23. āścātanāñjanavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ತ್ರಯೋವಿಂಶಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭೋ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವರೋಗಪ್ರಸ್ತಾವಾಲ್ಲೋಚನರೋಗಪ್ರತಿಷೇಧಾರ್ಥಮಾಹ

Adhikarana AshcotanA~jjanavidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತ ಆಶ್ಚೋತನಾಞ್ಜನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| )||೩||

ಸ೦-ಆಶ್ಚೋತನಂ ಚಾಞ್ಜನಂ ಚ, ತಯೋರ್ವಿಧಿರ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ಸ ಏವಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana Ashcotanasya viShayaH (1) · Śloka 1

ಸರ್ವೇಷಾಮಕ್ಷಿರೋಗಾಣಾಮಾದಾವಾಶ್ಚೋತನಂ ಹಿತಮ್| ರುಕ್ತೋದಕಣ್ಡೂಘರ್ಷಾಶ್ರುದಾಹರಾಗನಿವರ್ಹಣಮ್||೧||

ಸ೦-ಸಕಲಾನಾಮಪಿ ನಯನಾಮಯಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಮಾಶ್ಚೋತನಂ-ಪರಿಷೇಕೋ, ಹಿತಮ್| ಯತಸ್ತದಾಶ್ಚೋತನಮುಪಯುಕ್ತಂ ರುಜಾದಿಘ್ನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ.ಅ.೩೨)-"ಅವ್ಯಕ್ತೇಷ್ವೇವ ರುಜಾದಿಷು ತುಲ್ಯಗುಣಂ ಪಕ್ಷ್ಮಪರಿಹಾರೇಣಾಶ್ಚೋತನೇನೈವಾಕ್ಷಿಕೋಶಾಲೇಪನಮ್| ತಚ್ಚ ಬಿಡಾಲಕಸಂಜ್ಞಮ್|" ಇತಿ|

Adhikarana Ashcotanasya doShabhedenoShNatvAdi AshcotanavidhiH (2) · Śloka 2

ಉಷ್ಣಂ ಬಾತೇ, ಕಫೇ ಕೋಷ್ಣಂ, ತಚ್ಛೀತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಯೋಃ| |೨|

ಸ೦-ತತ್-ಆಶ್ಚೋತನಂ, ಮರುತ್ಯುಷ್ಣಂ, ಕಫೇ ಕಿಞ್ಚಿದುಷ್ಣಂ, ರಕ್ತೇ ಪಿತ್ತೇ ಚ ಶೀತಂ, ಹಿತಮ್|

Adhikarana AshcotanavidhiH (2-4) · Śloka 4

ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ಚೋತನಸ್ಯ ವಿಧಿಮಾಹ | ನಿವಾತಸ್ಥಸ್ಯ ವಾಮೇನ ಪಾಣಿನೋನ್ಮೀಲ್ಯ ಲೋಚನಮ್||೨|| ಶುಕ್ತೌ ಪ್ರಲಮ್ಬಯಾಽನ್ಯೇನ ಪಿಚುವರ್ತ್ಯಾ ಕನೀನಿಕೇ| ದಶ ದ್ವಾದಶ ವಾ ಬಿನ್ದೂನ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾದವಸೇಚಯೇತ್||೩|| ತತಃ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಮೃದುನಾ ಚೈಲೇನ, ಕಫವಾತಯೋಃ| ಅನ್ಯೇನ ಕೋಷ್ಣಪಾನೀಯಪ್ಲುತೇನ ಸ್ವೇದಯೇನ್ಮೃದು||೪||

ಸ೦-ನಿವಾತಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ವೈದ್ಯೋ ವಾಮೇನ ಪಾಣಿನೋನ್ಮೀಲ್ಯ ಲೋಚನಮಪಾಙ್ಗದೇಶೇ ಭಾಜನಂ ನಿಧಯ, ಅನ್ಯೇನ-ದಕ್ಷಿಣಕರೇಣ, ಪಿಚುವರ್ತ್ಯಾ ಶುಕ್ತ್ಯಾಂ ಪ್ರಲಮ್ಬಯಾ ದಶ ದ್ವಾದಶ ವಾ ಬಿನ್ದೂನ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾತ್-ನಾತಿನಿಕಟಾನ್ನಾತಿದೂರಾತ್, ಕನೀನಿಕೇಽವಸೇಚಯೇತ್| ತತ ಇತಿ ಅನನ್ತರಂ, ಕೋಮಲೇನ ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡೇನ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ-ಶೋಧಯಿತ್ವಾ, ಅನ್ಯೇನ-ಶೋಧನಾತ್, ಚೈಲೇನ ಕೋಷ್ಣಜಲಪ್ಲುತೇನಾಕ್ಷಿ ಮೃದು ಸ್ವೇದಯೇತ್-ನಾತಿಶಯೇನ| ಕಯೋರ್ದೋಷಯೋಃ? ವಾತಕಫಯೋಃ,-ನ ತು ಪಿತ್ತರಕ್ತಯೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana atyuShNatIkShNAsyAshcotanasya doShaH atishItasyAtimAtrasya ca doShaH atyalpasya doShaH aparisrutasya doShaH (5-6) · Śloka 6

ಅತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಂ ರೂಗ್ರಾಗದೃಙ್ನಾಶಾಯಾಕ್ಷಿಸೇಚನಮ್| ಅತಿಶೀತಂ ತು ಕುರುತೇ ನಿಸ್ತೋದಸ್ತಮ್ಭವೇದನಾಃ||೫|| ಕಾಷಾಯವರ್ತ್ಮತಾಂ ಘರ್ಷಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುನ್ಮೇಷಣಂ ಬಹು| ವಿಕಾರವೃದ್ಧಿಮತ್ಯಲ್ಪಂ ಸಂರಮ್ಭಮಪರಿಸ್ರುತಮ್||೬||

ಸ೦-ಅತ್ಯರ್ಥಮುಷ್ಣಮತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಾಽಽಶ್ಚೋತನಂ ರುಜೇ-ರೋಗಾಯ, ರಾಗಾಯ-ಲೋಹಿತಿಮ್ರೇ, ದೃಗ್ವಿನಾಶಾಯ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಅತಿಶೀತಂ ತ್ವಕ್ಷಿಸೇಚನಂ ನಿಸ್ತೋದಾದೀನ್ ವಿಧತ್ತೇ| ನಿಸ್ತೋದಃ-ಸೂಚ್ಯವ ವ್ಯಧಃ| ಸ್ತಮ್ಭಃ ಅಕ್ಷ್ಣಃ ಸ್ತಮ್ಭನಮಿವ| ವೇದನಾ-ಶೂಲಮ್| ಕಷಾಯವರ್ತ್ಮತ್ವಂ ಕುರುತೇ| ಘರ್ಷೋ-ವರ್ತ್ಮನೋಃ ಪರಸ್ಪರಂ ಸಂಶ್ಲೇಷಃ| ಬಹು-ಅತಿಮಾತ್ರಂ, ಆಶ್ಚೋತನಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣೋನ್ಮೇಷಣಂ ವಿಧತ್ತೇ| ಅತ್ಯಲ್ಪಮಕ್ಷಿಸೇಚನಂ ವಿಕಾರವೃದ್ಧಿಂ ಕುರುತೇ| ಅಪರಿಸ್ರುತಮಕ್ಷಿಸೇಚನಂ ಸಂರಮ್ಭಂ-ವೇತ್ರಕ್ಷೋಭಂ, ವಿಧತ್ತೇ|

Adhikarana Ashcotanasya phalam (7) · Śloka 7

ಕಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ನೇತ್ರೇ ಪ್ರಯುಕ್ತಮೌಷಧಂ ದೋಷಾನಪಯತಿ ? ಇತ್ಯಾಹ ಗತ್ವಾ ಸನ್ಧಿಶಿತೋಘ್ರಾಣಮುಖಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಭೇಷಜಮ್| ಊರ್ಧ್ವಗಾನ್ನಯನೇ ನ್ಯಸ್ತಮಪವರ್ತಯತೇ ಮಲಾನ್||೭||

ಸ೦-ಸನ್ಧ್ಯಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ತತಃ ಸ್ರೋತಃಶಬ್ದೇನ ಷಷ್ಠೀಸಮಾಸಃ| ಸನ್ಧಿಶಬ್ದೇನೇಹಾಕ್ಷಿಕೋಶಸಮ್ಬನ್ಧಿನಃ ಸನ್ಧಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ತೇನ-ಅಕ್ಷಿಕೋಶಸನ್ಧಿಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಶಿರಾಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಮುಖಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಗತ್ವಾ ನಯನೇ ಕ್ಷಿಪ್ತಭೌಷಧಮೂರ್ಧ್ವಗಾನ್ ಮಲಾನಪವರ್ತಯತೇ|

Adhikarana a~jjanasya viShayaH (8-9) · Śloka 9

ಅಥಾಞ್ಜನಂ ಶುದ್ಧತನೋರ್ನೇತ್ರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇ ಮಲೇ| ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗೇಽಲ್ಪಶೋಫಾತಿಕಣ್ಡೂಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಲಕ್ಷಿತೇ||೮|| ಮನ್ದಘರ್ಷಾಶ್ರುರಾಗೇಽಕ್ಷಿಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಘನದೂಷಿಕೇ| ಆರ್ತಿ ಪಿತ್ತಕಫಾಸೃಗ್ಭಿರ್ಮಾರುತೇನ ವಿಶೇಷತಃ||೯||

ಸ೦-ಅಥ-ಆಶ್ಚೋತನಾದನನ್ತರಂ, ಅಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮ್| ಕೀದೃಶಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ? ಶುದ್ಧಾ ತನುರ್ಯಸ್ಯ ಸಃ, ತಸ್ಯ| ಮಲೇ ನೇತ್ರಮಾತ್ರಾಶ್ರಯೇ-ನ ತ್ವಧಿಕಶರೀರವ್ಯಾಪಿನಿ| ತಥಾ, ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗೇ| ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗತಾ ಕಥಂ ವೇದ್ಯಾ? ಇತಿ ವಿಶೇಷಣದ್ವಾರೇಣಾಹ-ಅಲ್ಪಶೋಫೇನಾತಿಕಣ್ಡ್ವಾ ಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯೇನ ಚ ಲಕ್ಷಿತೇ-ಅವಗತೇ, 'ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗೇ ಸತಿ| ಕೀದೃಶೇಽಕ್ಷಿಣ? ಮನ್ದಾಃ-ಅಲ್ಪಾಃ, ಘರ್ಷಾಶ್ರುರಾಗಾ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ, ಘನಾ ದೂಷಿಕಾ-ನೇತ್ರಮಲೋ, ಯಸ್ಮಿನ್ನಯನೇ ತಸ್ಮಿನ್| ಏತದಪಿ ಪಕ್ವಲಿಙ್ಗಮೇವ| ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇನ ರಕ್ತೇನ ಚಾತುರೇ, ಮಾರುತೇನ ಚಾತುರೇ ವಿಶೇಷೇಣಾಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana a~jjanasya bhedAH (10) · Śloka 10

ಲೇಖನಂ ರೋಪಣಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಮಿತಿ ತ್ರಿಧಾ| ಅಞ್ಹ್ಜನಮ್|೧೦|

ಸ೦-ಅಞ್ಜನಂ ಚ ಲೇಖನಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿಧಾ| ಲಿಖ್ಯತೇ-ಶಸ್ತ್ರೇಣೇವ, ಶುಕ್ರಾರ್ಮಾದೀನೀತಿ ಲೇಖನಮ್| ರೋಪ್ಯತೇ-ಸಂರೋಹ್ಯತೇ, ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಾದೀನೀತಿ ರೋಪಣಮ್| ಪ್ರಸಾದ್ಯತೇ-ನಿರ್ಮಲೀಕ್ರಿಯತೇ, ಅನೇನೇತಿ ಪ್ರಸಾದನಮ್| ದೃಷ್ಟೇಃ ಪ್ರಸಾದನಂ ದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಮ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಯತ್ ಸ್ನೇಹನಮಞ್ಜನಂ ಕಥಿತಂ ತದಿಹ ರೋಪಣದೃಷ್ಟಿಪ್ರಸಾದನಯೋರೇವಾನ್ತರ್ಭೂತತ್ವಾತ್ ಪೃಥಙ್ನೋಕ್ತಮ್|

Adhikarana lekhanasya dravyaNi (10) · Śloka 10

| ಲೇಖನಂ ತತ್ರ ಕಷಾಯಾಮ್ಲಪಟೂಷಣೈಃ||೧೦||

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ತ್ರಿಷ್ವಞ್ಜನೇಷು ಮಧ್ಯಾತ್, ಲೇಖನಮಞ್ಜನಂ ಕಷಾಯಾದಿಭಿರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಶುಕ್ರಾರ್ಮಾದಿಷು ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana ropaNasya dravyANi (11) · Śloka 11

ರೋಪಣಂ ತಿಕ್ತಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ| |೧೧|

ಸ೦-ರೋಪಣಮಞ್ಜನಂ ತಿಕ್ತಕೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಿಕ್ತಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತೇನ-ಕಷಾಯದ್ರವ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ನೇಹೈಃ ರೋಪಣಮಞ್ಜನಂ ವೇದ್ಯಮ್|

Adhikarana dRuShTiprasAdanasya dravyAni (11-12) · Śloka 12

ಸ್ವಾದುಶೀತೈಃ ಪ್ರಸಾದನಮ್| ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾಭಿಸನ್ತಪ್ತೇ ನಯನೇ ತತ್ಪ್ರಸಾದನಮ್||೧೧|| ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಲಭತೇ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಸಮಾಹ್ವಯಮ್| |೧೨|

ಸ೦-ಸ್ವಾದುಶೀತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈಃ ಪ್ರಸಾದನಮಞ್ಜನಂ ಭವತಿ| ಪ್ರಸಾದನಮೇವ ಸ್ವಾದುಶೀತದ್ರವ್ಯೈಶ್ರೂರ್ಣಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾಭಿಸನ್ತಪ್ತೇ ಚಕ್ಷುಷಿ ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಸಂಜ್ಞಾಂ ಲಭತೇ|

Adhikarana shalAkAvarNanam (12-13) · Śloka 13

| ದಶಾಙ್ಗುಲಾ ತನುರ್ಮಧ್ಯೇ ಶಲಾಕಾ ಮುಕುಲಾನನಾ||೧೨|| ಪ್ರಶಸ್ತಾ, ಲೇಖನೇ ತಾಮ್ರೀ, ರೋಪಣೇ ಕಾಲಲೋಹಜಾ| ಅಙ್ಗುಲೀ ಚ, ಸುವರ್ಣೋತ್ಥಾ ರೂಪ್ಯಜಾ ಚ ಪ್ರಸಾದನೇ||೧೩||

ಸ೦-ದಶಾಙ್ಗುಲಾ ರಾಜಮಾಷಸ್ಥೂಲಾ ಶಲಾಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾ| ಮಧ್ಯೇ ತನುಃ| ತಥಾ, ಮುಕುಲಾಕಾರೇ ಆನನೇ-ಮುಖೇ ದ್ವೇಽಪಿ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಮುಕುಲಾನನಾ| ಲೇಖನಾಞ್ಜನೇ ತಾಮ್ರೀ ಶಲಾಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾ| ರೋಪಣೇ ಚ ಕಾಲಲೋಹೋತ್ಥಾ(ಲೋಹಜಾ)-ಕೃಷ್ಣಶಸ್ತ್ರೋದ್ಭವಾ| ಅಙ್ಗುಲೀ ಚ-ಹಸ್ತಾವಯವವಿಶೇಷೋ, ರೋಪಣ ಏವ ಶಸ್ತಃ| ಏವಂ ಪ್ರಸಾದನೇಽಞ್ಜನೇ ಸುವರ್ಣೋತ್ಥಾ ಕನಕೋದ್ಭವಾ, ರಜತೋದ್ಭವಾ ಚ ಶಲಾಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾ|

Adhikarana a~jjanakalpanabhedaH, kalpanAtrayasya viShayatrayam (14) · Śloka 14

ಅಞ್ಜನಕಲ್ಪನಾ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಾ ಸ್ಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ಪಿಣ್ಡೋ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಚೂರ್ಣಸ್ತ್ರಿಧೈವಾಞ್ಜನಕಲ್ಪನಾ| ಗುರೌ ಮಧ್ಯೇ ಲಘೌ ದೋಷೇ ತಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೪||

ಸ೦-ಪಿಣ್ಡಾದಿಭೇದೇನ ತ್ರಿಪ್ರಕಾರಾಽಞ್ಜನಕಲ್ಪನಾ ಸ್ಯಾತ್| ಪಿಣ್ಡಾದಯೋ ಬಹುದೋಷಾದಿಷು ಕ್ರಮೇಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ| ಗುರೌ ದೋಷೇ ಪಿಣ್ಡಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ, ಮಧ್ಯೇ ದೋಷೇ ರಸಕ್ರಿಯಾ, ಲಘೌ ದೋಷೇ ಚೂರ್ಣ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana piNDarasakriyayormAtrA (15) · Śloka 15

ಹರೇಣುಮಾತ್ರಾ ಪಿಣ್ಡಸ್ಯ ವೇಲ್ಲಮಾತ್ರಾ ರಸಕ್ರಿಯಾ| ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ, ದ್ವಿಗುಣಂ ತಸ್ಯ ಮೃದುನಃ|೧೫|

ಸ೦-ತೀಕ್ಷ್ಣದ್ರವ್ಯಕೃತಸ್ಯ ಪಿಣ್ಡಸ್ಯ ಹರೇಣುಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ಕಥಯನ್ತಿ| ಮೃದುದ್ರವ್ಯಕೃತಸ್ಯ ಪಿಣ್ಡಸ್ಯ ತತ್ ದ್ವಿಗುಣಂ ಪ್ರಮಾಣಂ-ದ್ವಿಹರೇಣುಮಾತ್ರಂ, ವದನ್ತಿ| ರಸಕ್ರಿಯಾಯಾ ವಿಡಙ್ಗಪ್ರಮಾಣಮಾಹುಃ| [ಮೃದುದ್ರವ್ಯಕೃತಾಯಾ ರಸಕ್ರಿಯಾಯಾ ದ್ವಿವೇಲ್ಲಮಾತ್ರಮ್|]

Adhikarana cUrNasya mAtrA (15-16) · Śloka 16

| ಚೂರ್ಣಿತಸ್ಯ ಚ||೧೫|| ದ್ವೇ ಶಲಾಕೇ ತು ತೀಕ್ಷ್ಣ್ಸ್ಯ, ತಿಸ್ರಸ್ತದಿತರಸ್ಯ ಚ| |೧೬|

ಸ೦-ಚೂರ್ಣೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ದ್ವಿಗುಣಾಂ ಶಲಾಕಂ, ಮೃದೌ ತ್ರಿಗುಣಾಂ ಶಲಾಕಾಮಭಿದಧುಃ| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚೋಕ್ತಮ್-"ಲೇಖನಮಞ್ಜನಂ ತಾಮ್ರರಜತಕಾಂಸ್ಯಾದ್ಯನ್ಯತಮೇಷು ಧಾರ್ಯಮ್| ರೋಪಣಂ ಸುವರ್ಣವಟಶಙ್ಖಾನ್ಯತಮೇಷು| ಪ್ರಸಾದನಂ ಸ್ಫಟಿಕಪ್ಲಕ್ಷಚನ್ದನಾನ್ಯತಮೇಷು ಧಾರ್ಯಮ್| ಏವಂ ಹ್ಯಞ್ಜನಮವ್ಯಾಪನ್ನಗುಣಂ ಭವತಿ| ವರ್ತೇರ್ಘರ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಶಿಲಾ ನಿಮ್ರಮಧ್ಯಾಽನುದ್ಗಾರಿಣೀ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಾಯತಾ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಾ|" ಇತಿ|

Adhikarana a~jjanasya kAladvayam (16-17) · Śloka 17

| ನಿಶಿ ಸ್ವಪ್ನೇ ನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಮ್ಲಾನೇ ನೋಷ್ಣಗಭಸ್ತಿಭಿಃ||೧೬|| ಅಕ್ಷಿರೋಗಾಯ ದೋಷಾಃ ಸ್ಯುರ್ವರ್ಧಿತೋತ್ಪೀಡಿತದ್ಗುತಾಃ| ಪ್ರಾತಃ ಸಾಯಂ ಚ ತಚ್ಛಾನ್ತ್ಯೈ ವ್ಯಾಭ್ರೇರ್ಕೇಽತೋಽಞ್ಜಯೇತ್ಸದಾ||೧೭||

ಸ೦-ನಿಶಿ-ರಾತ್ರೌ, ಅಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ಸ್ವಪ್ನೇ-ಸ್ವಪ್ನಕಾಲೇ, ಅಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಮಧ್ಯಂದಿನೇಽಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ನ ಚ ಮ್ಲಾನೇ ಲೋಚನೇಽಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಕೇನ (ಕಾಭಿಃ) ಮ್ಲಾನೇ ? ಉಷ್ಣಾಭಿರ್ದೀಧಿತಿಭಿಃ| ಯಸ್ಮಾದೇಷು ಕಾಲೇಷ್ವಞ್ಜನೇನ ಪ್ರಯುಕ್ತೇನ ದೋಷಾ ವೃದ್ಧಿಂ ನೀತಾಃ, ತಥಾಽನ್ಯಸ್ಥಾನಗತ್ತ್ವಾದುತ್ಪೀಡಿತಾಃ, ತಥಾ ದ್ರುತಾಃ- ಕಾಲಸ್ಯೋಷ್ಣತ್ವಾದ್ವಿಲಯಂ ಗತಾಃ, ಅಕ್ಷಿರೋಗಾಯ ಸ್ಯುಃ| ತಸ್ಮಾದೇಷು ಕಾಲೇಷ್ವಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಪ್ರಾತರಿತ್ಯಾದಿ| ಯತಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷು ಕಾಲೇಷು ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾ ದೋಷಾಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇಽಪರಾಹ್ಣೇ ಚ ತಚ್ಛಾನ್ತ್ಯೈ-ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿರೋಗಸ್ಯೋಪಶಮಾಯ, ವಿತಗಾಭ್ರೇ ರವೌ ಸದೈವ ನೇತ್ರೇಽಞ್ಜಯೇತ್|

Adhikarana tIkShNA~jjanasya divAniShedhaH niShedhe yuktiH (18) · Śloka 18

ವದನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ತು ನ ದಿವಾ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಮ್| ವಿರೇಕದುರ್ಬಲಂ ಚಕ್ಷುರಾದಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸೀದತಿ||೧೮||

ಸ೦-ಅನ್ಯೇ ತ್ವಾಚಾರ್ಯಾ ಏವಂ ವದನ್ತಿ| ಯತ್ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಂ ದಿವಾ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಕುತಃ ? ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಕ್ಷುರಾದಿತ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸೀದತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ? ವಿರೇಕದುರ್ಬಲಮ್, ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನೇನ ವಿರೇಚಿತತ್ವಾತ್| ತಸ್ಮಾದ್ದಿವಸೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana tIkShNasya rAtriprayoge yuktiH (19) · Śloka 19

ಅತ ಏವಾಹ ಸ್ವಪ್ನೇನ ರತ್ರೌ ಕಾಲಸ್ಯ ಸೌ ಮ್ಯತ್ವೇನ ಚ ತರ್ಪಿತಾ| ಶೀತಸಾತ್ಮ್ಯಾ ದೃಗಾಗ್ನೇಯೀ ಸ್ಥಿರತಾಂ ಲಭತೇ ಪುನಃ||೧೯||

ಸ೦-ಯಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಪ್ನೇನ ರಾತ್ರೌ ತರ್ಪಿತಾ, ತಥಾ ಕಾಲಸ್ಯ-ರಾತ್ರ್ಯಾಖ್ಯಸ್ಯ, ಸೌ ಮ್ಯತ್ವೇನ ತರ್ಪಿತಾ ದೃಷ್ಟಿಃ ಪುನಹ್ ಸ್ಥೈರ್ಯಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಕ್ಷೋಭಿತಾಽಪಿ| ಕೀದೃಗ್ದೃಷ್ಟಿಃ ? ಆಗ್ನೇಯೀ,- ಅಗ್ನ್ಯುತ್ಕಟಭೂತಸಮ್ಭವಾ, ತಥಾ ಶೀತಸಾತ್ಮ್ಯಾ| ತಸ್ಮಾದ್ರಾತ್ರಾವಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಆಗ್ನೇಯೀತಿ "ಸರ್ವತ್ರಾಗ್ನಿಕಲಿಭ್ಯಾಂ ಢಗ್ವಕ್ತವ್ಯಃ" ಇತಿ ಢಕ್| ಶೀತಂ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯಸ್ಯಾಃ, ಪೈತ್ತಿಕಜ್ವರಸ್ಯೇವ|

Adhikarana rogavisheShe divA~api tIkShNaM yojyam (20) · Śloka 20

ತದೇತದನ್ಯಮತಮವ್ಯಾಪಕಮಿತಿ ದೂಷಯನ್ನಾಹ ಅತ್ಯುದ್ರಿಕ್ತೇ ಬಲಾಸೇ ತು ಲೇಖನೀಯೇಽಥವಾ ಗದೇ| ಕಾಮಮಹ್ಯ್ನಪಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಕ್ಷ್ಣಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೦||

ಸ೦-ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಕಫೇ, ಅಥವಾ ಲೇಖನಾರ್ಹೇ-ಶುಕ್ರಾರ್ಮಾದೌ, ರೋಗೇ ದಿನೇಽಪಿ ನಾತ್ಯುಷ್ಣೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಕಾಮಂ-ಅನುಮತಮೇತತ್| ಕಾಲಸ್ಯಾತ್ಯೌಷ್ಣ್ಯಾದಞ್ಜನಸ್ಯ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಚಾತಿಯೋಗೇನ ದೃಷ್ಟ್ಯುಪಘಾತಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana netrasya kathaM tejasopadhAtaH (21) · Śloka 21

ಅತ ಏವಾಹ ಅಶ್ಮನೋ ಜನ್ಮ ಲೋಹಸ್ಯ ತತ ಏವ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣತಾ| ಉಪಘಾತೋಽಪಿ ತೇನೈವ ತಥಾ ನೇತ್ರಸ್ಯ ತೇಜಸಃ||೨೧||

ಸ೦-ಅಶ್ಮನಃ-ಪಾಷಾಣಾತ್, ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿಃ| ತಸ್ಮಾದೇವ ಚಾಶ್ಮನಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣತಾದಿಯೋಗಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣತಾ| ಉಪಘಾತೋಽಪಿ-ಕುಣ್ಠತ್ವಾದಿಕಃ, ತೇನೈವ-ಪಾಷಾಣೇನ, ನ ಕೇವಲಂ ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಮ್| ತಥಾ-ತೇನೈವಾಶ್ಮಶಸ್ತ್ರನ್ಯಾಯೇನ, ನೇತ್ರಸ್ಯ ತೇಜಸಃ-ಅಗ್ನೇರಶ್ಮಸ್ಥಾನೀಯಾಜ್ಜನ್ಮ| ರವಿಸಂಜ್ಞಾತ್ತೇಜಸಃ ಸಕಾಶಾತ್ತೀಕ್ಷ್ಣತಾ-ದರ್ಶನಪಟುತ್ವಮ್| ಅತ್ಯುಷ್ಣೇನ ತು ತೇನ ತಸ್ಯೋಪಘಾತಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ಯದನ್ಯೇ ವದನ್ತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವ ದಿವಾಽಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ, ತದಸದೇವ|

Adhikarana rAtrAvapi tIkShNA~jjananiShedhaH, tatprayoge doShaH (22) · Śloka 22

ಅಪಿ ಚ ನ ರಾತ್ರಾವಪಿ ಶೀತೇಽತಿ ನೇತ್ರೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಂ ಹಿತಮ್| ದೋಷಮಸ್ರಾವಯೇತ್ಸ್ತಬ್ಧಂ ಕಣ್ಡೂಜಾಡ್ಯಾದಿಕಾರಿ ತತ್||೨೨||

ಸ೦-ರಾತ್ರಾವಪಿ ನೇತ್ರೇ ಕಫಾಧಿಕ್ಯೇನಾತಿಶೀತೇ-ಕಣ್ಡೂಪೈಚ್ಛಿತ್ಯಾದ್ಯನುಮಿತೇ, ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಯತೋ ನಿಶಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಮಞ್ಜನಮುಪಯುಕ್ತಂ ಕಾಲಸ್ಯ ಸೌ ಮ್ಯತ್ವಾತ್ ದೋಷಂ-ಸ್ರಾವಣ್ಯೋಗ್ಯಂ, ಅಸ್ರಾವಯೇತ್| ಅಞ್ಜನಂ ಸ್ತಬ್ಧಂ ಕಣ್ಡೂಜಾಡ್ಯಾದಿಕೃತ್ ಸ್ಯಾತ್, ನ ತು ಶಮಕಾರಿ| ತಸ್ಮಾತ್ "ಶೀತಸಾತ್ಮ್ಯಾ ದೃಗಾಗ್ನೇಯೀ ಸ್ಥಿರತಾಂ ಲಭತೇ ಪುನಃ|" ಇತ್ಯೇತದಪ್ಯಸತ್| ತಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವಾನವದ್ಯಮಿತಿ|

Adhikarana bhItAdInAma~jjananiShedhaH (23-24) · Śloka 24

ನಾಞ್ಜಯೇದ್ಭೀತವಮಿತವಿರಿಕ್ತಾಶಿತವೇಗಿತೇ| ಕ್ರುದ್ಧಜ್ವತಿತತಾನ್ತಾಕ್ಷಿಶಿರೋರುಕ್ಶೋಕಜಾಗರೇ||೨೩|| ಅದೃಷ್ಟೇಽರ್ಕೇ ಶಿರಃಸ್ನಾತೇ ಪೀತಯೋರ್ಧೂಮಮದ್ಯಯೋಃ| ಅಜೀರ್ಣೇಽಗ್ನ್ಯರ್ಕಸನ್ತಪ್ತೇ ದಿವಾಸುಪ್ತೇ ಪಿಪಾಸಿತೇ||೨೪||

ಸ೦-ಭೀತಾದೀನಾಮಕ್ಷಿಣೀ ವೈದ್ಯೋ ನಾಞ್ಜಯೇತ್| ಅಶಿತೋಽತ್ರ ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತೋ ವೇದ್ಯಃ| ಸದ್ಯೋಭುಕ್ತಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ನಯನೇ ನಾಞ್ಜಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಾನ್ತೇ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಭಾಸುರಾದಿದರ್ಶನಾದಭಿಘಾತಾದ್ವಾ ಗ್ಲಾನೇ, ಅಕ್ಷಿಣೀ ಯಸ್ಯ ಸಃ, ತಸ್ಮಿನ್| ಅದೃಷ್ಟೇಽರ್ಕೇ, ಜಲದಚ್ಛನ್ನತ್ವಾತ್| ತಥಾ, ಶಿರಃಸ್ನಾತಾದಿಷು|

Adhikarana atitIkShNAdi navavidama~jjanaM na prayojanam (25) · Śloka 25

ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಯಾದೃಶಮಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ತಾದೃಶಂ ದರ್ಶಯತಿ ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮೃದುಸ್ತೋಕಬಹ್ನಚ್ಛಘನಕರ್ಕಶಮ್| ಅತ್ಯರ್ಥಶೀತಲಂ ತಪ್ತಮಞ್ಜನಂ ನಾವಚಾರಯೇತ್||೨೫||

ಸ೦-ಅತಿಶಬ್ದಸ್ಯ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಭಿರ್ಘನಾನ್ತೈಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತ್ಯರ್ಥಶೀತಲಮಿತ್ಯೇತಸ್ಮಾದತ್ಯರ್ಥಶಬ್ದಸ್ತಪ್ತಮಿತ್ಯತ್ರಾನುವೃತ್ತಿಕೃತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ಯೋಜ್ಯಃ| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಗುಣಮಞ್ಜನಂ ನ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತತೇ ಚಾಞ್ಜನವಿಧಿರುಕ್ತಃ-"ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟೋ ವೈದ್ಯೋ ವಾಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನೋತ್ತರಂ ವರ್ತ್ಮೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಸ್ಯಾಧಃ ಕನೀನಿಕಾದಪಾಙ್ಗಂ ಯಾವದಞ್ಜನಂ ನಯೇತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana a~jjanAnantaraM kRutyam uktakRutyasya phalam a~jjitasyonmeShAdiniShedhaH (26-27) · Śloka 27

ಅಥಾನುನ್ಮೀಲಯನ್ ದೃಷ್ಟಿಮನ್ತಃ ಸಞ್ಚಾರಯೇಚ್ಛ್ಹನೈಃ| ಅಞ್ಜಿತೇ ವರ್ತ್ಮನೀ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಾಲಯೇಚ್ಚೈವಮಞ್ಜನಮ್||೨೬|| ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸಹಸಾ, ನ ಚೋನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಣಮ್| ನಿಷ್ಪೀಡನಂ ಚ ವರ್ತ್ಮಭ್ಯಾಂ ಕ್ಷಾಲನಂ ವಾ ಸಮಾಚರೇತ್||೨೭||

ಸ೦-ಅಥ-ಏವಮಞ್ಜನಸ್ವರೂಪಮವೇತ್ಯ, ನೇತ್ರೇಽಞ್ಜಿತೇ ಸತಿ ದೃಷ್ಟಿಗೋಲಕಮನುನ್ಮೀಲಯನ್ ಮಧ್ಯೇ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ಸಞ್ಚಾರಯೇತ್| ಕಿಞ್ಚಿತ್ ವರ್ತ್ಮನೀ ಚಾಲಯೇತ್| ಏವಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಂ ನೇತ್ರಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ-ಅನುಪ್ರವಿಶತಿ| ನ ಚ ಸಹಸಾ-ವಿಧ್ಯತಿಕ್ರಮೇಣ, ಉನ್ಮೇಷನಿಮೇಷಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಚಶಬ್ದೋಽವಧಾರಣೇ, ನೈವ ಸಮಾಚರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ವರ್ತ್ಮಭ್ಯಾಂ ಚ ನಿಷ್ಪೀಡನಂ ನ ಸಮಾಚರೇತ್| ವಾಶಬ್ದೋಽವಧಾರಣೇ, ಕ್ಷಾಲನಂ ಚ ನೈವ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana kShAlanakAlaH (28) · Śloka 28

ಅಪೇತೌಷಧಸಂರಮ್ಭಂ ನಿರ್ವೃತಂ ನಯನಂ ಯದಾ| ವ್ಯಾಧಿದೋಷರ್ತುಯೋಗ್ಯಾಭಿರದ್ಭಿಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್ತದಾ||೨೮||

ಸ೦-ಅಪೇತಃ-ಅಪಗತಃ ಔಷಧಸಂರಮ್ಭೋ-ಭೇಷಜಕ್ಷೋಭೋ, ಯಸ್ಮಾನ್ನೇತ್ರಾತ್ತದೇವಮ್| ಯತೋಽಪೇತೌಷಧಸಂರಮ್ಭಮತ ಏವ ನಿರ್ವೃತಂ-ಅಪೇತದುಃಖಾನುಬನ್ಧಿ, ಯದಾ ಲೋಚನಂ ಸ್ಯಾತ್, ತದಾ ವ್ಯಾಧ್ಯಾದಿಯೋಗ್ಯೈರ್ಜಲೈಃ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇತ್| ತತ್ರ ವ್ಯಾಧಿಃ-ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಾದಿಃ, ದೋಷೋ-ವಾತಾದಿಃ, ಋತುಃ-ವಸನ್ತಾದಿಃ|

Adhikarana kShAlanAntaraM shodhanam (29) · Śloka 29

ದಕ್ಷಿಣಾಙ್ಗುಷ್ಠಕೇನಾಕ್ಷಿ ತತೋ ವಾಮಂ ಸವಾಸಸಾ| ಊರ್ಧ್ವವರ್ತ್ಮನಿ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಶೋಧ್ಯಂ ವಾಮೇನ ಚೇತರತ್||೨೯||

ಸ೦-ತತೋ-ನಯನಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾದನನ್ತರಂ, ದಕ್ಷಿಣಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಸವಸ್ರೇಣ ವಾಮಂ ನಯನಮೂರ್ಧ್ವವರ್ತ್ಮನಿ ಸಮ್ಯಗಾದಾಯ ಶೋಧನೀಯಮ್| ವಾಮೇನಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಸವಾಸಸಾ, ಇತರತ್-ದಕ್ಷಿಣಂ, ಊರ್ಧ್ವವರ್ತ್ಮನಿ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಶೋಧ್ಯಮ್|

Adhikarana kShAlanashodhanAkaraNe doShaH (30) · Śloka 30

ಕಿಮಿತಿ ಶೋಧ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ ವರ್ತ್ಮಪ್ರಾಪ್ತೋಽಞ್ಜಾದ್ದೋಷೋ ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾದತೋಽನ್ಯಥಾ| |೩೦|

ಸ೦-ಅತೋಽನ್ಯಥಾ-ಅಶೋಧ್ಯಮಾನೇ, ವರ್ತ್ಮನಿ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚ ತದಞ್ಜನಂ ಚ ವರ್ತ್ಮಪ್ರಾಪ್ತಾಞ್ಜನಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ದೋಷೋ ರೋಗಾನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಸ್ಮಾತ್ತಚ್ಛೋಧ್ಯಂ ನಯನಮ್|

Adhikarana kaNDUjADyayoH pratIkAraH (30) · Śloka 30

| ಕಣ್ಡುಜಾಡ್ಯೇಽಞ್ಜನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧೂಮಂ ವಾ ಯೋಜಯೇತ್ ಪುನಃ||೩೦||

ಸ೦-ಕಣ್ಡೂಶ್ಚ ಜಾಡ್ಯಂ ಚೇತಿ ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದ್ವಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಸತಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಅಥವಾ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಧೂಮಂ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana tIkShNA~jjanAtiyoge pratIkAraH (23) · Śloka 23

ತೀಕ್ಷ್ಣಾಞ್ಜನಾಭಿತಪ್ತೇ ತು ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಂ ಹಿಮಮ್||೩೦.೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನ ಆಶ್ಚೋತನಾ ಞ್ಜನವಿಧಿರ್ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೩||

ಸ೦-ಪುನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೇನಾಞ್ಜನೇನಾಭಿತಪ್ತೇ ಲೋಚನೇ ಚೂರ್ಣಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಜನಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ, ಹಿತಮಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಆಶ್ಚೋತನಾಞ್ಜನವಿಧಿರ್ನಾಮ ತ್ರಯೋವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ|| ೨೩||