23. āścātanāñjanavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭੋ ਜਤ੍ਰੂਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਾਲ੍ਲੋਚਨਰੋਗਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮਾਹ

Adhikarana AshcotanA~jjanavidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ਅਥਾਤ ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਾਞ੍ਜਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| )||੩||

ਸ੦-ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਂ ਚਾਞ੍ਜਨਂ ਚ, ਤਯੋਰ੍ਵਿਧਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਸ ਏਵਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana Ashcotanasya viShayaH (1) · Śloka 1

ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਕ੍ਸਿਰੋਗਾਣਾਮਾਦਾਵਾਸ਼੍ਚੋਤਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਰੁਕ੍ਤੋਦਕਣ੍ਡੂਘਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਦਾਹਰਾਗਨਿਵਰ੍ਹਣਮ੍||੧||

ਸ੦-ਸਕਲਾਨਾਮਪਿ ਨਯਨਾਮਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮਮਾਸ਼੍ਚੋਤਨਂ-ਪਰਿਸੇਕੋ, ਹਿਤਮ੍| ਯਤਸ੍ਤਦਾਸ਼੍ਚੋਤਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਰੁਜਾਦਿਘ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੩੨)-"ਅਵ੍ਯਕ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਰੁਜਾਦਿਸੁ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਂ ਪਕ੍ਸ੍ਮਪਰਿਹਾਰੇਣਾਸ਼੍ਚੋਤਨੇਨੈਵਾਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ਾਲੇਪਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਬਿਡਾਲਕਸਂਜ੍ਞਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana Ashcotanasya doShabhedenoShNatvAdi AshcotanavidhiH (2) · Śloka 2

ਉਸ੍ਣਂ ਬਾਤੇ, ਕਫੇ ਕੋਸ੍ਣਂ, ਤਚ੍ਛੀਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਯੋਃ| |੨|

ਸ੦-ਤਤ੍-ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਂ, ਮਰੁਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ, ਕਫੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਸ੍ਣਂ, ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤਂ, ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana AshcotanavidhiH (2-4) · Śloka 4

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਤਨਸ੍ਯ ਵਿਧਿਮਾਹ | ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਾਮੇਨ ਪਾਣਿਨੋਨ੍ਮੀਲ੍ਯ ਲੋਚਨਮ੍||੨|| ਸ਼ੁਕ੍ਤੌ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਯਾਨ੍ਯੇਨ ਪਿਚੁਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਕਨੀਨਿਕੇ| ਦਸ਼ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਾ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਦਵਸੇਚਯੇਤ੍||੩|| ਤਤਃ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ ਮਦੁਨਾ ਚੈਲੇਨ, ਕਫਵਾਤਯੋਃ| ਅਨ੍ਯੇਨ ਕੋਸ੍ਣਪਾਨੀਯਪ੍ਲੁਤੇਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਨ੍ਮਦੁ||੪||

ਸ੦-ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਾਮੇਨ ਪਾਣਿਨੋਨ੍ਮੀਲ੍ਯ ਲੋਚਨਮਪਾਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਭਾਜਨਂ ਨਿਧਯ, ਅਨ੍ਯੇਨ-ਦਕ੍ਸਿਣਕਰੇਣ, ਪਿਚੁਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਯਾ ਦਸ਼ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਵਾ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਤ੍-ਨਾਤਿਨਿਕਟਾਨ੍ਨਾਤਿਦੂਰਾਤ੍, ਕਨੀਨਿਕੇਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਤਤ ਇਤਿ ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਕੋਮਲੇਨ ਵਸ੍ਤ੍ਰਖਣ੍ਡੇਨ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ-ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਨ੍ਯੇਨ-ਸ਼ੋਧਨਾਤ੍, ਚੈਲੇਨ ਕੋਸ੍ਣਜਲਪ੍ਲੁਤੇਨਾਕ੍ਸਿ ਮਦੁ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍-ਨਾਤਿਸ਼ਯੇਨ| ਕਯੋਰ੍ਦੋਸਯੋਃ? ਵਾਤਕਫਯੋਃ,-ਨ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana atyuShNatIkShNAsyAshcotanasya doShaH atishItasyAtimAtrasya ca doShaH atyalpasya doShaH aparisrutasya doShaH (5-6) · Śloka 6

ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਰੂਗ੍ਰਾਗਦਙ੍ਨਾਸ਼ਾਯਾਕ੍ਸਿਸੇਚਨਮ੍| ਅਤਿਸ਼ੀਤਂ ਤੁ ਕੁਰੁਤੇ ਨਿਸ੍ਤੋਦਸ੍ਤਮ੍ਭਵੇਦਨਾਃ||੫|| ਕਾਸਾਯਵਰ੍ਤ੍ਮਤਾਂ ਘਰ੍ਸਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਨ੍ਮੇਸਣਂ ਬਹੁ| ਵਿਕਾਰਵਦ੍ਧਿਮਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਸਂਰਮ੍ਭਮਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍||੬||

ਸ੦-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਣਮਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵਾਸ਼੍ਚੋਤਨਂ ਰੁਜੇ-ਰੋਗਾਯ, ਰਾਗਾਯ-ਲੋਹਿਤਿਮ੍ਰੇ, ਦਗ੍ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤਿਸ਼ੀਤਂ ਤ੍ਵਕ੍ਸਿਸੇਚਨਂ ਨਿਸ੍ਤੋਦਾਦੀਨ੍ ਵਿਧਤ੍ਤੇ| ਨਿਸ੍ਤੋਦਃ-ਸੂਚ੍ਯਵ ਵ੍ਯਧਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਅਕ੍ਸ੍ਣਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮਿਵ| ਵੇਦਨਾ-ਸ਼ੂਲਮ੍| ਕਸਾਯਵਰ੍ਤ੍ਮਤ੍ਵਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਘਰ੍ਸੋ-ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੋਃ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ| ਬਹੁ-ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ, ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣੋਨ੍ਮੇਸਣਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ| ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਮਕ੍ਸਿਸੇਚਨਂ ਵਿਕਾਰਵਦ੍ਧਿਂ ਕੁਰੁਤੇ| ਅਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮਕ੍ਸਿਸੇਚਨਂ ਸਂਰਮ੍ਭਂ-ਵੇਤ੍ਰਕ੍ਸੋਭਂ, ਵਿਧਤ੍ਤੇ|

Adhikarana Ashcotanasya phalam (7) · Śloka 7

ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੌਸਧਂ ਦੋਸਾਨਪਯਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਗਤ੍ਵਾ ਸਨ੍ਧਿਸ਼ਿਤੋਘ੍ਰਾਣਮੁਖਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਭੇਸਜਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨ੍ਨਯਨੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਮਪਵਰ੍ਤਯਤੇ ਮਲਾਨ੍||੭||

ਸ੦-ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਤਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਸ੍ਠੀਸਮਾਸਃ| ਸਨ੍ਧਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹਾਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਸਨ੍ਧਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਨ-ਅਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸ਼ਿਰਾਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮੁਖਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਗਤ੍ਵਾ ਨਯਨੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਭੌਸਧਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨ੍ ਮਲਾਨਪਵਰ੍ਤਯਤੇ|

Adhikarana a~jjanasya viShayaH (8-9) · Śloka 9

ਅਥਾਞ੍ਜਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਨੋਰ੍ਨੇਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇ ਮਲੇ| ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗੇਲ੍ਪਸ਼ੋਫਾਤਿਕਣ੍ਡੂਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਲਕ੍ਸਿਤੇ||੮|| ਮਨ੍ਦਘਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਰਾਗੇਕ੍ਸਿਣ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਘਨਦੂਸਿਕੇ| ਆਰ੍ਤਿ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸਗ੍ਭਿਰ੍ਮਾਰੁਤੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੯||

ਸ੦-ਅਥ-ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਅਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਕੀਦਸ਼ਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ? ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਤਨੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਃ, ਤਸ੍ਯ| ਮਲੇ ਨੇਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇ-ਨ ਤ੍ਵਧਿਕਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨਿ| ਤਥਾ, ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗੇ| ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਤਾ ਕਥਂ ਵੇਦ੍ਯਾ? ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਦ੍ਵਾਰੇਣਾਹ-ਅਲ੍ਪਸ਼ੋਫੇਨਾਤਿਕਣ੍ਡ੍ਵਾ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯੇਨ ਚ ਲਕ੍ਸਿਤੇ-ਅਵਗਤੇ, 'ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗੇ ਸਤਿ| ਕੀਦਸ਼ੇਕ੍ਸਿਣ? ਮਨ੍ਦਾਃ-ਅਲ੍ਪਾਃ, ਘਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਰਾਗਾ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ, ਘਨਾ ਦੂਸਿਕਾ-ਨੇਤ੍ਰਮਲੋ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਯਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਏਤਦਪਿ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮੇਵ| ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਕਫੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਚਾਤੁਰੇ, ਮਾਰੁਤੇਨ ਚਾਤੁਰੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana a~jjanasya bhedAH (10) · Śloka 10

ਲੇਖਨਂ ਰੋਪਣਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਧਾ| ਅਞ੍ਹ੍ਜਨਮ੍|੧੦|

ਸ੦-ਅਞ੍ਜਨਂ ਚ ਲੇਖਨਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਧਾ| ਲਿਖ੍ਯਤੇ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣੇਵ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਮਾਦੀਨੀਤਿ ਲੇਖਨਮ੍| ਰੋਪ੍ਯਤੇ-ਸਂਰੋਹ੍ਯਤੇ, ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦੀਨੀਤਿ ਰੋਪਣਮ੍| ਪ੍ਰਸਾਦ੍ਯਤੇ-ਨਿਰ੍ਮਲੀਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਅਨੇਨੇਤਿ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਦਸ੍ਟੇਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਯਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨਮਞ੍ਜਨਂ ਕਥਿਤਂ ਤਦਿਹ ਰੋਪਣਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਨਯੋਰੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana lekhanasya dravyaNi (10) · Śloka 10

| ਲੇਖਨਂ ਤਤ੍ਰ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਪਟੂਸਣੈਃ||੧੦||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਞ੍ਜਨੇਸੁ ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਲੇਖਨਮਞ੍ਜਨਂ ਕਸਾਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਮਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana ropaNasya dravyANi (11) · Śloka 11

ਰੋਪਣਂ ਤਿਕ੍ਤਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| |੧੧|

ਸ੦-ਰੋਪਣਮਞ੍ਜਨਂ ਤਿਕ੍ਤਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੇਨ-ਕਸਾਯਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਂਸ੍ਨੇਹੈਃ ਰੋਪਣਮਞ੍ਜਨਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana dRuShTiprasAdanasya dravyAni (11-12) · Śloka 12

ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਨਯਨੇ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੧੧|| ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਲਭਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮਾਹ੍ਵਯਮ੍| |੧੨|

ਸ੦-ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮਞ੍ਜਨਂ ਭਵਤਿ| ਪ੍ਰਸਾਦਨਮੇਵ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ਼੍ਰੂਰ੍ਣਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਚਕ੍ਸੁਸਿ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ|

Adhikarana shalAkAvarNanam (12-13) · Śloka 13

| ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਤਨੁਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਲਾਕਾ ਮੁਕੁਲਾਨਨਾ||੧੨|| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ, ਲੇਖਨੇ ਤਾਮ੍ਰੀ, ਰੋਪਣੇ ਕਾਲਲੋਹਜਾ| ਅਙ੍ਗੁਲੀ ਚ, ਸੁਵਰ੍ਣੋਤ੍ਥਾ ਰੂਪ੍ਯਜਾ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਨੇ||੧੩||

ਸ੦-ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਰਾਜਮਾਸਸ੍ਥੂਲਾ ਸ਼ਲਾਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਮਧ੍ਯੇ ਤਨੁਃ| ਤਥਾ, ਮੁਕੁਲਾਕਾਰੇ ਆਨਨੇ-ਮੁਖੇ ਦ੍ਵੇਪਿ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਮੁਕੁਲਾਨਨਾ| ਲੇਖਨਾਞ੍ਜਨੇ ਤਾਮ੍ਰੀ ਸ਼ਲਾਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ| ਰੋਪਣੇ ਚ ਕਾਲਲੋਹੋਤ੍ਥਾ(ਲੋਹਜਾ)-ਕਸ੍ਣਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਭਵਾ| ਅਙ੍ਗੁਲੀ ਚ-ਹਸ੍ਤਾਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਰੋਪਣ ਏਵ ਸ਼ਸ੍ਤਃ| ਏਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨੇਞ੍ਜਨੇ ਸੁਵਰ੍ਣੋਤ੍ਥਾ ਕਨਕੋਦ੍ਭਵਾ, ਰਜਤੋਦ੍ਭਵਾ ਚ ਸ਼ਲਾਕਾ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ|

Adhikarana a~jjanakalpanabhedaH, kalpanAtrayasya viShayatrayam (14) · Śloka 14

ਅਞ੍ਜਨਕਲ੍ਪਨਾ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਪਿਣ੍ਡੋ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਰਿਧੈਵਾਞ੍ਜਨਕਲ੍ਪਨਾ| ਗੁਰੌ ਮਧ੍ਯੇ ਲਘੌ ਦੋਸੇ ਤਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪||

ਸ੦-ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਾਞ੍ਜਨਕਲ੍ਪਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਣ੍ਡਾਦਯੋ ਬਹੁਦੋਸਾਦਿਸੁ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਗੁਰੌ ਦੋਸੇ ਪਿਣ੍ਡਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ, ਮਧ੍ਯੇ ਦੋਸੇ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ, ਲਘੌ ਦੋਸੇ ਚੂਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana piNDarasakriyayormAtrA (15) · Śloka 15

ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਾ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਵੇਲ੍ਲਮਾਤ੍ਰਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਯ, ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਸ੍ਯ ਮਦੁਨਃ|੧੫|

ਸ੦-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਮਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ-ਦ੍ਵਿਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਂ, ਵਦਨ੍ਤਿ| ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਵਿਡਙ੍ਗਪ੍ਰਮਾਣਮਾਹੁਃ| [ਮਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਾਯਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾਯਾ ਦ੍ਵਿਵੇਲ੍ਲਮਾਤ੍ਰਮ੍|]

Adhikarana cUrNasya mAtrA (15-16) · Śloka 16

| ਚੂਰ੍ਣਿਤਸ੍ਯ ਚ||੧੫|| ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਲਾਕੇ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣ੍ਸ੍ਯ, ਤਿਸ੍ਰਸ੍ਤਦਿਤਰਸ੍ਯ ਚ| |੧੬|

ਸ੦-ਚੂਰ੍ਣੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਂ ਸ਼ਲਾਕਂ, ਮਦੌ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਸ਼ਲਾਕਾਮਭਿਦਧੁਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਲੇਖਨਮਞ੍ਜਨਂ ਤਾਮ੍ਰਰਜਤਕਾਂਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇਸੁ ਧਾਰ੍ਯਮ੍| ਰੋਪਣਂ ਸੁਵਰ੍ਣਵਟਸ਼ਙ੍ਖਾਨ੍ਯਤਮੇਸੁ| ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਲਕ੍ਸਚਨ੍ਦਨਾਨ੍ਯਤਮੇਸੁ ਧਾਰ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਹ੍ਯਞ੍ਜਨਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਗੁਣਂ ਭਵਤਿ| ਵਰ੍ਤੇਰ੍ਘਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਿਲਾ ਨਿਮ੍ਰਮਧ੍ਯਾਨੁਦ੍ਗਾਰਿਣੀ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਾ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਾ|" ਇਤਿ|

Adhikarana a~jjanasya kAladvayam (16-17) · Śloka 17

| ਨਿਸ਼ਿ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਨ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ ਮ੍ਲਾਨੇ ਨੋਸ੍ਣਗਭਸ੍ਤਿਭਿਃ||੧੬|| ਅਕ੍ਸਿਰੋਗਾਯ ਦੋਸਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਵਰ੍ਧਿਤੋਤ੍ਪੀਡਿਤਦ੍ਗੁਤਾਃ| ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਚ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਵ੍ਯਾਭ੍ਰੇਰ੍ਕੇਤੋਞ੍ਜਯੇਤ੍ਸਦਾ||੧੭||

ਸ੦-ਨਿਸ਼ਿ-ਰਾਤ੍ਰੌ, ਅਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ-ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾਲੇ, ਅਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਮਧ੍ਯਂਦਿਨੇਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਨ ਚ ਮ੍ਲਾਨੇ ਲੋਚਨੇਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕੇਨ (ਕਾਭਿਃ) ਮ੍ਲਾਨੇ ? ਉਸ੍ਣਾਭਿਰ੍ਦੀਧਿਤਿਭਿਃ| ਯਸ੍ਮਾਦੇਸੁ ਕਾਲੇਸ੍ਵਞ੍ਜਨੇਨ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਦੋਸਾ ਵਦ੍ਧਿਂ ਨੀਤਾਃ, ਤਥਾਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਗਤ੍ਤ੍ਵਾਦੁਤ੍ਪੀਡਿਤਾਃ, ਤਥਾ ਦ੍ਰੁਤਾਃ- ਕਾਲਸ੍ਯੋਸ੍ਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਲਯਂ ਗਤਾਃ, ਅਕ੍ਸਿਰੋਗਾਯ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਸੁ ਕਾਲੇਸ੍ਵਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਦੋਸਾਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇਪਰਾਹ੍ਣੇ ਚ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ-ਤਸ੍ਯਾਕ੍ਸਿਰੋਗਸ੍ਯੋਪਸ਼ਮਾਯ, ਵਿਤਗਾਭ੍ਰੇ ਰਵੌ ਸਦੈਵ ਨੇਤ੍ਰੇਞ੍ਜਯੇਤ੍|

Adhikarana tIkShNA~jjanasya divAniShedhaH niShedhe yuktiH (18) · Śloka 18

ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨ ਦਿਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਵਿਰੇਕਦੁਰ੍ਬਲਂ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੀਦਤਿ||੧੮||

ਸ੦-ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਚਾਰ੍ਯਾ ਏਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਯਤ੍ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਂ ਦਿਵਾ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕੁਤਃ ? ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਕ੍ਸੁਰਾਦਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸੀਦਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ? ਵਿਰੇਕਦੁਰ੍ਬਲਮ੍, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨੇਨ ਵਿਰੇਚਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦਿਵਸੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana tIkShNasya rAtriprayoge yuktiH (19) · Śloka 19

ਅਤ ਏਵਾਹ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ ਰਤ੍ਰੌ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸੌ ਮ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਚ ਤਰ੍ਪਿਤਾ| ਸ਼ੀਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾ ਦਗਾਗ੍ਨੇਯੀ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਲਭਤੇ ਪੁਨਃ||੧੯||

ਸ੦-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਵਪ੍ਨੇਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਤਰ੍ਪਿਤਾ, ਤਥਾ ਕਾਲਸ੍ਯ-ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਖ੍ਯਸ੍ਯ, ਸੌ ਮ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਤਰ੍ਪਿਤਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਪੁਨਹ੍ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਕ੍ਸੋਭਿਤਾਪਿ| ਕੀਦਗ੍ਦਸ੍ਟਿਃ ? ਆਗ੍ਨੇਯੀ,- ਅਗ੍ਨ੍ਯੁਤ੍ਕਟਭੂਤਸਮ੍ਭਵਾ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਾਤ੍ਰਾਵਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਆਗ੍ਨੇਯੀਤਿ "ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਕਲਿਭ੍ਯਾਂ ਢਗ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ" ਇਤਿ ਢਕ੍| ਸ਼ੀਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯਾਃ, ਪੈਤ੍ਤਿਕਜ੍ਵਰਸ੍ਯੇਵ|

Adhikarana rogavisheShe divA~api tIkShNaM yojyam (20) · Śloka 20

ਤਦੇਤਦਨ੍ਯਮਤਮਵ੍ਯਾਪਕਮਿਤਿ ਦੂਸਯਨ੍ਨਾਹ ਅਤ੍ਯੁਦ੍ਰਿਕ੍ਤੇ ਬਲਾਸੇ ਤੁ ਲੇਖਨੀਯੇਥਵਾ ਗਦੇ| ਕਾਮਮਹ੍ਯ੍ਨਪਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਕ੍ਸ੍ਣਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੦||

ਸ੦-ਅਤ੍ਯੁਤ੍ਕਸ੍ਟੇ ਕਫੇ, ਅਥਵਾ ਲੇਖਨਾਰ੍ਹੇ-ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਮਾਦੌ, ਰੋਗੇ ਦਿਨੇਪਿ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਾਮਂ-ਅਨੁਮਤਮੇਤਤ੍| ਕਾਲਸ੍ਯਾਤ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚਾਤਿਯੋਗੇਨ ਦਸ੍ਟ੍ਯੁਪਘਾਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana netrasya kathaM tejasopadhAtaH (21) · Śloka 21

ਅਤ ਏਵਾਹ ਅਸ਼੍ਮਨੋ ਜਨ੍ਮ ਲੋਹਸ੍ਯ ਤਤ ਏਵ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਾ| ਉਪਘਾਤੋਪਿ ਤੇਨੈਵ ਤਥਾ ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੇਜਸਃ||੨੧||

ਸ੦-ਅਸ਼੍ਮਨਃ-ਪਾਸਾਣਾਤ੍, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਸ੍ਮਾਦੇਵ ਚਾਸ਼੍ਮਨਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤਾਦਿਯੋਗਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਾ| ਉਪਘਾਤੋਪਿ-ਕੁਣ੍ਠਤ੍ਵਾਦਿਕਃ, ਤੇਨੈਵ-ਪਾਸਾਣੇਨ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ-ਤੇਨੈਵਾਸ਼੍ਮਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨ੍ਯਾਯੇਨ, ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਤੇਜਸਃ-ਅਗ੍ਨੇਰਸ਼੍ਮਸ੍ਥਾਨੀਯਾਜ੍ਜਨ੍ਮ| ਰਵਿਸਂਜ੍ਞਾਤ੍ਤੇਜਸਃ ਸਕਾਸ਼ਾਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਾ-ਦਰ੍ਸ਼ਨਪਟੁਤ੍ਵਮ੍| ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇਨ ਤੁ ਤੇਨ ਤਸ੍ਯੋਪਘਾਤਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਯਦਨ੍ਯੇ ਵਦਨ੍ਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਦਿਵਾਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ, ਤਦਸਦੇਵ|

Adhikarana rAtrAvapi tIkShNA~jjananiShedhaH, tatprayoge doShaH (22) · Śloka 22

ਅਪਿ ਚ ਨ ਰਾਤ੍ਰਾਵਪਿ ਸ਼ੀਤੇਤਿ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਦੋਸਮਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਕਣ੍ਡੂਜਾਡ੍ਯਾਦਿਕਾਰਿ ਤਤ੍||੨੨||

ਸ੦-ਰਾਤ੍ਰਾਵਪਿ ਨੇਤ੍ਰੇ ਕਫਾਧਿਕ੍ਯੇਨਾਤਿਸ਼ੀਤੇ-ਕਣ੍ਡੂਪੈਚ੍ਛਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਮਿਤੇ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਯਤੋ ਨਿਸ਼ਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸੌ ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਦੋਸਂ-ਸ੍ਰਾਵਣ੍ਯੋਗ੍ਯਂ, ਅਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍| ਅਞ੍ਜਨਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਂ ਕਣ੍ਡੂਜਾਡ੍ਯਾਦਿਕਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਨ ਤੁ ਸ਼ਮਕਾਰਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ "ਸ਼ੀਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾ ਦਗਾਗ੍ਨੇਯੀ ਸ੍ਥਿਰਤਾਂ ਲਭਤੇ ਪੁਨਃ|" ਇਤ੍ਯੇਤਦਪ੍ਯਸਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵਾਨਵਦ੍ਯਮਿਤਿ|

Adhikarana bhItAdInAma~jjananiShedhaH (23-24) · Śloka 24

ਨਾਞ੍ਜਯੇਦ੍ਭੀਤਵਮਿਤਵਿਰਿਕ੍ਤਾਸ਼ਿਤਵੇਗਿਤੇ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਜ੍ਵਤਿਤਤਾਨ੍ਤਾਕ੍ਸਿਸ਼ਿਰੋਰੁਕ੍ਸ਼ੋਕਜਾਗਰੇ||੨੩|| ਅਦਸ੍ਟੇਰ੍ਕੇ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤੇ ਪੀਤਯੋਰ੍ਧੂਮਮਦ੍ਯਯੋਃ| ਅਜੀਰ੍ਣੇਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਦਿਵਾਸੁਪ੍ਤੇ ਪਿਪਾਸਿਤੇ||੨੪||

ਸ੦-ਭੀਤਾਦੀਨਾਮਕ੍ਸਿਣੀ ਵੈਦ੍ਯੋ ਨਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਸ਼ਿਤੋਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਨਯਨੇ ਨਾਞ੍ਜਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਾਨ੍ਤੇ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭਾਸੁਰਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਗ੍ਲਾਨੇ, ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਯਸ੍ਯ ਸਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਅਦਸ੍ਟੇਰ੍ਕੇ, ਜਲਦਚ੍ਛਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਾਦਿਸੁ|

Adhikarana atitIkShNAdi navavidama~jjanaM na prayojanam (25) · Śloka 25

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਯਾਦਸ਼ਮਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਤਾਦਸ਼ਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦੁਸ੍ਤੋਕਬਹ੍ਨਚ੍ਛਘਨਕਰ੍ਕਸ਼ਮ੍| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੀਤਲਂ ਤਪ੍ਤਮਞ੍ਜਨਂ ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍||੨੫||

ਸ੦-ਅਤਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਘਨਾਨ੍ਤੈਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੀਤਲਮਿਤ੍ਯੇਤਸ੍ਮਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਤਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਵਤ੍ਤਿਕਤੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇਨ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਮਞ੍ਜਨਂ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਤੇ ਚਾਞ੍ਜਨਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ-"ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਸੁਖੋਪਵਿਸ੍ਟੋ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨੋਤ੍ਤਰਂ ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕਸ੍ਣਭਾਗਸ੍ਯਾਧਃ ਕਨੀਨਿਕਾਦਪਾਙ੍ਗਂ ਯਾਵਦਞ੍ਜਨਂ ਨਯੇਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana a~jjanAnantaraM kRutyam uktakRutyasya phalam a~jjitasyonmeShAdiniShedhaH (26-27) · Śloka 27

ਅਥਾਨੁਨ੍ਮੀਲਯਨ੍ ਦਸ੍ਟਿਮਨ੍ਤਃ ਸਞ੍ਚਾਰਯੇਚ੍ਛ੍ਹਨੈਃ| ਅਞ੍ਜਿਤੇ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਲਯੇਚ੍ਚੈਵਮਞ੍ਜਨਮ੍||੨੬|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਹਸਾ, ਨ ਚੋਨ੍ਮੇਸਨਿਮੇਸਣਮ੍| ਨਿਸ੍ਪੀਡਨਂ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਸਾਲਨਂ ਵਾ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਅਥ-ਏਵਮਞ੍ਜਨਸ੍ਵਰੂਪਮਵੇਤ੍ਯ, ਨੇਤ੍ਰੇਞ੍ਜਿਤੇ ਸਤਿ ਦਸ੍ਟਿਗੋਲਕਮਨੁਨ੍ਮੀਲਯਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ ਸਞ੍ਚਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਚਾਲਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਨੇਤ੍ਰਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤਿ-ਅਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ| ਨ ਚ ਸਹਸਾ-ਵਿਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਉਨ੍ਮੇਸਨਿਮੇਸਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ, ਨੈਵ ਸਮਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਰ੍ਤ੍ਮਭ੍ਯਾਂ ਚ ਨਿਸ੍ਪੀਡਨਂ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦੋਵਧਾਰਣੇ, ਕ੍ਸਾਲਨਂ ਚ ਨੈਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kShAlanakAlaH (28) · Śloka 28

ਅਪੇਤੌਸਧਸਂਰਮ੍ਭਂ ਨਿਰ੍ਵਤਂ ਨਯਨਂ ਯਦਾ| ਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਰ੍ਤੁਯੋਗ੍ਯਾਭਿਰਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍ਤਦਾ||੨੮||

ਸ੦-ਅਪੇਤਃ-ਅਪਗਤਃ ਔਸਧਸਂਰਮ੍ਭੋ-ਭੇਸਜਕ੍ਸੋਭੋ, ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨੇਤ੍ਰਾਤ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਯਤੋਪੇਤੌਸਧਸਂਰਮ੍ਭਮਤ ਏਵ ਨਿਰ੍ਵਤਂ-ਅਪੇਤਦੁਃਖਾਨੁਬਨ੍ਧਿ, ਯਦਾ ਲੋਚਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਦਾ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਾਦਿਯੋਗ੍ਯੈਰ੍ਜਲੈਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਧਿਃ-ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਦਿਃ, ਦੋਸੋ-ਵਾਤਾਦਿਃ, ਤੁਃ-ਵਸਨ੍ਤਾਦਿਃ|

Adhikarana kShAlanAntaraM shodhanam (29) · Śloka 29

ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕੇਨਾਕ੍ਸਿ ਤਤੋ ਵਾਮਂ ਸਵਾਸਸਾ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਵਾਮੇਨ ਚੇਤਰਤ੍||੨੯||

ਸ੦-ਤਤੋ-ਨਯਨਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਸਵਸ੍ਰੇਣ ਵਾਮਂ ਨਯਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸਮ੍ਯਗਾਦਾਯ ਸ਼ੋਧਨੀਯਮ੍| ਵਾਮੇਨਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਸਵਾਸਸਾ, ਇਤਰਤ੍-ਦਕ੍ਸਿਣਂ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸ਼ੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kShAlanashodhanAkaraNe doShaH (30) · Śloka 30

ਕਿਮਿਤਿ ਸ਼ੋਧ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਵਰ੍ਤ੍ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਞ੍ਜਾਦ੍ਦੋਸੋ ਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤੋਨ੍ਯਥਾ| |੩੦|

ਸ੦-ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ-ਅਸ਼ੋਧ੍ਯਮਾਨੇ, ਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ ਤਦਞ੍ਜਨਂ ਚ ਵਰ੍ਤ੍ਮਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾਞ੍ਜਨਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਦੋਸੋ ਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਚ੍ਛੋਧ੍ਯਂ ਨਯਨਮ੍|

Adhikarana kaNDUjADyayoH pratIkAraH (30) · Śloka 30

| ਕਣ੍ਡੁਜਾਡ੍ਯੇਞ੍ਜਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਧੂਮਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ||੩੦||

ਸ੦-ਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਜਾਡ੍ਯਂ ਚੇਤਿ ਸਮਾਹਾਰਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਧੂਮਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana tIkShNA~jjanAtiyoge pratIkAraH (23) · Śloka 23

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਭਿਤਪ੍ਤੇ ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਹਿਮਮ੍||੩੦.੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨ ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਾ ਞ੍ਜਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੩||

ਸ੦-ਪੁਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨਾਞ੍ਜਨੇਨਾਭਿਤਪ੍ਤੇ ਲੋਚਨੇ ਚੂਰ੍ਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ, ਹਿਤਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਾਞ੍ਜਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤ੍ਰਯੋਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ|| ੨੩||