6. annasvarūpavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ੦-ਅਨ੍ਨਵਿਧੌ ਪ੍ਰਕਤੇਲ੍ਪਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਤ੍ਵਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਮਭਿਧਾਯਾਨ੍ਨਂ ਵਕ੍ਤਿ-

Adhikarana annasvarUpavij~jAnIyAdhyAyaH ShaShThaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੁਤ੍ਰੇ)|੨|

ਸ੦-ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਂ-ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਪ੍ਰਭਾਵਗੁਣਕਰ੍ਮਾਦਿ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਅਵਗਮ:, ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤੋਧ੍ਯਾਯਃ-ਅਨ੍ਨਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਾਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋਪ੍ਯਰ੍ਥਸ੍ਯ ਗਮਕ ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯ ਇਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਮਨ੍ਦਮਤਿਪ੍ਰਬੋਧਨਾਯ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ|ਆਚਾਰ੍ਯਾ ਹਿ ਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯੇਣ ਗ੍ਰਨ੍ਥਰਚਨਾਂ ਵਿਦਧਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਵਰੂਪਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ, ਇਹ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਅਥਵੋਭਯਮਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਪਿ ਗਮ੍ਯਤੇ ਮਧ੍ਯਲੋਪਾਖ੍ਯਯਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ਤਲੋਪਾਯ ਚ| ਅਦ੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਤਤ੍-ਅਨ੍ਨਮ੍ ਧਾਨ੍ਯਮਾਂਸਾਦਿ| ਧਾਨ੍ਯਂ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬਿਧਾਨ੍ਯਭੇਦੇਨ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਛੂਕਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵੋਪਯੋਗਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana shUkadhAnyavargaH raktashAlyAdiguNAH (1-4) · Śloka 4

ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤੁ ਤਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਪਥ੍ਯਾਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਪ੍ਰਾਧਨ੍ਯਂ, ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਥ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਸਕਲਮਸ੍ਤੂਰ੍ਣਕਃ ਸ਼ਕੁਨਾਹਤਃ| ਸਾਰਾਮੁਖੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕੋ ਰੋਧ੍ਰਸ਼ੂਕਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਕਃ||੧|| ਪੁਣ੍ਡ੍ਰਃ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਪੁਣ੍ਡਰੀਕਃ ਪ੍ਰਮੋਦੋ ਗੌਰਸਾਰਿਵੌ| ਕਾਞ੍ਹ੍ਚਨੋ ਮਹਿਸਃ ਸ਼ੂਕੋ ਦੂਸਕਃ ਕੁਸੁਮਾਣ੍ਡਕਃ||੨|| ਲਾਙ੍ਗਲਾ ਲੋਹਵਾਲਾਖ੍ਯਃ ਕਰ੍ਦਮਾਃ ਸ਼ੀਤਭੀਰੁਕਾਃ| ਪਤਙ੍ਗਾਸ੍ਤਪਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਲਯਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੩|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਬਦ੍ਧਾਲ੍ਪਵਰ੍ਚਸਃ| ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਾਃ ਪਥ੍ਯ ਲਘਵੋ ਮੂਤ੍ਰਲ ਹਿਮਾਃ||੪||

ਸ੦- ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਮਹਾਸ਼ਾਲੀ-ਸੁਪ੍ਰਥਿਤਾਵੇਵ| ਕਲਮੋਮਗਧਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ ਏਵ ਮਹਾਤਣ੍ਡੁਲ ਇਤਿ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇਸੁ| ਤੂਰ੍ਣਕਸ਼੍ਚ-ਤਤ੍ਰੈਵ ਆਜਵ ਇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ਼ਕੁਨਹਤੋ-ਯੋ ਮਗਧੇਸੁ ਬੁਦ੍ਧੋਤ੍ਪਾਦਕਾਲ ਉਤ੍ਤਰਕੁਰੁਭ੍ਯੋ ਹਂਸੈਰਾਨੀਤੋ ਭਙ੍ਗਾਰਪਾਤ੍ਰੇ ਵਿਸ਼ਾਖਾਖ੍ਯਯਾ ਵਾਪਿਤੋ ਵਿਸ੍ਤਰਂ ਗਤਃ| ਅਤ ਏਵ ਸ਼ਕੁਨਿਨਾਹਤਃ ਸ਼ਕੁਨਾਹਤ ਇਤ੍ਯਨ੍ਵਰ੍ਥਾ

Adhikarana raktashAliguNAH (5) · Śloka 5

ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ ਵਰਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਤ੍ਰਿਦੋਸਹਾ| |੫|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਕਲਮਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਰਕ੍ਤੋ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਸਂਜ੍ਞੋ ਵਰਃ, ਤਸ੍ਣਾਂ ਵਾਤਾਦੀਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਪਾਦਾਨੇਨੈਵ ਵਰਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਵਰਗ੍ਰਹਣਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ

Adhikarana mahAshAlyAdInAM guNAH (5) · Śloka 5

| ਮਾਹਾਂਸ੍ਤਮਨੁ ਕਲਮਸ੍ਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁ ਤਤਃ ਪਰੇ||੫||

ਸ੦-ਤਸ੍ਯਾਨੁ-ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੇਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍, ਮਹਾਨ੍ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਵਰਃ| ਤਂ ਚ-ਮਹਾਨ੍ਤਮਨੁ ਕਲਮਃ, ਮਹਤ੍ਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ ਕਲਮਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਪਰੇ-ਅਨ੍ਯੇ ਸ਼ਾਲਯੋ

Adhikarana yavakAdInAM pUrvasya pUrvasya ninditatvam (6-7) · Śloka 7

ਯਵਕਾ ਹਾਯਨਾਃ ਪਾਂਸੁਬਾਸ੍ਪਨੈਸਧਕਾਦਯਃ| ਸ੍ਵਾਦੂਸ੍ਣਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਲਾਃ||੬|| ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ| |੭|

ਸ੦-ਯਵਕਾਦਯਃ ਸ਼ਾਲਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸ੍ਵਾਦਵਃ| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸਸ੍ਟੇ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੇ ਯੈਸ੍ਤੇ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਃ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾਃ-ਤੇਨ ਯਵਕਾਃ ਸਰ੍ਵੇਭ੍ਯੋਪਿ ਗਰ੍ਹਿਤਾਃ, ਤਦਨ੍ਵਨ੍ਯੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਰਮੇਣ ਗਰ੍ਹਿਤਾ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨੈਸਧਕਾਦਯ ਇਤ੍ਯ- ਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਮ੍ਪਕਪਤ੍ਰਿਕਾਦਯਃ ਸ਼ਾਲਿਵਿਸ਼ੇਸਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana ShaShTikaguNAH (7-8) · Śloka 8

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਲਘੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਦੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਹਿਮਃ||੭|| ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਵ੍ਰੀਹਿਸੁ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਗੌਰਸ਼੍ਚਾਸਿਤਗੌਰਤਃ| |੮|

ਸ੦-ਵ੍ਰੀਹਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ, ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰਿਵ ਸ਼ਾਲਿਸੁ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਸ੍ਥਿਰੋ ਹਿਮ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਤੈਰ੍ਯਕਰੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਗ੍ਲਾਨਿਹਰਃ| ਅਤ ਏਵ ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗੇ ਜ੍ਵਰਾਦੋਉ ਛ ਤਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਮਵਪੁਸਾਮੁਪਦਿਸ੍ਟਃ| ਯਵਸ੍ਤੁ ਸ੍ਤੈਰ੍ਯਕਰੋਪਿ ਨਾਮ੍ਨਾਤੋ ਗੁਰੁਵਾਤਲਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਸਸ੍ਟਿਕਸ਼੍ਛ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ,-ਗੌਰਃ ਕਸ੍ਣਗੋਉਰਸ਼੍ਚ| ਅਤ੍ਰਾਸਿਤਗੋਉਰਤੋ ਗੌਰਃ ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਟਃ| (ਤਥਾ ਚ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੯)-"ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਮਧੁੜ੍ਰਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਾਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚ ਗੁਣੈਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਵਿਜ੍ਞ੍ਹੇਯਾਃ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ|| ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸੋ ਲਘੁਃ|" ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਃ:-ਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸੁਰਕਵ੍ਰੀਹਿਪਾਟਲੋਟਕਨਾਲਕਾਃ| ਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ਼ੀਤਭੀਰੁਃ ਪ੍ਰਮੋਦੋਹਾਯਨਸ੍ਤਥਾ|| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾਃ| ਲਘਵਃ ਕਟੁਪਾਕਾਸ਼੍ਛ ਸਸ੍ਟਿਕੋਤ੍ਰਾਪਿ ਪੂਜਿਤਃ||" ਖਾਰਣਾਦਿਃ- "ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਦੋਸਘ੍ਨਃ ਸਸ੍ਟਿਕੋ ਲਘੁਃ|" ਪਰਾਸ਼ਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- "ਰਕ੍ਤੋ ਮਹਾਚ੍ਛਕੁਨਾਹਤਃ ਸਸ੍ਟਿਕਕਲਮਪ੍ਰਮੋਦਪਤਡ੍ਗਾਃ ਸ਼ੀਤਗੌਰਦੀਰ੍ਘਸ਼ੂਕਸੁਗਨ੍ਧਿਕਪਾਣ੍ਡੁਤਪਨੀਯਾਃ ਸ਼ਾਲਯ ਏਵਂਭੂਤਾਃ| ਮਧੁਰਬਹਲਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾ ਲਘਵਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਃ ਸ਼ੀਤਾਃ|" ਇਤਿ| ਚਰਕੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਪਠ੍ਯਤੇ (ਸੂ.ਅ.੫|੩)-"ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮੁਦ੍ਗਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲੈਣਸ਼ਸ਼ਸ਼ਰਭਵਰਾਹਾਦੀਨ੍ਯਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਕਤਿਲਘੂਨ੍ਯਪਿ ਮਾਤ੍ਰਾਪੇਕ੍ਸੀਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ|" ਤਥਾ ਚ ਚਰਕੋ ਜ੍ਵਰੇ ਪਠਤਿ (ਚਿ.ਅ.੩|੧੭੬)-"ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਪੁਰਾਣਾਃ ਸਸ੍ਟਿਕੈਃ ਸਹ| ਯਵਾਗ੍ਵੋਦਨਲਾਜਾਰ੍ਥੇ ਜ੍ਵਰਿਤਾਨਾਂ ਜ੍ਵਰਾਪਹਾਃ||" ਇਤਿ|

Adhikarana mahAvrIhyAdiguNAH (8-10) · Śloka 10

| ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਮਹਾਵ੍ਰੀਹਿਕਸ੍ਣਵ੍ਰੀਹਿਜਤੂਮੁਖਾਃ||੮|| ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਣ੍ਡਕਲਾਵਾਖ੍ਯਪਾਰਾਵਤਕਸ਼ੂਕਰਾਃ| ਵਰਕੋਦ੍ਦਾਲਕੋਜ੍ਜ੍ਵਾਲਚੀਨਸ਼ਾਰਦਦਰ੍ਦੁਰਾਃ||੯|| ਗਨ੍ਧਨਾਃ ਕੁਰੁਵਿਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| |੧੦|

ਸ੦-ਤਤਃ-ਸਸ੍ਟਿਕਾਤ੍, ਮਹਾਬ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਯਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਗੁਣੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ-ਗੁਣੈਰ੍ਹੀਨਾਃ|

Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11

| ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕੋਨ੍ਯੋ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਃ|੧੦| ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਪਾਟਲਃ| |੧੧|

ਸ੦-ਏਭ੍ਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਃ-ਅਨੁਕ੍ਤੋ, ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ- ਮਧੁਰਰਸਃ, ਅਮ੍ਲਵਿਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ ਛ| ਪਾਟਲਃ- ਪਟਲਾਕੁਸੁਮਾਕਾਰਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਃ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਯ| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਤ੍ਰਿਦੋਸਲਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯਾਭ੍ਯਵਹਾਰਨਿਸੇਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਰਸਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵ੍ਯਧਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ|

Adhikarana ShaShTikAdiByo~anyavrIhiguNAH (10-11) · Śloka 11

| ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲਵਿਪਾਕੋਨ੍ਯੋ ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਃ||੧੦|| ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਪਾਟਲਃ| ||੧੧||

ਸ੦-ਏਭ੍ਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭ੍ਯੋਨ੍ਯਃ-ਅਨੁਕ੍ਤੋ, ਵ੍ਰੀਹਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ- ਮਧੁਰਰਸਃ, ਅਮ੍ਲਵਿਪਾਕਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰੋ ਗੁਰੁਰ੍ਬਹੁਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਸ੍ਮਾ ਛ| ਪਾਟਲਃ- ਪਟਲਾਕੁਸੁਮਾਕਾਰਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਃ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕੋਪਨਃ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਤ੍ਵੇਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵਸ਼ਬ੍ਦੋਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਯ| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਤ੍ਰਿਦੋਸਲਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯਾਭ੍ਯਵਹਾਰਨਿਸੇਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਰਸਾਦਿਮਤ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਵ੍ਯਧਾਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ|

Adhikarana priya~gguguNAH (12) · Śloka 12

| ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰ੍ਬਂਹਣੀ ਗੁਰੁਃ||੧੨||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਤਣਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਪ੍ਰਿਯਾਙ੍ਗੁਃ-ਕਙ੍ਗੁਃ, ਭਗ੍ਨਸ੍ਯਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੪)-"ਰਕ੍ਤਾਃ ਪੀਤਾਸ਼੍ਚ ਕਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ ਸ੍ਯੂ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਕਫਹਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||" ਇਤਿ|

Adhikarana koradUShaguNAH (13) · Śloka 13

ਕੋਰਦੂਸਃ ਪਰਂ ਗ੍ਰਾਹੀ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਸਾਪਹਃ| |੧੩|

ਸ੦-ਕੋਰਦੂਸਃ-ਕੋਦ੍ਰਵਃ, ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ| ਤਥਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤੋ ਵਿਸਾਪਹਸ਼੍ਚ|

Adhikarana yavaguNAH (13-14) · Śloka 14

| ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸਰੋ ਵਿਡ੍ਵਾਤਕਦ੍ਯਵਃ||੧੩|| ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰੋ ਮੂਤ੍ਰਮੇਦਃਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਕਣ੍ਠਤ੍ਵਗਾਮਯਾਨ੍||੧੪||

ਸ੦-ਯਵੋ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਡ੍ਵਾਤਕਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਚ੍ਚ| ਤਥਾ, ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana anuyavaguNAH (15) · Śloka 15

ਨ੍ਯੂਨੋ ਯਵਾਦਨੁਯਵਃ| |੧੫|

ਸ੦-ਅਨੁਯਵੋ ਨਾਮ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੋ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ| ਸ ਯਵਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨਃ-ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਰ੍ਯਵਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ|

Adhikarana vaMshodBavayavaguNAH (15) · Śloka 15

ਰੁਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋ ਵਂਸ਼ਜੋ ਯਵਃ| |੧੫|

ਸ੦-ਵਂਸ਼ੋਦ੍ਭਵੋ-ਵੇਣੁਜੋ ਯਵੋ ਰੁਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋ ਭਵਤਿ|

Adhikarana godhUmaguNAH (15-16) · Śloka 16

| ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਜੀਵਨੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਾ||੧੫|| ਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰੀ ਮਧੁਰੋ ਗੋਧੂਮਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਰਃ| |੧੬|

ਸ੦-ਗੋਧੂਮੋ ਵਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਜੀਵਨਃ-ਓਜੋਭਿਵਰ੍ਧਨਃ| ਤਥਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਃ| ਸਨ੍ਧਾਨਕਾਰੀ-ਊਰੁਪ੍ਰਭਤੇਰ੍ਭਗ੍ਨਸ੍ਯ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਰਸ਼੍ਚ| ਚਰਕੇ (ਸੂ,ਅ. ੨੭|੨੦) ਤ੍ਵਨ੍ਯਥੈਵ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍ਸਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਬਲ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਹਾ| ਸਨ੍ਧਾਨਕਦ੍ਵਾਤਹਰੋ ਗੋਧੂਮਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ||"ਇਤਿ|

Adhikarana nandImuKIguNAH (16-1) · Śloka 1

| ਪਥ੍ਯਾ ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ ਸ਼ੀਤਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘੁਃ||੧੬|| ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ||੧||

ਸ੦-ਨਨ੍ਦੀਮੁਖੀ-(ਕਸ਼ਦੀਰ੍ਘਾ ਗੋਧੂਮਜਾਤਿਃ|) ਪਥ੍ਯਾ-ਸ਼ਰੀਰਾਯ ਹਿਤਾ, ਸ਼ੀਤਾ ਕਸਾਯਮਧੁਰਾ ਲਘੁਸ਼੍ਚ| ਇਤਿ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮੇਵ|

Adhikarana shimbIdhAnyavargaH (17-18) · Śloka 18

ਅਥ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਸੂਰਾਦਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਟੁਪਾਕਂ ਹਿਮਂ ਲਘੁ||੧੭|| ਮੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ੍ਤ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਹਿਤਂ ਲੇਪੋਪਸੇਕਯੋਃ| |੧੮|

ਸ੦- ਸ਼ਿਮ੍ਬ੍ਯਾਃ-ਕੋਸ਼੍ਯਾਃ, ਧਾਨ੍ਯਂ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਕਂ, ਯਤ੍ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| ਕੇਸਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ ? ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮ੍, ਨ ਤੁ ਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਪਠਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ| ਯਥਾ-"ਭੇਦਿ ਤਤ੍ਪਿਣ੍ਡਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨ੍ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਯਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਗ੍ਰਾਹਿ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੇਵੇਤ੍ਯਵੇਹਿ| ਤਥਾ, ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਟੁਪਾਕਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਲਘੁ ਚ| ਮਸੂਰਾਦੀਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਕੁਸ੍ਠਚਣਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਮੇਦਆਦਿਸੁ ਹਿਤਮ੍, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਤਥਾ ਲੇਪ ਉਪਸੇਕੇ ਚੇਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਲੇਪਃ-ਪ੍ਰਦੇਹਃ| ਉਪਸੇਕਃ-ਪਰਿਸੇਕਃ| ਕਸਾਯਸ਼ੀਤਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵੇਨ ਕਟੁਪਾਕਿਤ੍ਵੇਨ ਚ ਵਾਤਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤੋਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ ਏਵੇਦਮੁਪਪਨ੍ਨਮ੍-"ਮੁਦ੍ਗੋਲ੍ਪਚਲਃ" ਇਤਿ| ਯਦਿ ਹਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਰੁਤਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸਮੇਯਾਤ੍, ਤਦੈਤਦ੍ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਵਾਤਕਤ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਸਤ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਕਾਰਿਤ੍ਵਮਪ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਸ੍ਯਾਧ੍ਮਾਨਕਾਰਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੁਦ੍ਗਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵੋਕ੍ਤਾਃ (ਸਂ. ਸੂ. ਅ. ੭)| ਯਥਾ-"ਹਰਿਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰਾ ਮਕੁਸ੍ਠਾਃ ਕਮਿਕਾਰਿਣਃ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਸੂਰਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਭਸ਼ਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana shimbIdhAnyanAM sAmAnyaguNAH mudgaguNAH kalAyaguNAH rAjamAShaguNAH (18-19) · Śloka 19

| ਵਰੋਤ੍ਰ ਮੁਦ੍ਗੋਲ੍ਪਚਲਃ, ਕਲਾਯਸ੍ਤ੍ਵਤਿਵਾਤਲਃ||੧੮|| ਰਾਜਮਾਸੋਨਿਲਕਰੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਬਹੁਸ਼ਕਦ੍ਗੁਰੁਃ| |੧੯|

ਸ੦- ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮੁਦ੍ਗ ਉਤ੍ਤਮਃ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਂ ਚਲਂ-ਪਵਨਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਲ੍ਪਚਲਃ _ ਤੁਰ੍ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇ| ਕਲਾਯਃ ਪੁਨਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਾਤਲੋ ਭਵਤਿ| ਰਾਜਮਾਸੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਬਹੁ ਸ਼ਕਤ੍ਕਰੋਤੀਤਿ ਬਹੁਸ਼ਕਤ੍| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਃ| ਤਥਾ, ਅਨਿਲਕਰਃ- "ਕਞੋ ਹੇਤੁਃ" ਇਤਿ ਤਾਚ੍ਛੀਲ੍ਯੇ ਟਃ, ਕਲਾਯਵਨ੍ਨਾਤਿਵਾਤਲਃ, ਅਨ੍ਯਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚਾਤਿਵਾਤਲੋਯਮਿਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਅਨਿਲਕਰਗ੍ਰਹਣਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨ ਵਾਤਮਾਤ੍ਰਕਰਣਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਦਨਿਲਕਰਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kulatthaguNAH (19-20) · Śloka 20

| ਉਸ੍ਣਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਾਨ੍||੧੯|| ਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਫਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦਾਃ ਪਰਮ੍| |੨੦|

ਸ੦- ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਃ ਪਾਕੇਮ੍ਲਾਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ- ਅਸ਼੍ਮ-ਅਸ਼੍ਮਰੀ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸ੍ਣਾ| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦਾਃ ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਾਃ| ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨੈਸਾਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਦਸ੍ਟਿਨਾਸ਼ਨਤ੍ਵਂ ਚੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵੇਨ ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਃ ਕੁਲਤ੍ਥਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਲਾਃ| ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰ੍ਸ਼ੋਹਿਕ੍ਕਾਨਾਹਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਦਸ੍ਟਿਂ ਸ਼ੋਫਂ ਤਥੋਦਰਮ੍| ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਲਘਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਵਿਪਾਕੇਮ੍ਲਾ ਵਿਦਾਹਿਨਃ" ਇਤਿ|

Adhikarana niShpAvaguNAH (20-21) · Śloka 21

| ਨਿਸ੍ਪਾਵੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਸ੍ਤਨ੍ਯਮੂਤ੍ਰਕਰੋ ਗੁਰੁਃ||੨੦|| ਸਰੋ ਵਿਦਾਹੀ ਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਫਸ਼ੋਫਵਿਸਾਪਹਃ| |੨੧|

ਸ੦-ਨਿਸ੍ਪਾਵੋ-ਰਾਜਸ਼ਿਮ੍ਬੀਸਂਜ੍ਞੋ, ਵਾਤਾਦਿਕਰਃ| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਃ ਸਰੋ ਵਿਦਾਹੀ ਚ| ਤਥਾ, ਦਗਾਦੀਨਪਹਨ੍ਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਂ ਚਾਮ੍ਲਪਾਕਤ੍ਵਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਤ੍ਵਂ ਚੇਹ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋਮ੍ਲਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਂ ਤਾਵਦ੍ਵਿਦਾਹਿਤ੍ਵਾਦੇਵਾਸ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਕਥਨੇਨੈਵ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਾਹ-"ਨਿਸ੍ਪਾਵਾ ਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਃ ਸਕਸਾਯਾ ਵਿਦਾਹਿਨਃ| ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗੁਰਵੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਾਃ" ਇਤਿ|

Adhikarana mAShaguNAH (21-22) · Śloka 22

| ਮਾਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਲਪਿਤ੍ਤਕਰਃ ਸਰਃ||੨੧|| ਗੁਰੂਸ੍ਣੋਨਿਲਹਾ ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਦ੍ਧਿਵਿਰੇਕਕਤ੍| |੨੨|

ਸ੦-ਮਾਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਲਾਦਿਕਰਃ| ਤਥਾ, ਸਰੋ ਗੁਰੂਰੂਸ੍ਣਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਵਾਤਹਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਵਿਰੇਕਂ-ਬਹਿਃਪ੍ਰੇਰਣਂ, ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana kAkANDolAtmaguptAPalaguNAH (22) · Śloka 22

| ਫਲਾਨਿ ਮਾਸਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਯੋਃ||੨੨||

ਸ੦-ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾ ਚਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ ਚ, ਤਯੋਃ ਫਲਾਨਿ ਮਾਸਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍-ਮਾਸਸਮਗੁਣਾਨਿ ਵਿਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾ-ਕਟਭੀ| ਆਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾ-ਕਪਿਕਚ੍ਛੂਃ|

Adhikarana tilaguNAH (23) · Śloka 23

ਉਸ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵਚ੍ਯੋ ਹਿਮਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਬਲ੍ਯਸ੍ਤਿਲੋ ਗੁਰੁਃ| ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੨੩||

ਸ੦-ਤਿਲ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਸ਼ੀਤਃ| ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਬਲ੍ਯੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ-ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਕਰਃ| ਪਾਕੇ ਕਟੁਃ| ਤਥਾ, ਮੇਧਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਤ੍ਵਚ੍ਯਕੇਸ਼੍ਯਬਲ੍ਯਾ ਹਿਤਾਰ੍ਥਾ ਯਤ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਮਨਿਲਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਂ ਨਾਨਾਜਾਤਿਤ੍ਵਂ ਚੇਹਾਸ੍ਯ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਲਾਘਵਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮੇਵ (ਸੂ. ਅ. ੭)| ਯਥਾ-"ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕਸਾਯਮਧੁਰਸ੍ਤਿਲਃ| ਤ੍ਵਚ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤੋਨਿਲਾਪਃ|| ਅਲ੍ਪਮੂਤ੍ਰਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਕਸ੍ਣਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਤਮਨੁ ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤਮਨੁ ਚਾਰੁਣਃ||" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਮਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗਹ੍ਣਤੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਤਾਵਤ੍ਤਿਲਸ੍ਯ ਤੈਲੇਸੁ ਮੁਖ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਯੋਨਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਦਿਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਲ੍ਲਬ੍ਧਂ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮ੍, ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦ੍ਵਿਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਕਥਨੇਨ ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਮਿਤਿ| ਏਤਦੇਵੋਰਰੀਕਤ੍ਯ ਵ੍ਰਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ.ਉ.ਅ.੨੫|੫੪)-ਕਲ੍ਕਂ ਸਂਰੋਹਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਿਲਾਨਾਂ ਮਧੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਕਸਾਯਤ੍ਵੈਃ ਸ ਸਰ੍ਵਜਿਤ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana atasIguNAH kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24

ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਮਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰੀ ਗੁਰੁਃ| ਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਹਤ੍ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਬੀਜਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭਜਮ੍||੨੪||

ਸ੦-ਉਮਾ-ਅਤਸੀ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਚ| ਸਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਤ੍ਰੀ ਚ| ਤਥਾ, ਦਸ੍ਟਿਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ ਹਰਤਿ| ਕਟੁਪਾਕਾ ਚ| ਤਯਾ-ਉਮਯਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ-ਤਦ੍ਵਤ੍, ਉਮਾਸਮਾਨਗੁਣਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭੀਜਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana mAShayavakayoravaratvam (25) · Śloka 25

ਮਾਸੋਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਵਰੋ, ਯਵਕਃ ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ ਚ| |੨੫|

ਸ੦-ਅਤ੍ਰ-ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਸੁ, ਮਾਸੋਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਸ਼ੂਕਜੇਸੁ-ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇਸੁ, ਯਵਕੋਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ|

Adhikarana navadhAnyaguNAH purANadhAnyaguNAH shIghrajanmAdisUpyaguNAH (25-1) · Śloka 1

ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ, ਲਗ਼ੁ ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍||੨੫|| ਸ਼ੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮ ਤਥਾ ਸੂਪ੍ਯਂ ਨਿਸ੍ਤੁਸਂ ਯੁਕ੍ਤਿਭਰ੍ਜਿਤਮ੍| |੨੬| ਇਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ||੧||

ਸ੦- ਨਵਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਗ੍ਰਂ, ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਆਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨ ਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ| ਤਾਚ੍ਛੀਲ੍ਯੇ ਣਿਨਿਃ| ਮਾਲਿਨ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰੁਤਿਰੂਪਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰ੍ਥਾਤ੍ਪੁਰਾਣਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ| ਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਂ-ਵਰ੍ਸਾਤੀਤਂ, ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਨਵਂ ਚਾਰ੍ਥਾਦ੍ਗੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- "ਵਰ੍ਸਸ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਵਮਨ੍ਨਂ ਪਰਿਤ੍ਯਜਤਿ ਗੌਰਵਮ੍| ਨ ਤੁ ਤ੍ਯਜਤਿ ਤਦ੍ਵੀਰ੍ਯਂ ਵੀਰ੍ਯਂ ਮੁਞ੍ਚਤ੍ਯਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||" ਇਤਿ| ਸ਼ੀਘ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਘ੍ਵਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸੂਪ੍ਯਂ-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿ ਯਚ੍ਛੀਘ੍ਰਜਨ੍ਮ, ਤਲ੍ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਗਤਤੁਸਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭਰ੍ਜਿਤਂ-ਭਸ੍ਟਂ ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਨਵਂ ਧਾਨ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸੇਕ੍ਯਂ ਕੇਦਾਰਜਂ ਚ ਯਤ੍| ਲਘੁ ਵਰ੍ਸੋਸਿਤਂ ਦਗ੍ਧਭੂਮਿਜਂ ਸ੍ਥਲਸਮ੍ਭਵਮ੍|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇ| ਤਯੋਸ਼੍ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਯੋਰੁਪਯੋਗ ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਰਭ੍ਯਤੇ-

Adhikarana kRutAnnavargaH maNDAdInAM yathApUrvaM lAghavam maNDaguNAH (26-28) · Śloka 28

ਅਥ ਕਤਾਨ੍ਨ(ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨ)ਵਰ੍ਗਃ| | ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪੀਨਾਮੋਦਨਸ੍ਯ ਚ ਲਾਘਵਮ੍||੨੬|| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਵਸ੍ਤਤ੍ਰ ਮਣ੍ਡੋ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਤਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਦੋਸਸ਼ੇਸਘ੍ਨਃ ਪਾਚਨੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਤ੍||੨੭|| ਸ੍ਰੋਤੋਮਾਰ੍ਦਵਕਤ੍ਸ੍ਵੇਦੀ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯਤਿ ਚਾਨਲਮ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਮਣ੍ਡਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਲਾਘਵਮ੍| ਤੇਨੌਦਨਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਲਘ੍ਵੀ ਵਿਲੇਪੀ, ਤਤੋਪਿ ਪੇਯਾ, ਪੇਯਾਤੋ ਮਣ੍ਡੋ ਲਘੁਤਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥੋਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਮਣ੍ਡਪੇਯਾਵਿਲੇਪ੍ਯੋਦਨਾਨਾਂ ਯਥਾਪੁਰ੍ਵਂ ਲਾਘਵਮਿਤ੍ਯੇਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਦਤ੍ਰੌਦਨਸ੍ਯ ਪਥਕ੍ਪਾਠਃ, ਸ ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ,-ਮਣ੍ਡਾਦਯੋ ਲਾਜੋਪਾਦਾਨਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ, ਨ ਤੁ ਤਣ੍ਡੁਲੋਪਾਦਾਨਾਃ, ਯਥਾ-ਓਦਨਃ, ਇਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ, ਸੂ,ਅ.੨੭|੨੫੨)-"ਸ਼ਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲਿਸ਼ੁਣ੍ਠੀਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤੋ ਲਾਜਾਮ੍ਬੁਦਾਡਿਮੈਃ| ਮਣ੍ਡਃ ਸਨ੍ਦੀਪਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਵਾਤਂ ਚਾਪ੍ਯਨੁਲੋਮਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਦੁਕ੍ਤਮ੍_"ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤੋਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਵਪੇਤ੍| ਅਰ੍ਧਸ਼ੇਸਂ ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਰ੍ਸੌ ਦ੍ਵੌ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਵਿਸ਼੍ਵਾਹ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕੈਃ ਸ਼ਾਣਮਾਤ੍ਰਕੈਃ| ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਮਾਤ੍ਰੈਰ੍ਲਾਜੈਸ਼੍ਚ ਭੂਯਃ ਸਂਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚ ਤਤ੍|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਜੀਰਕਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸ਼ਾਣੈਕੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਪੇਯਾਸ੍ਵੇਸ ਵਿਧਿਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯੋ ਦਾਡਿਮਾਦਿਕਤਾਸ੍ਵਪਿ||" ਇਤਿ| ਤਥਾ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ. ਅ. ੪੬|੩੪੫)-"ਸਿਕ੍ਥੈਰ੍ਵਿਰਹਿਤੋ ਮਣ੍ਡਃ ਪੇਯਾ ਸਿਕ੍ਥਸਮਨ੍ਵਿਤਾ| ਧਨਸਿਕ੍ਥਾ ਵਿਲੇਪੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ||" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮਣ੍ਡਲਕ੍ਸਣਂ ਪੇਯਾਲਕ੍ਸਣਂ ਚਾਨ੍ਯਥੈਵੇਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮ੍-"ਲਾਜਾਮ੍ਬੁਸੈਨ੍ਧਵਕਣਾਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਦਾਡਿਮੈਃ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਮਦਿਤਃ ਪੂਤੋ ਮਣ੍ਡਃ ਸਂਸ੍ਕਤ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਕਤਾ ਪੇਯਾ ਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮਤਣ੍ਦੁਲੈਃ|" ਇਤਿ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਪੇਯਾਯਾਸ਼੍ਚ ਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮਲਾਜਾਦਿਸਾਧਿਤਾਯਾ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਯਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਯਾ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦਿਵਿਹਿਤਾਯਾ ਇਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਤਤ੍ਰੈਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਰਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਣ੍ਡਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮਣ੍ਡਃ ਸ਼ਿਵਃ| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਤਥਾ, ਤਸਂ ਗ੍ਲਾਨਿਂ ਦੋਸਸ਼ੇਸਂ ਚ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਤਡ੍ਗ੍ਲਾਨਿਦੋਸਸ਼ੇਸਘ੍ਨਃ| "ਅਮਨੁਸ੍ਯਕਰ੍ਤਕੇ ਚ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਠਕ੍| ਦੋਸਸ੍ਯ ਸ਼ੇਸੋ ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ| ਏਸ ਏਵ ਹਿ ਵਿਹਿਤਵਮਨਸ੍ਯ ਵਿਹਿਤਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੇਸੋ ਯੋ ਦੋਸਃ, ਤਸ੍ਯ| ਦੋਸਸ਼ੇਸੇਤਿ ਵਚਨਜ੍ਞਾਪਕਾਤ੍ ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਕਰਣਮ੍| ਤੇਨ ਚ ਵਮਨਕਰ੍ਮਣਿ ਵਿਰੇਚਨਕਰ੍ਮਣਿ ਵਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿਯੋਗਭਯਾਤ੍ ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਇਤ੍ਯਯਮਰ੍ਥੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਃ| ਤਥਾ, ਮਣ੍ਡਃ ਪਾਚਨੋ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਰਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਯਤੀਤਿ ਸ੍ਵੇਦੀ, ਵਹ੍ਨਿਂ ਚ ਦੀਪਯਤਿ|

Adhikarana peyAguNAH (28-29) · Śloka 29

| ਕ੍ਸਤ੍ਤਸ੍ਣਾਗ੍ਲਾਨਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਜ੍ਵਰਾਪਹਾ||੨੮|| ਮਲਾਨੁਲੋਮਨੀ ਪਥ੍ਯਾ ਪੇਯਾ ਦੀਪਨਪਾਚਨੀ| |੨੯|

ਸ੦-ਕ੍ਸੁਚ੍ਚ ਤਸ੍ਣਾ ਚ, ਤਾਭ੍ਯਂ ਗ੍ਲਾਨਿਃ, ਸਾ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਚ ਕੁਕ੍ਸਿਰੋਗਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ, ਤਾਨਪਹਨ੍ਤਿ ਯਾ ਸੈਵਂਭੂਤਾ ਪੇਯਾ| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ- ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਮਲਾਨ੍-ਵਾਤਾਦੀਨ੍, ਅਨੁਲੋਮਯਤਿ-ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਸ੍ਥਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਪਥ੍ਯਾ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਹਿਤਾ| ਤਥਾ, ਦੀਪਨੀ ਚਾਸੌ ਪਾਚਨੀ ਚੇਤਿ "ਪੁਂਵਤ੍ਕਰ੍ਮਧਾਰਯ" ਇਤਿ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵਃ|

Adhikarana vilepIguNAH (29-30) · Śloka 30

| ਵਿਲੇਪੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨੀ ਦੀਪਨੀ ਹਿਤਾ||੨੯|| ਵ੍ਰਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਨੇਹਪਾਯਿਨਾਮ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਵਿਲੇਪੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨੀ ਦੀਪਨੀ ਹਿਤਾ ਚ| ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨੇਹਪਾਯੀ ਚ, ਤੇਸਾਂ ਹਿਤਾ| ਵ੍ਰਣਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸ਼ਬ੍ਦੌ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯਾਕਾਰਾਨ੍ਤੌ|

Adhikarana odanaguNAH (30-31) · Śloka 31

| ਸੁਧੌਤਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋਤ੍ਯਕ੍ਤੋਸ੍ਮਾ ਚੌਦਨੋ ਲਘੁਃ||੩੦|| ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਯੌਸਧਕ੍ਵਾਥਸਾਧਿਤੋ ਭਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲਃ| ਵਿਪਰੀਤੋ ਗੁਰੁਃ ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਃ||੩੧||

ਸ੦-ਓਦਨਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਧੌਤਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤੋ-ਨਿਸ਼੍ਚੋਤਿਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋਤ੍ਯਕ੍ਤਬਾਸ੍ਪਸ਼੍ਚ ਲਘੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਯਸ਼੍ਚੌਦਨ ਆਗ੍ਨੇਯੌਸਧਾਨਾਂ-ਮਰੀਚਚਿਤ੍ਰਕਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਧਿਤਃ, ਸੋਤਿਲਘੁਃ| ਤਥਾ, ਭਸ੍ਟਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੋਦਨੇ ਸੋਤਿਲਘੁਤਮਃ| ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਦੋਦਨਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤੋ-ਯੋਧੌਤਾਦਿਃ, ਸ ਗੁਰੁਃ| ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਾਦਿਭਿਃ-ਮਧੁਰੈਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸਾਧਿਤਃ, ਸੋਤਿਗੁਰੁਃ|

Adhikarana odanodAharaNA pariBAShA (32) · Śloka 32

ਇਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗਮਾਨਾਦ੍ਯੈਃ ਸਰ੍ਵਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| |੩੨|

ਸ੦-ਇਤਿ-ਅਨਯਾ ਦਿਸ਼ਾ, ਸਰ੍ਵਂ-ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਚ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਂਯੋਗੇਨ ਮਾਨੇਨ ਚਾਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯਤੋ ਯਥਾ-ਓਦਨਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿਜਸ੍ਯ ਲਾਘਵਮ੍, ਯਵਕਾਦਿਜਸ੍ਯ ਤੁ ਗੌਰਵਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਤੋ ਯਥਾ-ਸਾਕ੍ਸਾਦਗ੍ਨਿਪਾਕਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਾਚ੍ਛੂਲ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗਃ, ਅਪਰਸ੍ਯ ਤ੍ਵਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ-"ਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਹਰਂ ਬਲ੍ਯਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਮਿਸਂ ਲਘੁ| ਅਪਥ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਮਾਂਸਂ ਯਚ੍ਚ ਰਸੋਦ੍ਧਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਿ ਸ਼ੂਲਪਕ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਕ੍ਰਿਯਾ-ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੋਗਃ-ਸਂਯੋਗਃ, ਤੇਨ ਯਥਾ-ਆਗ੍ਨੇਯਚਿਤ੍ਰਕਾਦ੍ਯੌਸਧਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸਾਧਿਤਸ੍ਯ ਲਾਘਵਮ੍| ਮਾਨਤੋ ਯਥਾ-ਬਹੁਭਿਰ੍ਲਘੁਭਿਰਲ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਗੁਰੁਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਲਘੁਰੇਵ, ਵਿਪਰੀਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿਪਰੀਤ ਏਵ| ਆਦ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇਨ ਦੇਸ਼ਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ਪ੍ਰਭਵਤਣ੍ਡੁਲਕਤੋ ਲਘੁਃ, ਆਨੂਪਦੇਸ਼ਤਣ੍ਡੁਲਕਤੋ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana mAMsarasaguNAH (32) · Śloka 32

| ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਹਾਂ ਰਸਃ||੩੨||

ਸ੦-ਰਸ ਇਤਿ ਮਾਂਸਰਸਃ, ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਲੋਪਾਤ੍| ਸ ਬਂਹਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਕਤਾਕਤਸ੍ਯ ਚ ਰਸਸ੍ਯਾਯਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਰਸੋ ਹਿ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਯੁਤਃ-ਕਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤੁ-ਅਕਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਤਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ| ਯਥਾ-"ਛਾਗਲਂ ਸਕ੍ਥਿਜਂ ਮਾਂਸਂ ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਤੈਤ੍ਤਿਰਂ ਤਥਾ| ਚਤੁਸ੍ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਕ੍ਸਾਲਿਤਂ ਜਲੇ|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸ਼ੁਣ੍ਠੀਚਿਤ੍ਰਕਧਾਨ੍ਯਕੈਃ| ਦ੍ਵਿਸ਼ਾਣੈਃ ਸਂਯੁਤੇ ਤੋਯੇ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਂ ਸਾਰ੍ਧਾਢਕੋਨ੍ਮਿਤੇ|| ਮਾਂਸੇਰਿਮਨ੍ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਤਤ੍ਰ ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਕੁਟ੍ਟਿਤਾਤ੍ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਂ ਰਸਂ ਮਰ੍ਦਿਤਂ ਪੂਤਂ ਹਿਙ੍ਗੁਸੈਨ੍ਧਵਜੀਰਕੈਃ|| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਧੂਪਿਤਂ ਪਥ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣਾਮ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਵਾਤਰੋਗਿਣਾਮ੍|| ਭਗ੍ਨਵਿਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੌਜਸਾਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰੋਨਮ੍ਲਃ ਸ਼ਾਕੁਨੋ ਬਂਹਣਃ ਸਰਃ| ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਲਘੁਰ੍ਵਾਤਕਫਾਪਹਃ|| ਫਲਾਮ੍ਲਗੋਰਸੋਦਾਰਂ ਸਵਿਸ਼੍ਵਾਜਾਜਿਧਾਨ੍ਯਕਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਂ ਹਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਬਹਣਂ ਰੋਚਨਂ ਗੁਰੁ|| ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਾਦਿਰਜਃਕਤਾਃ| ਲੇਹਾਸ੍ਤਕ੍ਰਾਦਿਜਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਯੋਨਿਵਦ੍ਗੁਰੁਰੋਚਨਾਃ|| ਮਾਲੁਧਾਨੀਯਵਾਸਾਦਿਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਯੋਤਿਗੁਣਃ ਖਲਃ| ਫਲਮੂਲੈਰ੍ਘਨਾਦਾਨਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪਾਕਤੋ ਘਨਮ੍|| ਲੇਹਵਤ੍ਖਲ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਦੋਸਲਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕੋ ਮਤਃ|| ਕਟ੍ਵਰਃ ਕਫਜਿਦ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਲੋ ਰੋਚਕੋ ਲਘੁਃ| ਮਾਂਸਾਦਜਾਜਿਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਗਲਿਤਃ ਸਟ੍ਟਕੋ ਲਘੁਃ|| ਇਤਿ|

Adhikarana mudgayUShaguNAH (33) · Śloka 33

| ਮੌਦ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪਥ੍ਯਃ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਵ੍ਰਣਕਣ੍ਠਾਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਾਮ੍|੩੩|

ਸ੦-ਮੌਦ੍ਗੋ ਰਸੋ-ਯੂਸੋ, ਵ੍ਰਣਿਨਾਂ ਕਣ੍ਠਰੋਗਿਣਾਂ ਅਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਾਂ ਚ ਪਥ੍ਯਃ| ਅਸ੍ਯ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਤੋਯੇ ਸ਼ਤਮਰ੍ਧਾਢਕੋਨ੍ਮਿਤੇ| ਪਾਦਸ੍ਥਂ ਮਰ੍ਦਿਤਂ ਪੂਤਂ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਪਲੇਨ ਤੁ| ਯੁਕ੍ਤਂ ਸੈਨ੍ਧਵਵਿਸ਼੍ਵਾਹ੍ਵਧਾਨ੍ਯਕੈਃ ਪਾਦਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਕਣਾਜੀਰਕਯੋਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਚ੍ਛਾਣੈਕੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਸਂਸ੍ਕਤੋ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸੋਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੋ ਮਤਃ|" ਤਥਾ-"ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਾਚ੍ਛਾਣੋ ਦ੍ਵੇ ਮੁਦ੍ਗਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਜਲੇ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਗੁਣਿਤੇ ਅਰ੍ਧਸ੍ਥੇ ਦਾਡਿਮਾਤ੍ਪਲਮ੍|| ਕਰ੍ਸਮਾਮਲਕਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ਸੈਨ੍ਧਵਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਮਾਜ੍ਯੇਨ ਯੋਜਿਤਮ੍|| ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਕਾਖ੍ਯੋਯਂ ਯੂਸਃ ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਥਰੋਗਜਿਤ੍| ਨਿਮ੍ਬਪਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਯੂਸਮੇਵਮੇਵ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|| ਮੁਲਕਾਚ੍ਛੁਣ੍ਠਿਕਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾ ਘਤਭਸ੍ਟਾ ਸਧਾਨ੍ਯਕਾ| ਹਿਙ੍ਗੁਜੀਰਕਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਤਤੋ ਮਥਿਤਦਾਡਿਮੇ|| ਸਸੈਨ੍ਧਵੇ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੁਨਰਗ੍ਨਾਵਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਨ੍ਮਦੂਭੂਤਂ ਤਤਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸਂਯੁਤਮ੍|| ਸੁਧੂਪਿਤਂ ਹਿਙ੍ਗੁਘਤੈਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਜਾਤਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਰਸਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਬਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਪਹਮ੍|| ਅਕਤਾਕਤਯੂਸਾਚ੍ਚ ਰਸਾਚ੍ਚ ਜਲਸਾਧਿਤਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਮ੍ਲਪਟੁਯੁਕ੍ਤਾਚ੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਲਘੁਰ੍ਮਤਃ|| (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੭)-ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯੁਸੇ ਰਸੇ ਸੂਪੇ ਸ਼ਾਕੇ ਚੈਵੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਗੌਰਵਂ ਤਨੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰਾਮ੍ਲਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਵੇਸੁ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ||" ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੭)-"ਖਲਕਾਮ੍ਬਲਿਕੌ ਹਦ੍ਯੌ ਛੇਦਿਨੌ ਸ੍ਵੌਸਧਾਨੁਗੌ| ਪਿਸ਼ਿਤੇਨ ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ, ਯੂਸੋ ਧਾਨ੍ਯੈਃ ਖਲਃ ਫਲੈਃ|| ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਜ੍ਞੇਯਾਃ ਕਤਾਕਤਾਸ੍ਤੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਯੁਤਵਰ੍ਜਿਤਾਃ|| ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਦਯਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|" ਇਤਿ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨ ਮਾਂਸੇਨ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੈਃ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾ ਯੇ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਦਕਲਾਵਣਿਕਾ ਬੋਧ੍ਯਾਃ| ਏਵਂ ਯੂਸੇ ਯਤ੍ਰ ਧਾਨ੍ਯਮਲ੍ਪਂ, ਖਲਾਦੌ ਵਾ ਮੂਲਾਦੀਨ੍ਯਲ੍ਪਾਨਿ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਕਲਾਵਣਿਕਤ੍ਵਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੬|੩੮੦)-"ਅਥ ਗੋਰਸਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਫਲਾਮ੍ਲੈਰਨ੍ਵਿਤਂ ਚਯਤ੍| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁ ਹਿਤਂ ਸਂਸ੍ਕਤਾਸਂਸ੍ਕਤਂ ਤਥਾ|| ਪ੍ਰਭੂਤਾਸ੍ਤਮਲੋਯੂਸਃ ਸੂਪਾਲ੍ਲਘੁਤਰਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸੂਪਸ੍ਤੁ ਰਸਯੂਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਤਰੋ ਮਤਃ|| ਤਂ ਸਰੋਗੋ ਨ ਚਾਸ਼੍ਰੀਯਾਨ੍ਨ ਚਾਲ੍ਪਾਸ਼ੀ ਕਥਞ੍ਚਨ|" ਇਤਿ|

Adhikarana kulatthayUShaguNAH (33) · Śloka 33

| ਵਾਤਾਨੁਲੋਮੀ ਕੌਲਤ੍ਥੋ ਗੁਲ੍ਮਤੂਨੀਪ੍ਰਤੂਨਿਜਿਤ੍||੩੩||

ਸ੦-ਕੌਲਤ੍ਥੋ ਯੂਸੋ ਵਾਤਮਨੁਲੋਮਯਤਿ| ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਜਯਤਿ| ਤੂਨੀਪ੍ਰਤੂਨੀਰੋਗੌ-ਗੁਲ੍ਮਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣੌ|

Adhikarana tilavikRutyAdiguNAH (34) · Śloka 34

ਤਿਲਪਿਣ੍ਯਾਕਵਿਕਤਿਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਂ ਵਿਰੂਢਕਮ੍| ਸ਼ਣ੍ਡਾਕੀਵਟਕਂ ਦਗ੍ਘ੍ਨਂ ਦੋਸਲਂ ਗ੍ਲਪਨਂ ਗੁਰੁ||੩੪||

ਸ੦-ਤਿਲਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਃ ਪਿਣ੍ਯਾਕਸ੍ਯ ਚ| ਤਥਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਾਦਿ ਦਸ੍ਟਿਘ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਂ ਗ੍ਲਾਨਿਕਰਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਅਙ੍ਕੁਰਿਤਂ ਸਸ੍ਯਂ-ਵਿਰੂਢਕਮ੍| ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕ੍ਯਾ ਸਹ ਸਂਯੁਤਂ ਮਾਸਾਦਿਵਟਕਂ-ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀਵਟਕਮ੍|

Adhikarana rasAlAguNAH (35) · Śloka 35

ਰਸਾਲਾ ਬਂਹਣੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਲ੍ਯਾ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਾ| |੩੫|

ਸ੦-ਰਸਾਲਾ-ਕਰਮਥਿਤੇਨ ਮਰੀਚਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਕਤਾ ਉਲ੍ਲੇਖਿਕਾਸਂਜ੍ਞਾ, ਬਂਹਣੀ-ਦੇਹਸ੍ਯ ਬਹਤ੍ਤ੍ਵਕਰੀ, ਵਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਚ|

Adhikarana pAnakaguNAH (35-36) · Śloka 36

| ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਕ੍ਲਮਹਰਂ ਪਾਨਕਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਗੁਰੁ||੩੫|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਮੂਤ੍ਰਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਂ ਚ ਤਤ੍| |੩੬|

ਸ੦-ਪਾਨਕਂ ਸ਼੍ਰਮਾਦਿਹਰਂ ਪ੍ਰੀਣਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰੀਣਨਂ-ਮਨਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਮ੍| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਂ ਚ-ਸ੍ਵਸ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੇਨ ਚ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਰ੍ਪਟਾਦੀਨਾਂ ਲਾਘਵਾਦਿਹ ਗੁਣਾ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੭)-"ਪਰ੍ਪਟਾ ਲਘਵੋ ਰੁਚ੍ਯਾ ਲਘੀਯਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਪਰ੍ਪਟਃ| ਹਦ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰੁਚਿਕਰਾ ਗੁਰਵੋ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵਾਃ|| ਪ੍ਰੀਣਨਾ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਰਮਚ੍ਛਿਦਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana lAjAguNAH (36-37) · Śloka 37

| ਲਾਜਾਸ੍ਤਟ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਮੇਹਮੇਦਃਕਫਚ੍ਛਿਦਃ||੩੬|| ਕਾਸਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਮਨਾ ਦੀਪਨਾ ਲਘਵੋ ਹਿਮਾਃ| |੩੭|

ਸ੦-ਲਾਜਾਸ੍ਤਡਾਦੀਂਸ਼੍ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ| ਕਾਸਪਿਤ੍ਤੇ ਚੋਪਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਦੀਪਨਾ ਲਘਵਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana pRuthukaguNAH (37) · Śloka 37

| ਪਥੁਕਾ ਗੁਰਵੋ ਬਲ੍ਯਾਃ ਕਫਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਾਰਿਣਃ||੩੭||

ਸ੦-ਹਰਿਤਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਨਿਸ੍ਤੁਸਭਸ੍ਟਮੁਸ਼ਲਹਤਾਨਿ-ਪਥੁਕਾਸ਼੍ਚਿਪਿਟਸਂਜ੍ਞਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾਃ|

Adhikarana dhAnAguNAH (38) · Śloka 38

ਧਾਨਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਤਰ੍ਪਣੀ ਲੇਖਨੀ ਗੁਰੁਃ| |੩੮|

ਸ੦-ਧਾਨਾ-ਭਸ੍ਟਯਵਾਦਿ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਚ|

Adhikarana saktuguNAHsaktubhakShaNaguNAH (38-40) · Śloka 40

| ਸਕ੍ਤਵੋ ਲਘਵਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਟ੍ਸ਼੍ਰਮਨੇਤ੍ਰਾਮਯਵ੍ਰਣਾਨ੍||੩੮|| ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਪਾਨਾਤ੍ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਲਪ੍ਰਦਾਃ| ਨੋਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾਨ੍ਨ ਦ੍ਵਿਰ੍ਨ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ ਨ ਕੇਵਲਾਨ੍||੩੯|| ਨ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨ ਦ੍ਵਿਜੈਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਤੂਨਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਵਾ ਬਹੂਨ੍| |੪੦|

ਸ੦-ਸਕ੍ਤਵੋ ਲਘਵਃ, ਕ੍ਸੁਧਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਘ੍ਨਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਉਦਕਪੀਤਾਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ, ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਲਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਜਲੇਨਾਨ੍ਤਰਿਤਾਨ੍-ਵ੍ਯਵਹਿਤਾਨ੍, ਨਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਭੋਜਨੇਸੁ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਾਪਾਨਂ ਵਿਹਿਤਮ੍, ਨ ਤਥਾ ਸਕ੍ਤੁਸੁ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਬੋਧਯਤਿ| (ਅਪਰੇ ਤ੍ਵੇਵਮਾਹੁਃ-ਆਦੌ ਪਿਣ੍ਡੀ ਮਧ੍ਯੇ ਜਲਮਨ੍ਤੇ ਚ ਪਿਣ੍ਡੀਤ੍ਯੁਦਕਾਨ੍ਤਰਿਤਾ ਇਤਿ|) ਤਥਾ, ਨ ਦ੍ਵਿਃ-ਦ੍ਵੌ ਵਾਰੌ ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਨਿਸ਼ਾਯਾਂ- ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਾਨ੍-ਉਦਕਾਦਿਰਹਿਤਾਨ੍| ਨ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ-ਅਨ੍ਯਦ੍ਭੋਜਨਾਦਿ| ਨ ਦ੍ਵਿਜੈਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ-ਦਨ੍ਤੈਃ ਕਰਸ੍ਥਾਂ ਪਿਣ੍ਡੀਂ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਹੂਂਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਤੂਂਨ੍ਨਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਂ ਰੂਕ੍ਸਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਸਕ੍ਤੂਨਾਮਿਹ ਨੋਕ੍ਤਮ੍, ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਿਨੈਵਾਵਗਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਨਨੁ, ਰੂਕ੍ਸਵਾਤਲਤ੍ਵਂ ਚੇਦਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਤੇ ਸਕ੍ਤੂਨਾਮ੍, ਤਤਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾ ਇਤ੍ਯਨੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਬਲਪ੍ਰਦਾ ਇਤ੍ਯੇਤਦਪ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਭੁਕ੍ਤੋ ਹ੍ਯਾਹਾਰਃ ਪਰਿਣਮਨ੍ ਰਸਧਾਤੁਗਤੋ ਧਾਤੁਪੁਸ੍ਟਯੇ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਪ੍ਰਭਾਵਾਦੁਭਯਮਪ੍ਯੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਹ੍ਯਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਵੇਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਭਾਵਃ,ਯਤ੍ਪੀਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਦ੍ਯਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯਨ੍ਤਿ| ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਚ ਬਲਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਵਾਜੀਕਰਣਂ ਹਿ-ਅਪਰਿਣਤਮੇਵ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਮਦ੍ਯਂ,-ਅਪਰਿਣਤਮੇਵ ਮਦਂ ਜਨਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਤ੍ਵਂ ਬਲਪ੍ਰਦਤ੍ਵਂ ਚੈਸਾਮੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਤੁਲ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਸਕ੍ਤੁਪ੍ਰਾਸ਼ਸ੍ਤੁ ਵਸ੍ਯੋ ਭੇਦੀ ਰਸਾਯਨਮ੍| (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੭)-'ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਨੁਨ੍ਮਨ੍ਥਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਨਿਵਰ੍ਤਕਃ|| ਪ੍ਰਮੇਹਕ੍ਸਯਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਨ ਚ ਸ੍ਯੁਰ੍ਮਨ੍ਥਪਾਯਿਨਾਮ੍| ਨਿਚਯਾਤ੍ਕਠਿਨਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਪਿਣ੍ਡੀ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਮਦੁਰ੍ਲਘੁਃ|| ਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਦ੍ਰਵਤਾਯੋਗਾਲ੍ਲਘੀਯਸ੍ਯਵਲੇਹਿਕਾ|' ਲਾਜਸਕ੍ਤੁਕਤਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਲੇਪੀ ਤੁ ਗਰੀਯਸੀ||" ਇਤਿ|

Adhikarana piNyAkaguNAH (40) · Śloka 40

| ਪਿਣ੍ਯਾਕੋ ਗ੍ਲਪਨੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਦਸ੍ਟਿਦੂਸਣਃ||੪੦||

ਸ੦-ਪਿਣ੍ਯਾਕਾਖ੍ਯੋ-ਯਸ੍ਤਿਲਾਦੀਨਾਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਤੈਲਃ ਕਲ੍ਕੋ, ਗ੍ਲਪਨੋ-ਗ੍ਲਾਨਿਕਰਃ| ਗ੍ਲਪਨ ਇਤਿ ਗ੍ਲਾਯਤੇਰ੍ਣਿਜਨ੍ਤਾਤ੍ "ਗ੍ਲਾਸ੍ਰਾਵਨੁਵਮਾਂ ਚ" ਇਤਿ ਮਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਧ੍ਰਸ੍ਵਃ, ਬਾਹੁਲਕਾਤ੍ਕਰ੍ਤਰਿ ਲ੍ਯੁਟ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਦਸ੍ਟਿਵਿਕਾਰਕਚ੍ਚ|

Adhikarana vesavAraguNAH (41) · Śloka 41

ਵੇਸਵਾਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਃ| |੪੧|

ਸ੦-ਵੇਸਵਾਰੋ-ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਾਜਾਜਿਹਿਙ੍ਗੁਘਤਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਂ ਕੁਟ੍ਟਿਤਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਸ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਲਵਰ੍ਧਨਃ ਸ਼ਰੀਰੋਪਚਯਵਰ੍ਧਨਸ਼੍ਚ|

Adhikarana mudgAdijavesavAraguNAH (41) · Śloka 41

| ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾਸ੍ਤੁ ਗੁਰਵੋ ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਨੁਗਾਃ||੪੧||

ਸ੦-ਮੁਦ੍ਗਾਦਿਜਾਤਸ੍ਤੁ ਵੇਸਵਾਰਾ ਯੇ ਇਣ੍ਡਰਿਕਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚ੍ਛਿਨ੍ਨੈਃ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਲੋਕੇ ਪੂਰਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ, ਤੇ ਗੁਰਵਃ ਪ੍ਰਕਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਸਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| (ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਵਾਰ੍ਤਾਕਸੂਰਣਾਲੂਕਾਦੀਨ੍ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|) ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਗੁਡਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਪੈਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਪੂਪਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨਃ ਸ਼ੀਤਾਃ ਪੈਸ੍ਟਿਕਾ ਵਾਤਲਾਃ ਖਰਾਃ|| ਵਸ੍ਯਾ ਬਲ੍ਯਾਃ ਸਰਾ ਮਾਸੈਰ੍ਵਾਤਘ੍ਨਾ ਮਦੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ| ਯਥਾਨ੍ਨਂ ਗੁਰਵੋ ਬਲ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਕਠਿਨਾਸ਼੍ਚ ਯੇ|| ਤੈਲਪਕ੍ਵਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਵਗ੍ਦਗ੍ਘ੍ਨਾ ਗਰੀਯਾਂਸੋ ਵਿਦਾਹਿਨਃ| ਕਾਸਾਰਸਾਰਾ ਲਘਵੋ ਲਾਜੈਰ੍ਲਘੁਤਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰੋ ਵਸ੍ਯੋ ਘਤਪੂਰਃ ਕਫਪ੍ਰਦਃ| ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਕਰੋ ਰੁਚ੍ਯੋ ਮਾਂਸਲੋ ਰਕ੍ਤਲੋ ਗੁਰੁਃ|| ਲਘੀਯਾਨ੍ ਮਣ੍ਡਕਕਤੋ ਗਰੀਯਾਨ੍ ਫਲਪੂਰਿਤਃ ਮਧੁਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਵਸ੍ਯਾ, ਕਾਸਾਰਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਗੁਰੁਃ|| ਗੁਡਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਰਸਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਪੂਪਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੁਚਿਦਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਃ ਕ੍ਸਣਾਤ੍|| ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਮਾਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਕ੍ਵਾਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਭਰ੍ਜਿਤੈਃ| ਨਿਮਰ੍ਦਕੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲਵਤਾਂ ਹਿਤਃ|| ਘਾਰਿਕੇਣ੍ਡਰਿਕਾਪੂਰਵਟਿਕਾਵਟਕਾਦਯਃ| ਵਿਸ਼ਦਾ ਰੋਚਨਾ ਬਲ੍ਯਾ ਗੁਰਵਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍|| ਯਾਵਕਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪ੍ਲੀਹੋਦਾਵਰ੍ਤਹਾ ਗੁਰੁਃ| ਭਸ੍ਟਸ੍ਵਿਨ੍ਨਤਯਾ ਵਾਦ੍ਯੋ ਕਣ੍ਠ੍ਯੋਤਿਕਾਸਿਨਾਮ੍|| ਜ੍ਵਰੋਦਾਵਰ੍ਤਮੇਹਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯੋ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਓਲਕਂ ਹਰਿਤਾਵਸ੍ਥਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬਿਜਤ੍ਵਾਤ੍ਖਰਂ ਗੁਰੁ|| ਮਨ੍ਦਜਰ੍ਯੋ ਯਵਾਦਿਤ੍ਵਾਦਭ੍ਯੋਸੋ ਬਂਹਣਃ ਸਰਃ||" ਇਤਿ|ਸਿਦ੍ਧਸਾਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਮਣ੍ਡਕਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਲਾ ਗੁਰੁਵੋ ਮਤਾਃ|' ਇਤਿ|

Adhikarana pacanapAtraviSeShAdguNavisheShAH (42-2) · Śloka 2

ਕੁਕੂਲਕਰ੍ਪਰਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕਨ੍ਦ੍ਵਙ੍ਗਾਰਵਿਪਾਚਿਤਾਨ੍| ਏਕਯੋਨੀਂਲ੍ਲਘੂਨ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਪੂਪਾਨੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍||੪੨|| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨ (ਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨ) ਵਰ੍ਗਃ||੨||

ਸ੦-ਅਪੂਪਾਨ੍ ਕੁਕੂਲਾਦਿਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਏਕਯੋਨੀਨ੍-ਏਕਕਾਰਣਾਨ੍ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੂਨ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ ਕੁਕੂਲਪਕ੍ਵਾਤ੍ ਸਜਾਤੀਯਾਦਪੂਪਾਤ੍ਕਰ੍ਪਰਪਕ੍ਵੋ ਲਘੁਃ| ਕਰ੍ਪਰਪਕ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਪਕ੍ਵਃ| ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਪਕ੍ਵਾਤ੍ਕਨ੍ਦੁਪਕ੍ਵਃ| ਕਨ੍ਦੁਪਕ੍ਵਾਚ੍ਚਾਙ੍ਗਾਰਪਕ੍ਵਃ| ਕੁਕੂਲਃ-ਅਪਾਂ ਬਾਸ੍ਪਸ੍ਵੇਦਃ, ਗੋਸ਼ਕਦਾਦਿਚੂਰ੍ਣਸਨ੍ਤਾਪ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਕਰ੍ਪਰੋ-ਜ੍ਵਾਲਾਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਕਪਾਲਮ੍| ਭ੍ਰਾਸ੍ਟ੍ਰਕਨ੍ਦੂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਵੇਵ| ਅਙ੍ਗਾਰਾਃ-ਬਹਨ੍ਤਃ ਕਾਸ੍ਠਸਮ੍ਭੂਤਾ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਃ| ਕਤਾਨ੍ਨਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਾਂਸਸ਼ਕਵਰ੍ਗਯੋਸ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਭੂਤਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤੇਨ ਸਹ ਪ੍ਰਚੁਰੋਪਯੋਗੇਪ੍ਯਦੋਸਾਤ੍| ਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਤੁ ਬਹੂਪਯੋਗੇ ਦੋਸਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੮|੩੯)- "ਸ਼ਾਕਾਵਰਾਨ੍ਨਭੂਯਿਸ੍ਠਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਲਵਣਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|" ਇਤ੍ਯਨੇਨ-

Adhikarana mAMsavargaH hariNAdayo dasha mRUgAH (43) · Śloka 43

ਅਥ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ| ਹਰਿਣੈਣਕੁਰਙ੍ਗਰ੍ਕ੍ਸਗੋਕਰ੍ਣਮਗਮਾਤਕਾਃ| ਸ਼ਸ਼ਸ਼ਮ੍ਬਰਚਾਰੁਸ੍ਕਸ਼ਰਭਾਦ੍ਯਾ ਮਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੪੩||

ਸ੦-ਹਰਿਣਾਦਯੋ ਦਸ਼-ਮਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਪਸਤਾਦਯਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-("ਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਚਾਰੁਸ੍ਕਵਰਪੋਤਸ਼ਸ਼ੋਰਣਾਃ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਰਾਮਸ਼ਰਭਕੋਹਕਾਰ ਕਸ਼ਮ੍ਬਰਾਃ| ਕਰਾਲਕਤਮਾਲੌ ਚ ਪਸਤਸ਼੍ਚ ਮਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||" ਇਤਿ)

Adhikarana lAvAdaya ekaviMshatirviShkirAH (44-46) · Śloka 46

ਲਾਵਵਾਰ੍ਤੀਕਵਰ੍ਤੀਰਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਕੁਕ੍ਕੁਭਾਃ| ਕਪਿਞ੍ਜਲੋਪਚਕ੍ਰਾਖ੍ਯਚਕੋਰਕੁਰੁਬਾਹਵਃ||੪੪|| ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕਾ ਚੈਵ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਕ੍ਰਕਰਃ ਸ਼ਿਖੀ| ਤਾਮ੍ਰਾਚੂਡਾਖ੍ਯਬਕਰਗੋਨਰ੍ਦਗਿਰਿਵਰ੍ਤਿਕਾਃ||੪੫|| ਤਥਾ ਸ਼ਾਰਪਦੇਨ੍ਦ੍ਰਾਭਵਰਟਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ| |੪੬|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਲਾਵਾਦਯੋ ਵਰਟਾਨ੍ਤਾ ਏਕਵਿਂਸ਼ਤਿਃ, ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਭਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਃ| ਰਕ੍ਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ ਰਕ੍ਤਵਰ੍ਤ੍ਮਕਃ| ਵਰ੍ਤਕੋ ਵਰ੍ਤਿਕੇਤਿ ਜਾਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਰ੍ਤਕਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਰ੍ਤਿਕਾ| ਯਥਾ ਚ ਬਲਾਕਾ ਸਾਰਿਕੇਤਿ| ਪੁਂਸ੍ਯਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਾਵੇਸ਼ਾਤ੍| ਸ਼ਿਖੀ-ਮਯੂਰਃ, ਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਦਿਨਿਃ|

Adhikarana jIvaMjIvakAdayo dasha pratudAH (46-47) · Śloka 47

| ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਦਾਤ੍ਯੂਹਭਙ੍ਗਾਹ੍ਵਸ਼ੁਕਸਾਰਿਕਾਃ||੪੬|| ਲਟ੍ਵਾਕੋਕਿਲਹਾਰੀਤਕਪੋਤਚਟਕਾਦਯਃ| ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ|੪੭|

ਸ੦-ਜੀਵਞ੍ਜੀਵਕਾਦਯਃ ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਦਸ਼ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਪ੍ਰਤੁਦ੍ਯ-ਤੁਣ੍ਡੇਨਾਹਤ੍ਯ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੇਰ੍ਭਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਤੁਦਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਃ ਖਞ੍ਜਰੀਟਕਪਾਰਾਵਤਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana BekAdayashcatvAro bileshayAH (47) · Śloka 47

| ਭੇਕਗੋਧਾਹਿਸ਼੍ਵਾਵਿਦਾਦ੍ਯਾ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ||੪੭||

ਸ੦-ਭੇਕਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ| ਬਿਲੇ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸ਼ੇਰਤ ਇਤਿ ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਯਾਮਸ਼ਲ੍ਯਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana gavAdayaH prasahAH (48-50) · Śloka 50

ਗੋਖਰਾਸ਼੍ਵਤਰੋਸ੍ਟ੍ਰਾਸ਼੍ਵਦ੍ਵੀਪਿਸਿਂਹਰ੍ਕ੍ਸਵਾਨਰਾਃ| ਮਾਰ੍ਜਾਰਮੂਸਕਵ੍ਯਾਘ੍ਰਵਕਬਭ੍ਰੁਤਰਕ੍ਸਵਃ||੪੮|| ਲੋਪਾਕਜਮ੍ਬੁਕਸ਼੍ਯੇਨਚਾਸਵਾਨ੍ਤਾਦਵਾਯਸਾਃ ਸ਼ਸ਼ਘ੍ਨੀਭਾਸਕੁਰਰਗਧ੍ਰੋਲੂਕਕੁਲਿਙ੍ਗਕਾਃ||੪੯|| ਧੂਮਿਕਾ ਮਧੁਹਾ ਚੇਤਿ ਪ੍ਰਸਹਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| |੫੦|

ਸ੦-ਗਵਾਦਯਃ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਾ| ਪ੍ਰਸਹ੍ਯਾ-ਆਹਤ੍ਯ ਭਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਹਾਃ| ਮਗਾਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਸਿਣਸ਼੍ਚ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ, ਕੇਚਿਨ੍ਮਗਾਃ ਕੇਚਿਤ੍ਪਕ੍ਸਿਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਸ਼੍ਵਤਰੋ-ਵੇਗਸਰਃ| ਅਸ਼੍ਵਃ-ਤੁਰਗਃ| ਬਭ੍ਰੁਃ-ਜਾਹਕੋ, ਨਕੁਲ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਲੋਪਾਕੋ-ਲੋਮਸ਼ਃ| ਜਮ੍ਬੁਕਃ-ਸ਼ਗਾਲਃ| ਸ਼੍ਯੇਨੋ-ਗਰੁਡਾਕਤਿਃ| ਚਾਸਃ-ਕਿਕੀਦਿਵਿਃ| ਵਾਨ੍ਤਾਦਃ-ਸ਼੍ਵਾ| ਵਾਯਸਃ-ਕਾਕਃ| ਉਲੂਕਃ-ਕਾਕਾਰਿਃ| ਕੁਲਿਙ੍ਗਕਃ-ਕਸ੍ਣਚਟਕਃ|

Adhikarana varAhAdayo dasha mahAmRugAH (50-51) · Śloka 51

| ਵਰਾਹਮਹਿਸਨ੍ਯਙ੍ਕੁਰੁਰੁਰੋਹਿਤਵਾਰਣਾਃ||੫੦|| ਸਮਰਸ਼੍ਚਮਰਃ ਖਡ੍ਗੋ ਗਵਯਸ਼੍ਚ ਮਹਾਮਗਾਃ| |੫੧|

ਸ੦-ਵਰਾਹਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਮਹਾਮਗ ਸਜ੍ਞਾ| ਵਾਰਣੋ-ਹਸ੍ਤੀ|

Adhikarana haMsAdayo~apcarAH (51-52) · Śloka 52

| ਹਂਸਸਾਰਸਕਾਦਮ੍ਬਵਕਕਾਰਣ੍ਡਵਪ੍ਲਵਾਃ||੫੧|| ਬਲਾਕੋਤ੍ਕ੍ਰੋਸ਼ਚਕ੍ਰਾਹ੍ਵਮਦ੍ਗੁਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਯੋਪ੍ਚਰਾਃ| |੫੨|

ਸ੦-ਹਂਸਾਦਯਃ ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਨ੍ਤਾ ਅਪ੍ਸੁ ਚਰਣਾਦਪ੍ਚਰਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਕ੍ਤਸ਼ੀਰ੍ਸਕਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana rohitakAdayo matsyAH (52-54) · Śloka 54

| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਰੋਹਿਤਪਾਠੀਨਕੂਰ੍ਮਕੁਮ੍ਭੀਰਕਰ੍ਕਟਾਃ||੫੨|| ਸ਼ੁਕ੍ਤਿਸ਼ਙ੍ਖੋਦ੍ਰਸ਼ਮ੍ਬੂਕਸ਼ਫਰੀਵਰ੍ਮਿਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਃ| ਚੁਲੂਕੀਨਕ੍ਰਮਕਰਸ਼ਿਸ਼ੁਮਾਰਤਿਮਿਙ੍ਗਿਲਾਃ||੫੩|| ਰਾਜੀਚਿਲਿਚਿਮਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ| |੫੪|

ਸ੦-ਰੋਹਿਤਕਾਦਯ ਏਕੋਨਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਜਲੋਦ੍ਭਵਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਨੁਕ੍ਤਕਦਲਕਪਰ੍ਦਕਾਦਿਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana ityaShTadhA mAMsam (54-1) · Śloka 1

ਮਾਂਸਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਸ੍ਟਧਾ| |੫੪| (ਮਗ੍ਯਂ ਵੈਸ੍ਕਿਰਿਕਂ ਕਿਞ੍ਚ ਪ੍ਰਾਤੁਦਂ ਚ ਬਿਲੇਸ਼ਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਸਹਂ ਚ ਮਹਾਮਗ੍ਯਮਪ੍ਚਰਂ ਮਾਤ੍ਸ੍ਯਮਸ੍ਟਧਾ||੧||

ਸ੦-ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਭਿਃ ਪ੍ਰਕਾਰੈਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਾ ਮਾਂਸਮਾਹੁਃ|

Adhikarana vyAmishrAdayaH (54) · Śloka 54

| ਯੋਨਿਸ੍ਵਜਾਵੀ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਦਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇ||੫੪||

ਸ੦-ਯੋਨਿਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ੍ਵਸ੍ਟਾਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਗੋਚਰਤ੍ਵਾਤ੍-ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਵਿਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਅਜਾਵੀ-ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰੇ| ਅਜਾਵੀ-ਛਾਗੋਰਭ੍ਰੌ, ਤੇ ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤੇ, ਤੇ ਹਿ ਜਾਙ੍ਗਲੇਪਿ ਦੇਸ਼ੇ ਵਰ੍ਤਤੇ ਅਨੂਪੇਪਿ| ਅਜਾਵੀ ਇਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਲਿਙ੍ਗਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਤ੍ਰ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤ ਏਵ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ 'ਅਨਿਸ਼੍ਚਿਤੌ' ਨਿਜਗਦੁਃ| ਨਨੁ, ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਪਿ ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਚਾਰੀ ਪ੍ਰਥਿਤਃ| ਤਤ੍ਕਥਮਸਾਵਿਹ ਜਾਙ੍ਗਲਃ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਭਯਚਰੋਯਂ, ਤਥਾਪਿ ਜਾਙ੍ਗਲਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲੋਯਮ੍| ਵਿਕੀਰ੍ਯ ਭਕ੍ਸਣਾਚ੍ਚ ਵਿਸ੍ਕਿਰਤ੍ਵਂ ਤਿਤ੍ਤਿਰੇਰ੍ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਸ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਯਂ ਜਾਙ੍ਗਲ ਏਵ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਹਰਿਣਾਦੀਨਾਂ ਚ ਕਿਰਾਤਕੈਵਰ੍ਤਾਦਿਭ੍ਯੋ ਨਾਨਾਦੇਸ਼ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਂਜ੍ਞਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ|

Adhikarana mAMsasya traividhyam (55) · Śloka 55

ਆਦ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਾ ਮਧ੍ਯੌ ਸਾਧਾਰਣੌ ਸ੍ਮਤੌ| |੫੫|

ਸ੦-ਆਦੌ ਭਵਾਃ-ਆਦ੍ਯਾਃ,- ਮਗਵਿਸਿਕਰਪ੍ਰਤੁਦਾਖ੍ਯਾਃ, ਜਾਙ੍ਗਲਚਾਰਿਤ੍ਵਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਾਃ| ਏਵਮਨ੍ਤ੍ਯਾਃ-ਮਹਾਮਗਾਪ੍ਚਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ,-ਆਨੂਪਾਃ| ਮਧ੍ਯੌ-ਦ੍ਵੌ ਬਿਲੇਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਖ੍ਯੌ,-ਸਾਧਾਰਣੌ, ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਚਾਰਿਣਾਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧ੍ਯਾਵਿਤਿ ਦ੍ਵਿਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਤ੍ਰਿਤ੍ਵਮਨੁਮੀਯਤੇ ਤ੍ਰਿਗ੍ਰਹਣਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ|

Adhikarana jA~ggalAnAM guNAH (55-56) · Śloka 56

| ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਮਲਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਲਘਵੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਹਿਤਾਃ||੫੫|| ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ ਵਾਤਮਧ੍ਯੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਕਫਾਨੁਗੇ| |੫੬|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸਾਧਾਰਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਬਦ੍ਧਮਲਾਃ- ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਪੁਰੀਸਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਲਘਵਃ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਹਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ? ਪਿਤ੍ਤੋਤ੍ਤਰੇ,-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ| ਤਥਾ ਵਾਤੋ ਮਧ੍ਯੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਧ੍ਯਮਮਰੁਤਿ| ਤਥਾ ਕਫਾਨੁਗੇ,-ਕਫੋਨੁਗੋ-ਅਬਲੋ ਹੀਨੋ, ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ|

Adhikarana shashaguNAH (56) · Śloka 56

| ਦੀਪਨਃ ਕਟੁਕਃ ਪਾਕੇ ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਕ੍ਸੋ ਹਿਮਃ ਸ਼ਸ਼ਃ||੫੬||

ਸ੦-ਸ਼ਸ਼ੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕੋ, ਗ੍ਰਾਹੀ, ਰੂਕ੍ਸਃ, ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਚ| ਗ੍ਰਾਹਿਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਜਾਙ੍ਗਲਤ੍ਵਾਦੇਵ ਲਬ੍ਧਮਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਰਿਹੋਪਾਤ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦਿਕਮੇਸਾਮਿਹ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭) ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ-"ਤਤ੍ਰ ਬਦ੍ਧਮਲਾ ਰੁਚ੍ਯਾ ਮਾਂਸਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਾ ਹਿਮਾਃ| ਕਸਾਯਸ੍ਵਾਦੁਵਿਸ਼ਦਾ ਲਘਵੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਹਿਤਾਃ|| ਤਾਮ੍ਰੋਤ੍ਰ ਹਰਿਣਃ ਕਸ੍ਣਸ੍ਤ੍ਵੇਣੋ ਹਦ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍| ਲਘੀਯਾਨ੍ ਸਡ੍ਰਸਸ਼੍ਚਾਸੌ, ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਕ੍ਸੋ ਹਿਮਃ ਸ਼ਸ਼ਃ|| ਕਟੁਪਾਕੋਗ੍ਨਿਕਤ੍ਪਥ੍ਯਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਂਤੇਨਿਲਾਵਰੇ|" ਇਤਿ|

Adhikarana vartakAdiguNAH,tittiriguNAH (57-58) · Śloka 58

ਈਸਦੁਸ੍ਣਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਂਹਣਾ ਵਰ੍ਤਕਾਦਯਃ| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਵਰੋ ਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍||੫੭|| ਗ੍ਰਾਹੀ ਵਰ੍ਣ੍ਯੋਨਿਲੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਰਃ ਪਰਮ੍| |੫੮|

ਸ੦-ਵਰ੍ਤਕਾਦਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲਸਮਾਪ੍ਤਿਸ੍ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵੇ ਔਸ੍ਣ੍ਯਗੌਰਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੈਰਲ੍ਪੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਮਧ੍ਯੇ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਮੇਧਾਦਿਕਰਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੀ| ਤਥਾ, ਵਰ੍ਣ੍ਯੋ ਵਾਤਾਧਿਕਸਨ੍ਨਿਪਾਤਹਰਸ਼੍ਚ| ਸ ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰ੍ਧਨ੍ਵਨ੍ਯਾਨੂਪੇ ਚ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਚਰਤਿ, ਅਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧ ਉਸ੍ਣੋ ਗੁਰੁਰ੍ਬਂਹਣਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਗੁਰੁਬਂਹਣਃ|"ਇਤਿ|

Adhikarana shikhiguNAH (58) · Śloka 58

| ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਃ ਸ਼ਿਖੀ ਪਥ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸ੍ਵਰਵਯੋਦ੍ਦਸ਼ਾਮ੍||੫੮||

ਸ੦-ਸ਼ਿਖੀ-ਬਰ੍ਹੀ, ਨਾਤਿਪਥ੍ਯਃ| ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥ੍ਯਃ| ਵਯਸਃ ਰਤਮ੍ਭਨਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨ ਪਥ੍ਯਃ|

Adhikarana kukkuTaguNAH (59) · Śloka 59

ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ ਵਸ੍ਯਃ| |੫੯|

ਸ੦-ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋ-ਮਯੂਰਤੁਲ੍ਯਗੁਣੋ ਵਸ੍ਯਸ਼੍ਚ|

Adhikarana grAmyakukkuTaguNAH (59) · Śloka 59

ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਗੁਰੁਃ| |੫੯|

ਸ੦-ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਃ ਪੁਨਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ|

Adhikarana krakaropacakrakayorguNAH (59) · Śloka 59

| ਮੇਧਾਨਲਕਰਾ ਹਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਕਰਾਃ ਸੋਪਚਕ੍ਰਕਾਃ||੫੯||

ਸ੦-ਕ੍ਰਕਰਾ ਉਪਚਕ੍ਰਕਾਸ਼੍ਚ ਮੇਧਾਮਗ੍ਨਿਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਹਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana kANakapotaguNAH (60) · Śloka 60

ਗੁਰੁਃ ਸਲਵਣਃ ਕਾਣਕਪੋਤਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| |੬੦|

ਸ੦-ਕਾਣਃ ਕਪੋਤੋ ਗੁਰੁਰੀਸਲ੍ਲਵਣਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਚ੍ਚ|

Adhikarana caTakaguNAH (60) · Śloka 60

| ਚਟਕਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਾਃ ਪਰਮ੍||੬੦||

ਸ੦-ਚਟਕਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤਸ਼੍ਚ|

Adhikarana bileshayAdInAM guNAH (61) · Śloka 61

ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਤੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤੋ ਬਲ੍ਯਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਲਾਃ||੬੧||

ਸ੦-ਅਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਮ੍, ਬਿਲੇਸ਼ਯਾਦ੍ਯਾ ਵਰ੍ਗਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇਨ ਉਸ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਮਧੁਰਤ੍ਵੇਨ ਚਾਧਿਕਾਃ| ਯੋ ਯਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਰੋ ਵਰ੍ਗਃ , ਸ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਧਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਯਥੋਤ੍ਤਰਮੇਵ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤੋ ਬਲ੍ਯਾ ਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਲਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana mahAmRugaguNAH, kravyAdaprasahaguNAH (62-63) · Śloka 63

ਏਵਂ ਵਰ੍ਗਪਞ੍ਚਕਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਅਪਵਾਦਮਾਹ- ਸ਼ੀਤਾ ਮਹਾਮਗਾਸ੍ਤੇਸੁ, ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਪ੍ਰਸਹਾਃ ਪੁਨਃ| ਲਵਣਾਨੁਰਸਾਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਮਾਂਸਵਰ੍ਧਨਾਃ||੬੨|| ਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਂ ਹਿਤਾਃ| |੬੩|

ਸ੦-ਤੇਸੁ ਵਰ੍ਗੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਮਹਾਮਗਾਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਂ-ਆਮਮਾਂਸਂ ਭੁਞ੍ਜਤੇ ਯੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਃ| ਕ੍ਰਵ੍ਯਾਦਾਸ੍ਤੁ ਯੇ ਪ੍ਰਸਹਾਃ-ਮਾਰ੍ਜਾਰਗਧ੍ਰੋਲੂਕਾਦਯਃ, ਤੇ ਲਵਣਾਨੁਰਸਾਃ ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਾ ਮਾਂਸਵਰ੍ਧਨਾਸ਼੍ਚਾਤਿਤਰਾਮ੍| ਜੀਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭ੍ਰੁਤ੍ਯਾਮਯਾਨਾਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਹਿਤਾਃ|

Adhikarana AjamAMsaguNAH (63-64) · Śloka 64

| ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਮਾਜਮਦੋਸਲਮ੍||੬੩|| ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣ੍ਮ੍| |੬੪|

ਸ੦-ਨਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰੇਸਦਰ੍ਥੇ| ਯਦਿ ਤੁ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨਮਾਤ੍ਰਮਭੀਸ੍ਟਮਭਵਿਸ੍ਯਦਾਚਾਰ੍ਯਸ੍ਯ, ਤਤੋ ਨਞ ਏਵ ਕੇਵਲਸ੍ਯੋਪਾਦਾਨਮਕਰਿਸ੍ਯਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦੀਸਦਰ੍ਥ ਏਵ ਵਿਵਕ੍ਸਿਤਃ| ਅਤ ਏਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ-ਅਨਤਿਦਗ੍ਧੋ ਗ੍ਰਾਮ ਇਤਿ| ਅਦੋਸਲਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਦੋਸਲਮ੍, (ਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਹਾਰੀਤਃ-"ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਦ੍ਦੇਹਧਾਤੁਸਾਮਾਨ੍ਯਾਚ੍ਛਾਗਲਂ ਲਘੁ|" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਚਰਕਮਤਮਨੁਸਰਨ੍ਤ ਏਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ,-ਅਦੋਸਲਮਿਤਿ ਨਞ੍ ਈਸਦਰ੍ਥੇ, ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛੀਤਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਦੋਸਲਮ੍| ਯਥਾ-ਅਵਕ੍ਸੋ ਗ੍ਰਾਮ ਇਤਿ|) ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਧਾਤੁਃ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਃ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਮਾਂਸਾਖ੍ਯੋ ਧਾਤੁਃ, ਤਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍-ਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍, ਆਜਂ ਮਾਂਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਂ ਚ| ਗੁਣਕਤਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤੇ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਗਹ੍ਯਮਾਣੇ ਤੁਰਗੋਰਗਾਦਿਮਾਂਸਮਪਿ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਧਾਤੋਰ੍ਮਾਸਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਮਾਂਸਤ੍ਵੇਨ ਭਵਤੀਤਿ ਤਦ੍ਪ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਕੇਵਲਮਾਜਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਗੁਣਕਤੇ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਗਹੀਤੇ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁ ਸਾਮਨ੍ਯਾਦਾਜਮੇਵ ਮਾਂਸਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਬਂਹਣਂ ਚੇਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਮਾਂਸਗ੍ਰਹਣਂ ਚਾਤ੍ਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਨ ਕੇਵਲਮਾਜਂ ਮਾਂਸਂ ਪੁਰੁਸਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਨਾ ਮਾਂਸਾਖ੍ਯੇਨ ਤੁਲ੍ਯਮ੍, ਯਾਵਦਨ੍ਯੇਪਿ ਯੇ ਛਾਗਸ਼ਰੀਰਗਤਾ ਧਾਤਵਸ੍ਤੇਪਿ ਮਨੁਸ੍ਯਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਨਾ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਾਃ, ਤੇਪ੍ਯਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨੋ ਬਂਹਣਾਸ਼੍ਚ| ਅਨਯਾ ਭਙ੍ਗ੍ਯਾ ਪੁਰੁਸਮਾਂਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯੇਣਾਤ੍ਰ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਨਨੁ, ਬਂਹਣਂ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਦ੍ਭੌਮਾਪ੍ਯਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ| ਅਪਾਮੇਵਾਸਾਧਾਰਣੋ ਧਰ੍ਮਃ ਸ੍ਰਵਣਰੂਪਃ| ਤਤ੍ਕਥਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਈਦਸ਼ੋਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵੋ ਯਦ੍ਬਂਹਣਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਤਿ|

Adhikarana AvikamAMsaguNAH (64) · Śloka 64

| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਜ੍ਞੇਯਮਾਵਿਕਂ ਬਂਹਣਂ ਤੁ ਤਤ੍||੬੪||

ਸ੦-ਅਤਃ-ਆਜਮਾਂਸਾਤ੍, ਵਿਪਰੀਤਮਾਵਿਕਂ ਮਾਂਸਂ-ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੁ ਸਦੋਸਲਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚੇਤਿ| ਬਂਹਣਤ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤਦਪਵਾਦਮਾਹ-ਬਂਹਣਂ ਤੁ ਤਦਿਤਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ| ਬਂਹਣਮੇਵ ਤਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana gomAMsaguNAH (65) · Śloka 65

ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਿਸਮਜ੍ਵਰਪੀਨਸਾਨ੍| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ ਕੇਵਲਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ ਗੋਮਾਂਸਂ ਸਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੬੫||

ਸ੦-ਗੋਮਾਸਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਕਾਸਾਦੀਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ|

Adhikarana mahiShamAMsaguNAH (66) · Śloka 66

ਉਸ੍ਣੋ ਗਰੀਯਾਨ੍ਮਹਿਸਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਦਾਰ੍ਢ੍ਯਬਹਤ੍ਤ੍ਵਕਤ੍| |੬੬|

ਸ੦-ਮਹਿਸ ਉਸ੍ਣੋ ਗੁਰੁਤਰਃ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਕਰੋਤਿ| ਗੁਰੁ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਯਸੁਨਿ "ਪ੍ਰਿਯਸ੍ਥਿਰ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗਰਾਦੇਸ਼ਃ| ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਮਿਤਿ "ਵਰ੍ਣਦਢ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਯਞ੍|

Adhikarana varAhamAMsaguNAH (66) · Śloka 66

| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਰਾਹਃ ਸ਼੍ਰਮਹਾ ਰੁਚਿਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਪ੍ਰਦਃ||੬੬||

ਸ੦-ਵਰਾਹਃ-ਸੂਕਰਃ, ਤਦ੍ਵਤ੍-ਮਹਿਸਗੁਣੋ, ਜ੍ਞੇਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਰਮਹਾ ਰੁਚ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਦਸ਼੍ਚ|

Adhikarana matsyaguNAH (67) · Śloka 67

ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਕਫਕਰਾਃ| |੬੭|

ਸ੦-"ਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾ ਵਰ੍ਗਾਸ਼੍ਚਾਤੋ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍|" ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨਾਤਿਗੁਰੂਸ੍ਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਤ੍ਵਮਤਿਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵਮਤਿਬਲ੍ਯਤ੍ਵਮਤਿਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਮਤਿਕਫਪਿਤ੍ਤਲਤ੍ਵਂ ਚ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਮੁਕ੍ਤਮ੍| "ਪਰਂ ਕਫਕਰਾਃ" ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਤਃ ਕਫਕਤ੍ਤਮਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤਿ ਬੋਧਯਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਮੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਪਰਂ ਪਵਨਨਾਸ਼ਨਾਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana cilicImaguNAH (67) · Śloka 67

ਚਿਲਿਚੀਮਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| |੬੭|

ਸ੦-ਚਿਲਿਚੀਮਸਂਜ੍ਞੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਃ|

Adhikarana lAvAdayaH sve sve vargai shreShThAH (67) · Śloka 67

| ਲਾਵਰੋਹਿਤਗੋਧੈਣਾਃ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇ ਵਰ੍ਗੇ ਵਰਾਃ ਪਰਮ੍||੬੭||

ਸ੦-ਲਾਵਾਦਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ ਵਰਤਰਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਲਾਵੋ-ਵਿਸ੍ਕਿਰੇਸ੍ਵਤਿਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ, ਰੋਹਿਤੋ-ਮਤ੍ਸ੍ਯੇਸੁ| ਸ ਹਿ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋਵਿਚਾਰੀ ਆਕਾਸ਼ਪ੍ਲਵਨਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋਵਿਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਕਾਸ਼ਪ੍ਲਵਨੇਨ ਚ| ਰੋਹਿਤਃ ਪ੍ਰਵਰਸ੍ਤੇਸਾਮ੍" ਇਤਿ| ਗੋਧਾ ਚ-ਬਿਲੇਸ਼ਯੇਸੁ ਵਰਾ| ਏਣੋ-ਮਗੇਸ੍ਵਿਤਿ|

Adhikarana sadyohatAdimAMsaM sevyam (68) · Śloka 68

ਮਾਂਸਂ ਸਦ੍ਯੋਹਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਯਃਸ੍ਥਂ ਚ ਭਜੇਤ੍| |੬੮|

ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਸਦ੍ਯੋਹਤਂ ਭਜੇਤ੍, ਸਦ੍ਯੋਹਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਂ ਭਜੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ-ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਸ੍ਥ੍ਯਾਦਿਰਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਯਸਿ ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਵਯਃਸ੍ਥਮ੍,- ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਮਾਂਸਂ ਵਯਃਸ੍ਥਮੇਵ, ਤਥਾਪੀਹ ਵਯਃਸ੍ਥਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ੋਭਨਂ ਤਰੁਣਂ ਵਯ ਇਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੂਨਃ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਮਾਂਸਂ ਭਜੇਤ੍, ਨ ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਰਿਤਿ|

Adhikarana mRutamAMsaM tyAjyam (68) · Śloka 68

ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਮਤਂ ਕਸ਼ਂ ਭਸ਼ਂ ਮੇਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵਾਰਿਵਿਸੈਰ੍ਹਤਮ੍||੬੮||

ਸ੦-ਮਤਂ-ਸ੍ਵਯਂ ਮਤਂ ਨ ਭਜੇਤ੍, ਅਵਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਵ੍ਯਾਧਿਨਾਮਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ਼ਂ-ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਨ ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਭਸ਼ਂ ਮੇਦ੍ਯਂ-ਅਤਿਮੇਦੁਰਂ ਮਾਸਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ-ਵਿਜ੍ਞਾਤਸ੍ਵਰੂਪੇਣ ਹਤਸ੍ਯ, ਵਾਰਿਣਾ ਵਿਸੇਣ ਚ ਹਤਸ੍ਯ, ਨਿਰ੍ਜੀਵੀਕਤਸ੍ਯ, ਯਨ੍ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ,ਅ.੭) ਹਂਸਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਹਂਸਃ ਸ੍ਵਰਕਰਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਜਿਨ੍ਮਧੁਰੋ ਹਿਮਃ| ਕੁਲੀਰਃ ਪਰਮਂ ਵਸ੍ਯੋ ਬਂਹਣਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਗੁਰੁਃ|| ਗੋਧਾ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ ਵਿਸਂ ਮੂਸਕਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਰ੍ਧਨਃ| ਗੁਰੁਣ੍ਯਣ੍ਡਾਨਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਪਲਮ੍|| ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸ੍ਨਾਯੁਭੂਯਿਸ੍ਠਮਬਲ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਦੋਸਲਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana puMstriyoravayavAdi visheSheNa gauravalAghave (69-3) · Śloka 3

ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧੇ ਗੁਰੁਣੀ, ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਃ| ਲਘੁਰ੍ਯੋਸਿਚ੍ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ, ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ ਪੁਨਃ ਪੁਮਾਨ੍||੬੯|| ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਕਨ੍ਧੋਰੁਪਸ੍ਠਸ੍ਯ ਕਟ੍ਯਾਃ ਸਕ੍ਥ੍ਨੋਸ਼੍ਚ ਗੌਰਵਮ੍| ਤਥਾਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੭੦|| ਸ਼ੋਣਿਤਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਚ ਧਾਤੂਨਾਮੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਮਾਂਸਾਦ੍ਗਰੀਯੋ ਵਸਣਮੇਢ੍ਰਵਕ੍ਕਯਕਦ੍ਗੁਦਮ੍||੭੧|| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ||੩||

ਸ੦-ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧੇ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਂ ਗੁਰੁਣੀ| ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਪਸ਼੍ਚਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਪਸ਼੍ਚੇ, ਤਯੋਰਰ੍ਧੇ| ਪੁਂਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧਂ ਗੁਰੁ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਸ਼੍ਚਾਰ੍ਧਂ ਗੁਰ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਗੁਰੁਃ-ਗਰ੍ਭਿਣੀਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ| ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪਾਦਾ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਃ, ਤੇਸੁ ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਸੁ-ਗਵਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਲਘੁਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਿਤਿ "ਸਂਖ੍ਯਾਸੁ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ" ਇਤ੍ਯਨ੍ਤਲੋਪਃ| ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ-ਦ੍ਵਿਜੇਸੁ ਤੁ, ਪੁਮਾਨ੍ ਲਘੁਃ| ਸ਼ਿਰਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਕ੍ਥ੍ਯਾਦਿਮਾਂਸੇਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁਤਮਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਆਮਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਯੋਸ਼੍ਚ ਯਥਾਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਤੇਨ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦਾਮਾਸ਼ਯੋ ਗੁਰੁਃ| ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਤੇਨ ਲੋਹਿਤਾਨ੍ਮਾਂਸਂ ਗੁਰੁ, ਮਾਂਸਾਨ੍ਮੇਦ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| "ਮਾਂਸਾਦ੍ਗਰੀਯੋ ਵਸਣਮੇਢ੍ਰਵਕ੍ਕਯਕਦ੍ਗੁਦਮ੍|" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਤੇਨ ਮਾਂਸਾਦ੍ਗੁਰੁਤਰੋ ਵਸਣਃ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੇਢ੍ਰਃ, ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਗਰਿਸ੍ਠਂ ਗੁਦਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਃ| ਮਾਂਸਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਕਵਰ੍ਗੋ ਨਿਗਦ੍ਯਤੇ--

Adhikarana shAkavargaH pAThAdijashAkaguNAH (72) · Śloka 72

ਅਥ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ| ਸ਼ਾਕਂ ਪਾਠਾਸ਼ਠੀਸੂਸਾਸੁਨਿਸਣ੍ਣਸਤੀਨਜਮ੍| ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਗ੍ਰਾਹਿ ਸਰਾਜਕ੍ਸਵਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍||੭੨||

ਸ੦-ਪਾਠਾਦਿਜਂ ਸ਼ਾਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਹਰਂ ਲਘੁ ਗ੍ਰਾਹਿ ਚ| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਰਾਜਕ੍ਸਵਕਵਾਸ੍ਤੁਕੇ|

Adhikarana suniShaNNAguNAH (73) · Śloka 73

ਸੁਨਿਸਣ੍ਣੋਗ੍ਨਿਕਦ੍ਵਸ੍ਯਸ੍ਤੇਸੁ| |੭੩|

ਸ੦-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਃ-ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਖ੍ਯੋ, ਜਲਮਧ੍ਯੇ ਭਵਤਿ| ਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤੁਲ੍ਯੋਗ੍ਨਿਕਰੋ ਵਸ੍ਯਃ|

Adhikarana rAjakShavaguNAH (73) · Śloka 73

ਰਾਜਕ੍ਸਵਃ ਪਰਮ੍| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਃ|੭੩|

ਸ੦-ਰਾਜਕ੍ਸਵਃ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਿਬੋਧਨੋ ਰਾਜਸ਼ਾਕਾਖ੍ਯਃ, ਪਰਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ, ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਃ|

Adhikarana vAstukaguNAH (73) · Śloka 73

| ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਿ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤੁਕਮ੍||੭੩||

ਸ੦-ਵਾਸ੍ਤੁਕਂ ਤੁ-ਪੁਨਃ ਰਕ੍ਤਵਾਸ੍ਤੁਕਾਖ੍ਯਂ, ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਿ-ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਭੇਦਨਮ੍|

Adhikarana kAkamAcIguNAH (74) · Śloka 74

ਹਨ੍ਤਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਵਸ੍ਯਾ ਸੋਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ| ਕਾਕਮਾਚੀ ਸਰਾ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾ|੭੪|

ਸ੦-ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ, ਕੁਸ੍ਠਨਾਸ਼ਿਨੀ, ਬਸ੍ਯਾ, ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਾ, ਸਰਾ-ਭੇਦਿਨੀ, ਸ੍ਵਰਹਿਤਾ ਚ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਸਂਵਾਹਕਤ੍ਵੇਨ ਚ ਰਸਾਯਨਸਦਸ਼ੀ|

Adhikarana cA~ggerIguNAH (74-75) · Śloka 75

| ਚਾਙ੍ਗੇਰ੍ਯਮ੍ਲਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ||੭੪|| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਿਤੋਸ੍ਣਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਲਘੁਃ| |੭੫|

ਸ੦-ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਮ੍ਲਿਕਾ, ਅਮ੍ਲਾ, ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨੀ, ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦਿਸੁ ਹਿਤਾ, ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣੀ, ਲਘ੍ਵੀ ਚ|

Adhikarana paTolAdInAM guNAH (75-78) · Śloka 78

| ਪਟੋਲਸਪ੍ਤਲਾਰਿਸ੍ਟਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਵਲ੍ਗੁਜਾਮਤਾਃ||੭੫|| ਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਬਹਤੀਵਾਸਾਕੁਤਿਲੀਤਿਲਪਰ੍ਣਿਕਾਃ| ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਪਰ੍ਪਟਾਃ||੭੬|| ਨਾਡੀਕਲਾਯਗੋਜਿਹ੍ਵਾਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਵਨਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਕਰੀਰਂ ਕੁਲਕਂ ਨਨ੍ਦੀ ਕੁਚੈਲਾ ਸ਼ਕੁਲਾਦਨੀ||੭੭|| ਕਟਿਲ੍ਲਂ ਕੇਮ੍ਬੁਕਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕੋਸ਼ਾਤਕਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਾਕੇ ਕਟੁ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੭੮||

ਸ੦-ਪਟੋਲਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼ੀਤਵਿਰ੍ਯਾਣਿ ਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਪਾਕੇ ਕਟੂਨਿ ਗ੍ਰਾਹੀਣਿ ਵਾਤਲਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਾਨਿ ਚ| ਸਪ੍ਤਲਾ-ਸਾਤਲਾ| ਅਰਿਸ੍ਟੋ-ਨਿਮ੍ਬਃ| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ-ਅਙ੍ਗਾਰਵਲ੍ਲਿਕਾ| ਅਵਲ੍ਗੁਜੋ-ਬਾਕੁਚੀ| ਅਮਤਾ-ਗੁਡੂਚੀ| ਵੇਤ੍ਰੋ-ਵਂਸ਼ਸਦਸ਼ਃ, ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਰਮ੍| ਵਾਸਾ-ਵਸਃ| ਕੁਤਿਲੀ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਿਲਜਾਤਿਃ| ਤਿਲਪਰ੍ਣੀ-ਬਦਰਕਃ| ਮਣ੍ਡੁਕਪਰ੍ਣੀਂ-ਮਣ੍ਡੂਕੀ, ਆਦਿਤ੍ਯਵਲ੍ਲੀ| ਕਰ੍ਕੋਟਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕੇਪੁਨਃ ਪ੍ਰਥਿਤੇ ਏਵ| ਪਰ੍ਪਟਃ-ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਿਯਾਖ੍ਯਃ| ਨਾਡੀਕਲਾਯਂ-ਸਕੁਲਾਕ੍ਸਕਃ ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਭੇਦਃ| ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ-ਗੋਧੂਮਿਕਾ, "ਗੋਧੂਮਿਕਾ ਤੁ ਗੋਜਿਹ੍ਵਾ ਗੋਜੀ ਕ੍ਰੋਸ੍ਟੁਕਮੂਲਿਕਾ|" ਵਨਤਿਕ੍ਤਕਂ-ਵਤ੍ਸਕਃ| ਕੁਲਕਂ-ਕਾਕਤਿਨ੍ਦੁਕਃ| ਨਨ੍ਦੀ-ਜਯਵਕ੍ਸਸ਼੍ਚਸ਼ਬ੍ਦਿਤਃ| ਕੁਚੈਲਾ-ਪਾਠਾ| ਸ਼ਕੁਲਾਦਨੀ-ਕਟੁਕਾ| ਕਟਿਲ੍ਲਂ-ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਾ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ| ਕੋਸ਼ਾਤਕੋਘਣ੍ਟੋਲਿਃ| ਕਰ੍ਕਸ਼ਃ-ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਃ|

Adhikarana paTolaguNAH (79) · Śloka 79

ਹਦ੍ਯਂ ਪਟੋਲਂ ਕਮਿਨੁਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍| |੭੯|

ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣਾਨੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੇਸਾਂਚਿਦ੍ਗੁਣਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਸ੦-ਪਟੋਲਂ ਹਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੁਨਿਨਾ (?) ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍-"ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਲ੍ਲੀ ਚਾਸ੍ਯ ਕਫਾਪਹਾ| ਫਲਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ਼ਮਨਂ ਮੂਲਂ ਚਾਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (79) · Śloka 79

| ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਿ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍||੭੯||

ਸ੦-ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਂ,-ਸ੍ਥੂਲਬਹਤੀ-ਮਹੋਟਿਕਾਖ੍ਯਾ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਬਹਤੀ-ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਖ੍ਯਾ| ਤਦੇਤਦੁਭਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨਾਂ ਭੇਦਨਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ|

Adhikarana vRuShaguNAH (80) · Śloka 80

ਵਸਂ ਤੁ ਵਮਿਕਾਸਘ੍ਨਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪਰਮ੍| |੮੦|

ਸ੦-ਵਸਂ ਛਰ੍ਦਿਕਾਸੌ ਹਨ੍ਤਿ| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਯਤਿ|

Adhikarana kAravellaguNAH (80) · Śloka 80

| ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਂ ਸਕਟੁਕਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਜਿਤ੍ਪਰਮ੍||੮੦||

ਸ੦-ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਮੀਸਦ੍ਰਸੇ ਕਟੁਕਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਰਮਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana vArtAkaguNAH (81) · Śloka 81

ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਕਟੁ ਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਸਕ੍ਸਾਰਮਗ੍ਨਿਜਨਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚ੍ਯਮਪਿਤ੍ਤਲਮ੍||੮੧||

ਸ੦-ਵਾਰ੍ਤਾਕਂ ਰਸੇ ਕਟੁ ਤਿਕ੍ਤਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮ੍| ਸਹ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸਕ੍ਸਾਰਂ,-ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਜਨਨਮ੍| ਹਦ੍ਯਂ-ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍| ਰੁਚ੍ਯਂ-ਰੁਚਿਕਤ੍| ਅਪਿਤ੍ਤਲਂ-ਨਞੀਸਦਰ੍ਥੇ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਸਹ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਕਥਮੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਯਾਵਤਾ ਕ੍ਸਾਰੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸਰਣਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਗੁਣਾਨਾਮੇਵਾਯਂ ਧਰ੍ਮੋ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਤ੍ਵਂ ਨਾਮ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮਿਵ ਮਨ੍ਯਾਮਹੇ| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਕ੍ਸਾਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਧਰ੍ਮ ਉਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਃ| ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਕ੍ਸਾਰਮਿਤ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮ੍|

Adhikarana karIraguNAH (82) · Śloka 82

ਕਰੀਰਮਾਧ੍ਮਾਨਕਰਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| |੮੨|

ਸ੦-ਕਰੀਰਂ-ਗੂਢਪਤ੍ਰਾਖ੍ਯਮ੍, ਆਧ੍ਮਾਨਕਰਂ ਰਸੇ ਕਸਾਯਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਮ੍|

Adhikarana koshAtakAvalgujakayorguNAH (82) · Śloka 82

| ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕੌ ਭੇਦਿਨਾਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨੌ||੮੨||

ਸ੦-ਕੋਸ਼ਾਤਕਾਵਲ੍ਗੁਜਕੌ ਭੇਦਿਨਾਵਗ੍ਨਿਦੀਪਨੌ ਚ| ਅਨਯੋਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਵਾਤਕਫਘ੍ਨਤ੍ਵਂ ਚ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ-ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਯਦੁਸ੍ਣਂ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਵਾਤਕਫਹਰਂ ਚ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਹ ਮੁਨਿਃ(?)-"ਕਫਵਾਤਨੁਦਵਲ੍ਗੁਜਃ" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੌਚਿਤ੍ਯੇਨ ਦੋਸਕਰਤ੍ਵਾਦਿ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭) ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਸਤਰੂਢਂ ਕਦਮ੍ਬਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਿਮਂ ਗੁਰੁ| ਕੁਮਾਰਜੀਵਲੋਣਿਕਾ ਨਲਿਨੀ ਚੁਚੁਪਰ੍ਣਿਕਾ|| ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਲਵਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼੍ਯਾਮਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਞ੍ਜੀਕਰ੍ਣਿਕਯੂਥਿਕਾਃ| ਵਕ੍ਸਾਦਨੀਕ੍ਸੀਰਵਕ੍ਸਬਿਮ੍ਬੀਤਨਿਕਵਕ੍ਸਕਾਃ| ਰੋਧ੍ਰਃ ਸ਼ਣਃ ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ ਸਸ਼ੇਲੁਰ੍ਵਸਮੂਸਿਕਾ|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਃ ਕੋਵਿਦਾਰਃ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਕਿਂਸ਼ੁਕਮ੍| ਪਟੋਲਾਦਿਗੁਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍ਪਰਮ੍|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਭਣ੍ਡੀ ਪਰ੍ਵਿਣੀ ਪਰ੍ਵਪੁਸ੍ਪਿਕਾ| ਲਘੁਰੁਸ੍ਣਾ ਸਰਾ ਤਿਕ੍ਤਾਸੋਰੁਬੂਕਾ ਚ ਲਾਙ੍ਗਲੀ| ਵਾਤਲੌ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਭੇਦਿਨੌ ਤਿਲਵੇਤਸੌ| ਵਿਸ਼੍ਵਰਾਸ੍ਨਾਬਲਾਸ਼ਾਕਂ ਵਾਤਘ੍ਨਮਤਿਸਾਰਨੁਤ੍|| ਵਾਤਂ ਵਤ੍ਸਾਦਨੀ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਕਫਂ ਕਣ੍ਡੀਰਚਿਤ੍ਰਕੌ|" ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾ ਚਾਨ੍ਯੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੦੨)-"ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਪ੍ਲਕ੍ਸਪਦ੍ਮਾਦਿਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕਸਾਯਾਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਃ ਸ਼ੀਤਾ ਹਿਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਗਦਿਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੮੨)-"ਕਰੀਰਕੁਸੁਮਂ ਜ੍ਞੇਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਲਘੁ| ਆਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|| ਚਾਤੁਰ੍ਥਕਜ੍ਵਰਹਰਂ ਨਸ੍ਯਯੋਗੇਨ ਸ਼ੀਲਿਤਮ੍| ਰਾਜਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਸ਼ਿਗ੍ਰੋਃ ਸਿਂਹਮੁਖਸ੍ਯ ਚ|| ਕਫਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨਂ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਤਿਲਪਰ੍ਣੀ ਚ ਬਿਲ੍ਵਪਤ੍ਰਂ ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana taNDulIyaguNAH (83) · Śloka 83

ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ ਹਿਮੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਲਘੁਃ| ਮਦਪਿਤ੍ਤਵਿਸਾਸ੍ਰਘ੍ਨਃ|੮੩|

ਸ੦-ਤਣ੍ਡੁਲੀਯੋ-ਮਣ੍ਡੀਰਕਾਖ੍ਯਃ, ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਲਘੁਰ੍ਮਦਾਦਿਨਾਸ਼ਨਸ਼੍ਚ|

Adhikarana mu~jjAtaguNAH (83-84) · Śloka 84

ਮੁਞ੍ਜਾਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੮੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਬਂਹਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਪਰਮ੍| |੮੪|

ਸ੦-ਮੁਞ੍ਜਾਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੁਤਮਤਿਸ਼ੁਕ੍ਰਕਚ੍ਚ|

Adhikarana pAla~gkyAguNAH (84) · Śloka 84

| ਗੁਰ੍ਵੀ ਸਰਾ ਤੁ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ|੮੪|

ਸ੦-ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਗੁਰ੍ਵੀ| ਤਥਾ, ਸਰਾ-ਸ਼ਕਦਾਦਿਭੇਦਿਨੀ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਹਿਮਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮੁਚ੍ਚਯਾਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਭੇਦਿਨੀ ਹਿਮਾ|" ਇਤਿ|

Adhikarana upodakAguNAH (84) · Śloka 84

| ਮਦਘ੍ਨੀ ਚਾਪ੍ਯੁਪੋਦਕਾ||੮੪||

ਸ੦-ਉਪੋਦਕਾ ਮਦਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸਰਾ ਚ| ਉਪੋਦਕਾ-ਮਯਾਲੀ, ਖਣ੍ਡਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਥਿਤਾ|

Adhikarana ca~jcuguNAH (85) · Śloka 85

ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਮਤਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਃ ਸ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਮਕਃ| |੮੫|

ਸ੦-ਚਞ੍ਚੁਃ ਪਾਲਙ੍ਕ੍ਯਾਸਦਸ਼ੋ ਗੁਣੈਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਸ ਪੁਨਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਮਕੋ-ਨ ਭੇਦੀ|

Adhikarana vidArIguNAH (85-86) · Śloka 86

| ਵਿਦਾਰੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੀ ਮੂਤ੍ਰਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਾ||੮੫|| ਜੀਵਨੀ ਬਂਹਣੀ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਵਸ੍ਯਾ ਰਸਾਯਨਮ੍| |੮੬|

ਸ੦-ਵਿਦਾਰੀ-ਸ਼ਗਾਲਿਕਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ ਰਸਾਯਨਂ ਚ| ਕਨ੍ਦਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਗੁਣਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੧੭)-"ਜੀਵਨੋ ਬਂਹਣੋ ਵਸ੍ਯੋ ਬਲ੍ਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤੋ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਵਿਦਾਰਿਕਨ੍ਦਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯਸ਼੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਲਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਲਃ||" ਇਤਿ|

Adhikarana jIvantIguNAH (86) · Śloka 86

| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ||੮੬||

ਸ੦-ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਯਾ ਮਧੁੜ੍ਰਾ ਸਾ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਚ| ਯਾ ਤ੍ਵਮਧੁਰਾ ਸਾ ਏਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨਾ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੀ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ| ਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਾ, ਨ੍ਯੂਨਾ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਤੁ||" ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾ ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਤ੍ਵਮਗਾਦਿ| ਤਤ੍ਪਾਠੋ ਹਿ (ਚ,ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੦੪)-"ਭਣ੍ਡੀਸ਼ਤਾਵਰੀਸ਼ਾਕਂ ਬਲਾਜੀਵਨ੍ਤਿਜਂ ਚ ਯਤ੍| ਪਰ੍ਵਣ੍ਯਾਃ ਪਰ੍ਵਪੁਸ੍ਪ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana kUShmANDAdiguNAH (87-88) · Śloka 88

ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਤੁਮ੍ਬਕਾਲਿਙ੍ਗਕਰ੍ਕਾਰ੍ਵੇਰ੍ਵਾਰੁਤਿਣ੍ਡਿਸ਼ਮ੍| ਤਥਾ ਤ੍ਰਪੁਸਚੀਨਾਕਚਿਰ੍ਭਟਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍||੮੭|| ਭੇਦਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਗੁਰੁ| |੮੮|

ਸ੦-ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਾਦਿਕਂ ਕਫਵਾਤਕਤ੍ ਭੇਦਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਗੁਰੁ ਚ|

Adhikarana kUShmANDaguNAH (88-89) · Śloka 89

ਅਤ੍ਰ ਵਿਸੇਸ਼ਮਾਹ | ਵਲ੍ਲੀਫਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰਂ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍||੮੮|| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਵਸ੍ਯਮ੍| |੮੯|

ਸ੦-ਵਲ੍ਲੀਫਲਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਂ-ਪੁਸ੍ਪਫਲਸਂਜ੍ਞ ਵਰਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚ|

Adhikarana trapusaguNAH (89) · Śloka 89

ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਤ੍ਵਤਿਮੂਤ੍ਰਲਮ੍| |੮੯|

ਸ੦-ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਪੁਨਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮੂਤ੍ਰਲਮ੍|

Adhikarana tumbaguNAH kAli~ggAdInAM guNAH bAlakUShmANDAderguNAH pakvakUShmANDAderguNAH (89-90) · Śloka 90

| ਤੁਮ੍ਬਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਾਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾਰੁਚਿਰ੍ਭਟਮ੍||੮੯|| ਬਾਲਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਪਕ੍ਵਮਤੋਨ੍ਯਥਾ| |੯੦|

ਸ੦- ਤੁਮ੍ਬਂ-ਅਲਾਬੁਸਂਜ੍ਞਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਮ੍| ਏਰ੍ਵਾਰੁਕਾਦ੍ਯਪਿ ਰੂਕ੍ਸਮ੍, ਤੁਮ੍ਬਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਗ੍ਰਾਹਿ| ਪੂਰ੍ਵਾਣਿ ਤੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਭੇਦੀਨ੍ਯੇਵ| ਚਰਕਮੁਨਿਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ,-ਤੁਮ੍ਬਂ ਰੂਕ੍ਸਤਰਮ੍, ਕਾਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਵਾਰੁਚਿਰ੍ਭਟਂ ਗ੍ਰਾਹੀਤਿ| ਕਾਲਿਙ੍ਗਂ- ਕਰ੍ਚਰਮ੍| ਏਰ੍ਵਾਰੁਃ-ਕਰ੍ਕਟਿਕਾ| ਚਿਰ੍ਭਟਂ-ਡਙ੍ਗਰਮ੍, ਮਾਲਵੇਸੁ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍, ਅਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਜਾਲਨ੍ਧਰਾਦਿਸੁ| ਏਤਚ੍ਚ ਬਾਲਂ-ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਰਸਾਦਿ, ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਚ| ਅਤੋ-ਬਾਲਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਮ੍, ਪਕ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੧੮)-" ਨੀਲਂ ਯਤ੍ਤ੍ਰਪੁਸਂ ਬਾਲਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਮਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁ ਕਫਕਜ੍ਜੀਰ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana shIrNavRuntasya kUShmANDAderguNAH (90-91) · Śloka 91

| ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੯੦|| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਮਸ੍ਠੀਲਾਨਾਹਨੁਲ੍ਲਘੁ| |੯੧|

ਸ੦-ਸ਼ੀਰ੍ਣਵਨ੍ਤਂ-ਕਰ੍ਚਰਮ੍, ਈਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ| ਰੁਚਿਕਰਮਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਤ੍ ਹਦ੍ਯਮ੍, ਅਸ੍ਠੀਲਾਮਾਨਾਹਂ ਚ ਹਨ੍ਤਿ, ਲਘੁ ਚ|| "ਘਨੋਸ੍ਠੀਲੋਪਮੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਰਸ੍ਟੀਲੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮੁਨ੍ਨਤਃ|" ਇਤਿ (ਹ. ਨਿ. ਹ. ੧੧|੬੦) ਅਸ੍ਠੀਲਾਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਾਟੋਪਮਤ੍ਯੁਗ੍ਰਰੁਜਮਾਧ੍ਮਾਨਮੁਦਰੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਵਾਤਰੋਧੇਨ ਤਮਾਨਾਹਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ " ਇਤਿ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੧੧|੫੯) ਆਨਾਹਲਕ੍ਸਮ੍|

Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (91-92) · Śloka 92

| ਮਣਾਲਬਿਸਸ਼ਾਲੂਕਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਕਮ੍||੯੧|| ਨਨ੍ਦੀਮਾਸਕਕੇਲੂਟਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਕਸੇਰੁਕਮ੍| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਂ ਕਲੋਡ੍ਯਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਿਮਂ ਗੁਰੁ||੯੨||

ਸ੦-ਮਣਾਲਾਦਿ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਮਣਾਲਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ,-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ੍ਥੂਲਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਮਣਾਲਮ੍, ਇਤਰਤ੍-ਬਿਸਮ੍| ਸ਼ਾਲੂਕਂ-ਪਦ੍ਮਮੂਲਮ੍| ਕੁਮੁਦਕਨ੍ਦਮ੍| ਕੁਮੁਦਂ-ਸ਼ਸ਼ਿਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਉਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਕਂ-ਰਕ੍ਤੋਤ੍ਪਲਕਨ੍ਦਮ੍| ਨਨ੍ਦੀ-ਤੁਣ੍ਡੇਰਿਕਾ| ਮਾਸਕੋ-ਵਾਸ੍ਤੁਲਃ| ਕੇਲੂਟਂ-ਕਿਸ੍ਮਕਸਂਜ੍ਞਮੁਦੁਮ੍ਬਰਭੇਦਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਂ-ਤ੍ਰਿਕੋਣਾਕਤਿ ਜਲੋਦ੍ਭਵਂ ਕਨ੍ਦਮ੍| ਕਸੇਰੁਕਂ-ਮਾਗਧਮ੍| ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਂ-ਤਮੇਦਮ੍| ਕਲੋਡ੍ਯਂ-ਪਦ੍ਮਬੀਜਮ੍|

Adhikarana kalambAdiguNAH (93-96) · Śloka 96

ਕਲਮ੍ਬਨਾਲਿਕਾਮਾਰ੍ਸਕੁਟਿਞ੍ਜਰਕੁਤੁਮ੍ਬਕਮ੍| ਚਿਲ੍ਲੀਲਟ੍ਵਾਕਲੋਣੀਕਾਕੁਰੂਟਕਗਵੇਧੁਕਮ੍||੯੩|| ਜੀਵਨ੍ਤਝੁਞ੍ਝ੍ਵੇਡਗਜਯਵਸ਼ਾਕਸੁਵਰ੍ਚਲਾਃ| ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਤਥਾ ਸੂਪ੍ਯਾਨਿ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਮ੍||੯੪|| ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸਲਵਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼ੀਤਲਂ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਿਸ੍ਟਭ੍ਯ ਜੀਰ੍ਯਤਿ||੯੫|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਂ ਸ੍ਨੇਹਾਢ੍ਯਂ ਨਾਤਿਦੋਸਲਮ੍| |੯੬|

ਸ੦-ਕਲਮ੍ਬਾਦਿਕਂ ਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਲ੍ਲਵਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਸ਼ੀਤਵਿਰ੍ਯਂ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਂ ਚ| ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੇ ਸਜਤਿ-ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪਤਿ| ਬਿਸ੍ਟਭ੍ਯ-ਉਦਰਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਪਿਣ੍ਡੀਭੂਯ, ਜੀਰ੍ਯਤਿ-ਪਰਿਣਮਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਨੈਵਂਸ੍ਵਰੂਪਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਲਮ੍ਬਂ-ਕਦਮ੍ਬਃ| ਨਾਲਿਕਾ-ਦੀਰ੍ਘਨਾਲਰੂਪਾ ਕਲਮ੍ਬੁਸਂਜ੍ਞਾ| ਮਾਰ੍ਸੋ-ਗਨ੍ਧਾਰਿਕਾ| ਕੁਟਿਞ੍ਜਰਂ-ਤਾਮ੍ਰਮੂਲਕਮ੍| ਕੁਤੁਮ੍ਬਕੋ-ਦ੍ਰੋਣਪੁਸ੍ਪੀ| ਚਿਲ੍ਲੀ-ਪਥੁਪਤ੍ਰਂ ਯਵਸ਼ਾਕਂ ਕੁਨਾਮਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਲਟ੍ਵਾਕੋ-ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਸ਼ਾਕਮ੍| ਲੋਣੀਕਾ-ਲੋਣਾਰਃ| ਕੁਰੁਟਕਃ-ਸ੍ਥਿਤਿਵਾਰਕਃ| ਗਵੇਧੁਕਂ-ਤਣਧਾਨ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਜੀਵਨ੍ਤੋ-ਬਹਦ੍ਗਾਨ੍ਧਾਰਮ੍| ਝੁਞ੍ਝੁਃ-ਝੁਞ੍ਝੁਰੁਕਃ| ਏਡਗਜਃ-ਪ੍ਰਪੁਨ੍ਨਾਟਃ| ਯਵਸ਼ਾਕਂ-ਹ੍ਨਸ੍ਵਪਤ੍ਰਾ ਚਿਲ੍ਲੀ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ-ਰਵਿਭਕ੍ਤਾ| ਆਲੁਕਾਨਿ ਚ ਸਰ੍ਵਾਣਿ-ਨਾਨਾਵਿਧਾਨਿ ਰਕ੍ਤਾਲੁਕਮਧੁਕਾਲੁਕਾਦਿਭੇਦੇਨ| ਸੂਪ੍ਯਾਨਿ-ਮੁਦ੍ਗਰਾਜਮਾਸਾਦਿਪਤ੍ਰਾਣੀ| ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਂ-ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾ| ਏਤਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡਿਤਰਸਮਤਿਬਹੁਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਨਾਤ੍ਯਪਥ੍ਯਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ(?)ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਵੇਸਵਾਰੇਣ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ਾਕਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਰਾਜਿਕਾਸਕ੍ਤੁਭਕ੍ਤਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਂ ਚਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||" ਇਤਿ|

Adhikarana laghupatrAcillIguNAH (96) · Śloka 96

| ਲਘੁਪਤ੍ਰਾ ਤੁ ਯਾ ਚਿਲ੍ਲੀ ਸਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸਮਾ ਮਤਾ||੯੬||

ਸ੦-ਲਘੁਪਤ੍ਰਾ ਯਾ ਚਿਲ੍ਲੀ-ਯਵਸ਼ਾਕਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਸਾ ਤੁ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸਮਾ ਗੁਣੈਰ੍ਮਤਾ|

Adhikarana tarkArIvarUNayorguNAH (97) · Śloka 97

ਤਰ੍ਕਾਰੀਵਰੁਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| |੯੭|

ਸ੦-ਤਰ੍ਕਾਰੀ-ਅਰਣਿਕਾ, ਵਰੁਣਃ-ਤਮਾਲਃ, ਸਮਾਹਾਰੇਣ ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਤਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਚ|

Adhikarana punarnavAdiguNAH (97-98) · Śloka 98

| ਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵੌ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍||੯੭|| ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਹਨ੍ਤਿ ਗਰਸ਼ੋਫਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| |੯੮|

ਸ੦-ਵਰ੍ਸਾਭ੍ਵੌ-ਪੁਨਰ੍ਨਵੇ, ਤਥਾ ਕਾਲਸ਼ਾਕਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ ਰਸੇ ਚ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਂ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਗਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਹਰਤਿ| ਕਠਿਲ੍ਲੋਪਿ ਵਰ੍ਸਾਭੂਃ ਸ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਗੁਣਃ| ਤਥਾ ਚ ਨਿਘਣ੍ਟੁਃ (ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਃ ਵਰ੍ਗਃ ੧|੨੭੪)-"ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ ਵਿਸ਼ਾਖਸ਼੍ਚ ਕਠਿਲ੍ਲਃ ਸ਼ਸ਼ਿਵਾਟਿਕਾ| ਵਸ਼੍ਚੀਰਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਰ੍ਸਾਭੂਰ੍ਦੀਰ੍ਘਪਤ੍ਰਃ ਕਠਿਲ੍ਲਕਃ|| ਪੁਨਰ੍ਨਵੋਪਰਃ ਕ੍ਰੂਰਃ ਸਦ੍ਯੋ ਮਣ੍ਡਲਪਤ੍ਰਕਃ| ਸ਼੍ਵੇਤਮੂਲੋ ਵਰ੍ਸਕੇਤੁਰ੍ਮਹਾਵਰ੍ਸਾਭੁਰੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ|

Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (98) · Śloka 98

| ਦੀਪਨਾਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਃ ਸਰਾਃ||੯੮||

ਸ੦-ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਃ-ਪੂਤਿਕਰਞ੍ਜਃ, ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਕੁਰਾ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਾਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਾਃ ਸਰਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana shatAvarya~gkuraguNAH (99) · Śloka 99

ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਙ੍ਕੁਰਾਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾ ਵਸ੍ਯਾ ਦੋਸਤ੍ਰਯਾਪਹਾਃ| |੯੯|

ਸ੦-ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਅਙ੍ਕੁਰਾਃ-ਪ੍ਰਰੋਹਾਃ, ਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚ|

Adhikarana vaMshA~gkuraguNAH (99) · Śloka 99

| ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਂਸ਼ਕਰੀਰਸ੍ਤੁ ਵਿਦਾਹੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਲਃ||੯੯||

ਸ੦-ਵਂਸ਼ਕਰੀਰੋ-ਵਂਸ਼ਾਙ੍ਕੁਰੋ, ਰੂਕ੍ਸੋ ਵਿਦਾਹੀ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|

Adhikarana pattUraguNAH (100) · Śloka 100

ਪਤ੍ਤੂਰੋ ਦੀਪਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| |੧੦੦|

ਸ੦-ਪਤ੍ਤੁਰੋ ਦੀਪਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸਃ ਪ੍ਲੀਹਾਦਿਜਿਤ੍| ਪਤ੍ਤੂਰੋ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਕਃ|

Adhikarana kAsamardaguNAH (100) · Śloka 100

| ਕਮਿਕਾਸਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਾਨ੍ ਕਾਸਮਰ੍ਦੋ ਜਯੇਤ੍ਸਰਃ||੧੦੦||

ਸ੦-ਕਾਸਮਰ੍ਦਃ ਸਰਃ ਕਮ੍ਯਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯਤਿ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਦਃਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਲਿਨ੍ਯੇਨਾਰ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana kusumBashAkaguNAH (101) · Śloka 101

ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮ੍| |੧੦੧|

ਸ੦-ਕੁਸੁਮ੍ਭਸ਼ਾਕਂ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਸਰਂ ਚ|

Adhikarana sArShapashAkaguNAH (101) · Śloka 101

| ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||੧੦੧||

ਸ੦-ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਂ ਗੁਰੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਸ਼ਂ-ਸ਼ਕਤ੍, ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਚ੍ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੭) ਸਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵਮਸ੍ਯੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਠੋ ਹਿ-"ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਗੁਰੁ ਸਾਰ੍ਸਪਮ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੩੮ ਟੀਕਾ)-"ਕਫਘ੍ਨਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਸ਼ਾਕਮਾਸੁਰਂ ਸ਼ਾਕਮੇਵ ਚ|" ਇਤਿ|

Adhikarana bAlamUlakaguNAH (102-103) · Śloka 103

ਯਦ੍ਬਾਲਮਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਹਰਂ ਲਘੁ ਸੋਸ੍ਣਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੦੨|| ਗੁਲ੍ਮਕਾਸਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਵ੍ਰਣਨੇਤ੍ਰਗਲਾਮਯਾਨ੍| ਸ੍ਵਰਾਗ੍ਨਿਸਾਦੋਦਾਵਰ੍ਤਪੀਨਸਾਂਸ਼੍ਚ|੧੦੩|

ਸ੦-ਯਨ੍ਮੂਲਕਂ ਬਾਲਂ, ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ-ਅਸ੍ਫੁਟਾਸ੍ਵਾਦਮ੍, ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਸਾਰਂ-ਈਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਤੋਨੁਮੀਯਮਾਨਮ੍, ਤਥਾ ਸਤਿਕ੍ਤਂ-ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਂ ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਦ੍ਵੇਜਕਮ੍, ਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਹਰਂ-ਦੋਸਹਰਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਾਵਸ੍ਥਮ੍| ਬਾਲਂ ਮੂਲਕਂ ਦੋਸਹਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਬਾਲਾਵਸ੍ਥਾ ਦੋਸਹਰਤ੍ਵੇਨ ਨਿਯਮ੍ਯਤੇ| ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਬਾਲਾਵਸ੍ਥਂ ਦੋਸਹਰਮ੍, ਅਪਿ ਤ੍ਵੀਦਗ੍ਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦੋਸਯੋਰ੍ਹਰਂ-ਦੋਸਹਰਮ੍, ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮਾਸਂ ਕਤ੍ਵਾ |ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਤ੍ਵਮੇਵਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨਤੇ| ਯਤਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਰਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤਿਕ੍ਤਰਸੋਪੇਤਤ੍ਵੇਨ ਪਿਤ੍ਤਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਹਰ੍ਤੁਂ ਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੯|੨੫)-"ਰਸਂ ਵਿਪਾਕਸ੍ਤੌ ਵੀਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ੍ਤਾਨ੍ਯਪੋਹਤਿ|" ਇਤਿ| ਏਵਂ ਚੈਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਹਚ੍ਚ, ਇਤਿ ਤੇਸਾਮਭਿਪ੍ਰਾਯਃ| ਏਤਚ੍ਚ ਮੂਲਕਂ ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਪੀਨਸਾਂਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਅਨ੍ਯਾਨਪ੍ਯੇਵਂਪ੍ਰਾਯਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ਨਿਯਚ੍ਛਤੀਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੪੦)-ਸਰ੍ਵਦੋਸਹਰਾ ਲਘ੍ਵੀ ਕਣ੍ਠ੍ਯਾ ਮੂਲਕਪੋਤਿਕਾ|" ਇਤਿ ਯਦ੍ਭੇਦਾਨ੍ਤਰਮੂਚੇ, ਤਦਪ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਬਾਲਮੂਲਕਲਕ੍ਸਣੇਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਮਿਤਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤੇਹ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana mahatmUlakaguNAH (103-104) · Śloka 104

ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ||੧੦੩|| ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ|੧੦੪|

ਸ੦-ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਦਿਲਕ੍ਸਣਾਵਸ੍ਥਾਂ ਵਿਹਾਯ ਯਾਵਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਰਸਵਿਪਾਕਯੋਃ ਕਟੁਕਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤਨ੍ਮੂਲਕਂ ਮਹਤ੍-ਵਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਦ੍ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚ ਭਵਤਿ| ਵਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਮੂਲਕਸ੍ਯਾਨੇਕਾ ਅਵਸ੍ਥਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਚਾਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ਤ੍ਵਮ੍, ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭) ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਸ੍ਵਾਦੁਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਪਾਠੇ-"ਮਹਤ੍ਪੁਨਃ| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਿਪਾਕੇ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚਾਮਵਿਸਯਮ੍|

Adhikarana snigdhasiddhamUlakaguNAH (104) · Śloka 104

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸਿਦ੍ਧਂ ਤਦਪਿ ਵਾਤਜਿਤ੍||੧੦੪||

ਸ੦-ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵਾਰ੍ਥੇ| ਤਦੇਵ-ਮਹਨ੍ਮੂਲਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਵਾਤਜਿਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਤਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮ੍| ਨ ਤ੍ਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shuShkamUlakaguNAH (105) · Śloka 105

ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਰ੍ਵਮ੍| |੧੦੫|

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਂ-ਬਾਲਂ ਵਦ੍ਧਂ ਚ ਮੂਲਕਂ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਤ੍ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮ੍|

Adhikarana AmamUlakaguNAH (105) · Śloka 105

ਆਮਂ ਤੁ ਦੋਸਲਮ੍| |੧੦੫|

ਸ੦-ਆਮਂ ਪੁਨਰ੍ਮੂਲਕਂ ਹਰਿਤਕਤ੍ਵੇਨ ਯਦ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਦੋਸਲਮ੍| ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਯਤ੍ਨਕਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੇਨਾਦੋਸਲਸ੍ਯ ਬਾਲਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਮਸ੍ਯ ਦੋਸਲਤ੍ਵਮ੍, ਨ ਤੁ ਵਦ੍ਧਸ੍ਯੈਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਲਕਂ ਨੀਲਕਣ੍ਠਾਪਰਸਂਜ੍ਞਮ੍|

Adhikarana piNDAluguNAH (105) · Śloka 105

| ਕਟੂਸ੍ਣੋ ਵਾਤਕਫਹਾ ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਃ ਪਿਤ੍ਤਵਰ੍ਧਨਃ||੧੦੫||

ਸ੦-ਪਿਣ੍ਡਾਲੁਃ ਕਟੁਕੋ ਰਸੇ, ਵੀਰ੍ਯੇ ਚੋਸ੍ਣੋ, ਵਾਤਕਫਘ੍ਨਃ ਪਿਤ੍ਤਕਰਸ਼੍ਚ|

Adhikarana kuTherAdiharitakaguNAH (106-107) · Śloka 107

ਕੁਠੇਰਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੁਰਸਸੁਮੁਖਾਸੁਰਿਭੂਸ੍ਤਣਮ੍| ਫਣਿਜ੍ਜਾਰ੍ਜਕਜਮ੍ਬੀਰਪ੍ਰਭਤਿ ਗ੍ਰਾਹਿ ਸ਼ਾਲਨਮ੍||੧੦੬|| ਵਿਦਾਹਿ ਕਟੁ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਰੋਚਨਮ੍| ਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਮਿਹਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਂ ਲਘੁ||੧੦੭||

ਸ੦-ਕੁਠੇਰਾਦਿ ਸ਼ਾਲਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਦਾਹਿ ਕਟੁਕਂ ਰਸਪਾਕਯੋ ਰੂਕ੍ਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਹਦ੍ਯਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਚ| ਤਥਾ, ਦਗਾਦਿਹਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਤਥਾ, ਦੋਸਾਨ੍-ਵਾਤਾਦੀਨ੍, ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਤਿ-ਕੋਪਯਨ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਾਲਯਤਿ, ਇਤੀ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਮ੍, ਲਘੁ ਚ| ਸ਼ਾਲਨਂ-ਅਵਦਂਸ਼ਃ, ਯੇਨ ਸਹਾਨ੍ਨਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਕੁਠੇਰੋ-ਵੈਕੁਣ੍ਠਕਃ| ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਃ-ਫਲਪਤ੍ਰਕਃ| ਸੁਰਸਃ-ਕਸ੍ਣਤੁਲਸੀ| ਸੁਮੁਖਃ-ਕਟੁਪਤ੍ਰਕਃ| ਆਸੁਰੀ-ਰਾਜਿਕਾ| ਭੂਸ੍ਤਣਂ-ਗੁਹ੍ਯਬੀਜਕਮ੍| 'ਫਣਿਜ੍ਜਕੋ-ਮਰਿਚਕਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਃ|' ਆਰ੍ਜਕਃ-ਖਰਪਤ੍ਰਕਃ| ਜਮ੍ਬੀਰਃ-ਕਰਪਤ੍ਰਕਃ| ਪ੍ਰਭਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁਸਾਲੇਯਯਵਾਨੀਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਕਾਃ| ਪਰ੍ਣਾਸ਼ੋ ਗਞ੍ਜਨੋਜਾਜੀ ਕਣ੍ਡੀਰਂ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀ|| ਫਣਿਜ੍ਜਾਰ੍ਜਕਜਮ੍ਬੀਰਖਰਾਸ਼੍ਵਾਕਾਲਮਾਲਿਕਾਃ| ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕ੍ਸਵਕੋ ਦ੍ਵੀਪੀ ਬਸ੍ਤਗਨ੍ਧਾਦਿ ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍||" ਇਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਰਸਾ ਸ਼ੀਤਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਿਨਾਸ਼ਿਨੀ| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਾ ਲਘ੍ਵੀ ਤਸ੍ਕਰਾਙ੍ਗੁਲਿਕਾ ਸ੍ਮਤਾ||" ਇਤਿ|

Adhikarana surasaguNAH (108) · Śloka 108

ਹਿਧ੍ਮਾਕਾਸਵਿਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਹਾ| ਸੁਰਸਃ|੧੦੮|

ਸ੦-ਸੁਰਸੋ ਹਿਧ੍ਮਾਦਿਘ੍ਨਃ| ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਂ-ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ, ਸੌਰਭ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ|

Adhikarana sumukhaguNAH (108) · Śloka 108

| ਸੁਮੁਖੋ ਨਾਤਿਵਿਦਾਹੀ ਗਰਸ਼ੋਫਹਾ||੧੦੮||

ਸ੦-ਸੁਮੁਖਃ-ਕਟੁਪਤ੍ਰਾਖ੍ਯਃ, ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹੀ ਗਰਸ਼ੋਫੌ ਚ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana ArdrikAguNAH (109) · Śloka 109

ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਮੂਤ੍ਰਲਾ ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| |੧੦੯|

ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਿਕਾ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਧਾਨਿਕਾ, ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਮੂਤ੍ਰਕਰੀ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana lashunaguNAH (109-111) · Śloka 111

| ਲਸ਼ੁਨੋ ਭਸ਼ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਟੁਪਾਕਰਸਃ ਸਰਃ||੧੦੯|| ਹਦ੍ਯਃ ਕੇਸ਼੍ਯੋ ਗੁਰੁਰ੍ਵਸ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ| ਭਗ੍ਨਸਨ੍ਧਾਨਕਦ੍ਬਲ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਃ||੧੧੦|| ਕਿਲਾਸਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਮੇਹਕ੍ਰਿਮਿਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਸਹਿਧ੍ਮਾਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਰਸਾਯਨਮ੍||੧੧੧||

ਸ੦-ਲਸ਼ੁਨੋਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਃ, ਕਟੁਪਾਕਰਸਃ ਸਰਃ- ਭੇਦੀ, ਹਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ| ਕਿਲਾਸਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਕਿਲਾਸਂ-ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਮ੍| ਕਨ੍ਦਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਗੁਣਵੀਰ੍ਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਪਤ੍ਰਮਧ੍ਯਯੋਰ੍ਮਧੁਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਪਤ੍ਰੇ ਸਕ੍ਸਾਰਮਧੁਰੋ ਮਧ੍ਯੇ ਮਧੁਰਪਿਚ੍ਛਿਲਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣੋ ਲਸ਼ੁਨਃ ਕਨ੍ਦੇ" ਇਤਿ|

Adhikarana palANDuguNAH (112) · Śloka 112

ਪਲਾਣ੍ਡੁਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਨ੍ਯੂਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਲਃ| |੧੧੨|

ਸ੦-ਪਲਾਣ੍ਡੁਃ-ਧਵਲਾਕ੍ਸਕਾਖ੍ਯਃ, ਤਦ੍ਗੁਣਨ੍ਯੂਨਃ,-ਤਸ੍ਯ-ਰਸੋਨਸ੍ਯ ਗੁਣਾਸ੍ਤਦ੍ਗੁਣਾਃ, ਤੈਰ੍ਹੀਨਃ| ਲਸ਼ੁਨਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧੀਨਗੁਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੋ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਨ ਤੁ ਲਸ਼ੁਨਵਤ੍ਕਫਘ੍ਨੋਤਿਪਿਤ੍ਤਕਚ੍ਚ| ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸ੍ਵੇਦੇ ਭਕ੍ਸਣੇ ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍ਪਥ੍ਯਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਨ੍ਯੋਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ, ਯਥਾ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੬|੨੪੭)-"ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਰੁਚਿਸ੍ਯਃ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤੁਕਾਰੀ ਬਲ੍ਯੋਥ ਮੇਧਾਕਫਪੁਸ੍ਟਿਦਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਗੁਰੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਕ੍ਸੀਰਪਲਾਣ੍ਡੁਰੁਕ੍ਤਃ"|| ਇਤਿ|

Adhikarana gRu~jjanakaguNAH (112-113) · Śloka 113

| ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪਥ੍ਯਃ ਸ੍ਵੇਦੇਭ੍ਯਵਹਤੌ ਤਥਾ||੧੧੨|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗ੍ੜਞ੍ਜਨਕੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਿਨਾਂ ਹਿਤਕਨ੍ਨ ਸਃ| |੧੧੩|

ਸ੦-ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮਹਿਤਸ਼੍ਚ|

Adhikarana sUraNaguNAH (113-114) · Śloka 114

| ਦੀਪਨਃ ਸੂਰਣੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਕਫਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਲਘੁਃ||੧੧੩|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪਥ੍ਯਃ| |੧੧੪|

ਸ੦-ਸੂਰਣੋ ਨਾਮ ਕਨ੍ਦਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦੀਪਨੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਲਘੁਰਰ੍ਸ਼ਸਾਮਤਿਪਥ੍ਯਸ਼੍ਚ|

Adhikarana BUkandaguNAH (114) · Śloka 114

ਭੂਕਨ੍ਦਸ੍ਤ੍ਵਤਿਦੋਸਲਃ| |੧੧੪|

ਸ੦-ਭੂਕਨ੍ਦਃ ਭੂਸ੍ਫੋਟਾਖ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਵਡੁਦ੍ਭਵਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧ ਏਵ| ਸ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੋਸਲਃ|

Adhikarana patrAdInAM yathottaraM gurUtvam (114) · Śloka 114

| ਪਤ੍ਰੇ ਪੁਸ੍ਪੇ ਫਲੇ ਨਾਲੇ ਕਨ੍ਦੇ ਚ ਗੁਰੁਤਾ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੧੧੪||

ਸ੦-ਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਮ੍| ਤੇਨ ਪਤ੍ਰਸ਼ਾਕਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਾਕਂ ਗੁਰੁ, ਤਤਃ ਫਲਸ਼ਾਕਮ੍, ਤਤੋ ਨਾਲਸ਼ਾਕਮ੍, ਤਤੋਪਿ ਕਨ੍ਦਸ਼ਾਕਮਿਤਿ| ਏਵਂ ਹਰਿਤਕੇਸ੍ਵਪਿ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਚੈਤਦੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੂਲਕੇ ਹਿ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਹਿ- ਮੂਲਕਸ੍ਯ ਹਿ ਕਨ੍ਦੇ ਲਘੁਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਾਹ (?)-"ਮੂਲਕੇ ਤੁ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ|"ਇਤਿ| ਸ਼ਾਕਾਨਾਂ ਹਰਿਤਕਾਨਾਂ ਚ ਯੇਸਾਮਿਹ ਪਰ੍ਯਾਯਾ ਨੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਅਥ ਵਰਾਵਰਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਤਿ-

Adhikarana shAkeShu jIvantyAHshreShThatvam sarShapANAmavaratvam (2-115) · Śloka 115

ਵਰਾ ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤ੍ਵਵਰਂ ਪਰਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ||੨|| |੧੧੫|

ਸ੦-ਸ਼ਾਕੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਵਰਾ| ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਪੁਨਰਵਰਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼ਾਕਵਰ੍ਗਃ|

Adhikarana PalavargaH drAkShAguNAH (115-117) · Śloka 117

ਅਥ ਫਲਵਰ੍ਗਃ| | ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਫਲੋਤ੍ਤਮਾ ਵਸ੍ਯਾ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਵਿਟ੍||੧੧੫|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਸਕਸਾਯਾ ਹਿਮਾ ਗੁਰੁਃ| ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਤਿਕ੍ਤਾਸ੍ਯਤ੍ਵਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨ੍||੧੧੬|| ਤਸ੍ਣਾਕਾਸਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਵਰਭੇਦਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਨ੍| |੧੧੭|

ਫਲਾਨਾਮਾਹਾਰਕਾਲੇ ਸ਼ਾਕੇਭ੍ਯੋਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਛਾਕਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਫਲਵਰ੍ਗ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਖਰਨਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਭੁਕ੍ਤਾਵਸਾਨੇ ਫਲਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ, ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗੋਭਿਧੀਯਤੇ" ਇਤ੍ਯਾਹ ਸ੦-ਫਲੇਸੁਤ੍ਤਮਾ-ਫਲੋਤ੍ਤਮਾ ਗੋਸ੍ਤਨੀਪਰ੍ਯਾਯਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ| ਸਾ ਵਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾ| ਸਕਸਾਯਾ-ਈਸਤ੍ਕਸਯਾ| ਅਨਿਲਾਦੀਨ੍ ਕ੍ਸਯਾਨ੍ਤਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤਹਰਤ੍ਵਂ ਚਰਕਮੁਨਿਨਾਸ੍ਯਾ ਉਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਵਸ੍ਯਤ੍ਵਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵੇਨੇਹੋਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਾਸਾਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਣਾਂ ਗੁਣਹੀਨਤ੍ਵਂ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਕਲ੍ਪ੍ਯਮ੍|

Adhikarana dADimaguNAH (117-118) · Śloka 118

| ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਞ੍ਜਯਤਿ ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋਸਾਨ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਦਾਡਿਮਮ੍||੧੧੭|| ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਹਦ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍||੧੧੮||

ਸ੦-ਉਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ-ਅਤਿਰਿਕ੍ਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਂਸ੍ਤਥਾਵਿਧਾਨ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਮਧੁਰਂ ਦਾਡਿਮਂ ਜਯਤਿ| ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਕਥਨਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਮ੍ਲਦਾਡਿਮਂ ਪਿਤ੍ਤਾਵਿਰੋਧਿ-ਨ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰੁਤੇ ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਮਯਤਿ| ਅਤ ਏਵੈਤਦ੍ਵਾਤਕਫਾਪਹਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ-ਮਧੁਰਮਮ੍ਲਂ, ਚ, ਯਦ੍ਦਾਡਿਮਂ ਤਤ੍ ਹਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੁਨਿਨਾ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੪੬)-"ਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਂ ਯਤ੍ਤੁ ਤਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕੋਪਨਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana mocAdiguNAH (119-122) · Śloka 122

ਮੋਚਖਰ੍ਜੂਰਪਨਸਨਾਰਿਕੇਲਪਰੂਸਕਮ੍| ਆਮ੍ਰਾਤਤਾਲਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਰਾਜਾਦਨਮਧੂਕਜਮ੍||੧੧੯|| ਸੈਵੀਰਬਦਰਾਙ੍ਕੋਲ੍ਲਫਲ੍ਗੁਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਵਾਤਾਮਾਭਿਸੁਕਾਕ੍ਸੋਡਮੁਕੂਲਕਨਿਕੋਚਕਮ੍||੧੨੦|| ਉਰੁਮਾਣਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ ਚ ਬਂਹਣਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਦਾਹਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਹਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੧੨੧|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍| |੧੨੨|

ਸ੦-ਮੋਚਾਦਿਪ੍ਰਿਯਾਲਾਨ੍ਤਂ ਬਂਹਣਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੋਚਂ-ਕਦਲੀਫਲਮ੍| ਨਾਰਿਕੇਲਂ-ਰੋਮਫਲਾਖ੍ਯਮ੍| ਪਰੁਸਕੋ-ਮਦੁਫਲਃ| ਆਮ੍ਰਾਤਃ-ਕਪਿਚੂਡਃ| ਤਾਲਃ-ਤਲਃ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ-ਕਾਸ਼੍ਮਰੀਫਲਮ੍| ਰਾਜਾਦਨਂ-ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ| ਸੌਵੀਰਂ-ਬਦਰਮ੍| ਬਦਰਂ-ਕਰ੍ਣਿਕਾਬਦਰਮ੍| ਅਙ੍ਕੋਲ੍ਲ ਇਤਿ ਬਿਲ੍ਵਃ| ਫਲ੍ਗੁਃ-ਕਾਕੋਦੁਮ੍ਬਰਿਕਾ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਂ-ਸ਼ੇਲੁਃ| ਅਭਿਸੁਕਂ-ਸ੍ਯਾਰਾਟਮ੍| ਆਕ੍ਸੋਡਂ-ਸ੍ਨੇਹਫਲਾਖ੍ਯਮ੍| ਮੁਕੂਲਕਂ- ਦਨ੍ਤੀਫਲਮ੍| ਨਿਕੋਚਕਂ-ਸਰਲਫਲਮ੍| ਉਰੁਮਾਣਂ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਫਲਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਂ-ਸਨ੍ਨਤਰੁਃ|

Adhikarana tAlaphalaguNAH kAshmaryajaguNAH vAtAmAdiguNAH priyAlaguNAH, priyAlamajjaguNAH, kolamajjaguNAH (122-125) · Śloka 125

| ਫਲਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਤਾਲਂ ਸਰਂ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਂ ਹਿਮਮ੍||੧੨੨|| ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਵਾਤਾਮਾਦ੍ਯੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਤੁ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮ੍||੧੨੩|| ਪਰਂ ਵਾਤਹਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨੁਸ੍ਣਂ ਤੁ ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾ ਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਃ||੧੨੪|| ਕੋਲਮਜ੍ਜਾ ਗੁਣੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਃਕਾਸਜਿਚ੍ਚ ਸਃ| |੧੨੫|

ਸ੦-ਤਾਲਸ੍ਯੇਦਂ ਤਾਲਂ ਫਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਾਰਿ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਜਂ ਫਲਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮਧੂਕਬਦਰਯੋਰਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਮਧੂਕਜਮਹਦ੍ਯਂ ਤੁ ਬਦਰਂ ਸਰਣਾਤ੍ਮਕਮ੍|" ਇਤਿ| ਵਾਤਾਮਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਿਤਮ੍| ਤੁਃ-ਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਵਾਤਾਮਾਦਿਕਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਭਿਸੁਕਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਾਤਂ- ਪ੍ਰਿਯਾਲਜਂ ਫਲਮਨੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤੁਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ, ਵਿਸ਼ੇਸਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ| ਸ਼ੇਸਂ ਬਂਹਣਾਦਿ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮਾਨਮ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਲਸ੍ਯ ਮਜ੍ਜਾ-ਅਸ੍ਥ੍ਯਭ੍ਯਨ੍ਤਰਂ, ਮਧੁਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਬਦਰਮਜ੍ਜਾ ਗੁਣੈਸ੍ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਾਵਤ੍, ਤਡਾਦਿਜਿਚ੍ਚ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੩|੨੦੫)-"ਬੈਭੀਤਕੋ ਮਦਕਰਃ ਕੋਲਾਨਾਂ ਪਿਤ੍ਤਨਾਸ਼ਨਃ|" ਤਥਾ, "ਤਾਲਖਰ੍ਜੂਰਾਦੀਨਾਂ ਮਸ੍ਤਕਮਜ੍ਜਾਨਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾ ਵਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚ|" ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਪਠਤ੍(?)|

Adhikarana bilvaguNAH (125-126) · Śloka 126

| ਪਕ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਦੋਸਲਂ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਮ੍||੧੨੫|| ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਬਾਲਂ, ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੁਭਯਂ ਚ ਤਤ੍| |੧੨੬|

ਸ੦-ਬਿਲ੍ਵਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਂ ਪੂਤਿਮਾਰੁਤਂ ਚ-ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਪਾਨਵਾਤਕਤ੍ ਭਵਤਿ| ਬਾਲਂ-ਅਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮਨੁਪਚਿਤਂ ਬਿਲ੍ਵਂ, ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮ੍| ਉਭਯਂ-ਆਮਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚ, ਗ੍ਰਾਹਿ-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੇਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana kapitthaguNAH (126-127) · Śloka 127

| ਕਪਿਤ੍ਥਮਾਮਂ ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਂ ਦੋਸਲਂ, ਦੋਸਘਾਤਿ ਤੁ||੧੨੬|| ਪਕ੍ਵਂ ਹਿਧ੍ਮਾਵਮਥੁਜਿਤ੍, ਸਰ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਸਾਪਹਮ੍| |੧੨੭|

ਸ੦-ਆਮਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਕਣ੍ਠਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਦੋਸਲਂ-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਹਿਕ੍ਕਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਚ੍ਚ| ਸਰ੍ਵਂ-ਆਮਂ ਪਕ੍ਵਂ ਚ ਕਪਿਤ੍ਥਂ, ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਸਾਪਹਂ ਚ| ਆਮਕਪਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਕਸਾਯਤ੍ਵਂ ਕਣ੍ਠਘ੍ਨਤ੍ਵੇਨੈਵੋਦਿਤਮ੍, ਅਮ੍ਲਤ੍ਵਂ ਚਾਮ੍ਲਵਰ੍ਗਮਧ੍ਯੇ ਪਾਠਾਦਵਗਤਮ੍| ਪਕ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਮਧੁਰਤ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮਿਤੀਹੈਤਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਆਮਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਕਥਨੇਨ ਚ ਤਥਾਵਿਧਾਨਿ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਸ੍ਵਭਾਵਾਨਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਸਦੈਵਾਮਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਾਨਿ ਵੇਦ੍ਯਾਨਿ| ਪਕ੍ਵਕਪਿਤ੍ਥਗੁਣਕਥਨੇਨ ਚ ਤਥਾਵਿਧਾਨਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਨੁਵਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸਦਾ ਪਕ੍ਵਗੁਣਾਨਿ ਵੇਦ੍ਯਾਨਿ|

Adhikarana jAmbavaguNAH (127-128) · Śloka 128

| ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਗੁਰੁ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਸ਼ੀਤਲਂ ਭਸ਼ਵਾਤਲਮ੍||੧੨੭|| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੋਰਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| |੧੨੮|

ਸ੦-ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤੋਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਣ੍ਠਾਯ ਨ ਹਿਤਮ੍, ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਚ੍ਚ| ਜਾਮ੍ਬਵਮਿਤਿ ਫਲਾਰ੍ਥੇ "ਜਮ੍ਬ੍ਵਾ ਵਾ " ਇਤ੍ਯਣ੍|

Adhikarana AmraguNAH (128-129) · Śloka 129

ਆਮ੍ਰਸ੍ਯ ਤ੍ਰ੍ਯਵਸ੍ਥਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਯੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤਥੈਵ ਗੁਣਾਨਾਹ | ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਦ੍ਬਾਲਂ, ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍||੧੨੮|| ਗੁਰ੍ਵਾਮ੍ਰਂ ਵਾਤਜਿਤ੍ਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍| |੧੨੯|

ਸ੦-ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਮ੍ਰਮਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਆਮ੍ਰਂ-ਚੂਤਾਖ੍ਯਂ, ਬਾਲਂ ਸਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਤ੍| ਬਦ੍ਧਾਸ੍ਥਿ-ਸਞ੍ਜਾਤਾਸ੍ਥਿ, ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਪਕ੍ਵਮਾਮ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਵਾਤਜਿਤ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਕਚ੍ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭) ਸਹਕਾਰਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਸਹਕਾਰਰਸੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੋਚਨਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana vRukShAmlaguNAH (129) · Śloka 129

| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਲਘੁ||੧੨੯||

ਸ੦-ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਦਿਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਲ੍ਲਘੁ ਚ| ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਂ ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ੍ਯੂਨਗੁਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਲਘੁ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਨਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਜਂ ਤਤਃ|| ਇਤਿ|

Adhikarana shamIPalaguNAH (130) · Śloka 130

ਸ਼ਮ੍ਯਾ ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਮ੍| |੧੩੦|

ਸ੦-ਫਲਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸਸ੍ਠੀ| ਸ਼ਮ੍ਯਾਃ ਫਲਂ ਗੁਰੁ ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਕੇਸ਼ਘ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ|

Adhikarana pIluguNAH (130-131) · Śloka 131

ਪੀਲੁ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਲਮ੍| ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਭੇਦਿ ਪ੍ਲੀਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੧੩੦|| ਸਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਯਤ੍ਪੀਲੁ ਵਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਤ੍| |੧੩੧|

ਸ੦-ਪੀਲੁਫਲਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਯਾਵਦ੍ਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਸਤਿਕ੍ਤਂ-ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਚ ਯਤ੍ਪੀਲੁ ਤਨ੍ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਿਚ੍ਚ|

Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (131-133) · Śloka 133

ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਕੇਸਰਾਣਾਂ ਪਥਗੁਪਯੋਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਪਥਗੇਵ ਗੁਣਾਨਾਹ | ਤ੍ਵਕ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਤਜਿਤ੍||੧੩੧|| ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਮਾਂਸਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਗੁਰੁ| ਲਘੁ ਤਤ੍ਕੇਸਰਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਧ੍ਮਾਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨ੍||੧੩੨|| ਆਸ੍ਯਸ਼ੋਸਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੂਲਾਨਿ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੩੩||

ਸ੦-ਬੀਜਪੂਰਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਰਸੇ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਾਤਘ੍ਨੀ ਚ| ਖਰਨਾਦਸ੍ਤ੍ਵਾਹ-"ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਤ੍ਕਟੁਕਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨੀ| ਇਤਿ ਚਰਕੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (?)-"ਗੁਰ੍ਵੀ ਤ੍ਵਗਸ੍ਯ ਕਟੁਕਾ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕੋਪਨੀ|" ਇਤਿ| ਏਤਨ੍ਮਤਾਨੁਸਾਰਿਣਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰੈਵਂ ਪਾਠਂ ਪਠਨ੍ਤਿ,-"ਤ੍ਵਕ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਵਾਤਕਤ੍|" ਇਤ੍ਯਕਾਰਪ੍ਰਸ਼੍ਲੇਸਾਤ੍| ਮਾਂਸਂ-ਕੇਸਰਾਦਰ੍ਵਾਕ੍, ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਤ੍ ਗੁਰੁ ਚ| ਤਸ੍ਯ-ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਕੇਸਰਂ, ਤਤ੍ਕੇਸਰਂ ਲਘੁ| ਤਥਾ, ਕਾਸਾਦੀਨ੍ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਨ੍ਤਾਨ੍ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana BallAtakaguNAH (134) · Śloka 134

ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਂ ਬਂਹਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਤਦਸ੍ਥ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਪਰਮ੍||੧੩੪||

ਸ੦-ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਮਾਂਸਂ ਚ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿ, ਬਂਹਣਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਚ| ਤਸ੍ਯ-ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯਾਸ੍ਥਿ,-ਤਦਸ੍ਥਿ, ਅਗ੍ਨਿਸਮਂ-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਅਗ੍ਨਿਵਤ੍ਸ੍ਫੋਟਕਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍(ਚ੍ਚ)| ਅਥਵਾ, ਅਗ੍ਨਿਃ-ਚਿਤ੍ਰਕਃ, ਤਸ੍ਯ ਗੁਣਦੋਸਕਰ੍ਤਤਯਾ ਤੁਲ੍ਯਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥੀਤਿ| ਤਥਾ, ਮੇਧਾਯੈ ਹਿਤਮ੍| ਅਤਿਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana pAlevataguNAH (135) · Śloka 135

ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਂ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਦ੍ਵਿਧਾ ਪਾਲੇਵਤਂ ਗੁਰੁ| ਰੁਚ੍ਯਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਮਨਮ੍|੧੩੫|

ਸ੦-ਪਾਲੇਵਤਂ-ਰੈਵਤਕਾਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਧਾ| ਕਥਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁ ਅਮ੍ਲਂ ਚ, ਤਤ੍ਤੁ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯੇਨ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ| ਤਥਾ, ਦ੍ਵਯਮਪਿ ਗੁਰੁ ਰੁਚ੍ਯਮਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਮਨਂ ਚ| ਅਥਵਾ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ,-ਮਧੁਰਂ ਗੁਰੁ ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸ਼ਮਨਂ ਚ, ਅਮ੍ਲਂ ਰੁਚ੍ਯਮਿਤਿ|

Adhikarana pakvArukaguNAH (135-136) · Śloka 136

| ਰੁਚ੍ਯਂ ਮਧੁਰਮਾਰੁਕਮ੍||੧੩੫|| ਪਕ੍ਵਮਾਸ਼ੁ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਗੁਰੁਦੋਸਲਮ੍| |੧੩੬|

ਸ੦-ਮਧੁਰਮਾਰੁਕਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਅਪਕ੍ਵਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ| ਯਸ੍ਮਾਦਾਹ-ਪਕ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਸਤ੍ਤਦਾਸ਼ੁ-ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਪਰਿਣਾਮਂ ਯਾਤਿ| ਕਿਞ੍ਜਿਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੁ, ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਲਂ-ਅਪਥ੍ਯਮ੍| ਨਿਘਣ੍ਟਾਵੁਕ੍ਤਮ੍ (ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯੇ ਵ.੫|੩੮)-"ਆਰੁਕਂ ਵੀਰਸੇਨਂ ਚ ਵੀਰਾ ਵੀਰਾਰੁਕਂ ਤਥਾ| ਵਿਦ੍ਯਾਜ੍ਜਾਤਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਾਰੁਕਮ੍|| ਇਤਿ|

Adhikarana amladrAkShAparUShakakaramardakaguNAH (136-137) · Śloka 137

| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਂ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦਮ੍||੧੩੬|| ਗੁਰੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸਰਂ ਸਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍| |੧੩੭|

ਸ੦-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਂ ਸਕਰਮਰ੍ਦਕਂ ਚਾਰ੍ਦ੍ਰਂ-ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍, ਅਮ੍ਲਂ ਸਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਂ ਗੁਰੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਸਰਂ ਚੇਤਿ| ਕਰਮਰ੍ਦਕਂ-ਸੁਸੇਣਮ੍|

Adhikarana amlakolAdiguNAH (137-138) · Śloka 138

| ਤਥਾਮ੍ਲਂ ਕੋਲਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਲਕੁਚਾਮ੍ਰਾਤਕਾਰੁਕਮ੍||੧੩੭|| ਐਰਾਵਤਂ ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਂ ਸਤੂਦਂ ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਮ੍| ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍||੧੩੮||

ਸ੦-ਅਮ੍ਲਂ ਕੋਲਾਦਿਕਂ ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਾਨ੍ਤਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਚੇਤਿ ਅਮ੍ਲਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਵਤ੍, ਗੁਣੈਰ੍ਜ੍ਞੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਃ-ਹ੍ਰਸ੍ਵਬਦਰੀ| ਲਕੁਚਂ-ਲਿਕੁਚਮ੍| ਆਰੁਕਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਗੁਣਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਾ ਏਵ ਗੁਣਾਃ| ਤਥਾ, ਐਰਾਵਤਾਦਿ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ| ਐਰਾਵਤਂ-ਨਾਗਰਙ੍ਗਮ੍| ਦਨ੍ਤਸ਼ਠਂ-ਜਮ੍ਬੀਰਮ੍| ਤਥਾ, ਤੂਦਂ ਮਗਲਿਣ੍ਡਿਕਂ ਚ| ਤਥਾ, ਕਰਮਰ੍ਦਕਂ ਪਕ੍ਵਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਚ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਮ੍|

Adhikarana shuShkAmlIkAPalAdiguNAH (139) · Śloka 139

ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਮ੍ਲੀਕਾਕੋਲਯੋਃ ਫਲਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਚ੍ਛੇਦਿ ਲਘ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਕਫਵਾਤਯੋਃ||੧੩੯||

ਸ੦-ਅਮ੍ਲੀਕਾਫਲਂ ਕੋਲਫਲਂ ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਸਦ੍ਦੀਪਨਂ ਭੇਦਨਂ ਤਸ੍ਣਾਦਿਨਾਸ਼ਨਂ ਲਘੁ ਕਫਵਾਤਯੋਸ਼੍ਚ ਪਥ੍ਯਮ੍|

Adhikarana PalAnAM madye lakucamavaram (140) · Śloka 140

ਫਲਾਨਾਮਵਰਂ ਤਤ੍ਰ ਲਕੁਚਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਤ੍| |੧੪੦|

ਸ੦-ਫਲਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਲਕੁਚਮਵਰਂ-ਅਪ੍ਰਧਾਨਂ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਂ ਚ| ਚਰਕਮੁਨਿਸ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਤ੍ਤ੍ਵਮੇਵਾਨੁਜਜ੍ਞੇ| ਤਤ੍ਪਾਠੋ ਹਿ (ਸੂ.ਅ. ੨੭|੧੨੮)-"ਅਮ੍ਲਂ ਪਰੂਸਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਬਦਰਾਣ੍ਯਾਰੁਕਾਣਿ ਚ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪੀਣਿ ਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਲਕੁਚਾਨਿ ਚ||" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵਤੋਪ੍ਯਧਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਤਿਨ੍ਦੁਕਾਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਾਸੀਸਫਲਿਨੀਬਿਮ੍ਬਤੋਦਨਮ੍| ਟਙ੍ਕਾਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਬਕੁਲਗਾਙ੍ਗੇਰੁਧਵਧਨ੍ਵਨਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਪਾਕਂ ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਸਿਞ੍ਚਤੀਭਵ੍ਯਜਾਮ੍ਬਵਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਫਲਂ ਬੀਜਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਲਂ ਗੁਰੁ ਲੇਖਨਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਾਧ੍ਮਾਨਜਨਨਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍|| ਬਂਹਣਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸਿਞ੍ਚਿਤਿਕਾਫਲਮ੍| ਭਵ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਮਮ੍ਲਂ ਚ, ਜਾਮ੍ਬਵਂ ਤ੍ਵਤਿਵਾਤਲਮ੍|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਦਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਚ ਸਾਮ੍ਲਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਜਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਮਮ੍ਲਂ ਚ ਵਾਤਲਂ ਚਾਕ੍ਸਕੀਫਲਮ੍|| ਨੀਪਂ ਸ਼ਤਾਕ੍ਸਿਕਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਂ ਤਣਸ਼ੂਲ੍ਯਜਮ੍| ਅਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਸੇਙ੍ਗੁਦਂ ਸਵਿਕਙ੍ਕਤਮ੍|| ਫਲਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਿਰੋਧਿ ਚ|"ਇਤਿ| ਮੁਨਿਨਾ ਤ੍ਵਤੋਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦਧਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੫੦)-"ਰੋਚਨੋ ਦੀਪਨੋ ਹਦ੍ਯਃ ਸੁਗਨ੍ਧਿਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਕਰ੍ਚੂਰਃ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਃ|| ਵਾਤਲਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਪਟਕੀਫਲਮ੍| ਮਧੁਰਾਣ੍ਯਤਿਪਾਕਾਨਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਿ ਚ|| ਅਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਨਾਂ ਫਲਾਨਿ ਤੁ| ਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਂ ਚੈਵ ਦੋਸਘ੍ਨਂ ਗਰਘਾਤਿ ਚ|| ਇਙ੍ਗੁਦਂ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੧੮੯,੧੬੦)-|"ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਲਵਲੀਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਫਲਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਯਾਦਸ਼ਂ ਫਲਂ ਸ਼ਾਕਂ ਚ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਮ੍, ਤਦੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਨਾਹ-

Adhikarana tyAjyAni dhAnyashAkaPalAni (140-3) · Śloka 3

| ਹਿਮਾਨਲੋਸ੍ਣਦੁਰ੍ਵਾਤਵ੍ਯਾਲਲਾਲਾਦਿਦੂਸਿਤਮ੍||੧੪੦|| ਜਨ੍ਤੁਜੁਸ੍ਟਂ ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਮਭੂਮਿਜਮਨਾਰ੍ਤਵਮ੍| ਅਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਂ ਹੀਨਵੀਰ੍ਯਂ ਜੀਰ੍ਣਤਯਾਤਿ ਚ||੧੪੧|| ਧਾਨ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਤਥਾ ਸ਼ਾਕਂ ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਮਕੋਮਲਮ੍| ਅਸਞ੍ਜਾਤਰਸਂ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੂਸ੍ਕਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਲਕਾਤ੍||੧੪੨|| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਫਲਮਪ੍ਯੇਵਂ ਤਥਾਮਂ ਬਿਲ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| |੧੪੩| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ||੩||

ਸ੦-ਦੂਸਿਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਦ੍ਯਤੇ| ਧਾਨ੍ਯਂ ਕੇਦਾਰਸ੍ਥਂ ਹਿਮੇਨ ਦੂਸਿਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਅਨਲੇਨ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਨ ਦੂਸਿਤਂ, ਉਸ੍ਣੇਨ ਆਤਪਾਦਿਨਾ, ਦੁਰ੍ਵਾਤੇਨ-ਪੁਰੋਵਾਤਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਲਾਨਾਂ-ਸਰ੍ਪਾਦੀਨਾਂ ਲਾਲਯਾ ਦੂਸਿਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨ ਸ਼ਵਕੋਥਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਤਥਾ, ਜਨ੍ਤੁਭਿਃ-ਕਮ੍ਯਾਦਿਭਿਃ, ਜੁਸ੍ਟਂ-ਸੇਵਿਤਮ੍| ਜਲੇ ਮਗ੍ਨਂ-ਆਸ਼ਿਖਂ ਬੁਡਿਤਮ੍| ਅਭੂਮੌ-ਵਿਪਰੀਤਭੁਵਿ ਜਾਤਂ-ਅਭੂਮਿਜਮ੍, ਯਾ ਯਸ੍ਯੋਚਿਤਾ ਭੂਮਿਸ੍ਤਤੋਨ੍ਯਾ-ਵਿਪਰੀਤਾ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤਸਮਯਮ੍, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਤਤੋਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਾਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਰਸਾਦੀਨਾਮਪਰਿਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵੇਨ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇਨ-ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਂਯੁਤਂ ਕੇਦਾਰਗਤਮ੍| { ਯਥਾ, ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਯਵਕੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਮੁਦ੍ਗੋ ਮਾਸੇਣ| } (ਏਵਂ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਂ ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯਂ ਸ਼ਿਮ੍ਬੀਧਾਨ੍ਯੇਨ ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍) { ਕੇਚਿਚ੍ਛੂਕਧਾਨ੍ਯੇਨ ਸਹ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਜੀਰ੍ਣਂ ਨਵੇਨਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮਨ੍ਯਧਾਨ੍ਯਯੁਤਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| } ਜੀਰ੍ਣਤਯਾ-ਅਤਿਪੁਰਾਣਤ੍ਵੇਨ, ਹੀਨਵੀਰ੍ਯਂ-ਨਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿ| ਏਵਂਵਿਧਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ਾਕਮਪਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਂ-ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥਵਾ, ਰੂਕ੍ਸੇਣ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਂ-ਰੂਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਅਕੋਮਲਂ-ਜਰਠਮ੍| ਅਸਞ੍ਜਾਤਰਸਂ-ਅਪਰਿਪੂਰ੍ਣਸ੍ਵਰੂਪਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛੁਸ੍ਕਂ-ਤਥੈਵ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਮਪ੍ਯਸਞ੍ਜਾਤਰਸਵਤ੍ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਮੂਲਕਾਤ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਂ ਭਜੇਦੇਵ| ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਫਲਮਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਰੂਸਕਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਪਿ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਦਤ੍ਯਾਜ੍ਯਤ੍ਵਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਆਮਂ-ਅਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਪਾਕਂ ਫਲਂ, ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਮ੍ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਬਿਲ੍ਵਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਂ ਤ੍ਵਾਮਮਪਿ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਾਦ੍ਭਜੇਦੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਗਃ| ਫਲਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਵਿਵਿਧੌਸਧਵਰ੍ਗਾਰਮ੍ਭਃ, ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਸ੍ਯਾਹਾਰੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਲਵਣਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਸੁਤਰਾਮੁਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana auShadhavargaH lavaNasAmAnyaguNAH (143-144) · Śloka 144

ਅਥੌਸਧਵਰ੍ਗਃ| | ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਵਣਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸਸ੍ਟਮਲਂ ਮਦੁ||੧੪੩|| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਪਾਕਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੋਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| |੧੪੪|

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਂ ਲਵਣਮ੍ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਦੁਃ-ਜਾਨਨ੍ਤਿ, ਸਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ ਤਚ੍ਛੀਲਂ-ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ, ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਸ੍ਯ ਕਫਾਦਿਸਙ੍ਘਾਤਸ੍ਯ ਵਿਲੀਨਵਿਗ੍ਰਹਤਾਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿ| ਸਸ੍ਟਂ ਮਲਂ-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਿ ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਸ੍ਟਮਲਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਪਹਮ੍| ਪਾਕਿ-ਅਨ੍ਨਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਂ ਪਾਕਕਾਰਿ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਅਮਦੁ, ਮਰੀਚਾਦਿਵਤ੍| ਉਸ੍ਣਂ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਰੋਚਨਂ-ਰੁਚਿਕਤ੍| ਤਥਾ, ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|

Adhikarana saindhavaguNAH (144-145) · Śloka 145

| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਤ੍ਰ ਸਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍||੧੪੪|| ਲਘ੍ਵਨੁਸ੍ਣਂ ਦਸ਼ਃ ਪਥ੍ਯਮਵਿਦਾਹ੍ਯਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| |੧੪੫|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਲਵਣੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਸ੍ਵਾਦੁ-ਈਸਨ੍ਮਧੁਰਂ, ਵਸ੍ਯਂ ਹਦ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ ਦਸ੍ਟੇਃ ਪਥ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿ ਅਗ੍ਨਿਦੀਪਨਂ ਚ| ਸਾਮਨ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸਸ੍ਟਮਲਤ੍ਵਰੋਚਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ|

Adhikarana sauvarcalaguNAH (145-146) · Śloka 146

| ਲਘੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸੁਗਨ੍ਧ੍ਯੁਦ੍ਗਾਰਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੪੫|| ਕਟੁਪਾਕਂ ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨੀਯਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍| |੧੪੬|

ਸ੦-ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਲਘੁ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਂ ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਉਦ੍ਗਾਰਂ ਸ਼ੋਧਯਤਿ-ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਕਟੁਪਾਕਂ ਚ| ਤਥਾ, ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਹਨ੍ਤਿ-ਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਰੁਚਿਕਤ੍|

Adhikarana biDaguNAH (146-147) · Śloka 147

| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਕਫਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਂ ਦੀਪਨਂ ਬਿਡਮ੍||੧੪੬|| ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਸ਼ੂਲਗੌਰਵਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੧੪੭|

ਸ੦-ਬਿਡਂ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂਮਧਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਾਨਨੁਲੋਮਯਤਿ| ਤਥਾ, ਦੀਪਨਂ ਵਿਬਨ੍ਧਾਦਿਘ੍ਨਂ ਚ|

Adhikarana sAmudraguNAH (147) · Śloka 147

| ਵਿਪਾਕੇ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਗੁਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੧੪੭||

ਸ੦-ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਗੁਰੁ ਕਫਵਰ੍ਧਨਂ ਚ|

Adhikarana audBidaguNAH (148) · Śloka 148

ਸਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਚੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| |੧੪੮|

ਸ੦-ਭੂਮਿਮੁਦ੍ਭਿਦ੍ਯ ਯਦ੍ਭਵਤਿ ਤਦੌਦ੍ਭਿਦਮ੍, ਈਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਚ- ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਰਮ੍|

Adhikarana kRuShNalavaNaguNAH (148) · Śloka 148

| ਕਸ੍ਣੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾ ਲਵਣੇ ਗਨ੍ਧਵਰ੍ਜਿਤਾਃ||੧੪੮||

ਸ੦-ਕਸ੍ਣੇ ਲਵਣੇ ਸੌਵਰ੍ਚਲਗੁਣਾਃ-ਲਘੁਤ੍ਵਾਦਯੋ, ਗਨ੍ਧੇਨ ਵਰ੍ਜਿਤਾਃ-ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਰਹਿਤਾਃ, ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana romakalavaNaguNAHpAMsujaguNAH (149) · Śloka 149

ਰੋਮਕਂ ਲਘੁ, ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ| |੧੪੯|

ਸ੦-ਰੋਮਕਂ ਲਵਣਂ ਲਘੁ| ਪਾਂਸੂਤ੍ਥਂ-ਸ਼ਿਲਾਲਵਣਮ੍, ਈਸਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਚ|

Adhikarana lavaNAnAM prayoge saindhavAdiprayojanam (149) · Śloka 149

| ਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਤੁ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪੯||

ਸ੦-ਲਵਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਦਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍-ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਲਵਣਾਨਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਣਿ ਵਾ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਮਾਦਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਨਿ| ਯਥਾ-ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇ "ਦ੍ਵਿਪਟੁ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੇ| { ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਤਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਬਿਡਾਨਿ| ਏਵਮੌਦ੍ਭਿਦਾਦੀਨਾਂ ਲਵਣਵਰ੍ਗੇ ਪਠਿਤਾਨਾਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ } ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਖਰਨਾਦੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਸਾਰਸਂ ਪਾਕ੍ਯਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਥੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਗੁਣੋਤ੍ਕਸ੍ਟਮੌਸ੍ਣ੍ਯਂ ਤੇਸਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍|| ਇਤਿ|

Adhikarana yavakShAraguNAH (150) · Śloka 150

ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਲਾਮਯਾਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਸ਼ਃਕਫਕਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਯੇਦ੍ਯਵਸ਼ੂਕਜਃ||੧੫੦||

ਸ੦-ਯਵਸ਼ੂਕਜੋ-ਯਵਕ੍ਸਾਰੋ, ਗੁਲ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਸ਼ਮਯਤਿ|

Adhikarana sAmAnyakShAraguNAH (151-152) · Śloka 152

ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਮਿਜਿਲ੍ਲਘੁਃ| ਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਦੂਸਣਃ ਪਾਕੀ ਛੇਦ੍ਯਹਦ੍ਯੋ ਵਿਦਾਰਣਃ||੧੫੧|| ਅਪਥ੍ਯਃ ਕਟੁਲਾਵਣ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰੌਜਃਕੇਸ਼ਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍| |੧੫੨|

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਃ ਸਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਪਰਮਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਃ ਕਮਿਜਿਤ੍ ਲਘੁਸ਼੍ਚ| ਪਿਤ੍ਤਾਸਜੀ ਦੂਸਯਤਿ| ਪਾਕੀ-ਪਾਕਕਾਰੀ| ਛੇਦੀ-ਮੇਦਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਿਘ੍ਨਃ| ਅਹਦ੍ਯੋ-ਹਦਯਾਯ ਨ ਹਿਤਃ| ਵਿਦਾਰਣਃ ਪਕ੍ਵਗਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮ੍| ਕਟੁਲਾਵਣ੍ਯਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਪਥ੍ਯਃ|

Adhikarana hi~gguguNAH (152-153) · Śloka 153

| ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਮ੍||੧੫੨|| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਲਘੁ| |੧੫੩|

ਸ੦-ਹਿਙ੍ਗੁ ਵਾਤਾਦਿਘ੍ਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਨਂ ਕਟ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ|

Adhikarana harItakIguNAH (153-157) · Śloka 157

| ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਲਵਣਾ ਲਘੁ||੧੫੩|| ਦੀਪਨੀ ਪਾਚਨੀ ਮੇਧ੍ਯਾ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨੀ ਪਰਮ੍| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾ ਸਰਾਯੁਸ੍ਯਾ ਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਪ੍ਰਦਾ||੧੫੪|| ਕੁਸ੍ਠਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਪੁਰਾਣਵਿਸਮਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਸ਼ਿਰੋਕ੍ਸਿਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਕਾਮਲਾਗ੍ਰਹਣੀਗਦਾਨ੍||੧੫੫|| ਸਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਾਤੀਸਾਰਮੇਦਮੋਹਵਮਿਕ੍ਰਿਮੀਨ੍| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪ੍ਰਸੇਕਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਲੀਹਾਨਾਹਗਰੋਦਰਮ੍||੧੫੬|| ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਗੁਲ੍ਮਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮਰੋਚਕਮ੍| ਹਰੀਤਕੀ ਜਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਂਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕਫਵਾਤਜਾਨ੍||੧੫੭||

ਸ੦-ਹਰੀਤਕੀ ਕਸਾਯਾ-ਕਸਾਯਰਸਾ| ਕਸਾਯਰਸਤ੍ਵਾਤ੍ਕਟੁਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਮਧੁਰਾ ਪਾਕ ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਰੂਕ੍ਸਾ| ਵਿਲਵਣੇਤਿ ਵਚਨਂ ਲਵਣਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਾਃ ਪਞ੍ਚਰਸਾ ਅਸ੍ਯਾਃ ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਵੇਦਯਤਿ| ਨਨੁ, ਏਵਂ ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਕਮ੍, ਯਤਃ ਪਞ੍ਚਸੁ ਰਸੇਸੁ ਲਵਣਹੀਨੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ ਕਸਾਯੋਨੁਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟ ਏਵ| ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵੈਤਤ੍| ਕਸਾਯੇਤ੍ਯੇਤਦਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਯ, ਕਸਾਯੋ ਰਸੋਸ੍ਯਾਂ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਚਿ.ਅ.੧|੨੯)-"ਹਰੀਤਕੀਂ ਪਞ੍ਚਰਸਾਮੁਸ੍ਣਾਂ ਵਿਲਵਣਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਲਘੁ| ਦੀਪਨੀ-ਅਗ੍ਰੇਃ| ਪਾਚਨੀ-ਆਮਾਦੇਃ| ਮੇਧ੍ਯਾ-ਮੇਧਾਯੈ ਹਿਤਾ| ਵਯਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ,- ਕਾਲਕਤਾ ਸ਼ਰੀਰਾਵਸ੍ਥਾ ਯੌਵਨਾਦਿਰ੍ਵਯਸ੍ਤਸ੍ਯ, ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸ੍ਥਾਪਨੀ-ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣੀ| ਉਸ੍ਣੇਤ੍ਯੇਤਾਵਤੈਵੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਵੀਰ੍ਯਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਰਾ- ਭੇਦਨੀ| ਤਥਾ, ਆਯੁਸੇ ਹਿਤਾ| ਬੁਦ੍ਧਿਃ-ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਰ੍ਥਗ੍ਰਾਹਿਣੀ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਬਲਂ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ ਯਾ ਸੈਵਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਜਯਤਿ| ਖਰਨਾਦੇ ਤ੍ਵੇਵਮਭ੍ਯਧਾਯਿ-"ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਭਾਵਾਤ੍ਪਵਨਂ, ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਤਯਾ ਕਫਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਹਰੀਤਕੀ||" ਇਤਿ|

Adhikarana AmalakaguNAH (158) · Śloka 158

ਤਦ੍ਵਦਾਮਲਕਂ ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| |੧੫੮|

ਸ੦-ਤਯਾ-ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ, ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਤਤੀਯਾਨ੍ਤਾਦ੍ਵਤਿਃ| ਹਰੀਤਕੀਸਮਾਨਗੁਣਮਾਮਲਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਤ੍ਵਸ੍ਯਾਹ-ਅਭਯੋਸ੍ਣਾ ਇਦਂ ਸ਼ੀਤਂ,- ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਮ੍ਲਂ-ਅਮ੍ਲਰਸਂ, ਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨਂ ਚੇਤਿ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਾਮਲਕਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਮਾਖ੍ਯਤ੍| ਯਥਾ-"ਅਮ੍ਲਭਾਵਾਜ੍ਜਯੇਦ੍ਵਾਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਕਫਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਦੇਵਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍||" ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਪਿ (ਸੂ.ਅ.੪੬|੧੪੩) ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥੋ ਹਿ-"ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਮਲਕੀਫਲਮ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਵਾਤਂ ਤਦਮ੍ਲਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਾਧੁਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ|| ਕਫਂ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਫਲੇਭ੍ਯੋਭ੍ਯਧਿਕਂ ਤੁ ਤਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana akShaguNAH (158) · Śloka 158

| ਕਟੁ ਪਾਕੇ ਹਿਮਂ ਕੇਸ਼੍ਯਮਕ੍ਸਮੀਸਚ੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍||੧੫੮||

ਸ੦-ਅਕ੍ਸਂ-ਬਿਭੀਤਕਂ, ਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਕੇਸ਼ੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਈਸਤਦ੍ਗੁਣਂ,-ਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਹਰੀਤਕੀਧਾਤ੍ਰੀਭ੍ਯਾਂ, ਸਮਾਨਾ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦਕ੍ਸਮ੍| ਨਨੁ, ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਭੇਦੇਨਾਨਿਯਤਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਕਥਮਿਵੋਪਯੋਗਃ ਕ੍ਰਿਯਤਾਮ੍ ? ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਅਕ੍ਸਂ ਤਾਵਦਤ੍ਰ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਰਾਖ੍ਯਤ੍ (ਧਂਇਘਣ੍ਟੌ ਵ.੧|੨੯੨)-"ਬਿਭੀਤਕਃ ਕਰ੍ਸਫਲੋ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਾ ਹੀਯਂ ਸਂਜ੍ਞਾ| ਕਰ੍ਸਂ-ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਫਲਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਕਰ੍ਸਫਲ ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਬਿਭੀਤਕਸ੍ਯ ਫਲਂ ਯਤ੍ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਯਤਮੇਵ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਅਪਿ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨਿਯਤਮੇਵ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਨਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਘਨਾ ਵਤ੍ਤਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾ ਤਥਾਮ੍ਭਸਿ| ਨਿਮਜ੍ਜੇਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੁਣਕਤ੍ਸਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ| ਨਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤਥੈਕਤ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਤਾ| ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਃ ਫਲੇ ਯੇਨਂ ਤੇਨੈਤਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਦੇਵਂ ਦ੍ਵਿਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਂ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਸ੍ਯਪਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਯਤਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਮੇਵ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ "ਅਭਯੈਕ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਤੁ ਬਿਭੀਤਕੌ| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਤ੍ਰਿਫਲੇਯਂ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ|| ਇਤਿ| ਤਦੇਵਮਾਮਲਕਾਨਾਮਰ੍ਧਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਯਤਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍|

Adhikarana triphalAguNAH (159) · Śloka 159

ਇਯਂ ਰਸਾਯਨਵਰਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯਾਪਹਾ| ਰੋਪਣੀ ਤ੍ਵਗ੍ਗ੍ਦਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਮੇਹਕਫਾਸ੍ਤ੍ਰਜਿਤ੍||੧੫੯||

ਸ੦-ਇਯਂ-ਈਦਸ਼ੀ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਰਸਾਯਨਵਰਾ| ਚਕ੍ਸੂਰੋਗਘ੍ਨੀ| ਰੋਪਣੀ-ਵ੍ਰਣਾਨਾਮ੍| ਤ੍ਵਗ੍ਗਦਾਃ-ਕੁਸ੍ਠਾਦਯਃ, ਕ੍ਲੇਦੋ-ਵ੍ਰਣਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਰਾਵਃ ਮੇਦਃ-ਚਤੁਰ੍ਥੋ ਧਾਤੁਃ, ਮੇਹਃ-ਪ੍ਰਮੇਹਃ, ਕਫਃ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਅਸ੍ਰਂ-ਰਕ੍ਤਮ੍, ਤਾਨਿ ਜਯਤਿ ਯਾ ਸੈਵਮ੍|

Adhikarana caturjAtaguNAH trijAtakaguNAH (160) · Śloka 160

ਸਕੇਸਰਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰੈਲਂ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਰੋਚਨਦੀਪਨਮ੍||੧੬੦||

ਸ੦-ਦੀਪਨਰੋਚਨਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ਪਰ੍ਯਨ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਪਤ੍ਰਂ ਚੈਲਾ ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਕਵਦ੍ਭਾਵਃ| ਏਤਸ੍ਯ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਤ੍ਰਿਸੁਗਨ੍ਧਮਿਤਿ| ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਿਜਾਤਕਂ ਕੇਸਰਯੁਕ੍ਤਂ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana maricaguNAH (161) · Śloka 161

ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਮਰਿਚਂ ਲਘੁ| |੧੬੧|

ਸ੦-ਰਸੇ ਪਾਕੇ ਚ ਕਟੁਕਂ ਮਰਿਚਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਚ| ਕਟੁਰਸਤ੍ਵੇਨ ਕਟੁਪਾਕਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪਾਕਗ੍ਰਹਣ੍ਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍|

Adhikarana pippalIguNAH (161-163) · Śloka 163

| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਾਰ੍ਦ੍ਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀ||੧੬੧|| ਸਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਵਿਪਰੀਤਾਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰਸੇ ਕਟੁਃ| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਪਹਾ ਸਰਾ||੧੬੨|| ਨ ਤਾਮਤ੍ਯੁਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਂ ਵਿਨਾ| |੧੬੩|

ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਾ-ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਾ, ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਚ| ਸਾ-ਪਿਪ੍ਪਲੀ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਅਤਃ-ਆਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍, ਵਿਪਰੀਤਾ-ਸ਼ੀਤਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣੋਸ੍ਣਾ, ਗੁਰੁਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਲਘੁਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਿਪਰ੍ਯਯਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਵਸ੍ਯਾ ਰਸੇ ਕਟੁਸ਼੍ਚ| ਕਟੁਰਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਟੁਪਾਕਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾ| ਤਥਾ, ਅਨਿਲਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ, ਸਰਾ ਚ| ਏਵਂਵਿਧਾਮਪਿ ਤਾਂ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ, ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਂ ਵਿਨਾ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਵਰ੍ਧਮਾਨਾਦਿਰਸਾਯਨਵਿਧਾਨ ਏਵਾਤਿਸ਼ਯੇਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ|

Adhikarana nAgaraguNAH (163-164) · Śloka 164

| ਨਾਗਰਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਹਦ੍ਯਂ ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍||੧੬੩|| ਰੁਚ੍ਯਂ ਲਘੁ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| |੧੬੪|

ਸ੦-ਨਾਗਰਂ-ਸ਼੍ਰੁਙ੍ਗਬੇਰਂ, ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਗ੍ਰਾਹਿ-ਵਿਡ੍ਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| ਤਥਾ, ਹਦ੍ਯਮ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍-ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਤ੍|

Adhikarana ArdrakaguNAH,trikaTukaguNAH (164-165) · Śloka 165

| ਤਦ੍ਵਦਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮੇਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਜਯੇਤ੍||੧੬੪|| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਦਨਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ਼੍ਲੀਪਦਪੀਨਸਾਨ੍| |੧੬੫|

ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਸਮਾਨਗੁਣਮੇਵ| ਏਤਚ੍ਚ ਤ੍ਰਯਂ-ਮਰਿਚਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਖ੍ਯਂ, ਤ੍ਰਿਕਟੁਸਂਜ੍ਞਂ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana cavikApippalImUlayorguNAH (165) · Śloka 165

| ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੁਲਂ ਮਰਿਚਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਂ ਗੁਣੈਃ||੧੬੫||

ਸ੦-ਚਵਿਕਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਮਰਿਚਾਤ੍ ਸ੍ਤੋਕਵਿਸ਼ੇਸਂ ਗੁਣੈਰ੍ਭਵਤਿ ਕਟੁਰਸਵਿਪਾਕਂ ਕਫਘ੍ਨਂ ਲਘੂਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗੁਣਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਸਵਿਪਾਕਾਦਯੋਪਿ ਪਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਤੁ ਪਾਰਿਭਾਸਿਕਾ ਏਵ ਗੁਰੁਲਘ੍ਵਾਦਯਃ, ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇਰ੍ਨ੍ਯਾਯਾਤ੍|

Adhikarana citrakaguNAH (166) · Śloka 166

ਚਿਤ੍ਰਕੋਗ੍ਨਿਸਮਃ ਪਾਕੇ ਸ਼ੋਫਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਕੁਸ੍ਠਹਾ| |੧੬੬|

ਸ੦-ਚਿਤ੍ਰਕੋ-ਦਹਨਸਂਜ੍ਞਃ, ਅਗ੍ਨਿਸਮਃ ਪਾਕੇ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤੋਸ੍ਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana pa~jcakolaguNAH (166-167) · Śloka 167

| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮੇਤਚ੍ਚ ਮਰਿਚੇਨ ਵਿਨਾ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੬੬|| ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਨਾਹਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍| |੧੬੭|

ਸ੦-ਏਤਚ੍ਚ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਮਰਿਚਰਹਿਤਂ-ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਖ੍ਯਂ, ਪਞ੍ਚਕੋਲਸਂਜ੍ਞਂ ਸ੍ਮਤਂ ਵੈਦ੍ਯਕੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ| ਤਥਾ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਘ੍ਨਮਤਿਦੀਪਨਂ ਚ|

Adhikarana bRuhatpa~jcamUlaguNAH (167-168) · Śloka 168

| ਬਿਲ੍ਵਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਤਰ੍ਕਾਰੀਪਾਟਲਾਟਿਣ੍ਟੁਕੈਰ੍ਮਹਤ੍||੧੬੭|| ਜਯੇਤ੍ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਫਨਿਲੌ| |੧੬੮|

ਸ੦-ਬਿਲ੍ਵਾਦੀਨਾਮੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥੇ ਤਤੀਯਾ| ਬਿਲ੍ਵਾਦਿਭਿਰੁਪਲਕ੍ਸਿਤਂ ਮਹਤ੍ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਕਫਾਨਿਲੌ ਜਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਰਸਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ| ਬਿਲ੍ਵਂ-ਸ਼੍ਰੀਫਲਮ੍| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ-ਗਮ੍ਭਾਰੀ| ਤਰ੍ਕਾਰੀ-ਅਰਣਿਕਾ| ਪਾਟਲਾ-ਤਾਮ੍ਰਪੁਸ੍ਪਾ| ਟਿਣ੍ਟੁਕਃ-ਸ੍ਯੋਨਾਕਃ| ਮਹਤ੍ ਗੁਰੁ ਬਹਤ੍ ਅਨਲ੍ਪਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ|

Adhikarana hasvapa~jcamUlaguNAH (168-169) · Śloka 169

| ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਬਹਤ੍ਯਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਗੋਕ੍ਸੁਰਕੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੬੮|| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਿਤ੍| |੧੬੯|

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਿਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਹਸ੍ਵਂ ਕਨੀਯੋ ਲਘੁ ਅਲ੍ਪਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਂ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਬਹਤੀ ਮਹਾਬਹਤੀ ਚ| ਅਂਸ਼ੁਮਤੀਦ੍ਵਯਂ- ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਚ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ-ਭਕ੍ਸਟਕਃ| ਇਦਂ ਹਸ੍ਵਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਂ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਜਿਚ੍ਚ| [ ਗੋਕ੍ਸੁਰਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਲਘੁ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍|]

Adhikarana madhyamapa~jcamUlaguNAH (169-170) · Śloka 170

| ਬਲਾਪੁਨਰ੍ਨਵੈਰਣ੍ਡਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਦ੍ਵਯੇਨ ਤੁ||੧੬੯|| ਮਧ੍ਯਮਂ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਵਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਮ੍| |੧੭੦|

ਸ੦-ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਮਧ੍ਯਮਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਨਾਤਿਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸਰਂ ਚ| { ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਸ੍ਤਤੀਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮ੍| } ਅਧੁਨਾ ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਮਾਹ-

Adhikarana jIvanAkhyapa~jcamUlaguNAH (170-171) · Śloka 171

| ਅਭੀਰੁਵੀਰਾਜੀਵਨ੍ਤੀਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੈਃ ਸ੍ਮਤਮ੍||੧੭੦|| ਜੀਵਨਾਖ੍ਯਂ ਤੁ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| |੧੭੧|

ਸ੦-ਅਭੀਰੁਵੀਰਾਦਿਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਜੀਵਨਾਖ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana tRuNasaMj~jakapa~jcamUlaguNAH (171-7) · Śloka 7

| ਤਣਾਖ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਜਿਦ੍ਦਰ੍ਭਕਾਸੇਕ੍ਸੁਸ਼ਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ||੧੭੧|| ਇਤ੍ਯੌਸਧਵਰ੍ਗਃ||੭||

ਸ੦-ਤਣਸਂਜ੍ਞਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਦਰ੍ਭਕਾਸੇਕ੍ਸੁਸ਼ਰਸ਼ਾਲਿਭਿਃ| ਤਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵਧਿਕਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੧੨)| ਯਥਾ-"ਸੁਵਰ੍ਣਂ ਬਹਣਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਧੁਰਂ ਰਸਪਾਕਯੋਃ| ਵਿਸਦੋਸਹਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕਸਾਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਰੂਪ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਤਾਮ੍ਰਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਕਸਾਯਂ ਲੇਖਨਂ ਲਘੁ| ਕਟੁਪਾਕਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਰੋਪਣਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਕਾਂਸ੍ਯਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲੇਖਨਂ ਸਰਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍|| ਸਤਿਕ੍ਤਲਵਣਂ ਭੇਦਿ ਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਕਮਿਵਾਤਨੁਤ੍| ਲੇਖਨਂ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਪੁ, ਸੀਸਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍|| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਸ੍ਣਲੋਹਂ ਤੁ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਲੇਖਨਂ ਵਾਤਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍|| (ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਪਾਲਿਤ੍ਯਪਾਣ੍ਡੁਘ੍ਨਂ ਸ਼ੋਸਸ਼ੋਫਜਿਤ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਦ੍ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਸੁਦੁਰ੍ਜਰਮ੍|| ਪਦ੍ਮਰਾਗਮਹਾਨੀਲਪੁਸ੍ਪਰਾਗਵਿਦੂਰਕਾਃ|) ਮੁਕ੍ਤਾਵਿਦ੍ਗੁਮਵਜ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਵੈਡੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਾਦਿਕਮ੍|| ਮਣਿਰਤ੍ਨਂ ਸਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਲੇਖਨਮ੍| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਧਾਰਣਾਤ੍ਤਤ੍ਤੁ ਪਾਪ੍ਮਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਵਿਸਾਪਹਮ੍|| ਸਕ੍ਸਾਰ ਉਸ੍ਣਵਿਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਾਚੋ ਦਸ੍ਟਿਕਦਞ੍ਜਨਾਤ੍| ਸ਼ਙ੍ਖੋਦਧਿਮਲੌ ਸ਼ੀਤੌ ਕਸਾਯਾਵਤਿਲੇਖਨੌ|| ਤੁਤ੍ਥਕਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਸਾਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ| ਲੇਖਨਂ ਭੇਦਿ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਕਣ੍ਡੂਕਮਿਵਿਸਾਪਹਮ੍|| ਵਿਸ਼ਦੋ ਗੈਰਿਕਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਕਸਾਯਮਧੁਰੋ ਹਿਮਃ| ਕਫਘ੍ਨੀ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾ ਮਨੋਹ੍ਵਾ ਲੇਖਨੀ ਸਰਾ|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ ਹਰਿਤਾਲਂ ਵਿਸਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲੇਖਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਞ੍ਜਨਮ੍|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਹਿਧ੍ਮਾਘ੍ਨਂ ਦਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਸ੍ਰੋਤੋਞ੍ਜਨਂ ਵਰਂ ਤਤ੍ਰ ਤਤਃ ਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨਮ੍|| (ਸਰ੍ਵਦੋਸਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਕਾਸਮੇਹਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍||) ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਕਟੁਕਂ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ ਰਸਾਯਨਮ੍| (ਤਿਕ੍ਤਂ ਚ ਛੇਦਨਂ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||) ਕਸਾਯਾ ਮਧੁਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਕਾਸਘ੍ਨੀ ਵਂਸ਼ਰੋਚਨਾ| ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਕ੍ਸਯਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਘ੍ਨੀ ਮਧੁਰਾ ਹਿਮਾ|| ਕਾਰਵ੍ਯੌ ਕੁਞ੍ਜਿਕਾਜਾਜੀ ਕਬਰੀ ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬਰੁ| ਅਨ੍ਨਗਨ੍ਧਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਬਾਸ੍ਪਿਕਾ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਾ ਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਾ ਪਰਮ੍| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਰਾਜਿਕਾ (ਵਿਘ੍ਨਸਾਦਨੀ ਦੀਪਨੀ ਪਰਮ੍|| ਸ਼ੂਲਾਟੋਪਹਰਾ) ਰੁਚ੍ਯਾ, ਦੀਪ੍ਯਕਃ ਕੋਸ੍ਠਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਅਹਦ੍ਯਾਃ ਸਰ੍ਸਪਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਬਾਸ੍ਪਿਕਾਵਤ੍ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ|| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਤਗਰਸੁਰਦਾਰੁਹਰੇਣਵਃ| ਏਲੈਲਵਾਲੁਸਰਲਤ੍ਵਗ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਚੋਰਕਾਃ|| ਲਘੂਸ੍ਣਾਃ ਕਟੁਕਾਃ ਪਾਕੇ ਕਫਵਾਤਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ| ਸੈਰ੍ਯਕਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਃ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਬਸ੍ਤਿਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਘ੍ਨੋ ਵਸ੍ਯੋ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ ਹਿਮਃ| ਪਾਚਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਿਸਾਦ੍ਵਯਮ੍|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਪਾਚਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਾਮਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨੀ ਗ੍ਰਾਹਿਣ੍ਯੁਸ੍ਣਾ ਰਸਾਯਨੀ|| ਦੀਪਨੀ ਜ੍ਵਰਤਡ੍ਦਾਹਕਾਮਲਾਵਾਤਰਕ੍ਤਨੁਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਸ਼ੀਤੌ ਜ੍ਵਰਹਰੌ ਲਘੂ ਭੂਨਿਮ੍ਬਪਰ੍ਪਟੌ|| ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਤਿਕ੍ਤੋ ਹਿਮਃ ਕੁਸ੍ਠਕਮਿਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਃ| ਮਹਾਨਿਮ੍ਬਃ ਪਰਂ ਗ੍ਰਾਹੀ ਕਸਾਯੋ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਃ|| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਵਿਸ਼ਦੋਭ੍ਯਵਹਾਰਤਃ| ਸਸ੍ਵਾਦੁਃ ਸਕਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਸਕਸਾਯੋ ਰਸਾਯਨਮ੍|| ਵ੍ਰਣ੍ਯਃ ਸ੍ਵਰ੍ਯਃ ਕਟੁਃ ਪਾਕੇ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਗ੍ਨਿਦੀਪਨਃ| ਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗਣ੍ਡਮੇਹਾਪਚੀਕਮੀਨ੍|| ਪਿਟਿਕਾਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼ੋਪਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਸ੍ਣਃ ਸ੍ਰਂਸਨੋ ਲਘੁਃ| ਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀ ਸਰਾਤਿਕ੍ਤਾ ਮੇਧ੍ਯਾ ਕਮਿਵਿਸਾਪਹਾ|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੋਸ੍ਣਮਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਿਸਤਡ੍ਦਾਹਕਮਿਘ੍ਨਂ ਗੁਰੁ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍|| ਸਰ੍ਵਂ ਸਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਪਰਮ੍| ਲਘੁ ਰਕ੍ਤਂ, ਤਥੋਸ਼ੀਰਂ ਵਾਤਲਂ ਪਾਚਨਂ ਚ ਤਤ੍| ਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਵਮਥੁਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਮਧੁਕਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍|| ਗੁਰੁ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਕਤ੍| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤੇ ਨਿਸ਼ੇ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਪਿਤ੍ਤਕਫਾਪਹੇ|| ਪ੍ਰਲੇਪਾਜ੍ਜਯਤਃ ਕਣ੍ਡੂਂ ਸ਼ੋਫਂ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਂ ਵਿਸਮ੍| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਮ੍|| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਬਲਪ੍ਰਦਮ੍|| ਤਤ੍ਰ ਨਾਗਾਧਿਕਂ ਬਲ੍ਯਾ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਾ ਗੁਰੁਃ| ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਰੁਚ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍|| ਭੇਦਿ ਸਮ੍ਮੋਹਕਤ੍ਪੂਗਂ ਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਰੋਚਨਮ੍| ਜਾਤਿਪਤ੍ਰੀ ਕਟੁਫਲਂ ਕਙ੍ਕੋਲਕਲਵਙ੍ਗਕਮ੍|| ਲਘੁ ਤਸ੍ਣਾਪਹਂ ਹਦ੍ਯਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਃ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼੍ਛੇਦਨੋ ਹਿਮਃ|| ਲਤਾਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੁਖਸ਼ੋਸਹਰਾ ਪਰਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਦ੍ਮਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ੍ਤ੍ਰਜਿਤ੍|| ਤਦ੍ਵਦ੍ਬਕੁਲਪੁਨ੍ਨਾਗਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਾਟਲਮ੍| ਸਚਮ੍ਪਕਂ ਤਤੋ ਨ੍ਯੂਨਂ ਗੁਣੈਃ ਕੋਰਣ੍ਟਕਿਂਸ਼ੁਕਮ੍|| ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕਾਪੁਸ੍ਪਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਜਯਤਿ ਮਾਰੁਤਮ੍| ਵਿਸਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ਨਾਗਂ ਸਿਨ੍ਦੁਵਾਰਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍|| ਕਫਘ੍ਨਂ ਕੈਤਕਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ੈਰੀਸਂ ਵਿਸਹਾਰਿ ਚ| ਵਾਤਲਂ ਪੁਸ੍ਪਮਾਗਸ੍ਤ੍ਯਂ ਕਸਾਯਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਬਨ੍ਧੂਕਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ ਯੂਥਿਕਾ| ਕਫਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਚ ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍|| ਅਵਲ੍ਗੁਜੈਡਗਜਜਂ ਬੀਜਂ ਵਾਤਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍| ਆਸ੍ਯਾ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਕਦਨ੍ਯਥਾ|| ਅਤੋਧ੍ਵਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੂਂਸਿ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਸੁਖਮ੍| ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮ੍ਯਂ ਚ ਖੁਡਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍|| ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਪਾਦਤ੍ਰਂ ਬਲਕਚ੍ਛੁਕ੍ਰਲਂ ਤਥਾ| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਹਿਤਂ ਛਤ੍ਰਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਤਪਾਪਹਮ੍|| ਪ੍ਰਵਾਤਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਸ੍ਤਮ੍ਭਕਦ੍ਦਾਹਤਡ੍ਭ੍ਰਮਾਨ੍| ਸ਼੍ਰਮਾਗ੍ਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼੍ਚ ਜਯੇਦਪ੍ਰਵਾਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਯੁਰੁਸ੍ਣੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਸੇਕਮੀਨ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਮਾਮਵਾਯੁਂ ਚ ਕੋਪਯੇਤ੍|| ਯਾਮ੍ਯੋਸਗ੍ਵਾਤਕਫਕਚ੍ਛੀਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਕਸਾਯਕਃ| ਕਸਾਯਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਲਘੁਰ੍ਨਾਤਿਵਿਦਹ੍ਯਤੇ|| ਵਾਤਕਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਭ੍ਰਮਾਪਾਹਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ੀਤੋ ਲਘੁਃਸਾਤ੍ਮ੍ਯ ਉਤ੍ਤਰਃ ਸਡ੍ਰਸੋਨਿਲਃ|| ਐਸ਼ਾਨਃ ਕਟੁਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣ ਆਗ੍ਨੇਯਸ਼੍ਚੈਵ ਮਾਰੁਤਃ| ਅਮ੍ਲੋ ਵਿਦਾਹੀ ਨੈਤ੍ਯੋ ਵਾਯਵ੍ਯਸ੍ਤਿਕ੍ਤ ਉਚ੍ਯਤੇ|| ਆਤਪੋ ਭ੍ਰਮਤਟ੍ਸ੍ਵੇਦਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵਿਵਰ੍ਣਤਾਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਹ੍ਨੀਂਸ਼੍ਚ, ਛਾਯਾ ਤ੍ਵੇਤਾਨ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ|| ਤਮਃ ਕਸਾਯਕਟੁਕਂ, ਜ੍ਯੋਸ੍ਨਾ ਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਾ|| ਇਤਿ|

Adhikarana saMgrahashlokaH (96) · Śloka 6

ਸ਼ੂਕਸ਼ਿਮ੍ਬੀਜਪਕ੍ਵਾਨ੍ਨਮਾਂਸਸ਼ਾਕਫਲੌਸਧੈਃ| ਵਰ੍ਗਿਤੈਰਨ੍ਨਲੇਸ਼ੋਯਮੁਕ੍ਤੋ ਨਿਤ੍ਯੋਪਯੋਗਿਕਃ||੧੭੨|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿ ਤਾਯਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨਿਯੋ ਨਾਮ ਸਸ੍ਠੋਧ੍ਯਾਯਃ||੬||

ਸ੦-ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸੁਖਗ੍ਰਹਣਧਾਰਣਾਰ੍ਥਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਸ਼੍ਲੋਕਮਾਹ-ਸ੦-ਸ਼ੂਕਧਾਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਗਿਤੈਃ-ਵਰ੍ਗੀਕਤੈਃ, ਅਯਮਨ੍ਨਸ੍ਯ ਲੇਸ਼ਃ-ਏਕਦਸ਼ਃ ਸ੍ਤੋਕਮਾਤ੍ਰੋ, ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ? ਨਿਤ੍ਯੋਪਯੋਗੋ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਿਤ੍ਯੋਪਯੋਗਿਕਃ, ਸਦੋਪਯੋਗਵਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਯੋਗਕ੍ਰਿਯਾਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਸ੍ਥਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚੋਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਯਥਾ-"ਤਿਲਸ਼ੋ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਵਿਸਮਪਿ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇਮਤਸਮਾਨਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਃ ਸਹ ਤਿਲੈਸ੍ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਪਿ ਕੁਸ੍ਠਮੁਪਹਨ੍ਤਿ|| ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਲਘੁਭ੍ਯਃ ਸਕ੍ਤੁਭ੍ਯਃ ਸਿਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਿਕਾ ਗੁਰਵਃ| ਮਰੁਵਾਸਿਸੁ ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦਧਿਪੀਲੁਸ਼ਮੀਕਰੀਰਾਣਾਮ੍|| ਘਤਦੁਗ੍ਧੈਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ ਕਫੋਤ੍ਤਰੋ ਭਵੇਤ੍ਪ੍ਰਾਯਃ| ਦਧਿਦੁਗ੍ਧਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਤਦਜਾਤਂ ਵਾਤਕਦ੍ਭਵਤਿ|| ਰੇਚਨਮਪਿ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਵ੍ਯਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਭਵਤਿ|" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵਮਾਦਿ ਸ੍ਵਬੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵੋਹ੍ਯਮ੍| ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਤੁ ਗ੍ਰਨ੍ਥਗੌਰਵਭਯਾਤ੍ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨੋਕ੍ਤਮ੍, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਾਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਨ੍ਨਸ੍ਵਰੂਪਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਸ੍ਠਃ|| ੯੬||