23. āścātanāñjanavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

த்ரயோவிஂஶாத்யாயாரம்போ ஜத்ரூர்த்வரோகப்ரஸ்தாவால்லோசநரோகப்ரதிஷேதார்தமாஹ

Adhikarana AshcotanA~jjanavidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

அதாத ஆஶ்சோதநாஞ்ஜநவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨|| )||௩||

ஸ௦-ஆஶ்சோதநஂ சாஞ்ஜநஂ ச, தயோர்விதிர்யஸ்மிந்நத்யாயே ஸ ஏவம்| ஶேஷஂ பூர்வவத்|

Adhikarana Ashcotanasya viShayaH (1) · Śloka 1

ஸர்வேஷாமக்ஷிரோகாணாமாதாவாஶ்சோதநஂ ஹிதம்| ருக்தோதகண்டூகர்ஷாஶ்ருதாஹராகநிவர்ஹணம்||௧||

ஸ௦-ஸகலாநாமபி நயநாமயாநாஂ ப்ரதமமாஶ்சோதநஂ-பரிஷேகோ, ஹிதம்| யதஸ்ததாஶ்சோதநமுபயுக்தஂ ருஜாதிக்நஂ ஸ்யாத்| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ.அ.௩௨)-"அவ்யக்தேஷ்வேவ ருஜாதிஷு துல்யகுணஂ பக்ஷ்மபரிஹாரேணாஶ்சோதநேநைவாக்ஷிகோஶாலேபநம்| தச்ச பிடாலகஸஂஜ்ஞம்|" இதி|

Adhikarana Ashcotanasya doShabhedenoShNatvAdi AshcotanavidhiH (2) · Śloka 2

உஷ்ணஂ பாதே, கபே கோஷ்ணஂ, தச்சீதஂ ரக்தபித்தயோஃ| |௨|

ஸ௦-தத்-ஆஶ்சோதநஂ, மருத்யுஷ்ணஂ, கபே கிஞ்சிதுஷ்ணஂ, ரக்தே பித்தே ச ஶீதஂ, ஹிதம்|

Adhikarana AshcotanavidhiH (2-4) · Śloka 4

ஸம்ப்ரத்யாஶ்சோதநஸ்ய விதிமாஹ | நிவாதஸ்தஸ்ய வாமேந பாணிநோந்மீல்ய லோசநம்||௨|| ஶுக்தௌ ப்ரலம்பயாऽந்யேந பிசுவர்த்யா கநீநிகே| தஶ த்வாதஶ வா பிந்தூந் த்வ்யங்குலாதவஸேசயேத்||௩|| ததஃ ப்ரமஜ்ய மதுநா சைலேந, கபவாதயோஃ| அந்யேந கோஷ்ணபாநீயப்லுதேந ஸ்வேதயேந்மது||௪||

ஸ௦-நிவாதஸ்தாநஸ்திதஸ்யாதுரஸ்ய வைத்யோ வாமேந பாணிநோந்மீல்ய லோசநமபாங்கதேஶே பாஜநஂ நிதய, அந்யேந-தக்ஷிணகரேண, பிசுவர்த்யா ஶுக்த்யாஂ ப்ரலம்பயா தஶ த்வாதஶ வா பிந்தூந் த்வ்யங்குலாத்-நாதிநிகடாந்நாதிதூராத், கநீநிகேऽவஸேசயேத்| தத இதி அநந்தரஂ, கோமலேந வஸ்த்ரகண்டேந ப்ரமஜ்ய-ஶோதயித்வா, அந்யேந-ஶோதநாத், சைலேந கோஷ்ணஜலப்லுதேநாக்ஷி மது ஸ்வேதயேத்-நாதிஶயேந| கயோர்தோஷயோஃ? வாதகபயோஃ,-ந து பித்தரக்தயோரித்யர்தஃ|

Adhikarana atyuShNatIkShNAsyAshcotanasya doShaH atishItasyAtimAtrasya ca doShaH atyalpasya doShaH aparisrutasya doShaH (5-6) · Śloka 6

அத்யுஷ்ணதீக்ஷ்ணஂ ரூக்ராகதங்நாஶாயாக்ஷிஸேசநம்| அதிஶீதஂ து குருதே நிஸ்தோதஸ்தம்பவேதநாஃ||௫|| காஷாயவர்த்மதாஂ கர்ஷஂ கச்ச்ராதுந்மேஷணஂ பஹு| விகாரவத்திமத்யல்பஂ ஸஂரம்பமபரிஸ்ருதம்||௬||

ஸ௦-அத்யர்தமுஷ்ணமதிதீக்ஷ்ணஂ வாऽऽஶ்சோதநஂ ருஜே-ரோகாய, ராகாய-லோஹிதிம்ரே, தக்விநாஶாய ச ஸ்யாத்| அதிஶீதஂ த்வக்ஷிஸேசநஂ நிஸ்தோதாதீந் விதத்தே| நிஸ்தோதஃ-ஸூச்யவ வ்யதஃ| ஸ்தம்பஃ அக்ஷ்ணஃ ஸ்தம்பநமிவ| வேதநா-ஶூலம்| கஷாயவர்த்மத்வஂ குருதே| கர்ஷோ-வர்த்மநோஃ பரஸ்பரஂ ஸஂஶ்லேஷஃ| பஹு-அதிமாத்ரஂ, ஆஶ்சோதநஂ கச்ச்ரேணோந்மேஷணஂ விதத்தே| அத்யல்பமக்ஷிஸேசநஂ விகாரவத்திஂ குருதே| அபரிஸ்ருதமக்ஷிஸேசநஂ ஸஂரம்பஂ-வேத்ரக்ஷோபஂ, விதத்தே|

Adhikarana Ashcotanasya phalam (7) · Śloka 7

கயா யுக்த்யா நேத்ரே ப்ரயுக்தமௌஷதஂ தோஷாநபயதி ? இத்யாஹ கத்வா ஸந்திஶிதோக்ராணமுகஸ்ரோதாஂஸி பேஷஜம்| ஊர்த்வகாந்நயநே ந்யஸ்தமபவர்தயதே மலாந்||௭||

ஸ௦-ஸந்த்யாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ததஃ ஸ்ரோதஃஶப்தேந ஷஷ்டீஸமாஸஃ| ஸந்திஶப்தேநேஹாக்ஷிகோஶஸம்பந்திநஃ ஸந்தயோ கஹ்யந்தே| தேந-அக்ஷிகோஶஸந்திஸ்ரோதாஂஸி ஶிராஸ்ரோதாஂஸி முகஸ்ரோதாஂஸி கத்வா நயநே க்ஷிப்தபௌஷதமூர்த்வகாந் மலாநபவர்தயதே|

Adhikarana a~jjanasya viShayaH (8-9) · Śloka 9

அதாஞ்ஜநஂ ஶுத்ததநோர்நேத்ரமாத்ராஶ்ரயே மலே| பக்வலிங்கேऽல்பஶோபாதிகண்டூபைச்சில்யலக்ஷிதே||௮|| மந்தகர்ஷாஶ்ருராகேऽக்ஷிண ப்ரயோஜ்யஂ கநதூஷிகே| ஆர்தி பித்தகபாஸக்பிர்மாருதேந விஶேஷதஃ||௯||

ஸ௦-அத-ஆஶ்சோதநாதநந்தரஂ, அஞ்ஜநஂ ப்ரயோக்தவ்யம்| கீதஶஸ்யாதுரஸ்ய? ஶுத்தா தநுர்யஸ்ய ஸஃ, தஸ்ய| மலே நேத்ரமாத்ராஶ்ரயே-ந த்வதிகஶரீரவ்யாபிநி| ததா, பக்வலிங்கே| பக்வலிங்கதா கதஂ வேத்யா? இதி விஶேஷணத்வாரேணாஹ-அல்பஶோபேநாதிகண்ட்வா பைச்சில்யேந ச லக்ஷிதே-அவகதே, 'பக்வலிங்கே ஸதி| கீதஶேऽக்ஷிண? மந்தாஃ-அல்பாஃ, கர்ஷாஶ்ருராகா யஸ்ய தஸ்மிந்| ததா, கநா தூஷிகா-நேத்ரமலோ, யஸ்மிந்நயநே தஸ்மிந்| ஏததபி பக்வலிங்கமேவ| பித்தேந கபேந ரக்தேந சாதுரே, மாருதேந சாதுரே விஶேஷேணாஞ்ஜநஂ ப்ரயோஜ்யம்|

Adhikarana a~jjanasya bhedAH (10) · Śloka 10

லேகநஂ ரோபணஂ தஷ்டிப்ரஸாதநமிதி த்ரிதா| அஞ்ஹ்ஜநம்|௧௦|

ஸ௦-அஞ்ஜநஂ ச லேகநாதிபேதேந த்ரிதா| லிக்யதே-ஶஸ்த்ரேணேவ, ஶுக்ரார்மாதீநீதி லேகநம்| ரோப்யதே-ஸஂரோஹ்யதே, அபிஷ்யந்தாதீநீதி ரோபணம்| ப்ரஸாத்யதே-நிர்மலீக்ரியதே, அநேநேதி ப்ரஸாதநம்| தஷ்டேஃ ப்ரஸாதநஂ தஷ்டிப்ரஸாதநம்| ஸங்க்ரஹே யத் ஸ்நேஹநமஞ்ஜநஂ கதிதஂ ததிஹ ரோபணதஷ்டிப்ரஸாதநயோரேவாந்தர்பூதத்வாத் பதங்நோக்தம்|

Adhikarana lekhanasya dravyaNi (10) · Śloka 10

| லேகநஂ தத்ர கஷாயாம்லபடூஷணைஃ||௧௦||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு த்ரிஷ்வஞ்ஜநேஷு மத்யாத், லேகநமஞ்ஜநஂ கஷாயாதிபிர்த்ரவ்யைஃ ஶுக்ரார்மாதிஷு ப்ரயோஜ்யம்|

Adhikarana ropaNasya dravyANi (11) · Śloka 11

ரோபணஂ திக்தகைர்த்ரவ்யைஃ| |௧௧|

ஸ௦-ரோபணமஞ்ஜநஂ திக்தகைர்த்ரவ்யைஃ ஸ்யாத்| திக்தக்ரஹணமுபலக்ஷணார்தம்| தேந-கஷாயத்ரவ்யைஃ ஸஂஸ்நேஹைஃ ரோபணமஞ்ஜநஂ வேத்யம்|

Adhikarana dRuShTiprasAdanasya dravyAni (11-12) · Śloka 12

ஸ்வாதுஶீதைஃ ப்ரஸாதநம்| தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநாபிஸந்தப்தே நயநே தத்ப்ரஸாதநம்||௧௧|| ப்ரயுஜ்யமாநஂ லபதே ப்ரத்யஞ்ஜநஸமாஹ்வயம்| |௧௨|

ஸ௦-ஸ்வாதுஶீதைர்த்ரவ்யைஃ ப்ரஸாதநமஞ்ஜநஂ பவதி| ப்ரஸாதநமேவ ஸ்வாதுஶீதத்ரவ்யைஶ்ரூர்ணஂ தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநாபிஸந்தப்தே சக்ஷுஷி ப்ரயுஜ்யமாநஂ ப்ரத்யஞ்ஜநஸஂஜ்ஞாஂ லபதே|

Adhikarana shalAkAvarNanam (12-13) · Śloka 13

| தஶாங்குலா தநுர்மத்யே ஶலாகா முகுலாநநா||௧௨|| ப்ரஶஸ்தா, லேகநே தாம்ரீ, ரோபணே காலலோஹஜா| அங்குலீ ச, ஸுவர்ணோத்தா ரூப்யஜா ச ப்ரஸாதநே||௧௩||

ஸ௦-தஶாங்குலா ராஜமாஷஸ்தூலா ஶலாகா ப்ரஶஸ்தா| மத்யே தநுஃ| ததா, முகுலாகாரே ஆநநே-முகே த்வேऽபி, யஸ்யாஃ ஸா முகுலாநநா| லேகநாஞ்ஜநே தாம்ரீ ஶலாகா ப்ரஶஸ்தா| ரோபணே ச காலலோஹோத்தா(லோஹஜா)-கஷ்ணஶஸ்த்ரோத்பவா| அங்குலீ ச-ஹஸ்தாவயவவிஶேஷோ, ரோபண ஏவ ஶஸ்தஃ| ஏவஂ ப்ரஸாதநேऽஞ்ஜநே ஸுவர்ணோத்தா கநகோத்பவா, ரஜதோத்பவா ச ஶலாகா ப்ரஶஸ்தா|

Adhikarana a~jjanakalpanabhedaH, kalpanAtrayasya viShayatrayam (14) · Śloka 14

அஞ்ஜநகல்பநா த்ரிப்ரகாரா ஸ்யாத்| கதம் ? இத்யாஹ பிண்டோ ரஸக்ரியா சூர்ணஸ்த்ரிதைவாஞ்ஜநகல்பநா| குரௌ மத்யே லகௌ தோஷே தாஂ க்ரமேண ப்ரயோஜயேத்||௧௪||

ஸ௦-பிண்டாதிபேதேந த்ரிப்ரகாராऽஞ்ஜநகல்பநா ஸ்யாத்| பிண்டாதயோ பஹுதோஷாதிஷு க்ரமேண ப்ரயோஜ்யாஃ| குரௌ தோஷே பிண்டஃ ப்ரயோஜ்யோ, மத்யே தோஷே ரஸக்ரியா, லகௌ தோஷே சூர்ண இத்யர்தஃ|

Adhikarana piNDarasakriyayormAtrA (15) · Śloka 15

ஹரேணுமாத்ரா பிண்டஸ்ய வேல்லமாத்ரா ரஸக்ரியா| தீக்ஷ்ணஸ்ய, த்விகுணஂ தஸ்ய மதுநஃ|௧௫|

ஸ௦-தீக்ஷ்ணத்ரவ்யகதஸ்ய பிண்டஸ்ய ஹரேணுமாத்ரஂ ப்ரமாணஂ கதயந்தி| மதுத்ரவ்யகதஸ்ய பிண்டஸ்ய தத் த்விகுணஂ ப்ரமாணஂ-த்விஹரேணுமாத்ரஂ, வதந்தி| ரஸக்ரியாயா விடங்கப்ரமாணமாஹுஃ| [மதுத்ரவ்யகதாயா ரஸக்ரியாயா த்விவேல்லமாத்ரம்|]

Adhikarana cUrNasya mAtrA (15-16) · Śloka 16

| சூர்ணிதஸ்ய ச||௧௫|| த்வே ஶலாகே து தீக்ஷ்ண்ஸ்ய, திஸ்ரஸ்ததிதரஸ்ய ச| |௧௬|

ஸ௦-சூர்ணே தீக்ஷ்ணே த்விகுணாஂ ஶலாகஂ, மதௌ த்ரிகுணாஂ ஶலாகாமபிததுஃ| தந்த்ராந்தரே சோக்தம்-"லேகநமஞ்ஜநஂ தாம்ரரஜதகாஂஸ்யாத்யந்யதமேஷு தார்யம்| ரோபணஂ ஸுவர்ணவடஶங்காந்யதமேஷு| ப்ரஸாதநஂ ஸ்படிகப்லக்ஷசந்தநாந்யதமேஷு தார்யம்| ஏவஂ ஹ்யஞ்ஜநமவ்யாபந்நகுணஂ பவதி| வர்தேர்கர்ஷணார்தஂ ஶிலா நிம்ரமத்யாऽநுத்காரிணீ பஞ்சாங்குலாயதா த்ர்யங்குலவிஸ்தாரா|" இதி|

Adhikarana a~jjanasya kAladvayam (16-17) · Śloka 17

| நிஶி ஸ்வப்நே ந மத்யாஹ்நே ம்லாநே நோஷ்ணகபஸ்திபிஃ||௧௬|| அக்ஷிரோகாய தோஷாஃ ஸ்யுர்வர்திதோத்பீடிதத்குதாஃ| ப்ராதஃ ஸாயஂ ச தச்சாந்த்யை வ்யாப்ரேர்கேऽதோऽஞ்ஜயேத்ஸதா||௧௭||

ஸ௦-நிஶி-ராத்ரௌ, அஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யம்| ததா ஸ்வப்நே-ஸ்வப்நகாலே, அஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யம்| ததா, மத்யஂதிநேऽஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யம்| ந ச ம்லாநே லோசநேऽஞ்ஜநஂ ப்ரயோஜ்யம்| கேந (காபிஃ) ம்லாநே ? உஷ்ணாபிர்தீதிதிபிஃ| யஸ்மாதேஷு காலேஷ்வஞ்ஜநேந ப்ரயுக்தேந தோஷா வத்திஂ நீதாஃ, ததாऽந்யஸ்தாநகத்த்வாதுத்பீடிதாஃ, ததா த்ருதாஃ- காலஸ்யோஷ்ணத்வாத்விலயஂ கதாஃ, அக்ஷிரோகாய ஸ்யுஃ| தஸ்மாதேஷு காலேஷ்வஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யம்| ப்ராதரித்யாதி| யதஃ பூர்வோக்தேஷு காலேஷு பூர்வோக்தா தோஷாஃ| தஸ்மாத் பூர்வாஹ்ணேऽபராஹ்ணே ச தச்சாந்த்யை-தஸ்யாக்ஷிரோகஸ்யோபஶமாய, விதகாப்ரே ரவௌ ஸதைவ நேத்ரேऽஞ்ஜயேத்|

Adhikarana tIkShNA~jjanasya divAniShedhaH niShedhe yuktiH (18) · Śloka 18

வதந்த்யந்யே து ந திவா ப்ரயோஜ்யஂ தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநம்| விரேகதுர்பலஂ சக்ஷுராதித்யஂ ப்ராப்ய ஸீததி||௧௮||

ஸ௦-அந்யே த்வாசார்யா ஏவஂ வதந்தி| யத் தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநஂ திவா ந ப்ரயோஜ்யம்| குதஃ ? யஸ்மாச்சக்ஷுராதித்யஂ ப்ராப்ய ஸீததி| கிம்பூதஂ ? விரேகதுர்பலம், தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநேந விரேசிதத்வாத்| தஸ்மாத்திவஸே தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யம்|

Adhikarana tIkShNasya rAtriprayoge yuktiH (19) · Śloka 19

அத ஏவாஹ ஸ்வப்நேந ரத்ரௌ காலஸ்ய ஸௌ ம்யத்வேந ச தர்பிதா| ஶீதஸாத்ம்யா தகாக்நேயீ ஸ்திரதாஂ லபதே புநஃ||௧௯||

ஸ௦-யஸ்மாத்ஸ்வப்நேந ராத்ரௌ தர்பிதா, ததா காலஸ்ய-ராத்ர்யாக்யஸ்ய, ஸௌ ம்யத்வேந தர்பிதா தஷ்டிஃ புநஹ் ஸ்தைர்யஂ ப்ராப்நோதி, தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநக்ஷோபிதாऽபி| கீதக்தஷ்டிஃ ? ஆக்நேயீ,- அக்ந்யுத்கடபூதஸம்பவா, ததா ஶீதஸாத்ம்யா| தஸ்மாத்ராத்ராவஞ்ஜநஂ ப்ரயோஜ்யம்| ஆக்நேயீதி "ஸர்வத்ராக்நிகலிப்யாஂ டக்வக்தவ்யஃ" இதி டக்| ஶீதஂ ஸாத்ம்யஂ யஸ்யாஃ, பைத்திகஜ்வரஸ்யேவ|

Adhikarana rogavisheShe divA~api tIkShNaM yojyam (20) · Śloka 20

ததேததந்யமதமவ்யாபகமிதி தூஷயந்நாஹ அத்யுத்ரிக்தே பலாஸே து லேகநீயேऽதவா கதே| காமமஹ்ய்நபி நாத்யுஷ்ணே தீக்ஷ்ணமக்ஷ்ணி ப்ரயோஜயேத்||௨௦||

ஸ௦-அத்யுத்கஷ்டே கபே, அதவா லேகநார்ஹே-ஶுக்ரார்மாதௌ, ரோகே திநேऽபி நாத்யுஷ்ணே தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநஂ ப்ரயோஜயேத்| காமஂ-அநுமதமேதத்| காலஸ்யாத்யௌஷ்ண்யாதஞ்ஜநஸ்ய தைக்ஷ்ண்யாச்சாதியோகேந தஷ்ட்யுபகாதஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana netrasya kathaM tejasopadhAtaH (21) · Śloka 21

அத ஏவாஹ அஶ்மநோ ஜந்ம லோஹஸ்ய தத ஏவ ச தீக்ஷ்ணதா| உபகாதோऽபி தேநைவ ததா நேத்ரஸ்ய தேஜஸஃ||௨௧||

ஸ௦-அஶ்மநஃ-பாஷாணாத், ஶஸ்த்ரஸ்யோத்பத்திஃ| தஸ்மாதேவ சாஶ்மநஃ ஶ்லக்ஷ்ணதாதியோகாத்தீக்ஷ்ணதா| உபகாதோऽபி-குண்டத்வாதிகஃ, தேநைவ-பாஷாணேந, ந கேவலஂ தைக்ஷ்ண்யம்| ததா-தேநைவாஶ்மஶஸ்த்ரந்யாயேந, நேத்ரஸ்ய தேஜஸஃ-அக்நேரஶ்மஸ்தாநீயாஜ்ஜந்ம| ரவிஸஂஜ்ஞாத்தேஜஸஃ ஸகாஶாத்தீக்ஷ்ணதா-தர்ஶநபடுத்வம்| அத்யுஷ்ணேந து தேந தஸ்யோபகாதஃ| தஸ்மாத் யதந்யே வதந்தி ஸாமாந்யேநைவ திவாऽஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யமிதி, ததஸதேவ|

Adhikarana rAtrAvapi tIkShNA~jjananiShedhaH, tatprayoge doShaH (22) · Śloka 22

அபி ச ந ராத்ராவபி ஶீதேऽதி நேத்ரே தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநஂ ஹிதம்| தோஷமஸ்ராவயேத்ஸ்தப்தஂ கண்டூஜாட்யாதிகாரி தத்||௨௨||

ஸ௦-ராத்ராவபி நேத்ரே கபாதிக்யேநாதிஶீதே-கண்டூபைச்சித்யாத்யநுமிதே, தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யம்| யதோ நிஶி தீக்ஷ்ணமஞ்ஜநமுபயுக்தஂ காலஸ்ய ஸௌ ம்யத்வாத் தோஷஂ-ஸ்ராவண்யோக்யஂ, அஸ்ராவயேத்| அஞ்ஜநஂ ஸ்தப்தஂ கண்டூஜாட்யாதிகத் ஸ்யாத், ந து ஶமகாரி| தஸ்மாத் "ஶீதஸாத்ம்யா தகாக்நேயீ ஸ்திரதாஂ லபதே புநஃ|" இத்யேததப்யஸத்| தஸ்மாத் பூர்வோக்தமேவாநவத்யமிதி|

Adhikarana bhItAdInAma~jjananiShedhaH (23-24) · Śloka 24

நாஞ்ஜயேத்பீதவமிதவிரிக்தாஶிதவேகிதே| க்ருத்தஜ்வதிததாந்தாக்ஷிஶிரோருக்ஶோகஜாகரே||௨௩|| அதஷ்டேऽர்கே ஶிரஃஸ்நாதே பீதயோர்தூமமத்யயோஃ| அஜீர்ணேऽக்ந்யர்கஸந்தப்தே திவாஸுப்தே பிபாஸிதே||௨௪||

ஸ௦-பீதாதீநாமக்ஷிணீ வைத்யோ நாஞ்ஜயேத்| அஶிதோऽத்ர ஸத்யோபுக்தோ வேத்யஃ| ஸத்யோபுக்தஸ்ய நரஸ்ய நயநே நாஞ்ஜயேதித்யர்தஃ| தாந்தே-ஸூக்ஷ்மபாஸுராதிதர்ஶநாதபிகாதாத்வா க்லாநே, அக்ஷிணீ யஸ்ய ஸஃ, தஸ்மிந்| அதஷ்டேऽர்கே, ஜலதச்சந்நத்வாத்| ததா, ஶிரஃஸ்நாதாதிஷு|

Adhikarana atitIkShNAdi navavidama~jjanaM na prayojanam (25) · Śloka 25

ஸாம்ப்ரதஂ யாதஶமஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜ்யஂ தாதஶஂ தர்ஶயதி அதிதீக்ஷ்ணமதுஸ்தோகபஹ்நச்சகநகர்கஶம்| அத்யர்தஶீதலஂ தப்தமஞ்ஜநஂ நாவசாரயேத்||௨௫||

ஸ௦-அதிஶப்தஸ்ய தீக்ஷ்ணாதிபிர்கநாந்தைஃ ஸம்பந்தஃ| அத்யர்தஶீதலமித்யேதஸ்மாதத்யர்தஶப்தஸ்தப்தமித்யத்ராநுவத்திகதேந ஸம்பந்தேந யோஜ்யஃ| அதிதீக்ஷ்ணாதிகுணமஞ்ஜநஂ ந ப்ரயோஜயேத்| தந்த்ராந்ததே சாஞ்ஜநவிதிருக்தஃ-"ஸுகோபவிஷ்டஸ்யாதுரஸ்ய ஸுகோபவிஷ்டோ வைத்யோ வாமாங்குஷ்டேநோத்தரஂ வர்த்மோத்க்ஷிப்ய கஷ்ணபாகஸ்யாதஃ கநீநிகாதபாங்கஂ யாவதஞ்ஜநஂ நயேத்|" இதி|

Adhikarana a~jjanAnantaraM kRutyam uktakRutyasya phalam a~jjitasyonmeShAdiniShedhaH (26-27) · Śloka 27

அதாநுந்மீலயந் தஷ்டிமந்தஃ ஸஞ்சாரயேச்ச்ஹநைஃ| அஞ்ஜிதே வர்த்மநீ கிஞ்சிச்சாலயேச்சைவமஞ்ஜநம்||௨௬|| தீக்ஷ்ணஂ வ்யாப்நோதி ஸஹஸா, ந சோந்மேஷநிமேஷணம்| நிஷ்பீடநஂ ச வர்த்மப்யாஂ க்ஷாலநஂ வா ஸமாசரேத்||௨௭||

ஸ௦-அத-ஏவமஞ்ஜநஸ்வரூபமவேத்ய, நேத்ரேऽஞ்ஜிதே ஸதி தஷ்டிகோலகமநுந்மீலயந் மத்யே ஶநைஃ ஶநைஃ ஸஞ்சாரயேத்| கிஞ்சித் வர்த்மநீ சாலயேத்| ஏவஂ தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநஂ நேத்ரஂ வ்யாப்நோதி-அநுப்ரவிஶதி| ந ச ஸஹஸா-வித்யதிக்ரமேண, உந்மேஷநிமேஷணஂ குர்யாத்| சஶப்தோऽவதாரணே, நைவ ஸமாசரேதித்யர்தஃ| வர்த்மப்யாஂ ச நிஷ்பீடநஂ ந ஸமாசரேத்| வாஶப்தோऽவதாரணே, க்ஷாலநஂ ச நைவ குர்யாத்|

Adhikarana kShAlanakAlaH (28) · Śloka 28

அபேதௌஷதஸஂரம்பஂ நிர்வதஂ நயநஂ யதா| வ்யாதிதோஷர்துயோக்யாபிரத்பிஃ ப்ரக்ஷாலயேத்ததா||௨௮||

ஸ௦-அபேதஃ-அபகதஃ ஔஷதஸஂரம்போ-பேஷஜக்ஷோபோ, யஸ்மாந்நேத்ராத்ததேவம்| யதோऽபேதௌஷதஸஂரம்பமத ஏவ நிர்வதஂ-அபேததுஃகாநுபந்தி, யதா லோசநஂ ஸ்யாத், ததா வ்யாத்யாதியோக்யைர்ஜலைஃ ப்ரக்ஷாலயேத்| தத்ர வ்யாதிஃ-அபிஷ்யந்தாதிஃ, தோஷோ-வாதாதிஃ, துஃ-வஸந்தாதிஃ|

Adhikarana kShAlanAntaraM shodhanam (29) · Śloka 29

தக்ஷிணாங்குஷ்டகேநாக்ஷி ததோ வாமஂ ஸவாஸஸா| ஊர்த்வவர்த்மநி ஸங்கஹ்ய ஶோத்யஂ வாமேந சேதரத்||௨௯||

ஸ௦-ததோ-நயநப்ரக்ஷாலநாதநந்தரஂ, தக்ஷிணாங்குஷ்டேந ஸவஸ்ரேண வாமஂ நயநமூர்த்வவர்த்மநி ஸம்யகாதாய ஶோதநீயம்| வாமேநாங்குஷ்டேந ஸவாஸஸா, இதரத்-தக்ஷிணஂ, ஊர்த்வவர்த்மநி ஸங்கஹ்ய ஶோத்யம்|

Adhikarana kShAlanashodhanAkaraNe doShaH (30) · Śloka 30

கிமிதி ஶோத்யம் ? இத்யாஹ வர்த்மப்ராப்தோऽஞ்ஜாத்தோஷோ ரோகாந் குர்யாததோऽந்யதா| |௩௦|

ஸ௦-அதோऽந்யதா-அஶோத்யமாநே, வர்த்மநி ப்ராப்தஂ ச ததஞ்ஜநஂ ச வர்த்மப்ராப்தாஞ்ஜநஂ, தஸ்மாத் தோஷோ ரோகாந் குர்யாத்| தஸ்மாத்தச்சோத்யஂ நயநம்|

Adhikarana kaNDUjADyayoH pratIkAraH (30) · Śloka 30

| கண்டுஜாட்யேऽஞ்ஜநஂ தீக்ஷ்ணஂ தூமஂ வா யோஜயேத் புநஃ||௩௦||

ஸ௦-கண்டூஶ்ச ஜாட்யஂ சேதி ஸமாஹாரத்வந்த்வஃ| தஸ்மிந் ஸதி தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநஂ யோஜயேத்| அதவா தீக்ஷ்ணஂ தூமஂ யோஜயேத்|

Adhikarana tIkShNA~jjanAtiyoge pratIkAraH (23) · Śloka 23

தீக்ஷ்ணாஞ்ஜநாபிதப்தே து சூர்ணஂ ப்ரத்யஞ்ஜநஂ ஹிமம்||௩௦.௫|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாந ஆஶ்சோதநா ஞ்ஜநவிதிர்நாம த்ரயோவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௩||

ஸ௦-புநஸ்தீக்ஷ்ணேநாஞ்ஜநேநாபிதப்தே லோசநே சூர்ணஂ ப்ரத்யஞ்ஜநஂ பூர்வோக்தஂ, ஹிதமிதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே ஆஶ்சோதநாஞ்ஜநவிதிர்நாம த்ரயோவிஂஶோऽத்யாயஃ|| ௨௩||