஷ்டஂ-தாரு, அஶ்மா-பாஷாணஃ, ரத்நாநி-வஜ்ரமரகதாதீநி, ஆதிஶப்தேந ஶங்கஶுக்த்யாதிபரிக்ரஹஃ, தேஷு மலாக்ததா-பங்கமலோபதிக்ததா| ஸ்நேஹஹாநிஃ-தேஷாமேவ தாத்வாதீநாஂ ஸ்நேஹஸ்ய வ்யபகமஃ| ஏவஂ ஸ்பர்ஶப்ரபாஹாநிஃ| மண்மயே து பாண்டே ஸவிஷே நிஷ்ப்ரபேऽபி ஸப்ரபத்வம்|

Adhikarana viShadAtRulakShaNam (12-13) · Śloka 13

இதாநீஂ யோ விஷஂ ததாதி, தஸ்ய லக்ஷணமாஹ | விஷதஃ ஶ்யாவஶுஷ்காஸ்யோ விலக்ஷோ வீக்ஷதே திஶஃ||௧௨|| ஸ்வேதவேபதுமாஂஸ்த்ரஸ்தோ பீதஃ ஸ்கலதி ஜம்பதே| |௧௩|

ஸ௦-விஷஂ ததாதீதி-விஷதோ நரஃ, ஶ்யாவஂ-ஶ்யாமஂ ஶுஷ்கமாஸ்யஂமுகஂ, யஸ்யாஸௌ ஶ்யாவஶுஷ்காஸ்யஃ,-ஶ்யாமஶுஷ்கவதநஃ| கிஂ கரோதி? விலக்ஷோ வீக்ஷதே திஶஃ,- திஶ இதி ஸமந்தாதித்யர்தஃ, விலக்ஷ இதி லஜ்ஜாவாந், வீக்ஷதே-அவலோகயதி| கிஞ்ச, ஸ்வதோஷஶங்கயா ஸ்வேதவாந், வேபதுமாந், த்ரஸ்தஃ-ஶரீரேண ஜாதகம்பத்வாத், பீதஃ-சித்தேந ஸோத்வேகதயோபலக்ஷ்யமாணத்வாத்| ஸ்தம்பகுட்யாதிபிராத்மாநமந்தர்தாபயிதுமிச்சந்நிதஸ்ததோ கச்சஂஶ்ச ஸ்கலிதகதிர்பவதி, தத ஆஹ-ஸ்கலதி| புநஃபுநஶ்ச ஜம்பாஂ கரோதி, தேநாஹ ஜம்பதே| உபலக்ஷ்ணஂ சேதஂ தத்தத்காலபாவிநீநாஂ க்ரியாணாம்| தத்யதா (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ.௮)-"அஸ்தாநஹாஸீ, பஷ்டோऽஸம்பத்தமுத்தரஂ ததாதி நைவ வா ததாதி, விவக்ஷுர்முஹ்யதி, அங்குலீஃ ஸ்போடயதி, ஶிரஃ கண்டூயதே, ஓஷ்டௌ லேடி, புவஂ விலிகதி, க்ரியாஸு த்வரதே, விபரீதமாசரதி, ஸ்வபூமௌ ச நாவதிஷ்டதே|" இதி|

Adhikarana saviShasyAnnasyAgnikShepAdinA parIkShA (13-14) · Śloka 14

இதாநீஂ ஸவிஷயஸ்யாக்நிப்ரக்ஷேபணாதிகமுபதிஶந்நாஹ | ப்ராப்யாந்நஂ ஸவிஷஂ த்வக்நிரேகாவர்தஃ ஸ்புடத்யதி||௧௩|| ஶிகிகண்டாபதூமார்சிரநர்சிர்வோக்ரகந்தவாந்| |௧௪|

ஸ௦-ஸவிஷமந்நஂ ப்ராப்யாऽக்நிஃ ஸ்புடத்யதி-சடசடாயதே, அதிஶயேநேத்யர்தஃ| ஏகாவர்த இதி ஏக ஏவாவர்தோ யஸ்ய, ஸஂஹதஸர்வஜ்வாலத்வாதஸாவேகாவர்தஃ| ஶிகிகண்டாபதூமார்சிஃ,-ஶிகீ-மயூரஃ, தஸ்ய கண்டஃ-இந்த்ராயுதவதநேகவர்ணஃ, தஸ்யேவாபா யயோர்தூமார்சிஷோஸ்தே ஶிகிகண்டாபே, தே தாதஶே தூமார்சிஷீ யஸ்யாக்நேரஸௌ ஶிகிகண்டாபதூமர்சிஃ இந்த்ராயுதவதநேகவர்ணதூமஜ்வால இதி யாவத்| அநர்சிர்வா-அஜ்வால இதி வா| உக்ரகந்தவாநிதி குணபகந்தவாந்| நிதர்ஶநஂ சேதம்| தூமோऽப்யஸ்ய ப்ரஸேகரோமஹர்ஷஶிரோவேதநாபீநஸதஷ்ட்யா குலதா அப்யுத்பாதயதி|

Adhikarana makShikAkAkAdiBiH parIkShA saviShAnnatyAgaprakAraH (14-18) · Śloka 18

ஸ்நேஹலவணயோகாதப்யக்நிரேவஂ ஸ்யாத், அதஃ பக்ஷிமகைரபி பரீக்ஷாப்ரகாராந்தரஂ தர்ஶயந்நாஹ | ம்ரீயந்தே மக்ஷிகாஃ ப்ராஶ்ய காகஃ க்ஷாமஸ்வரோ பவேத்|௧௪| உத்க்ரோஶந்தி ச தஷ்ட்வைதச்சுகதாத்யூஹஸாரிகாஃ| ஹஂஸஃ ப்ரஸ்கலதி, க்லாநிர்ஜீவஞ்ஜீவஸ்ய ஜாயதே||௧௫|| சகோரஸ்யாऽக்ஷிவைராக்யஂ, க்ரௌஞ்சஸ்ய ஸ்யாந்மதோதயஃ| கபோதபரபத்தக்ஷசக்ரவாகா ஜஹத்யஸூந்||௧௬|| உத்வேகஂ யாதி மார்ஜாரஃ ஶகந்முஞ்சதி வாநரஃ| ஹஷ்யேந்மயூரஸ்ததஷ்ட்யா மந்ததேஜோ பவேத்விஷம்||௧௭|| இத்யந்நஂ விஷவஜ்ஜ்ஞாத்வா த்யஜேதேவஂ ப்ரயத்நதஃ| யதா தேந விபத்யேரந்நபி ந க்ஷுத்ரஜந்தவஃ||௧௮||

ஸ௦-ஸவிஷமந்நமித்யநுவர்ததே| மக்ஷிகாஃ ஸவிஷமந்நஂ ப்ராப்யம்ரியந்தே-மக்ஷிகாஃ ஸவிஷேऽந்நே ந நிலீயந்தே, நிலீநாஸ்து ஸத்யோ விபத்யந்தே| விஷதுஷ்டாஹாராத் காகஃ க்ஷாமஸ்வரோ பவேத்| உத்க்ரோஶந்தி-உச்சைஃ கூஜந்தி, தர்ஶநாதேவ ஶுகதாத்யூஹஸாரிகாஃ| விஷதர்ஶநமாத்ராதேவ ச ஹஂஸகதிஃ ஸ்கலதி| க்லாநிர்ஜீவஞ்ஜீவஸ்ய ஜாயதே| உபலக்ஷணஂ சேதம்| மரணமபி கஸ்யசிந்ந க்லாநிரேவ, ஏவஂ ஜீவஞ்ஜீவகஸ்ய| சகோரஸ்ய அக்ஷிவிரக்ததா| 'தஷ்ட்வைதத்' இதி ஸர்வத்ர யோஜநீயம்| க்ரௌஞ்சஸ்ய மதோதயோ-மதோத்பத்திஃ ஸ்யாத்| கபோதபரபத்த்தக்ஷசக்ரவாகாஸ்த்யஜந்த்யஸூந்-ப்ராணாந்விமுஞ்சந்தி, சாத்யர்தஂ மரணதுஃகாப்யாஹதாஃ| உத்விஜதேऽத்யர்தஂ மார்ஜாரஃ| வாநரஸ்து ஶகத்புரீஷஂ முஞ்சதி| உபலக்ஷணஂ சேதம்| பஷ்டதோமுகோ ரோதிதி ச| ததா, ஹஷ்யேந்மயூரஸ்தத்தஷ்ட்வா| ததிதி ஸவிஷாந்நபராமர்ஶஃ| தஷ்ட்வேத்யநுவர்தமாநேऽபி புநர்தஷ்ட்வேதி வசநஂ ஸர்வத்ர மத்யே ஸம்ப்ரத்யயார்தம், ஆத்யந்தாப்யஂ கஹீதத்வாத்| விஷஂ சாஸ்ய தர்ஶநாதேவ மந்ததேஜஸ்கஂ பவதி| இதி-ஏவஂ பூர்வோக்தாபிஃ பரீக்ஷாபிஃ, அந்நஂ-பக்தாதி, விஷவத்-விஷஸஂஸஷ்டஂ, ஜ்ஞாத்வா த்யஜேதேதத்| கதம்? ப்ரயத்நதஃ-ப்ரயத்நேந| தமேவ ப்ரயத்நஂ தர்ஶயந்நாஹ-யதா-யேந ப்ரகாரேண த்யஜ்யமாநேந, க்ஷுத்ரஜந்தவோ-மக்ஷிகாதயோऽபி, தேந-விஷேண, ந விபத்யேரந் ந நஶ்யேயுஃ ததா த்யஜேத்| க்ஷுத்ரஜந்தவோऽபி கிஂ புநர்மஹாந்தஃ, இத்யபி ஶப்தார்தஃ|

Adhikarana saviShasyAnnasyAgnikShepAdinA parIkShA (13-14) · Śloka 14

இதாநீஂ ஸவிஷயஸ்யாக்நிப்ரக்ஷேபணாதிகமுபதிஶந்நாஹ | ப்ராப்யாந்நஂ ஸவிஷஂ த்வக்நிரேகாவர்தஃ ஸ்புடத்யதி||௧௩|| ஶிகிகண்டாபதூமார்சிரநர்சிர்வோக்ரகந்தவாந்| ||௧௪||

ஸ௦-ஸவிஷமந்நஂ ப்ராப்யாऽக்நிஃ ஸ்புடத்யதி-சடசடாயதே, அதிஶயேநேத்யர்தஃ| ஏகாவர்த இதி ஏக ஏவாவர்தோ யஸ்ய, ஸஂஹதஸர்வஜ்வாலத்வாதஸாவேகாவர்தஃ| ஶிகிகண்டாபதூமார்சிஃ,-ஶிகீ-மயூரஃ, தஸ்ய கண்டஃ-இந்த்ராயுதவதநேகவர்ணஃ, தஸ்யேவாபா யயோர்தூமார்சிஷோஸ்தே ஶிகிகண்டாபே, தே தாதஶே தூமார்சிஷீ யஸ்யாக்நேரஸௌ ஶிகிகண்டாபதூமர்சிஃ இந்த்ராயுதவதநேகவர்ணதூமஜ்வால இதி யாவத்| அநர்சிர்வா-அஜ்வால இதி வா| உக்ரகந்தவாநிதி குணபகந்தவாந்| நிதர்ஶநஂ சேதம்| தூமோऽப்யஸ்ய ப்ரஸேகரோமஹர்ஷஶிரோவேதநாபீநஸதஷ்ட்யா குலதா அப்யுத்பாதயதி|

Adhikarana vaktrage viShe lAlAdayaH teShAmauShadham (21-22) · Śloka 22

லாலா ஜிஹ்வோஷ்டயோர்ஜாட்யமூஷா சிமிசிமாயநம்| தந்தஹர்ஷோ ரஸாஜ்ஞத்வஂ ஹநுஸ்தம்பஶ்ச வக்த்ரகே||௨௧|| ஸேவ்யாத்யைஸ்தத்ர கண்டூஷாஃ ஸர்வஂ ச விஷஜித்திதம்| |௨௨|

ஸ௦-வக்த்ரகே-முகப்ராப்தே, லாலா பவதி| ஜிஹ்வோஷ்டயோர்ஜாட்யஂ பவதி, ஊஷாதயஶ்ச ஸ்யுஃ| ரஸாஜ்ஞத்வஂ-ஜிஹ்வா ரஸஂ ந சேதயத இத்யர்தஃ| ஹந்வோஃ ஸ்தம்பஶ்ச ஸ்யாத்| தத்ர ஸேவ்யாத்யைஃ-பூர்வோக்தைஃ, கண்டூஷா ஹிதாஃ| ஸர்வஂ ச-அந்யதபி, யத்விஷஂ ஜயதி தத்திதம்|

Adhikarana AmAshayagate vamanAdayaH pakkAshyagate vamanAdayaH teShAmauShadham (22-26) · Śloka 26

| ஆமாஶயகதே ஸ்வேதமூர்ச்சாத்மாநமதப்ரமாஃ||௨௨|| ரோமஹர்ஷோ வமிர்தாஹஶ்சக்ஷுர்ஹதயரோதநம்| பிந்துபிஶ்சாசயோऽங்காநாஂ, பக்வாஶயகதே புநஃ||௨௩|| அநேகவர்ணஂ வமதி மூத்ரயத்யதிஸார்யதே| தந்த்ரா கஶத்வஂ பாண்டுத்வமுதரஂ பலஸங்க்ஷயஃ||௨௪|| தயோர்வாந்தவிரிக்தஸ்ய ஹரித்ரே கடபீஂ குடம்| ஸிந்துவாரிதநிஷ்பாவபாஷ்பிகாஶதபர்விகாஃ||௨௫|| தண்டுலீயகமூலாநி குக்குடாண்டமவல்குஜம்| நாவநாஞ்ஜநபாநேஷு யோஜயேத்விஷஶாந்தயே||௨௬||

ஸ௦-விஷாந்நே ஆமாஶயஂ ப்ராப்தே ஸ்வேதாதயஃ ஸ்யுஃ| அக்ஷிஹதயயோஃ ரோதநஂ-ஸ்தம்பஃ| பிந்துபிஃ-நாநாவர்ணைஃ, அங்காநாமாசயஃ-ஸமந்தாச்சயநம்| பக்வாஶயகதே து விஷேऽநேகவர்ணஂ வமதி, மூத்ரயதி, அதிஸார்யதே, தந்த்ராதயஶ்ச பவந்தி| தயோஃ-ஆமபக்வாஶயகதயோர்விஷயோஃ, வர்தமாநஸ்ய புஂஸோ யதாயோகஂ வாந்தவிரிக்தஸ்ய ஹரித்ரே கடபீத்யாதிகமௌஷதஂ நாவநாதிஷு யோஜயேத்| தத்ர மதநபலாலாபுகும்பீகோஶாதகீபலைர்மதுயுக்தைர்நிஷ்பாவாம்புயுக்தைர்வமநம்| வாந்தஸ்ய ஸ்நேஹயித்வா விரேசநம்| பக்வாஶயகதே த்வவமிதஸ்யைவ நீலிநீபலயுக்தேந கதேந விரேசநமேவ|

Adhikarana BuktaviShasyauShadham (27-28) · Śloka 28

விஷபுக்தாய தத்யாச்ச ஶுத்தாயோர்த்வமதஸ்ததா| ஸூக்ஷ்மஂ தாம்ரரஜஃ காலே ஸக்ஷௌத்ரஂ ஹத்விஶோதநம்||௨௭|| ஶுத்தே ஹதி ததஃ ஶாணஂ ஹேமசூர்ணஸ்ய தாபயேத்| |௨௮|

ஸ௦-விஷபுக்தாய புஂஸே ஊர்த்வமதஶ்ச ஶுத்தாய காலே ஸூக்ஷ்மஂ- அதிஶ்லக்ஷ்ணஂ தாம்ரசூர்ணஂ ஸமாக்ஷிகஂ தத்யாத்| கிம்பூதம்? ஹத்விஶோதநஂ,- ஹதயஶுத்தயே இத்யர்தஃ| விஷபுக்தாயேதி 'ஆஹிதாக்ந்யாதித்வாத்' பரநிபாதஃ| கால இத்யுபலக்ஷணம்| தேஶஸாத்ம்யாக்ந்யாதீந் வ்யபேக்ஷேதேத்யர்தஃ| ஶுத்தே ஹதே-ஸ்வலிங்கே ஜ்ஞாதே, ததஃ-அநந்தரஂ, ஹேமசூர்ணஸ்ய ஶாணஂ-கர்ஷசதுர்தாஂஶஂ, தாபயேத்|

Adhikarana suvarNaprayogaPalam (28-29) · Śloka 29

ஹேம்நி தத்தே ஸதி, யோ குணஃ ஸ்யாத்தமாஹ | ந ஸஜ்ஜதே ஹேமபாங்கே பத்மபத்ரேऽம்புவத்விஷம்||௨௮|| ஜாயதே விபுலஂ சாயுர்கரேऽப்யேஷ விதிஃ ஸ்மதஃ| |௨௯|

ஸ௦- ஹேம பிபதீதி-ஹேமபஃ, தஸ்யாங்கே விஷஂ ந ஸஜ்ஜதே| கதம்? பத்மபத்ரே ஜலமிவ| தஸ்ய ச ஹேமபஸ்ய விஸ்தீர்ணமாயுர்ஜாயதே| ஏஷ விதிர்கரேऽபி ஸ்மதஃ, யோ விஷ உக்தஃ| ஸஜ்ஜத இத்யத்ராத்மநேபதஂ சிந்த்யம்|

Adhikarana virUddhAhArasya viShagarIpamatvam (29) · Śloka 29

| விருத்தமபி சாஹாரஂ வித்யாத்விஷகரோபமம்||௨௯||

ஸ௦-விருத்தஂ சாஹாரஂ விஷகரோபமஂ வித்யாத்| விஷகரவத்விருத்தாஹாரா அபி வ்யாதிமத்யுஹேதவ இத்யர்தஃ| ததா சோக்தஂ ஸங்ஹ்க்ரஹே(ஸூ.அ.௯)-"விஸ்போடகுல்மமதவித்ரதிமேஹயக்ஷ்மதேஜோபலஸ்மதிமதீந்த்ரயசித்தநாஶம்| குர்யாத்விருத்தமஶநஂ ஜ்வரமஸ்ரபித்தமஷ்டௌ கதாஂஶ்ச மஹதோ விஷவச்ச மத்யும்|" இதி|

Adhikarana virUddhabhojanam (30-31) · Śloka 31

ததேவ விருத்தபோஜநமாஹ ஆநூபமாமிஷஂ மாஷக்ஷௌத்ரக்ஷீரவிரூடகைஃ| விருத்யதே ஸஹ பிஸைர்மூலகேந குடேந வா||௩௦|| விஶேஷாத்பயஸா மத்ஸ்யா மத்ஸ்யேஷ்வபி சிலீசிமஃ| |௩௧|

ஸ௦-ஆமிஷஂ-மாஂஸஂ, ஆநூபஂ-மஹாமகவாரிசரவாரிஶயாக்யஂ, மாஷாதிபிஃ ஸப்தபிஃ ஸஹ விருத்யதே| ஆநூபேஷ்வபி மத்யே விஶேஷாத்-அதிஶயேந, பயஸா ஸஹ மத்ஸ்யா விருத்யந்தே| யதோ மத்ஸ்யக்ஷீரே ஸ்வாதுரஸவிபாகித்வாந்மஹாபிஷ்யந்திநீ, ஶீதோஷ்ணயோகாச்ச பரஸ்பரவிருத்வே| மஸ்த்யேஷ்வபி சிலீசிமாக்யோ மத்ஸ்யஃ பயஸா ஸஹாத்யந்தவிருத்தஃ| ஸ புநஃ ஶகலீ லோஹிதாக்ஷஃ ஸர்வதோ லோஹிதராஜிஃ ப்ராயோ பூமௌ சரதி, ஸோऽத்யபிஷ்யந்திதமத்வாத்ஸுதராஂ விருத்தஃ| ஏஷ சாஹாரோऽநிர்திஷ்டவிகாரகாரீ யதோக்தாந் விஸ்போடாதீந் கரோதி| காலாந்தரேண ச சிகித்ஸாஂ விநா ப்ராணாநபி ஹரதி| கஶ்சிச்ச விருத்தாஹாரோ நிர்திஷ்டவிகாரகாரீ| யதா "உபோதகாऽதிஸாராய" இதி|

Adhikarana anUpamAMsasya mAShAdibhirvirodhaH payaso~amlAdibhirvirodhaH (31-32) · Śloka 32

விருத்தமம்லஂ பயஸா ஸஹ ஸர்வஂ பலஂ ததா||௩௧|| தத்வத்குலத்தவரககங்குவல்லமகுஷ்டகாஃ|௩௨|

ஸ௦-அம்லஂ த்ரவ்யஂ பயஸா ஸஹ ஸர்வஂ விருத்தம்| ஸர்வக்ரஹணஂ த்ரவாத்ரவக்ரஹணார்தம்| த்ரவஂ-காஞ்ஜிகாதி, அத்ரவஂ-சுக்ரிகாதிகமித்யர்தஃ| அந்யதா பயஸோ த்ரவஸமாநஜாதீயத்வாத் காஞ்ஜிகாத்யேவ த்ரவத்ரவ்யஂ விருத்யேத, ந சுக்ரிகாதிகமபி| நநு, ததீயயைவ ஸஹார்தோ லப்த ஏவ| யதா-"வாராஹஂ ஶ்வாவிதா நாத்யாத்" இத்யத்ர| ததஃ கிஂ ஸஹஶப்தேந| ஸத்யமேதத்| ஸஹக்ரஹணஂ து நியமார்தம்| ஸஹைகத்யமம்லேநோபயுஜ்யமாநஂ விருத்தம்| யதா த்வம்லேந கோரஸாதிநா க்ஷீரஶாகஸஂஜ்ஞவ்யஞ்ஜநகரணார்தஂ பயஃ ஸஂஸ்க்ரியதே ததா தஸ்ய த்ரவ்யாந்தரத்வாபத்தேர்விரோதோ நாஸ்தி| ததா, ததிக்ஷீராதிநா கதஂ பச்யதே தத்ராऽப்யவிரோத ஏவ, த்ரவ்யாந்தரத்வாத்| பூர்வஸ்யாऽபி ஸஹஶப்தஸ்யைவஂ ப்ராயமேவ ப்ரயோஜநமப்யூஹ்யமிதி| அபி ச, க்ஷீரே புக்தே உத்தரகாலமப்யம்லஂ ந போஜ்யமிதி ப்ரதிபாதநார்தஂ ச ஸஹக்ரஹணம்| ததா சோக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.)-"ஸர்வஂ சாம்லஂ பயஸா ஸஹைகத்யஂ ததுத்தரஂ வா விருத்தம்" இதி| பலஂ ததேதி| பலஂ-அக்ஷோடாதி ச, பயஸா ஸஹ விருத்தம்| ஸர்வஶப்தஃ ஸர்வத்ர ந ஸம்பந்தநீயஃ, யதோ ந ஸர்வஂ பலஂ பயஸா ஸஹாப்யவஹர்துஂ விருத்தம்| அபி து கிஞ்சிதேவ| ததா ச முநிஃ பரிஸஂக்யயைவாऽபடத்(ச.ஸூ.அ.௨௬|௮௬)- "ததாऽऽம்ராம்ராதகலகுசகரமர்தமோசதந்தஶடபதரகோஶாம்ரபவ்ய ஜாம்பவகபித்ததிந்திடீகபாலேவதாக்ஷோடபநஸநாரிகேரதாடிமாமலகாந்யேவஂ ப்ரகாராணி சாந்யாநி" இதி| தஸ்மாந்ந ஸர்வஂ பலஂ பயஸா ஸஹாப்யவஹர்துஂ விருத்தம், கிந்து முந்யுக்தமேவ| தத்வதிதி பலவத், குலத்தாதயஃ பயஸா ஸஹ விருத்தாஃ| வரகோ-வ்ரீஹிபேதஃ, "வரகோத்தாலக" இதி ப்ராகுக்தேஃ (ஹ.ஸூ.அ.௬|௯)| வல்லமகுஷ்டகௌ ஶிம்பீதாந்யவிஶேஷௌ| உபலக்ஷணஂ சேதம்| 'மாஷநிஷ்பாவாவபி' ஹி விருத்தௌ பயஸா ஸஹேதி ஸங்க்ரஹே (ஸூ.அ.௯) கதிதம்|

Adhikarana payoharItakayorvirodhaH (32) · Śloka 32

| பக்ஷயித்வா ஹரிதகஂ மூலகாதி பயஸ்த்யஜேத்||௩௨||

ஸ௦-பக்ஷயித்வேதி| ஹரிதகஂ மூலககுடேராதி புக்த்வா பயஸ்த்யஜேத், ந புநஃ ஶாகஂ மூலகாதி ஸ்நிக்தஸ்விந்நஂ ஶாகஸாதநேந ஸாதிதஂ புக்த்வா க்ஷீரஂ ந பக்ஷயேத்| ஏதஸ்மாதேவ ச ஜ்ஞாபகாத் மூலகாதீநாமுபயரூபத்வஂ வேத்யம், ஹரிதகத்வஂ ஶாகத்வஂ ச| ததா ச மூலகாதீநாஂ யதி ஶாகத்வப்ரஸித்திரேவாऽபவிஷ்யத், ததோ "ஹரிதகஂ மூலகாதி பக்ஷயித்வா" இதி தந்த்ரகந்நாவக்ஷ்யத்| தஸ்மாந்மூலகஸ்ய ஹரிதகத்வஂ ஶாகத்வஂ ச ஜ்ஞேயம்| லஶுநேந ஸஹ க்ஷீரஸ்ய ப்ரயோகோ ய உக்தஃ (ஹ.சி.அ.௯௪|௪௫)-"ஸாதயேச்சுத்துஶுஷ்கஸ்ய லஶுநஸ்ய சதுஃபலம்|" இதி| ஸ ந விருத்தஃ, அக்ந்யாதிஸம்பர்காத்ரவ்யாந்தரத்வாபத்தேஃ|

Adhikarana varAhashvAvidhoH pRuShatakukkuTayordagdhA AmamAMsapittayoH mAShasUpamUlakayoH avikusumbhashAkayoH bisavirUdakayoH lakucaphalasya mAShAdibhiH kadalIphalasya takradibhiH kAkamAcyAH kaNAdibhiH (33-36) · Śloka 36

வாராஹஂ ஶ்வாவிதா நாத்யாத்தத்நா பஷதகுக்குடௌ| ஆமமாஂஸாநி பித்தேந, மாஷஸூபேந மூலகம்||௩௩|| அவிஂ குஸும்பஶாகேந, பிஸைஃ, ஸஹ விரூடகம்| மாஷஸூபகுடக்ஷீரதத்யாஜ்யைர்லாகுசஂ பலம்||௩௪|| பலஂ கதல்யாஸ்தக்ரேண தத்நா தாலபலேந வா| கணோஷணாப்யாஂ மதுநா காகமாசீஂ குடேந வா||௩௫|| ஸித்தாஂ வா மத்ஸ்யபசநே பசநே நாகரஸ்ய வா| ஸித்தாமந்யத்ர வா பாத்ரே காமாத்தாமுஷிதாஂ நிஶாம்||௩௬||

ஸ௦-ஶ்வாவிதா-ஸேதாமாஂஸேந ஸஹ, வாராஹஂ மாஂஸஂ நாத்யாத்| அக்ரேऽபி நாத்யாதிதி க்ரியாயோகோ யாவத்த்யஜேதிதி க்ரியாந்தரம்| பஷதகுக்குடௌ தத்நா ஸஹ நாத்யாத்| ஆமாநி-அபக்வாநி மாஂஸாநி பித்தேந ஸஹ| மாஷஸூபேந ஸஹ மூலகம்| ஆவிஂ-மேஷஂ, குஸும்பஶாகேந ஸஹ| விரூடகஂ-அங்குரிததாந்யஂ, பிஸைஃ ஸஹ| மாஷஸூபாதீநாமந்யதமேந ஸஹ லகுசபலம்| கதல்யாஃ பலஂ தக்ரேண ஸஹ, தத்நா வா, தாலபலேந வா| கணோஷணாப்யாஂ ஸஹ காகமாசீம், கேவலேந மாக்ஷிகேண ஸஹ காகமாசீம், குடேந வா ஸஹ காகமாசீம், மத்ஸ்யாஃ பச்யந்தே யஸ்மிந் பாண்டே தத்ர வா ஸித்தாஂ காகமாசீம், நாத்யாத்| நாகரஸ்ய வா பசநே-ஶுண்டீபாகபாண்டே ஸித்தாஂ காகமாசீம், ததாऽந்யத்ர வா பாஜநே யதாருசிஸித்தாஂ காமாத்தாஂ காகமாசீஂ, ரத்ரிமுஷிதாஂ-பர்யுஷிதாஂ, நாத்யாத்|

Adhikarana pippalyAH matsyanistalanasnehena sarShiShaH kAMsye dashAhamuShitasya uShNArUShkarayoH (37) · Śloka 37

மத்ஸ்யநிஸ்தலஸ்நேஹே ஸாதிதாஃ பிப்பலீஸ்த்யஜேத்| ` காஂஸ்யே தஶாஹமுஷிதஂ ஸர்பிருஷ்ணஂ த்வருஷ்கரே||௩௭||

ஸ௦- மத்யாநிஸ்தல்யந்தே- பஜ்யந்தே, யேந ஸ்நேஹேந ஸஹ- மத்ஸ்யநிஸ்தலஸ்நேஹஃ, தத்ர ஸாதிதாஃ பிப்பலீஸ்த்யஜேத், விருத்தத்வாத்| நாத்யாதிதி ப்ரகதேऽபி த்யஜேதிதி வசநஂ ந கேவலஂ நாத்யாத், லேபாதிகமபி ந குர்யாதிதி ப்ரதிபாதநார்தம்| உத்தரத்ராபி த்யஜேதித்யஸ்யாநுவத்தாவேததேவ தாத்பர்யம்| காஂஸ்யபாத்ரே தஶராத்ரமுஷிதஂ ஸர்பிஸ்த்யஜேத்| தஶாஹாதர்வாகவிருத்தமேவ| அருஷ்கரே- பல்லாதகவிஷயே, உஷ்ணஂ- அந்நபாநாதிகஂ த்யஜேத்| ததா, "பேயஂ நோஷ்ணோபசாரேண" இத்யநேந மத்யஸ்யோஷ்ணஂ நிஷித்தஂ| ததா, "உஷ்ணமுஷ்ணார்தமுஷ்ணே ச யுக்தஂ சோஷ்ணைஃ "இதி மாக்ஷிகஸ்ய| ததா, தத்நோ-"நைவாத்யாந்நிஶிநைவோஷ்ணஂ வஸந்தோஷ்ண" இத்யாதிபிஃ| தஸ்மாந்மதுமத்யததிபல்லாதகேஷ்வப்யுஷ்ணஂ விருத்தமித்யத்ராசார்யோ யுக்த்யா ப்ரத்யபாதயத்| ஸங்க்ரஹே து ஸ்பஷ்டஂ கத்வோக்தஂ (ஸூ. அ. ௯)-"மத்யமதுததிபல்லாதகேஷு சோஷ்ணஂ|" இதி|

Adhikarana BAsasya shUlasaMskArAt kampillasya takrasaMskArAt (38) · Śloka 38

பாஸோ விருத்யதே ஶூல்யஃ கம்பில்லஸ்தக்ரஸாதிதஃ| |௩௮|

ஸ௦- பாஸஃ-பக்ஷிவிஶேஷஃ ஶூல்யோ விருத்யதே, ஶூலே ஸஂஸ்கதோ பாஸஃ கதபக்திர்விருத்யத இத்யர்தஃ| ஶூல்ய இதி "ஶூலோகாத்யத்" இதி யத்| கம்பில்லஸ்தக்ரஸாதிதோ விருத்யதே| ஸங்க்ரஹே சாதோऽதிகமப்யுக்தம்| யதா (ஸூ.அ.௯)-"ஸௌவீரேண திலஶஷ்குலீ| க்ஷீரேண லவணம்| நவநீதேந ஶாகம்| நவபுராணமாமபக்வஂ சைகத்யம்| ததா ஸலிலாவகாஹஃ ஸஹஸோஷ்ணாபிதப்தஸ்ய த்வக்தஷ்ட்யபகாதாய தஷ்ணாதிவத்தயே ச| ததைவ பயஃபாநஂ ரக்தபித்தாய| ஶரீரேணாऽயஸ்தஸ்ய ஸஹஸாऽऽப்யவஹாரஶ்சர்திஷே குல்மாய வா| வாசா த்வாயஸ்தஸ்ய ஸ்வரஸாதாய|" இதி|

Adhikarana pAyasAdInAM mithaH saMyogAt (38) · Śloka 38

| ஏகத்யஂ பாயஸஸுராகஶராஃ ப்ரிவர்ஜயேத்||௩௮||

ஸ௦-ஏகத்யஂ-ஏகத்ர, பாயஸஸுராகஶராஸ்த்யஜேத்| ஏகத்யமிதி "ஏகாத்தோ த்யமுஞ்" இதி த்யமுஞ்|

Adhikarana madhvAdInAM mithaH saMyuktAnAm (39) · Śloka 39

மதுஸர்பிர்வஸாதைலபாநீயாநி த்விஶஸ்த்ரிஶஃ| ஏகத்ர வா ஸமாஂஶாநி விருத்யந்தே பரஸ்பரம்||௩௯||

ஸ௦-மத்வாதீநி ஸமாஂஶாநி-துல்யப்ரமாணாநி, மிதோ விருத்யந்தே| கதம் ? த்வே வா, த்ரீணி வா, ஏகத்ர வா ஸர்வாணி| யதா-மதுஸர்பிஷீ, மதுவஸே, மதுதைலே, மதுஸர்பிர்வஸாஃ, மதுஸர்பிர்வஸாதைலாநி, இத்யேவமாதீநி| நநு, யத்யேவஂவிதோ விரோத உச்யதே தத்கதமகஸ்த்யலேஹே (ஹ.சி.அ.௩|௧௨௮)-"குடவஂ ச பதக்கதாத்| தைலாத்ஸபிப்பலீசுர்ணாத்ஸித்தஶீதே ச மாக்ஷிகாத்||" இதி தைலகதமதூநாஂ துல்யாஂஶாநாஂ ப்ரயோகஃ ? ப்ரூமஃ| கேவலாநாஂ மத்வாதீநாஂ ஸமாஂஶாநாமுபயோகோ விருத்தஃ ந து த்ரவ்யாந்தரஸஂயுக்தாநாம்| அபி து த்ரவ்யாந்தரஸஂயுக்தாநாஂ தேஷாஂ ஸஂயோகஸஂஸ்காராதிவஶாத்விஶிஷ்டகுணாந்தரோத்பத்திர்தஷ்டா| தஸ்மாதகஸ்த்யலேஹாதௌ த்ரவ்யாந்தரஸஂயோகாதிவஶாதவிருத்த ஏவ|

Adhikarana madhvAjyayordivyAnupAnAt madhupuShkarabIjayoH madhumaireyashArkarANAm kShaireyasya manthAnupAnAt hAridrakaTutailayoH (40-41) · Śloka 41

பிந்நாஂஶே அபி மத்வாஜ்யே திவ்யவார்யநுபாநதஃ| மதுபுஷ்கரபீஜஂ ச, மதுமைரேயஶார்கரம்||௪௦|| மந்தாநுபாநஃ க்ஷைரேயோ, ஹாரித்ரஃ கடுதைலவாந்| |௪௧|

ஸ௦-பிந்நாஂஶே அபி மத்வாஜ்யே திவ்யவார்யநுபாநேந விருத்யேதே| ததீயார்தே தஸிப்ரத்யயஃ| அபிஶப்தாந்ந கேவலஂ ஸமாஂஶ இத்யர்தஃ| மது-மாக்ஷிகஂ, புஷ்கரபீஜஂ சைகத்யஂ விருத்யதே| ததா, மதுமார்த்வீகஂ, மைரேயஂ-கர்ஜூராஸவஂ, ஶார்கரஂ-ஶர்கரயா கதஂ மத்யஂ, ஏததேகத்ரோபயுக்தஂ விருத்யதே| க்ஷைரேயஃ-பாயஸோ, மந்தாநுபாநோ விருத்தஃ| மந்தோऽநுபாநஂ யஸ்ய ஸ ஏவம்| க்ஷைரேய இதி "க்ஷீராட்டஞ்" இதி டஞ்| ஹாரித்ரஃ-குப்ரஸவஃ ஶாகவிஶேஷஃ ஸர்பச்சத்ராநுகாரீ பீதாபாஸஃ, கடுதைலவாந்-ஸர்ஷபதைலபஷ்டோ, விருத்தஃ|

Adhikarana upodakAyAstilakalkasaMskAreNa (41) · Śloka 41

| உபோதகாऽதிஸாராய திலகல்கேந ஸாதிதா||௪௧||

ஸ௦-உபோதகா திலகல்கேந ஸாதிதாऽதிஸாராய| தாதர்த்யே சதுர்த்யத்ர| அர்தோ-நிமித்தம், தஸ்மை இதஂ-ததர்தம், ததர்தமேவதாதர்த்யம்| தேநாதீஸாரகாரணமித்யயமர்தோ ஜாயதே|

Adhikarana balAkAyA varAhavasABarjanAt (42) · Śloka 42

பலாகா வாருணியுக்தா குல்மாஷைஶ்ச விருத்யதே| பஷ்டா வராஹவஸயா ஸைவ ஸத்யோ நிஹந்த்யஸூந்||௪௨||

ஸ௦-பலாகா-பக்ஷிஜாதிஃ, வாருண்யா-ப்ரஸந்நயா யுக்தா, விருத்தா| குல்மாஷைஃ-நாதிஸ்விந்நமுத்காதிபிஶ்ச ஸஹ விருத்யதே| ஸைவ பலாகா, வராஹவஸயா பஷ்டா ஸத்யஃ-தத்க்ஷணாதேவ, ப்ராணாந் மாரயதி|

Adhikarana tittiryAdInAM saMskAravisheShAt (43) · Śloka 43

தத்வத்தித்திரிபத்ராட்யகோதாலாவகபிஞ்ஜலாஃ| ஏரண்டேநாக்நிநா ஸித்தாஸ்தத்தைலேந விமூர்ச்சிதாஃ||௪௩||

ஸ௦-தித்திர்யாதய ஏரண்டேநாக்நிநா ஸித்தாஃ, தத்தைலேந-ஏரண்டதைலேந, விமூர்ச்சிதாஃ-பஹுஶோ பஷ்டாஃ, தத்வத்-பலாகாவத் ஸத்யோ ஜீவிதஹராஃ| பத்ராட்யோ-மயூரஃ|

Adhikarana hArItasya saMskAravisheShAt (44) · Śloka 44

ஹாரீதமாஂஸஂ ஹாரித்ரஶூலகப்ரோதபாசிதம்| ஹரித்ராவஹ்நிநா ஸத்யோ வ்யாபாதயதி ஜீவிதம்||௪௪||

ஸ௦-ஹாரீதஸ்ய-பக்ஷிவிஶேஷஸ்ய, மாஂஸஂ ஹாரித்ரஶூலகே ப்ரோதஂ- ஆஸக்தஂ, ச தத்பாசிதஂ ச ஹாரித்ராக்நிநா ஸத்யோ ஜீவிதஂ ஹந்தி|

Adhikarana hAritasya BasmAdisaMyogAt (45) · Śloka 45

பஸ்மபாஂஶுபரித்வஸ்தஂ ததேவ ச ஸமாக்ஷிகம்| |௪௫|

ஸ௦-ததேவ-ஹாரீதமாஂஸஂ, பஸ்மபாஂஶுபரித்வஸ்தஂ ஸமாக்ஷிகஂ விருத்தம்| பஸ்ம ச பாஂஶுஶ்ச பஸ்மபாஂஶூ,-பூதிரேணூ, தாப்யாஂ பரித்வஸ்தஂ-தூஸரிதம்| ஸித்தஸாரே சோக்தம்-"ந ஜாது கடுதைலேந பஷ்டாமத்யாதுபோதகாம்| ப்ரியங்குகல்கதிக்தாங்கஃ பாயஸஂ ந ஸமாசரேத்||" இதி|

Adhikarana virUddhasya sAmAnyalakShaNAm (45-46) · Śloka 46

| யத்கிஞ்சித்தோஷமுத்க்லேஶ்ய ந ஹரேத்தத்ஸமாஸதஃ||௪௫|| விருத்தஂ| |௪௬|

த்ரவ்யாணாமாநந்த்யாத் ப்ரதிபதோக்த்யாऽஶேஷவிருத்தஸங்க்ரஹஃ கர்துமஶக்யஃ, இதி தத்ஸங்க்ரஹார்தஂ வ்யாபி லக்ஷணமாஹ- ஸ௦-யத்கிஞ்சித்-அந்நபாநமௌஷதஂ வா, தோஷமுத்க்லேஶ்ய-ஸ்வஸ்தாநாத்ஸஞ்சலய்ய, ந ஹரேத்-பஹிர்ந நிஷ்காஸயேத், தத்ர ஸமாஸதஃ ஸஂக்ஷேபதோ விருத்தம்|

Adhikarana virUddhajavyAdhInAM pratIkAraH (46) · Śloka 46

ஶுத்திரத்ரேஷ்டா ஶமோ வா தத்விரோதிபிஃ| |௪௬|

ஸ௦-ஶுத்திரத்ரேஷ்டா| அத்ர-விருத்த்தாஹாரகதே விகாரே, ஶுத்திஃ வமநவிரேகாதிரூபா, இஷ்டா-ஶ்ரேஷ்டா| குபிததோஷஸமூஹஸ்ய வமநாதிபிர்நிர்ஹரணாத்தந்நிர்ஹாரே சாரோக்யோத்பத்திஃ| ஶமோ வேதி| ந கேவலஂ ஶுத்திரிஷ்டா, ஶமஶ்சேஷ்டஃ| கைஃ? தேஷாஂ-வைரோதிககோபிததோஷாணாஂ தத்கதாநாஂ வா விஸ்போடாதீநாஂ விகாராணாஂ, விரோதிபிஃ-ப்ரதிபக்ஷபூதைரோஷதைஃ|

Adhikarana anutpannAnAM pratibandhahetuH pratIkAraH (46) · Śloka 46

ந ச ஶோதநஶமநரூப ஏவோபக்ரமோऽத்ரேத்யாஹ- | த்ரவ்யைஸ்தைரேவ வா பூர்வஂ ஶரீரஸ்யாபிஸஂஸ்கதிஃ||௪௬||

ஸ௦-தைரேவ-வைரோதிககுபிததோஷப்ரதிபக்ஷபூதைர்த்ரவ்யைஃ, பூர்வஂ-ப்ரதமஂ, யா ஶரீரஸ்யாபிஸஂஸ்கதிஃ, ஸா ச விருத்தாஹாரகதே விகாரே ப்ரஶஸ்தேதி| யதா,-மாக்ஷிகஹரீதக்யாதிநா பித்தஶ்லேஷ்மஹரணௌஷதேந ஸந்ததஶீலநாதபிஸஂஸ்கதே தேஹே பித்தஶ்லேஷ்மகரஂ விருத்தமுபயுக்தஂ ஸத்விகர்துமஶக்தம்| ஏததுக்தஂ பவதி,-விருத்தப்ரதிபக்ஷகுணவதா த்ரவ்யேண தேஹஸ்ததா தார்ட்யஂ க்ராஹிதோ யதா விருத்தமபி த்ரவ்யஂ விகாரஂ கர்துஂ நாலம்|

Adhikarana vyAyAmAdInAmanutpattihetutvam (47) · Śloka 47

வ்யாயாமஸ்நிக்ததீப்தாக்நிவயஃஸ்தபலஶாலிநாம்| விரோத்த்யபி ந பீடாயை ஸாத்ம்யமல்பஂ ச போஜநம்||௪௭||

ஸ௦-வ்யாயாமோ வித்யதே யேஷாமிதி "அர்ஶஆதித்வாத்" அச்| வயஃஸ்தாஃ-தருணாஃ| பலேந ஶாலிதுஂ-ஶ்லாகிதுஂ ஶீலஂ யேஷாஂ தே-பலஶாலிநஃ| ஸ்நிக்தாஃ ஸ்நிக்தவஷ்யாஹாரஸாத்ம்யாஃ| வ்யாயாமிநாஂ விரோத்யபி போஜநஂ ந பீடாயை-ந ரோகோத்பத்தயே| ஏவஂ ஸ்நிக்தாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தஃ கார்யஃ| கேசித் "வ்யாயாமி" இதி படந்தி| ததா, விருத்தமப்யந்நஂ யதப்யாஸாத் ஸாத்ம்யஂ-ஸாத்மீபூதஂ, ததா, அல்பஂ-அல்பமாத்ரயா ச யத்போஜநஂ, தச்ச விருத்தமபி ந பீடாயை இதி யோஜ்யம்| அத யத்யபத்யமபி ஸாத்ம்யதாஂ ப்ராப்தஂ தத்கிஂ த்யாஜ்யஂ ந வா? கதஂ ச த்யாஜ்யஂ ? கதஂ ச பத்யஂ போஜ்யஂ? இத்யாஹ-

Adhikarana sAtmyIkaraNe kramaH (48) · Śloka 48

பாதேநாபத்யமப்யஸ்தஂ பாதபாதேந வா த்யஜேத்| நிஷேவேத ஹிதஂ தத்வதேகத்வித்ர்யந்தரீகதம்||௪௮||

ஸ௦-அபத்யஂ-அஹிதமந்நஂ பாநஂ வா யல்லங்கநப்லவநஜாகரணஸ்வப்நாதிகஂ வா சேஷ்டிதமஹிதமப்யஸ்தஂ தத் பாதேந-சதுர்தாஂஶேந த்யஜேத், அஹிதபலத்வாத்| தத்தி ஶரீரோசிதமப்யபத்யத்வாதுதர்கே தோஷாய ஸம்பத்யதே, ந குணாய| யதி து ததபத்யமப்யஸ்தஂ ததா ஸாத்ம்யீபூதஂ யஸ்மிஂஶ்சதுர்தாஶேநாऽபி த்யஜ்யமாநேந ஶரீரபாதா ஶங்க்யதே வஹ்நிமாந்த்யாத்வா, ததா பாதபாதேந-ஷோடஶாஂஶேந வா த்யஜேத்| இதி வாஶப்தார்தஃ| தேந துல்யஂ வர்ததே-தத்வத்,-தேநைவ க்ரமேண பாதேந பாதபாதேந வா, ஹிதஂ நிஷேவேத-ஶீலயேத்| கதமேதத்த்வயமப்யபத்யபத்யரூபஂ த்யாஜ்யஂ நிஷேவ்யஂ ச ? இத்யாஹ-ஏகேத்யாதி| ஏகஶ்ச த்வௌ ச த்ரயஶ்ச தைரந்தரீகதம்| ஏகத்வித்ரிபிரந்நகாலைர்வ்யவதாநஂ கத்வா [யதா பவதி ததா] அபத்யஂ பாதேந பாதபாதேந வா த்யஜேத்| தத்வத் ஹிதஂ ஸேவேத| ஏகத்வித்ர்யந்தரீகதமிதி க்ரியாவிஶேஷணத்வாதத்ர நபுஂஸகலிங்கத்வம்| அதுநைததேவ ஸ்பஷ்டீகத்யோச்யதே| அபத்யாத்பாடலவ்ரீஹ்யாதேரப்யஸ்தாத்பாதமேகஂ த்யக்த்வாऽநுசிதாத்பத்யாத்ரக்தஶால்யாதேஸ்தமேவ பாதஂ தத்த்வா சதுஷ்பாத்த்வஂ ஸம்பாத்ய யோஜ்யம்| ஏவமந்நகாலமேகமதிவாஹயேத்| ஏவஂ பாதேநாபத்யமப்யஸ்தஂ த்யக்தஂ பவதி| பத்யஂ சாநுசிதஂ நிஷேவிதஂ பவதி| ததோ த்விதீயேऽந்நகாலே ஸர்வமபத்யஂ யோஜநீயம்| ஏவமேகேநாந்நகாலேநாபத்யபாதோऽந்தரீகதஃ| ததஸ்ததீயேऽப்யுசிதாதபத்யாத் பாதத்வயமபாஸ்யாநுசிதாத்பத்யாத் பாதத்வயமுபயுஜ்ய, ததஶ்சதுர்தே ஸர்வமபத்யஂ போஜ்யஂ பஞ்சமே ச| ஏவமந்நகாலத்வயேந பத்யபாதத்வயஸஹிதமபத்யபாதத்வயமந்தரீகதம்| ததஃ ஷஷ்டேऽந்நகாலே பாதமுசிதாதபத்யாத் பாதத்ரயமநுசிதாத்பத்யாத்புக்த்வா, ஸப்தமாஷ்டமநவமாந்நகாலேஷு ஸர்வமபத்யஂ போஜ்யம்| ஏவமந்நகாலத்ரயேணாபத்யமந்தரீகதம்| ததோ தஶமேऽந்நகாலே ஸர்வஂ பத்யஂ ஸேவநீயம்| ஏவஂ பாதபாதேநாப்யயமேவ க்ரமஃ| ஸ்பஷ்டார்தஂ ச திக்ப்ரதஶர்யதே| யதா-யவகாதேஃ ஷோடஶாஂஶஂ த்யக்த்வாऽநுசிதாச்சால்யாதேஃ பத்யாத்ஷோடஶாஂஶமேவ தத்த்வா சதுஷ்பாத்த்வஂ ஸம்பாத்ய போஜ்யம்| ஏவமபத்யமப்யஸ்தஂ பாதபாதேந த்யக்தஂ பவதி பத்யஂ சாநுசிதஂ நிஷேவிதஂ பவதி| த்விதீயேऽந்நகாலே ஸர்வமபத்யஂ ஸேவ்யம்| ஏவமேகே (நாந்நகாலே) நாபத்யஷோடஶாஂஶோऽந்தரீகதஃ| ததஸ்ததீயேऽப்யுசிதாதபத்யாத் பாதபாதத்வயமபாஸ்யாநுசிதாத்பத்யாத் பாதபாதத்வயஂ தத்த்வா சதுஷ்பாத்த்வஂ ஸம்பாத்ய ஸேவ்யம்| ததஶ்சதுர்தே பஞ்சமே சாந்நகாலே ஸர்வமபத்யஂ போஜ்யம்| ஏவஂ காலத்வயேந பாதபாதத்வயமபத்யஸ்யாந்தரீகதம்| ததஃ ஷஷ்டேऽந்நகாலேऽநுசிதாத்பத்யாத் பாதபாதத்ரயமுசிதாதபத்யாத் பாதபாதாஸ்த்ரயோதஶேதி போஜ்யம்| ததஃ ஸப்தமாஷ்டமநவமாந்நகாலேஷு ஸர்வமபத்யஂ போஜ்யம்| ஏவஂ காலத்ரயேணாந்தரீகதம்| ததோ தஶமேऽந்நகாலே பத்யாதநுசிதாத் பாதபாதாஶ்சத்வாரஃ, அபத்யபாதபாதா த்வாதஶேதி போஜ்யம்| தத ஏகாதஶேऽந்நகாலே ஸர்வமபத்யஂ போஜ்யம்| தத ஏகேநாந்நகாலேநாந்தரீகதம்| ஏவமந்நகாலத்வயத்ரயாந்தரிதஂ ச தாவத்யோஜ்யம், யாவத்பத்யஸ்ய ஷோடஶபாதாஃ ஸேவ்யதயா ஸம்பத்யந்தே|

Adhikarana akrameNa sAtmyIkaraNe doShaH (41) · Śloka 41

ஏவமநேந க்ரமேணாபத்யதோஷாஸ்த்யக்தாஃ பீடாயை ந பவந்தி, பத்யகுணாஶ்ச ஸஂவர்திதாஃ ஸ்திரதாஂ ப்ராப்நுவந்தி| இத்யத ஆஹ அபத்யமபி ஹி த்யக்தஂ ஶீலிதஂ பத்யமேவ வா| ஸாத்ம்யாஸாத்ம்யவிகாராய ஜாயதே ஸஹஸாऽந்யதா||௪௧||

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், ஸஹஸா-க்ரமமிமமநாலோச்ய, அந்யதா உக்தவித்யதிக்ரமேண, அபத்யமபி த்யக்தஂ ஸாத்ம்யவிகாராய ஜாயதே| பத்யமேவ வா ஸஹஸா ஶீலிதமஸாத்ம்யவிகாராய ஜாயதே| ஸாத்ம்யாஸாத்ம்யாப்யாஂ விகாரஃ-ஸாத்ம்யாஸாத்ம்யவிகாரஃ, தஸ்மை "க்ல்ற்பிஸம்பத்யமாநே" இதி சதுர்தீ|

Adhikarana krameNa sAtmyIkaraNe guNAH (50) · Śloka 50

க்ரமேண த்வபத்யத்யாகபத்யஶீலநே விதீயமாநே குணாய ஸ்யாதாமிதி தர்ஶயதி க்ரமேணாபசிதா தோஷாஃ க்ரமேணோபசிதா குணாஃ| ஸந்தோ யாந்த்யபுநர்பாவமப்ரகம்ப்யா பவந்தி ச||௫௦||

ஸ௦-தோஷாஃ அபத்யாப்யாஸஜாஃ, க்ரமேண-பூர்வோக்தேந, அபசிதாஃ-க்ஷயஂ நீதாஃ, குணாஶ்ச-பத்யோபயோகஜாஃ, க்ரமேண-பூர்வோக்தேநைவ, உபசிதாஃ-வத்திஂ நீதாஃ ஸந்தஃ, புருஷாணாஂ யதாஸங்க்யமபுநர்பாவஂ யாந்தி தோஷாஃ| குணாஶ்சாப்ரகம்ப்யாஃ-ஸ்திரா பவந்தி|

Adhikarana apathyasya sAtmyIkaraNaniShedhaH (51) · Śloka 51

ஸாம்ப்ரதமஹிதாஹாரஸேவநஂ ஸதா த்யாஜ்யமிதி ஸத்யுக்திஂ தர்ஶயதி அத்யந்தஸந்நிதாநாநாஂ தோஷாணாஂ தூஷணாத்மநாம்| அஹிதைர்தூஷணஂ பூயோ ந வித்வாந் கர்துமர்ஹதி||௫௧||

ஸ௦-தோஷாணாமஹிதைஃ-ஆஹாராதிபிஃ தூஷணஂ கர்துஂ வித்வாந்-பண்டிதோ, நார்ஹதி-ந யுஜ்யதே| கிம்பூதாநாம்? அத்யந்தஂ-அதிஶயேந, ஸந்நிதாநஂ-நிகடத்வஂ, யேஷாஂ தோஷாணாஂ த ஏவஂ தேஷாம்| ததா, தூஷணாத்மநாஂ-தூஷணஸ்வபாவாநாம்|

Adhikarana yuktiprayojitairAhArAdiBiH sharIradhAraNam (52) · Śloka 52

ஏதத்ப்ரஸங்கேந சேதமாஹ ஆஹாரஶயநாப்ரஹ்மசர்யேர்யுக்த்யா ப்ரயோஜிதைஃ| ஶரீரஂ தார்யதே நித்யமாகாரமிவ தாரணைஃ||௫௨||

ஸ௦-ஆஹாரஃ-அந்நபாநஸேவா| ஶயநஂ-ஸ்வப்நஃ| அப்ரஹ்மசர்யஂ ஸ்த்ரீணாஂ ஸேவா| ஆஹாராதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஏதைர்யுக்த்யா ப்ரயோஜிதைஃ ஶரீரஂ ஸததஂ தார்யதே| கிமிவ கைஃ? ஆகாரஂ-கஹமிவ, தாரணைஃ ஸ்தம்பைர்யதா|

Adhikarana tatrAhArasyAtideshaH (2) · Śloka 2

ஆஹாரோ வர்ணிதஸ்தத்ர தத்ர தத்ர ச வக்ஷ்யதே| ||௨||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு த்ரிஷு மத்யாத், ஆஹாரோ வர்ணிதஃ-துசர்யாயாஂ த்ரவாந்நஸ்வரூபவிஜ்ஞாநீயயோஶ்ச| தத்ர தத்ர ச-ஶாஸ்த்ரபாகே ஜ்வரசிகித்ஸாதௌ ச, வக்ஷ்யதே|

Adhikarana nidrAyattaM sukhaduHkhAdikam (53-54) · Śloka 54

ஶயநாப்ரஹ்மசர்யயோஸ்த்விஹைவ விதிஂ வக்துகாம ஆஹ- | நித்ராயத்தஂ ஸுகஂ துஃகஂ புஷ்டிஃ கார்ஶ்யஂ பலாபலம்||௫௩|| வஷதா க்லீபதா ஜ்ஞாநமஜ்ஞாநஂ ஜீவிதஂ ந ச| |௫௪|

ஸ௦-நித்ராயத்தஂ-நித்ராதீநம்| ஸுகஂ-ஆரோக்யம்| துஃகஂ-ரோகஃ| ததா, புஷ்ட்யாதி ச| ஜீவிதஂ ந ச ஜீவிதமிதி ஸம்பந்தஃ| அஜீவிதேந-மரணேந யோகோ பவதீத்யர்தஃ|

Adhikarana nidrAyAshcaturvidhatvam (54-55) · Śloka 55

ஸாம்ப்ரதஂ துஷ்டநித்ராஂ நிர்திஶதி- | அகாலேऽதிப்ரஸங்காச்ச ந ச நித்ரா நிஷேவிதா||௫௪|| ஸுகாயுஷீ பராகுர்யாத் காலராத்ரிரிவாபரா| |௫௫|

ஸ௦-அகாலே நிஷேவிதாऽதி ச நிஷேவிதா ந ச நிஷேவிதா நித்ரா ஸுகஂ-ஆரோக்யலக்ஷ்ணம், ஆயுஶ்ச-ஜீவிதம், தே ஸுகாயுஷீ பராகுர்யாத்-நாஶயேத்| கேவ? அபரா காலராத்ரிரிவ|

Adhikarana caturvidhAyAH svarUpam (55-56) · Śloka 56

அத நித்ராகுணப்ரஸங்கேந தத்ப்ரதிபக்ஷபூதஸ்ய ஜாகரணஸ்யாபி குணமாஹ | ராத்ரௌ ஜாகரணஂ ரூக்ஷஂ, ஸ்நிக்தஂ ப்ரஸ்வபநஂ திவா||௫௫|| அரூக்ஷமநபிஷ்யந்தி த்வாஸீநப்ரசலாயிதம்| |௫௬|

ஸ௦-அபிஶப்தாவத்ர ஸாமர்த்யலப்தௌ போத்தவ்யௌ| தேந ராத்ராவபி ஜாகரணஂ ரூக்ஷம், திவா த்வாக்நேயமத்யர்தஂ ரூக்ஷஂ காலேநாஹிதபலத்வாத்| ததா, ப்ரஸ்வபநஂ திவாऽபி ஸ்நிக்தம், ராத்ரௌ து ஸௌம்யே காலேऽதிஶயேந ஸ்நிக்தமித்யவதிஷ்டதே| அபிஶப்தாப்யாமந்தரேண து ராத்ராவேவ ஜாகரணஂ ரூக்ஷம், திவா து ஸ்நிக்தமித்யர்தோ ஜாயதே| வ்யவச்சேத்யபலத்வாத்வாக்யாநாம்| ஏவஂ திவஸ ஏவ ஸ்நிக்தஂ ப்ரஸ்வபநம், ராத்ரௌ து ரூக்ஷமிதி| ந சைதத்யுஜ்யதே| யதி ஜாகரணஂ ஸதா ரூக்ஷஂ நாபவிஷ்யத், தத்கதமிதமுபபத்ஸ்யதே ? "பஹுமேதஃகபாஃ ஸ்வப்யுஃ ஸ்நேஹநித்யாஶ்ச நாஹநி| விஷார்தஃ கண்டரோகீ ச நைவ ஜாது நிஶாஸ்வபி||" இதி| ஏஷாஂ ஹ்யாபதர்பணமேவ ஹிதம்| யச்சாபதர்பணஂ ததவஶ்யஂ ரூக்ஷம்| தஸ்மாதேதைரபதர்பணஸ்வபாவஂ ஜாகரணமேவ ஸேவ்யம்| ததா, "க்ரீஷ்மே வாயுசயாதாநரௌக்ஷ்யராத்ர்யல்பபாவதஃ| திவாஸ்வப்நோஹிதோऽந்யஸ்மிந் கபபித்தகரோ ஹி ஸஃ|| முக்த்த்வா து பாஷ்யயாநாத்வமத்யஸ்த்ரீபாரகர்மபிஃ| க்ரோதஶோகபயைஃ க்லாந்தாந் ஶ்வாஸஹித்மாதிஸாரிணஃ|| வத்தபாலாபலக்ஷீணக்ஷததட்ஶூலபீடிதாந்| அஜீர்ண்யபிஹிதோந்மத்தாந் திவா ஸ்வப்நோசிதாநபி||" ததேதேஷாஂ ஸந்தர்பணார்ஹத்வாத்ஸந்தர்பணமேவ ஹிதம்| யச்ச ஸந்தர்பணஂ ததவஶ்யஂ ஸ்நிக்தம்| தஸ்மாதேதைஃ ஸந்தர்பணஸ்வபாவமேவ ஸதா ப்ரஸ்வபநஂ ஸேவ்யம்| ஏவஂ ச பூர்வமேவ வ்யாக்யாநஂ யுக்தம்| ப்ரஸ்வப்நஜாகரணக்ரியயோரத்ரவ்யயோரபி ரூக்ஷஸ்நிக்தத்வமுபசாராதுபபந்நம்| யதா,-ரூக்ஷஂ த்ரவ்யஂ குக்குல்வாதி கபமேதஃப்ரபதீந் ஸௌம்யாந் பாவாந் க்ஷபயதி, ததைவ யதா ஜாகரணமபி தத்க்ஷபயத்தஷ்டஂ ததா தத்ரூக்ஷகார்யகரணாதரூக்ஷமபி ரூக்ஷமித்யுபசர்யதே| ததா, ப்ரஸ்வபநாதர்வாக் கபமேதஃப்ரபதீநாஂ ஸோம்யாநாஂ பாவாநாஂ ஸ்வஹேதோருத்பாதஸ்ததா நோபலப்யதே, யதா ப்ரஸ்வபநாதநந்தரம்| தஸ்மாத்ப்ரஸ்வபநமஸ்நிக்தமபி ஸ்நிக்தமித்யுபசர்யதே| ப்ரசல இவாசரதீதி க்யஙந்தாந்நிஷ்டா| ஆஸீநஸ்ய உபவிஷ்டஸ்ய, ப்ரசலாயிதஂ-அவகூர்ணிதஂ,-ஆஸீநப்ரசலாயிதம், ந து ப்ரஸ்வபநஂ ஸர்வஸர்விகயா| யேந ஸ்நேஹநஹேதுஃ ஸ்யாத்| ரூக்ஷகார்யா கரணாதரூக்ஷம்| அநபிஷ்யந்தி து விஶேஷேண| ஆஸீநப்ரசலாயிதஂ புநரீதக்ரூபமித்யர்தஃ|

Adhikarana divAsvapnasyApavAdaH (56-59) · Śloka 59

யதி ஸ்நிக்தத்வாதபிஷ்யந்தீ திவாஸ்வப்நஃ, தத்கிஂ கதாசிதபி ந கார்யஃ? இத்யாஹ- க்ரீஷ்மே வாயுசயாதாநரௌக்ஷ்யராத்ர்யல்பபாவதஃ||௫௬|| திவாஸ்வப்நோ ஹிதோऽந்யஸ்மிந் கபபித்தகரோ ஹி ஸஃ| முக்த்வா து பாஷ்யயாநாத்வமத்யஸ்த்ரீபாரகர்மபிஃ||௫௭|| க்ரோதஶோகபயைஃ க்லாந்தாந் ஶ்வாஸஹித்மாதிஸாரிணஃ| வத்தபாலாபலக்ஷீணக்ஷததட்ஶூலபீடிதாந்||௫௮|| அஜீர்ண்யபிஹதோந்மத்தாந் திவாஸ்வப்நோசிதாநபி| தாதுஸாம்யஂ ததா ஹ்யேஷாஂ ஶ்லேஷ்மா சாங்காநி புஷ்யதி||௫௯||

ஸ௦-க்ரீஷ்மகாலே திவாஸ்வப்நோ ஹிதஃ| யதஸ்தஸ்மிந் காலே பவநச்சயோ பவதி| ஆதாநஸ்ய ச பரிபுஷ்டத்வாததிரௌக்ஷ்யஂ பவதி| ராத்ரயஶ்சநித்ராஸமாப்த்யயோக்யா அல்பா பவந்தி| திவாஸ்வப்நஶ்ச ஸந்தர்பகஃ| க்ரீஷ்மாதபரஸ்மிந் காலே கபபித்தகரஃ| ஸோऽசிந்த்யத்வாத்தேதுப்ரபாவஸ்ய| பாஷ்யாதிக்லாந்தாதீந் முக்த்வா-வர்ஜயித்வா| தேநைததுக்தஂ பவதி,-க்ரீஷ்மாதபரஸ்மிந்நபி காலே ஸ்வப்ந ஏஷாஂ ஹித ஏவ| யாநஂ அஶ்வாதி| க்ஷதஃ-கட்காதிச்சிந்நஃ| அபிஹதோ-லகுடாதிநா| திவாஸ்வப்நோசிதாஃ-ஶீலிததிவாஸ்வப்நாஃ| தத்ர பாஷ்யாதிக்லாந்தாநாஂ பவநகோபாத் ஸ்வப்நோऽநுஜ்ஞாதஃ| ஶ்வாஸஹித்மாதீநாஂ வேகவிஸ்மரணார்தம்| வத்தாதீநாஂ யதாயதஂ ஸந்தர்பணார்தஂ வேகவிஸ்மரணார்தஂ ச| அஜீர்ணிநாஂ திவாஸ்வப்நோசிதாநாஂ ச தாதுவைஷம்யபரிஹாரார்தஂ திவாஸ்வப்நோऽநுமதஸ்தந்த்ரகதா| ததா சோக்தம்-"உசிதோ ஹி திவாஸ்வப்நோ யேஷாஂ நித்யஂ ஶரீரிணாம்| வாதாதயஃ ப்ரகுப்யந்தி தேஷாமஸ்வபதாஂ திவா||" இதி| நநு, அஜீர்ணிநாஂ திவாஸ்வப்நோ ந யுக்தஃ, திவாஸ்வப்நஸ்ய கபவத்திகரத்வாத்| கபவத்த்யா சாக்நிமாந்த்யம்| அக்நிமாந்த்யாதஜீர்ணாந்நஸ்யாபாக இத்யநுக்தஸ்தேஷாஂ திவாஸ்வப்நஃ| அத்ரோச்யதே| திவாஸ்வப்நேநாஜீர்ணிநாஂ தாதுஸாம்யஂ பவதி| தாதுஸாம்யே ச ஸதிஸ்வஸ்தாநஸ்திதைர்தோஷைரநுபஹதோ வஹ்நிஃ பசநக்ஷமோ பவதி| கபஸ்து வத்தோऽபி நைதேஷாமக்நிமாந்த்யஂ விதத்தே| அபி த்வங்காநாஂ புஷ்டிமாததாதி| அத ஏவாநந்தரமேவோவாச ஶாஸ்த்ரகாரஃ-"தாதுஸாம்யஂ ததா ஹ்யேஷாஂ ஶ்லேஷ்மா சாங்காநி புஷ்யதி|" இதி|

Adhikarana divAsvapnasyAsamyagyogatvam,rAtrisvapnasyApavAdaH (60) · Śloka 60

பஹுமேதஃகபாஃ ஸ்வப்யுஃ ஸ்நேஹநித்யாஶ்ச நாஹநி| விஷார்தஃ கண்டரோகீ ச நைவ ஜாது நிஶாஸ்வபி||௬௦||

ஸ௦-ததா, பஹுமேதஃஶ்லேஷ்மாணஃ ஸ்நிக்தாஹாராதிஶீலிநஶ்ச க்ரீஷ்மேऽப்யஹநி ந ஸ்வப்யுஃ| விஷார்தஃ கண்டரோகீ ச ராத்ரிஷ்வபி கதாசிதபி ந ஸ்வப்யாத்|

Adhikarana akAlashayanAnmohAdayaH (61) · Śloka 61

அகாலஶயநாந்மோஹஜ்வரஸ்தைமித்யபீநஸாஃ| ஶிரோருக்ஶோபஹல்லாஸஸ்ரோதோரோதாக்நிமந்ததாஃ||௬௧||

ஸ௦-அகாலே ஶயநஂ-ஸ்வப்நஃ,-அகாலஶயநம், தஸ்மாதகாலஶயநாத் மோஹாதயஃ ஸ்யுஃ| ஸ்தைமித்யஂ-காத்ராணாஂ நிருத்ஸாஹத்வம்|

Adhikarana tatra cikitsA (62-63) · Śloka 63

அத்ர ச கா சிகித்ஸா? இத்யாஹ தத்ரோபவாஸவமநஸ்வேதநாவநமௌஷதம்| யோஜயேததிநித்ராயாஂ தீக்ஷ்ணஂ ப்ரச்சர்தநாஞ்ஜநம்||௬௨|| நாவநஂ லங்கநஂ சிந்தாஂ வ்யவாயஂ ஶோகபீக்ருதஃ| ஏபிரேவ ச நித்ராயா நாஶஃ ஶ்லேஷ்மாதிஸங்க்ஷயாத்||௬௩||

ஸ௦-தத்ர-தேஷ்வகாலஸ்வப்நஜேஷு ரோகேஷு, உபவாஸாத்யௌஷதஂ யோஜயேத்| நித்ராயாஶ்ச பாஹுல்யேந ராத்ரிஃ காலஃ| ததா சோக்தம் (ஸங்க்ரஹே ஸூ.அ.௯)-"லோகாதிஸர்கப்ரபவா தமோமூலா தமோமயீ| பாஹுல்யாத்தமஸோ ராத்ரௌ நித்ரா ப்ராயேண ஜாயதே||" இதி| அதிநித்ராயாஂ ஸத்யாஂ தீக்ஷ்ணாநி வமநாஞ்ஜநநஸ்யாநி யோஜயேத், லங்கநாதி ச| ஏபிரேவ ச-தீக்ஷ்ணவமநாதிபிர்நித்ராயா நாஶோ பவதி| ஶ்லேஷ்மாக்யஸ்ய தாதோரதிஶயேநாபசயாத்|

Adhikarana nidrAnAshajanyavikArAH (64) · Śloka 64

ஸம்ப்ரதி நித்ராநாஶஜாந் விகாராநாசஷ்டே நித்ராநாஶாதங்கமர்தஶிரோகௌரவஜம்பிகாஃ| ஜாட்யக்லாநிப்ரமாபக்திதந்த்ரா ரோகாஶ்ச வாதஜாஃ||௬௪||

ஸ௦-நித்ராநாஶாதங்கமர்தாதயோ வாதோத்தாஶ்ச ரோகாஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana yathAkAlaM rAtrau nidrA rAtrAvanidritasya divAsvanpaH (65) · Śloka 65

யதாகாலமதோ நித்ராஂ ராத்ரௌ ஸேவேத ஸாத்ம்யதஃ| அஸாத்ம்யாஜ்ஜாகராதர்தஂ ப்ராதஃ ஸ்வப்யாதபுக்தவாந்||௬௫||

ஸ௦-யதஶ்ச ஸம்யக் ஸேவிதாயா நித்ராயா அஸம்யக் ஸேவிதாயாஶ்சாऽநந்தரோக்தா குணதோஷாஃ| அதஃ-அஸ்மாத்தேதோஃ, காலாநதிக்ரமேண ஸாத்ம்யதோ-யாமத்வயஂ த்ரயஂ வா, நிஶி நித்ராஂ பஜேத்| அஸாத்ம்யாஜ்ஜாகராதர்த்தேந ப்ராதஃ ஸ்வப்யாத்| அபுக்தவாந்-அபுக்தே ஸதி| அஸாத்ம்யக்ரஹணேநைதத் த்யோதயதி,-ந ஸர்வஸ்ய ராத்ராவஸுப்தஸ்ய ஜாகரணகாலாதர்தேந திவாஸ்வப்ந இஷ்யதே, கிஂ தர்ஹி ? யோ யாவந்தஂ காலமுசிதஂ ஸ்வபிதி தஸ்மாத்காலாத்யாவந்தஂ காலஂ நிஶி ஜாகயாத்தாவதோऽர்தேநாஸௌ ப்ராதஃ ஸ்வப்யாத்| கேசித்தி ஸ்வல்பநித்ராஃ ஸ்வபாவதோ பவந்தி|

Adhikarana mandanidrasya kShIrAdisevanam (66-68) · Śloka 68

ஶீலயேந்மந்தநித்ரஸ்து க்ஷீரமத்யரஸாந் ததி| அப்யங்கோத்வர்தநஸ்நாநமூர்தகர்ணாக்ஷிதர்பணம்||௬௬|| காந்தாபாஹுலதாஶ்லேஷோ நிர்வதிஃ கதகத்யதா| மநோऽநுகூலா விஷயாஃ காமஂ நித்ராஸுகப்ரதாஃ||௬௭|| ப்ரஹ்மசர்யரதேர்க்ராம்யஸுகநிஃஸ்பஹசேதஸஃ| நித்ரா ஸந்தோஷதப்தஸ்ய ஸ்வஂ காலே நாதிவர்ததே||௬௮||

ஸ௦-யோ மந்தநித்ரஃ ஸ க்ஷீராதீந் ஶீலயேத்| காந்தாபாஹுலதாஶ்லேஷாதயோ நித்ராஸுகஹேதவஃ| காந்தாபாஹுலதாஶ்லேஷக்ரஹணமாஶ்லேஷமாத்ரமேவ நித்ராஸுகஹேதுஃ, ந து க்ராம்யதர்மஸேவேதி தர்ஶநார்தம்| அத ஏவாநந்தரமாஹ-"ப்ரஹ்மசர்யரதேர்நித்ரா ஸ்வஂ காலஂ நாதிவர்ததே|" இதி| ப்ரஹ்மசர்யரதஸ்யாப்யநுராகதோ மைதுநாபிலாஷோ நித்ராஂ நாஶயேதித்யாஹ-க்ராம்யஸுகே நிஃஸ்பஹஂ சேதோ யஸ்ய ஸ தஸ்ய| ததா, ஸந்தோஷதப்தஸ்ய|

Adhikarana maithune niShiddhAni (69-72) · Śloka 72

யதா து க்ராம்யதர்மேண விநா ந ரதிஃ, அபத்யார்திதா வா, ததா தததிகாரார்தமுச்யதே க்ராம்யதர்மே த்யஜேந்நாரீமநுத்தாநாஂ ரஜஸ்வலாம்| அப்ரியாமப்ரியாசாராஂ துஷ்டஸங்கீர்ணமேஹநாம்||௬௯|| அதிஸ்தூலகஶாஂ ஸூதாஂ கர்பிணீமந்யயோஷிதம்| வர்ணிநீமந்யயோநிஂ ச குருதேவநபாலயம்||௭௦|| சைத்யஶ்மஶாநாऽऽயதநசத்வராம்புசதுஷ்பதம்| பர்வாண்யநங்ஹ்கஂ திவஸஂ ஶிரோஹதயதாடநம்||௭௧|| அத்யாஶிதோऽததிஃ க்ஷுத்வாந் துஃஸ்திதாங்கஃ பிபாஸிதஃ| பாலோ வத்தோऽந்யவேகார்தஸ்த்யஜேத்ரோகீ ச மைதுநம்||௭௨||

ஸ௦-க்ராம்யதர்மே-ஸ்த்ரீபுஂஸஂயோகவிஷயே, அநுத்தாநஂ ஸ்த்ரியஂ த்யஜேத், உத்தாநாஂ- பஜேதித்யர்தஃ| ததா, ரஜஸ்வலத்வாதியுதாஂ த்யஜேத்| துஷ்டஂ வ்யாதிமலாதிபிஃ, ஸங்கீர்ணஂ-ஸங்கடஂ ச, மேஹநஂ-யோநிர்யஸ்யாஸ்தாம்| ததா, வர்ணிநீஂ-ப்ரஹ்மசாரிணீம்| அந்யயோநிஂ-அஜாமஹிஷ்யாதிஂ ச த்யஜேத்| குர்வித்யாதி| க்ராம்யதர்மே நிர்வர்தநே ஸதி குருதேவநபாலயாஂஸ்த்யஜேத்| ததா, சைத்யாதீஂஸ்த்யஜேத்| தேஷு ஸ்த்ரியஂ ந ஸங்கச்சேதித்யர்தஃ| சைத்யாதீநாஂ பர்யாயா திநசர்யாயாமுக்தாஃ| ஆயதநஂ-துஷ்டாநாஂ நிக்ரஹஸ்தாநம்| பர்வாணி-ரவிஸங்க்ராந்த்யாதீநி த்யஜேத், தேஷு காமஂ ந ஸேவேதேத்யர்தஃ| ததா, அநங்கஂ,-அங்கஂ-ஜகநம், நாங்கஂ-அநங்கமங்கஸதஶஂ ஜகநகார்யநிர்வர்தநயோக்யஂ முகாதிகமுச்யதே| தாக்ஷிணாத்யா ஹி முகேந தத் குர்வந்தி, தந்நிஷித்யதே| திவஸஂ ச த்யஜேத், திநே ரதஂ ந குர்வந்தி, தந்நிஷித்யதே| திவஸஂ ச த்யஜேத், திநே ரதஂ ந குர்வீதேத்யர்தஃ| மூர்தவக்ஷோऽபிகாதஂ ச த்யஜேத்| ததா, அத்யாஶிதாதயஃ ஸுரதஂ த்யஜேயுஃ| அத்யாஶிதஃஅதிஸுஹிதஃ| அததிஃ-துர்மநாஃ| அந்யவேகார்தஃ-புரீஷாதிவேகாதுரஃ| நநு, க்ஷுத்வேகார்த உச்யதே| ததோऽந்யவேகார்த இத்யநேநைவாஸ்யார்தஸ்ய லப்தத்வாத் கிஂ க்ஷுத்வாநித்யநேந? ஸத்யமேதத்| அதிஶயார்தஂ த்வேதத்| யதா க்ஷுத்வேகார்தஃ ஸ்த்ரியஂ கச்சந்நதிஶயேந பீடயா பாத்யதே, ந ததாऽந்யவேகார்த இதி|

Adhikarana RutuvisheShe samBoganiyamaH (73) · Śloka 73

ஸம்ப்ரதி துவிஶேஷேஷு நிதுவநஂ நியமயதி ஸேவேத காமதஃ காமஂ தப்தோ வாஜீகதாஂ ஹிமே| த்ர்யஹாத்வஸந்தஶரதோஃ பக்ஷாத்வர்ஷாநிதாகயோஃ||௭௩||

ஸ௦-தப்தோ-வாஜீகரணைஃ ஸஞ்ஜாதஸந்தர்பணஃ ஸந், காமதோ- யதேச்சயா, ஹிமே-ஹேமந்தர்தௌ ஶிஶிரே ச, காமஂ-யதேச்சஂ, ஸேவேத| வாஜீகதாமிதி ஸம்பதாதித்வாத்க்விப்| தப்த இதி க்தோऽதிகரணே ச த்ரௌவ்யேத்யாதிநாऽதிகரணே க்தஃ| அதிகரணவாசிநஶ்சேதி ஷஷ்டீ| வஸந்தே ஶரதி ச த்ர்யஹாத்-த்ரயஹமதிக்ரம்ய, மைதுநஂ நிஷேவேத| வர்ஷாக்ரீஷ்மயோஃ பக்ஷாத் காமஂ பஜேத்|

Adhikarana anyaprakAreNa strIgamane bhramAdayaH (74) · Śloka 74

ப்ரமக்லமோருதௌர்பல்யபலதாத்விந்த்ரியக்ஷயாஃ| அபர்வமரணஂ ச ஸ்யாதந்யதா கச்சதஃ ஸ்த்ரியம்||௭௪||

ஸ௦-அந்யதா-உக்தாத்விதேரந்யேந ப்ரகாரேண, ஸ்த்ரியஂ கச்சதோ ப்ரமாதயஃ ஸ்யுஃ| அபர்வணி-அகாலே மரணஂ-அபர்வமரணம்|

Adhikarana samyaksamBogAcaraNe Palam (75) · Śloka 75

ஸ்மதிமேதாயுராரோக்யபுஷ்டீந்த்ரியயஶோபலைஃ| அதிகா மந்தஜரஸோ பவந்தி ஸ்த்ரீஷு ஸஂயதாஃ||௭௫||

ஸ௦-ஸ்த்ரீஷு ஸஂயதாஃ-ஸ்த்ரீஃ ஸம்யக் ஸேவமாநாஃ, ஸ்மத்யாதிபிரதிகா அல்பஜராஶ்ச பவந்தி|

Adhikarana samBogAvasAne sevyAH (76) · Śloka 76

ஸ்நாநாநுலேபநஹிமாநிலகண்டகாத்ய ஶீதாம்புதுக்தரஸயூஷஸுராப்ரஸந்நாஃ| ஸேவேத சாநு ஶயநஂ விரதௌ ரதஸ்ய தஸ்யைவமாஶு வபுஷஃ புநரேதி தாம||௭௬||

ஸ௦-ரதாந்தே யதௌசித்யேந ஸ்நாநாதீந் ஸேவேத| கண்ட்தகாத்யஂ கண்டகதஂ கணிகேத்யாதி(?)| ரஸோ-மாஂஸரஸஃ| சாநுஶயநமிதி| அநு-பஶ்சாச்ச, ஸ்வப்நஂ ஸேவேத| தஸ்ய-ஸ்நாநாதிஸேவிநஃ ஶரீரஸ்ய, ஏவஂ-அஸ்மிந்கதே, தாம-தேஜோ, பூய ஆகச்சதி| த்மௌ ஜௌ வஸந்ததிலகஂ குருகத்வயஂ ச| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ.அ.௯)- "ஸ்நாநாங்கராகவ்யஜநேந்துபாதயூஷாஸவக்ஷீரரஸாந் ரஸாலாம்| பக்ஷ்யாந் ஸிதாட்யாந் ஸலிலஂ ஸுஶீதஂ ஸேவேத நித்ராஂ ச ரதாந்ததாந்தஃ||" இதி|

Adhikarana vaidyAdhIne deharakShaNe Palam (7) · Śloka 7

ஏதஞ்ச ஸர்வஂ பூர்வோக்தஂ ஹிதாஹிதஂ வைத்ய ஏவ வேத்தி| தஸ்மாத்வைத்யஸ்ய ஸர்வதா ஶரீரஂ ராஜ்ஞா நிவேத்யமிதி தர்ஶயந்நாஹ ஶ்ருதசரிதஸமத்தே கர்மதக்ஷே தயாலௌ பிஷஜி நிரநுபந்தஂ தேஹரக்ஷாஂ நிவேஶ்ய| பவதி விபுலதேஜஃஸ்வாஸ்த்யகீர்திப்ரபாவஃ ஸ்வகுஶலபலபோகீ பூமிபாலஶ்சிராயுஃ||௭௭|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽந்நரக்ஷா நாம ஸப்தமோऽத்யாயஃ||௭||

ஸ௦-பிஷஜி ஶரீரரக்ஷணஂ நிரநுபந்தஂ-நிர்விகல்பமாதாய, பத்வீஶோ பஹுகாலமாத்மீய ஶ்ரேஷ்டபலபோகவாந் பவதி| ததா, தேஜஶ்ச ஸ்வாஸ்த்யஂ ச கீர்திஶ்ச ப்ரபாவஶ்ச, த ஏவம், விபுலாஃ விஸ்தீர்ணாஃ, தேஜஃஸ்வாஸ்த்யகீர்திப்ரபாவா யஸ்ய ஸ ஏவஂவிதஃ| கீதஶோ பிஷஜி ? ஶ்ருதஂ-ஶாஸ்த்ராவபோதஃ, சரிதஂ-ஆசாரஃ, தாப்யாஂ ஸமத்தே-ஸம்பூர்ணே| ததா, க்ரியாசதுரே| ததா, கபாலௌ| வஸுமுநிவிரதிஶ்சேந்மாலிநீ நௌ மயௌ யஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கததபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநேऽந்நரக்ஷாத்யாயஃ ஸப்தமஃ ஸமாப்தஃ|| ௭||