2. dinacaryādhyāyaḥ

Adhikarana dinacaryAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ)||੨||

ਸ੦-ਅਥੇਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਧ੍ਯਾਯੇਸੁ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਅਤ ਇਤ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਾ| ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਵਰ੍ਣਿਤ ਏਵਾਰ੍ਥਃ| ਮਾਙ੍ਗਲਿਕੋ ਹ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭੇ ਮਙ੍ਗਲਾਰ੍ਥਮਥਸ਼ਬ੍ਦਂ ਪ੍ਰਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ| ਦਿਨੇ ਦਿਨੇ ਚਰ੍ਯਾ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ, ਦਿਨਸ੍ਯ ਵਾ ਚਰ੍ਯਾ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ| ਚਰਣਂ ਚਰ੍ਯਾ| ਉਭਯਲੋਕਹਿਤਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਚੇਸ੍ਟਿਤਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍, ਪ੍ਰਤਿਦਿਨੇ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇਸ੍ਤੀਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਛਪ੍ਰਤ੍ਯਯਮੁਤ੍ਪਾਦ੍ਯ ਤਲ੍ਲੋਪੇ ਪ੍ਰਕਤਿਭਾਵਤ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਦਿਨਚਰ੍ਯੇਤਿ ਨਿਸ੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ, ਤਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਨਨੁ, ਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਾਦਾਯੁਸ੍ਕਾਮੀਯਾਦਧ੍ਯਾਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਕੋਸ੍ਯ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ ?| ਉਚ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਾਦਾਯੁਸ੍ਕਾਮੇਣ ਪੁਰੁਸੇਣ ਯਤ੍ਪ੍ਰਧਾਨਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਤਦਾਸੇਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਥਮਤਃ, ਤਦਨ੍ਵਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਾਯੁਸ੍ਯਾਣਿ| ਅਤਃ ਪ੍ਰਥਮਂ ਤਾਵਦਾਚਾਰਪ੍ਰਧਾਨੇਨ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮ੍| ਯਤਃ, "ਆਚਾਰਾਦਾਯੁਰ੍ਲਭ੍ਯਤੇ" ਇਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾਃ| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਤ੍ਰ ਰਾਤ੍ਰਿਚਰ੍ਯਾਪਿ ਵਿਹਿਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦ੍ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ| ਅਤੋ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯੋਯਮੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (1) · Śloka 1

ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਆਯੁਃਪਾਲਨਂ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਵਿਧਮ੍, ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮਾਤੁਰਵਤ੍ਤਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਦਾਤੁਰੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮੇਵਾਦਾਵੁਚ੍ਯਤੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਯੁਸਃ| |੧|

ਸ੦-ਰਾਤ੍ਰੇਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਃ, ਵਿਸੁਵਤਿ ਸਮਰਾਤ੍ਰਿਂਦਿਵੇ ਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਘਟਿਕੋਪਲਕ੍ਸਣਃ| ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਯ ਚੇਹ ਦ੍ਵਿਘਟਿਕੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਰਾਤ੍ਰੇਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਘਟਿਕਾਵਸ਼ੇਸੇ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| (ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ-ਨੀਰੋਗਃ ਕਲ੍ਯਃ| ਸ ਆਯੁਸੋ ਯਥੋਪਚਰਿਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਦਭ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ-ਨਾਡਿਕਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਬ੍ਰਹ੍ਮ-ਜ੍ਞਾਨਂ, ਤਦਰ੍ਥਮਧ੍ਯਯਨਾਦ੍ਯਪਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮ, ਤਸ੍ਯ ਯੋਗ੍ਯੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਃ, ਪਸ਼੍ਚਿਮਯਾਮਸ੍ਯ ਨਾਡਿਕਾਦ੍ਵਯਮ੍|) ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਨਾਤੁਰਃ| (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੧੫/੪੮)- "ਸਮਦੋਸਃ ਸਮਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਮਧਾਤੁਮਲਕ੍ਰਿਯਃ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਤ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨਾਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ" ਇਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕਿਮਰ੍ਥਮੁਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ ? ਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਾਯੁਸੋ ਜੀਵਿਤਸ੍ਯ| ਤਦਾ ਹ੍ਯੁਤ੍ਤਿਸ੍ਠਤੋ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਦ੍ਯਭਾਵ ਏਵਾਯੁਸੋ ਰਕ੍ਸਾ ਭਵਤਿ| ਆਤੁਰੇਣ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਵਪ੍ਤਵ੍ਯਮੇਵ|

Adhikarana shaucavidhiH dantadhAvanam (1-3) · Śloka 3

| ਸ਼ਰੀਰਚਿਨ੍ਤਾਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਕਤਸ਼ੌਚਵਿਧਿਸ੍ਤਤਃ||੧|| ਅਰ੍ਕਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਖਦਿਰਕਰਞ੍ਜਕਕੁਭਾਦਿਜਮ੍| ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਮਦ੍ਵਗ੍ਰਂ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਮ੍||੨|| ਕਨੀਨ੍ਯਗ੍ਰਸਮਸ੍ਥੌਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਗੁਣਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਭਕ੍ਸਯੇਦ੍ਦਨ੍ਤਪਵਨਂ ਦਨ੍ਤਮਾਂਸਾਨ੍ਯਬਾਧਯਨ੍||੩||

ਸ੦-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਚਿਨ੍ਤਾ ਸ਼ਰੀਰਚਿਨ੍ਤਾ- ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਨਿਰੂਪਣਾਦਿਕਾ, ਤਾਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯ, ਤਤੋ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੇਃ ਕਤਸ਼ੌਚਵਿਧਾਨਃ, ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਦਨ੍ਤਪਵਨਮਰ੍ਕਾਦਿਕਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੩)- "ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤ ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਜ੍ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣਂ ਨਿਰੂਪਯਨ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਰ੍ਕਃ- ਸੂਰ੍ਯਾਹ੍ਵਃ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋ- ਯਕ੍ਸਾਵਾਸਃ| ਖਦਿਰੋ- ਗਾਯਤ੍ਰੀ| ਕਰਞ੍ਜਸ਼੍ਚਿਰਿਬਿਲ੍ਵਃ| ਕਕੁਭੋਰ੍ਜੁਨਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਲਤੀਕਰਵੀਰਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਕਥਂ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ? ਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯਬਾਧਯਨ੍ਨਪੀਡਯਨ੍| ਪ੍ਰਾਤਃ- ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਸਸਿ, ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ- ਆਹਾਰਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਚ| ਮਦ੍ਵਗ੍ਰਂ- ਕੂਰ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰਮ੍| ਤਥਾ ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਮ੍, ਰਸਤ੍ਰਯੇਣ ਹ੍ਯਨੇਨ ਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਾਰੋਚਕਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦ੍ਯਪਨਯਾਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਅਰ੍ਕਾਦ੍ਯੁਪਾਦਾਨਾਦੇਵ ਕਸਾਯਾਦਿਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ, ਕਸਾਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਦਿਗਹੀਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਚ| ਅਰ੍ਕਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮੁਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਸਂਕ੍ਸੇਪਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਨ ਦਨ੍ਤਪਵਨਸ੍ਯ ਗਣਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦ੍ਯਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਾਦ੍ਯਨਿਸ੍ਟਦਨ੍ਤਪਵਨਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤ) ਮਪਿ ਨੇਹੋਕ੍ਤਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨੋਕ੍ਤਮ੍ (?) "ਅਜਗ੍ਧਮਨੁਪਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਸਡਸ੍ਟਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਨੀਮੁਖਸਮਂ ਮਦੁ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਮ੍| ਕੂਰ੍ਚਿਤਾਗ੍ਰਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana dantadhAvananiShedhaH (4) · Śloka 4

ਨਾਦ੍ਯਾਦਜੀਰ੍ਣਵਮਥੁਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਜ੍ਵਰਾਰ੍ਦਿਤੀ| ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਯਪਾਕਹਨ੍ਨੇਤ੍ਰਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਾਮਯੀ ਚ ਤਤ੍||੪||

ਸ੦-ਅਜੀਰ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯੇਤਿ 'ਅਤ ਇਨਿਠਨੌ' ਇਤਿ ਇਨਿਃ| ਏਵਂ ਤਸ੍ਣਾਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਦਿਨਿਸ਼੍ਚ| ਤਦ੍ਦਨ੍ਤਪਵਨਮਜੀਰ੍ਣੀ ਨ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਵਮਥ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕਰ੍ਣਾਮਯ੍ਯਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana sauvIrA~jjanam (5) · Śloka 5

ਸੌਵੀਰਮਞ੍ਜਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿਤਮਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਤਤੋ ਭਜੇਤ੍| |੫|

ਸ੦-ਤਤੋ-ਦਨ੍ਤਪਵਨਭਕ੍ਸਣਾਨਨ੍ਤਰਂ, ਸੌਵੀਰਾਖ੍ਯਮਞ੍ਜਨਂ ਭਜੇਤ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ? ਯਤੋ ਹਿਤਮਕ੍ਸ੍ਣੋਃ|

Adhikarana rasA~jjanam (5-6) · Śloka 6

| ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਤੇਜੋਮਯਂ ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਤੋ ਭਯਮ੍||੫|| ਯੋਜਯੇਤ੍ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍| |੬|

ਸ੦-ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇ ਸਤਿ, ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਦਾਰ੍ਵੀਕ੍ਵਾਥਸਮੁਦ੍ਭਵਾਖ੍ਯਂ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਤੇਜੋਮਯਮਾਗ੍ਨੇਯਮ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਾਤ੍ਮਕਂ ਸਰ੍ਵਮਪਿ, ਤਥਾਪਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਾਤ੍ਤੇਜੋਮਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਤਦ੍ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਲੋਚਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਲੋਕੇ ਕਸ਼੍ਚਿਦਾਹ-- "ਨਰਪਤਿਰੇਤਿ" ਇਤਿ| ਨ ਚਾਸੌ ਨਰਾਣਾਮੇਵ ਪਤਿਃ ਕਿਨ੍ਤਰ੍ਹਿ ਨਾਰੀਣਾਮਪੀਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਚਕ੍ਸੁਸੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਭਯਮਸ੍ਤਿ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਕਫਾਦ੍ਭਯਮ੍, ਤਤੋ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana nasyAdisevanam (6) · Śloka 6

| ਤਤੋ ਨਾਵਨਗਣ੍ਡੂਸਧੂਮਤਾਮ੍ਬੂਲਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍||੬||

ਸ੦-ਨਾਵਨਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਾਃ ਨਸ੍ਯਾਦਿਵਿਧਿਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਵਿਧਾਨਂ ਚ| ਤਾਮ੍ਬੂਲਸ੍ਯ ਤੁ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਰੁਚਿਹਰਤ੍ਵਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ ਏਵ| ਨਾਵਨਾਦੀਨਾਂ ਤਾਮ੍ਬੂਲਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਤੋਞ੍ਜਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਨਾਵਨਗਣ੍ਡੂਸਧੂਮਤਾਮ੍ਬੂਲਾਨਿ ਭਜਤੇ ਯਃ ਸ ਏਵਂਵਿਧੋ ਭਵੇਤ੍| 'ਭਜੋ ਣ੍ਵਿਃ' ਇਤਿ ਣ੍ਵਿਃ|

Adhikarana tAmbUlaniShedhaH (7) · Śloka 7

ਯੇਸਾਂ ਤੁ ਤਾਮ੍ਬੂਲਮਪਥ੍ਯਂ, ਤਾਨਾਹ ਤਾਮ੍ਬੂਲਂ ਕ੍ਸਤਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਰੂਕ੍ਸੋਤ੍ਕੁਪਿਤਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍| ਵਿਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਦਾਰ੍ਤਾਨਾਮਪਥ੍ਯਂ ਸ਼ੋਸਿਣਾਮਪਿ||੭||

ਸ੦-ਕ੍ਸਤਂ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਕ੍ਸਤਾਃ| ਅਰ੍ਸ਼ ਆਦਿਤ੍ਵਾਦਚ੍| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਾ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ| ਉਤ੍ਕੁਪਿਤਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਰੇਕਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਕ੍ਸਤਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕੁਪਿਤਚਕ੍ਸੁਸਸ਼੍ਚ, ਤੇਸਾਮਪਥ੍ਯਮਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਵਿਸਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਮਦਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ੋਸਿਣਾਂ ਚ, ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੋਸਿਣੋ- ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ|

Adhikarana aBya~ggaH (8) · Śloka 8

ਤਦੇਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਧਾਯ, ਭੋਜਨਾਸਨ੍ਨੇ ਕਾਲੇਭ੍ਯਙ੍ਗ ਆਚਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਮਾਚਰੇਨ੍ਨਿਤ੍ਯਂ, ਸ ਜਰਾਸ਼੍ਰਮਵਾਤਹਾ| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਯੁਃਸ੍ਵਪ੍ਨਸੁਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਦਾਰ੍ਢ੍ਯਕਤ੍||੮||

ਸ੦-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਤਤਮਾਚਰੇਤ੍| ਨਿਤ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ ਚੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਦਿਨਾਨ੍ਤਰਮਪਿ ਯਥੋਦਿਤਮਾਚਰਤੋ ਨ ਦੋਸਃ| ਸੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ, ਆਚਰ੍ਯਮਾਣੋ ਜਰਾ ਚ ਸ਼੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਕ੍ਵਿਪ੍| ਤਥਾ ਦਸ੍ਟੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ੍ਟੇਃ ਪ੍ਰਸਾਦੋ- ਵੈਮਲ੍ਯਂ ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਃ| ਸ਼ੋਭਨਾ ਚਾਸੌ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਸੁਤ੍ਵਕ੍, ਤਸ੍ਯਾ ਭਾਵਃ ਸੁਤ੍ਵਕ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਦਢਸ੍ਯ ਭਾਵੋ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਮ੍| "ਵਰ੍ਣਦਢਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸ੍ਯਞ੍ਚ" ਇਤਿ ਸ੍ਯਞ੍| ਦਸ੍ਟਿਪ੍ਰਸਾਦਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਾਨਿ ਕਰੋਤਿ ਯੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ, ਸ ਏਵਮ੍|

Adhikarana shirAdau visheSheNa shIlanam (9) · Śloka 9

ਸ਼ਿਰਃਸ਼੍ਰਵਣਪਾਦੇਸੁ ਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| |੯|

ਸ੦-ਤਮਭ੍ਯਙ੍ਗਮ੍, ਸ਼ਿਰਃਸ਼੍ਰਵਣਪਾਦੇਸੁ, ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਸ਼ੀਲਯੇਦਭ੍ਯਸੇਤ੍, ਇਤਿ ਵਚਨਾਚ੍ਚਾਵਸ਼੍ਯਂ ਨ ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰੇਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਯਥੈਤੇਸੁ ਸ਼ਿਰਃਸ਼੍ਰਵਣਪਾਦੇਸੁ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਕਤ੍ਵਾਭਾਵਃ|

Adhikarana aBya~gganiShedhaH (9) · Śloka 9

ਅਥੇਤਦਪਵਾਦਮਾਹ | ਵਰ੍ਜ੍ਯੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਕਫਗ੍ਰਸ੍ਤਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਜੀਰ੍ਣਿਭਿਃ||੯||

ਸ੦-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯੋ- ਵਰ੍ਜਨੀਯਃ| ਕਫਗ੍ਰਸ੍ਤੇਨ ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਾ ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਾ ਚ| ਗ੍ਰਸ੍ਤਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍|

Adhikarana vyAyAmaH (10) · Śloka 10

ਲਾਘਵਂ ਕਰ੍ਮਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਦੀਪ੍ਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਮੇਦਸਃ ਕ੍ਸਯਃ| ਵਿਭਕ੍ਤਘਨਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੁਪਜਾਯਤੇ||੧੦||

ਸ੦-ਸ਼ਰੀਰਾਯਾਸਜਨਨਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਾਯਾਮ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪਞ੍ਚਗੁਣਾਃ ਲਾਘਵਾਦਯੋ ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਵਿਭਕ੍ਤਾਨਿ-ਵਿਭਾਗੇਨ ਸ੍ਥਿਤਾਨਿ, ਘਨਾਨਿ- ਦਢਾਨਿ, ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਭਕ੍ਤਘਨਗਾਤ੍ਰਃ, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ|

Adhikarana vyAyAma niShedhaH (11) · Śloka 11

ਇਦਾਨੀਂ ਯੇਨਾਸੌ ਨ ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਮਯੀ ਬਾਲੋ ਵਦ੍ਧੋਜੀਰ੍ਣੋ ਚ ਤਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| |੧੧|

ਸ੦-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਮਯੀ, ਬਾਲਃ- ਆਸੋਡਸ਼ਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਤ੍, ਵਦ੍ਧਃ- ਸਪ੍ਤਤੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍, ਅਜੀਰ੍ਣੀ ਚ, ਤਂ ਜਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vyAyAmamAtrA,vyAyAmakAlaH (11-12) · Śloka 12

| ਅਰ੍ਧਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਸੇਵ੍ਯਸ੍ਤੁ ਬਲਿਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਭੋਜਿਭਿਃ||੧੧|| ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ, ਮਨ੍ਦਮੇਵ ਤਤੋਨ੍ਯਦਾ| |੧੨|

ਸ੦-ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਬਲਵਦ੍ਭਿਃ ਪੁਰੁਸੈਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਭੋਜਿਭਿਰਰ੍ਧਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਨਿਸੇਵ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਯਾਮਃ| ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ਵਾਯਾਮਵਰ੍ਜਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਦਾਸੌ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ੀਤਕਾਲ ਇਤਿ| ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਸੇਵ੍ਯਃ| ਸ਼ੀਤਰ੍ਤੁਵਸਨ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਯਦਾ ਮਨ੍ਦਮੇਵ ਸੇਵ੍ਯਃ| ਮਨ੍ਦਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਮੇਕਤ੍ਵਂ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਂ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ|

Adhikarana dehamardanam (12) · Śloka 12

| ਤਂ ਕਤ੍ਵਾਨੁਸੁਖਂ ਦੇਹਂ ਮਰ੍ਦਯੇਚ੍ਚ ਸਮਨ੍ਤਤਃ||੧੨||

ਸ੦-ਤਂ- ਵ੍ਯਾਯਾਮਂ, ਕਤ੍ਵਾ, ਅਨੁਸੁਖਂ- ਯਥਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਬਾਧਾ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ, ਦੇਹਂ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਸਮਨ੍ਤਤਃ- ਪਰਿਤਃ|

Adhikarana ativyAyAmaniShedhaH (13) · Śloka 13

ਤਸ੍ਣਾ ਕ੍ਸਯਃ ਪ੍ਰਤਮਕੋ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਮਃ ਕ੍ਲਮਃ| ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਤਃ ਕਾਸੋ ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੧੩||

ਸ੦-ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਸ੍ਣੇਤਿ ਪਥਕ੍ ਪਦਮ੍| (ਤੇਨ ਤਸ੍ਣਾਦੀਨਾਂ ਪਦਾਨਾਮਕਤਸਮਾਸਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਦੋਸਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧੇਨੈਕਸ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਚਤੁਰਾਣਾਂ ਬਹੁਤਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚਾਤਿ ਵ੍ਯਾਯਾਮਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤ੍ਵਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਃ|) ਅਤਿਵ੍ਯਾਯਾਮਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨਾਤਿਜਾਗਰਾਦੀਨਾਮਪਿ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-

Adhikarana ativyAyAmAdinA vyApadaH (14) · Śloka 14

ਵ੍ਯਾਯਾਮਜਾਗਰਾਧ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੀਹਾਸ੍ਯਭਾਸ੍ਯਾਦਿ ਸਾਹਸਮ੍| ਗਜਂ ਸਿਂਹ ਇਵਾਕਰ੍ਸਨ੍ ਭਜਨ੍ਨਤਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੪||

ਸ੦-ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੀਨਾਂ ਭਾਸ੍ਯਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਾਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਹਸਸ੍ਯ ਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਣਾਦੇਸ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਅਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਃ ਸਾਹਸਮ੍, ਤਦ੍ਭਜਨ੍ਸੇਵਮਾਨੋ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ| ਕ ਇਵ ? ਸਿਂਹ ਇਵ, ਸਿਂਹੋ ਵਿਕ੍ਰਮਵਾਨਪ੍ਯਤਿਬਲਂ ਗਜਪਤਿਂ ਮਹਾਵਰ੍ਸ੍ਮਾਣਮਾਕਰ੍ਸਨ੍ਨਾਕ੍ਰਾਮਨ੍ ਯਥਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਥਾਯਥਾਬਲਮਾਰਬ੍ਧੇਨ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਨਾ ਨਰੋ ਮਾਰ੍ਯਤ ਇਤਿ|

Adhikarana udvartanaguNAH (15) · Śloka 15

ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਕਫਹਰਂ ਮੇਦਸਃ ਪ੍ਰਵਿਲਾਯਨਮ੍| ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣਮਙ੍ਗਾਨਾਂ ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਕਰਂ ਪਰਮ੍||੧੫||

ਸ੦-ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਯ ਕਫਹਰਾਦਯਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਗੁਣਾਃ|

Adhikarana snAnaguNAH (16) · Śloka 16

ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਸ੍ਨਾਨਮੂਰ੍ਜਾਬਲਪ੍ਰਦਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਮਲਸ਼੍ਰਮਸ੍ਵੇਦਤਨ੍ਦ੍ਰਾਤਡ੍ਦਾਹਪਾਪ੍ਮਜਿਤ੍||੧੬||

ਸ੦-ਸ੍ਨਾਨਂ ਦੀਪਨਂ ਵਸ੍ਯਾਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਊਰ੍ਜਾ- ਉਤ੍ਸਾਹਃ, ਬਲਂ- ਪ੍ਰਾਣਃ, ਏਤੇ ਪ੍ਰਦਦਾਤਿ- ਕਰੋਤਿ ਯਤ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਕਣ੍ਡ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਤਾਨ੍ ਜਯਤਿ| ਸ੍ਨਾਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦਾਯੁਸ੍ਯਤ੍ਵਵਸ੍ਯਤ੍ਵਦੀਪਨਤ੍ਵਾਨਿ ਬੋਦ੍ਦਵ੍ਯਾਨਿ| ਅਥਵਾ ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸੋ ਭਵਤਿ, ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਸ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਉ.ਅ.੪੦/੩੫)- "ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਬਂਹਣਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਮਨਸੋ ਹਰ੍ਸਣਂ ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਸ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨਾਨਂ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੇਰ੍ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਤਾਨਿ ਰੋਮਕੂਪਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍ਯਰ੍ਚੀਂਸਿ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾਨ੍ਤਰ੍ਨਯਤਿ, ਤਤਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਬਲਤ੍ਵਂ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ ਦੀਪਨਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ- ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਾਨਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਬਲਤ੍ਵਮ੍| ਬਾਲਾਦਿਤ੍ਯਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਿਸ੍ਟ "ਸ੍ਨਾਨੇਨ ਭ੍ਰਾਜਕਾਖ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਦੂਸ੍ਮਾਣਂ ਸਂਵਰ੍ਧਯਤਿ, ਤੇਨ ਤਦ੍ਦੀਪਨਮ੍"| ਅਤ ਏਵ ਪਰਿਸੇਕੇ ਜਲਮੁਸ੍ਣਮਿਸ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਤਂ ਨਿਰ੍ਵਾਪਯਤਿ ਤੇਜੋ ਨ ਦੇਹਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯਤਿ| ਸ਼ੀਤਕਾਲੇ ਤੁ ਯਚ੍ਛੀਤਾਨਿਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਂਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਬਲਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਕਾਲ ਏਵਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍, ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਦਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਯਰ੍ਤੌ ਸ਼ੀਤੇ ਸਤਿ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਮੇਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਯਥਾ- ਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਾਦੇਵਾਤ੍ਰ ਹਿ ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਂ ਭੋਜਨਂ ਸਮੁਪਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੬/੩੬)- "ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਕੁਲੇਹਨਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼ੀਤੇ ਭੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਨਿਲਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ" ਇਤਿ|

Adhikarana uShNaSItAmbusnAnaviShayaH (17) · Śloka 17

ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾਧਃਕਾਯਸ੍ਯ ਪਰਿਸੇਕੋ ਬਲਾਵਹਃ| ਤੇਨੈਵ ਤੂਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਯ ਬਲਹਤ੍ਕੇਸ਼ਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍||੧੭||

ਸ੦-ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਅਧਃਕਾਯਸ੍ਯ ਪਰਿਸੇਕੋ ਬਲਾਵਹਃ- ਪ੍ਰਾਣਕਤ੍| ਤੇਨੈਵੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨੈਵ, ਉਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਸ੍ਯ- ਸ਼ਿਰਸਃ, ਪਰਿਸੇਕੋ ਵਿਧੀਯਮਾਨਃ ਕੇਸ਼ਚਕ੍ਸੁਸਾਂ ਬਲਹਤ੍| ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਮਾਹਾਰ ਏਵ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ਕੇਸ਼ਚਕ੍ਸੁਸਾਮਿਤ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ|

Adhikarana snAnaniShedhaH (18) · Śloka 18

ਸ੍ਨਾਨਂ ਯੇਸਾਮਪਥ੍ਯਮ੍, ਤਾਨ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ ਸ੍ਨਾਨਮਰ੍ਦਿਤਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯਕਰ੍ਣਰੋਗਾਤਿਸਾਰਿਸੁ| ਆਧ੍ਮਾਨਪੀਨਸਾਜੀਰ੍ਣਭੁਕ੍ਤਵਤ੍ਸੁ ਚ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍||੧੮||

ਸ੦-ਨੇਤ੍ਰੇ ਚਾਸ੍ਯਂ ਚ ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਤਤ੍ਰ ਰੋਗਾਃ| ਅਰ੍ਦਿਤਂ ਚ ਨੇਤ੍ਰਾਸ੍ਯਕਰ੍ਣਰੋਗਾਸ਼੍ਚਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਤੇ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਤੇਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਮਹਿਤਮ੍| ਏਵਂ ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਆਧ੍ਮਾਨਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਸ੍ਤਤੋ ਮਤੁਪ੍| ਤੇਨ ਆਧ੍ਮਾਨਵਤ੍ਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਪਿ|

Adhikarana jIrNe hitaBojanamvegodIrNadhAraNaniShedhaH vyAdhyupeScAniShedhaH (19) · Śloka 19

ਜੀਰ੍ਣੋ ਹਿਤਂ ਮਿਤਂ ਚਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨ ਵੇਗਾਨੀਰਯੇਦ੍ਬਲਾਤ੍| ਨ ਵੇਗਿਤੋਨ੍ਯਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਜਿਤ੍ਵਾ ਸਾਧ੍ਯਮਾਮਯਮ੍||੧੯||

ਸ੦-ਜੀਰ੍ਣੇ- ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਰਿਣਤੇ ਪੂਰ੍ਵ ਆਹਾਰੇ, ਅਦ੍ਯਾਤ੍- ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਕਿਮਦ੍ਯਾਤ੍ ? ਹਿਤਂ- ਪਥ੍ਯਮ੍| ਮਿਤਂ- ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਪਥ੍ਯਮਪਿ ਹ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਹੀਨਮਾਤ੍ਰਂ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਂ ਦੋਸਾਯ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਤੋ ਮਿਤਮ੍| ਨ ਵੇਗਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੋ ਵੇਗਾਨਨੁਨ੍ਮੁਖੀਭੂਤਾਨ੍ ਬਲਾਨ੍ਨੈਰਯੇਨ੍ਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਨ ਵੇਗਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਞ੍ਜਾਤਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵੇਗਸ੍ਤਮਕਤ੍ਵਾ ਨਾਨ੍ਯਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਾਜਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਸਾਧ੍ਯਃ, ਤਂ ਰੋਗਮਜਿਤ੍ਵਾ ਨਾਨ੍ਯਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸ ਹ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਿਤੋ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯੋਸਾਧ੍ਯੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾਧ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਾਦਸਾਧ੍ਯਾਮਯਂ ਪ੍ਰਤਿ ਯਤ੍ਨੋ ਨ ਕਾਰ੍ਯਃ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨੈਸ੍ਫਲ੍ਯਾਦਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ|

Adhikarana dharmaprAdhAnyam (20) · Śloka 20

ਸੁਖਾਰ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਮਤਾਃ ਸਰ੍ਵਾਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯਃ| ਸੁਖਂ ਚ ਨ ਵਿਨਾ ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਰ੍ਮਪਰੋ ਭਵੇਤ੍||੨੦||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਮਸ਼ੇਸਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ, ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੁਖਾਰ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯਃ- ਕਰ੍ਮਾਣਿ, ਮਤਾਃ- ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਾਃ| ਸੁਖਂ ਚ ਸ਼ਰ੍ਮਾਖ੍ਯਂ, ਧਰ੍ਮਾਦ੍ਵਿਨਾ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਧਰ੍ਮਪਰੋ- ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਃ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਧਰ੍ਮਾਦਿਤਿ "ਪਥਗ੍ਵਿਨਾ" ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਮੀ|

Adhikarana mitrAmitrANAM svIkAraparityAgau (21) · Śloka 21

ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਸੇਵੇਤੇਤਰਦੂਰਗਃ| |੨੧|

ਸ੦-ਕਲ੍ਯਾਣੇ- ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਿ, ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ- ਸਹਾਯਾਃ, ਉਪਦੇਸ਼ਾਦਿਨਾ ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਰਾਣਿ, ਤਾਨਿ ਭਕ੍ਤ੍ਯਾ- ਅਦਮ੍ਭਮਤਿਃ ਸਨ੍, ਭਜੇਤ੍| ਇਤਰਾਣਿ- ਕਲ੍ਯਾਣਮਿਤ੍ਰਾਪੇਕ੍ਸਯੇਤਰਾਣਿ ਪਾਪਮਿਤ੍ਰਾਣਿ, ਤੇਭ੍ਯੋ ਦੂਰਗਸ੍ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਨਪਰਃ| ਤਤ੍ਸਙ੍ਗੋ ਹਿ ਦਸ੍ਟਾਦਸ੍ਟਾਨਰ੍ਥਕਰਃ| ਦੂਰਗ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ "ਅਨ੍ਤਾਤ੍ਯਨ੍ਤਾਧ੍ਵਦੂਰਪਾਰਸਰ੍ਵਾਨਨ੍ਤੇਸੁ ਡਃ" ਇਤਿ ਡਃ|

Adhikarana hiMsAdipApaniShedhaH (21-22) · Śloka 22

| ਹਿਂਸਾਸ੍ਤੇਯਾਨ੍ਯਥਾਕਾਮਂ ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ ਪਰੁਸਾਨਤੇ||੨੧|| ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਲਾਪਂ ਵ੍ਯਾਪਾਦਮਭਿਧ੍ਯਾਂ ਦਗ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍| ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਦਸ਼ਧਾ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨਸੈਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੨੨||

ਸ੦-ਹਿਂਸਾ- ਪ੍ਰਾਣ੍ਯੁਪਘਾਤਃ, ਸ੍ਤੇਯਂ- ਚੌਰ੍ਯਮ੍, ਅਨ੍ਯਥਾਕਾਮੋ- ਨਿਸਿਦ੍ਧਕਾਮਸੇਵਾ ਪਸ਼ੁਸ੍ਤ੍ਰੀਗੁਰੁਦਾਰਗਮਨਾਦਿ, ਏਤਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਾਯਿਕਂ ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਮ| ਪੈਸ਼ੁਨ੍ਯਂ- ਪਰੇਸਾਂ ਭੇਦਕਦ੍ਵਚਨਮ੍, ਪਰੁਸਮਮਦੁਵਚਨਮ੍, ਅਨਤਸਤ੍ਯਵਚਨਮ੍, ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਾਲਾਪੋਸਮ੍ਬਦ੍ਧਪ੍ਰਲਪਨਮ੍, ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮੇਤਦ੍ਵਾਚਿਕਮ੍| ਵ੍ਯਾਪਾਦਃ- ਪ੍ਰਾਣ੍ਯੁਪਘਾਤਚਿਨ੍ਤਾ, ਅਭਿਧ੍ਯਾ- ਪਰਗੁਣਾਦ੍ਯਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ, ਵਿਸਯਸ੍ਪਹਾ ਵਾ. ਦਗ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਂ- ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਦਸ੍ਟਿਵੈਪਰੀਤ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤਿਕਤ੍ਵਾਦਿ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਮੇਤਨ੍ਮਾਨਸਮ੍| ਤਦੇਤਦ੍ਧਿਂਸਾਦਿ ਦਸ਼ਧਾ ਪਾਪਂ ਕਰ੍ਮ ਕਾਯਵਾਙ੍ਮਨਸੈਸ੍ਤ੍ਯਜੇਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shaktito~avRutyAdyAnuvartanam (23) · Śloka 23

ਅਵਤ੍ਤਿਵ੍ਯਾਧਿਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾਨਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ| |੨੩|

ਸ੦-ਨ ਵਿਦ੍ਯਤੇ ਵਤ੍ਤਿਰ੍ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਵਤ੍ਤੀਨ੍| ਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ- ਯਥਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍, ਅਨੁਵਰ੍ਤੇਤ- ਅਨੁਕੂਲਂ ਗਚ੍ਛੇਤ੍| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਧਿਨਾ ਸ਼ੋਕੇਨ ਚਾਰ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ|

Adhikarana kITAdiShvAtmavaddarshanam (23) · Śloka 23

| ਆਤ੍ਮਵਤ੍ਸਤਤਂ ਪਸ਼੍ਯੇਦਪਿ ਕੀਟਪਿਪੀਲਿਕਮ੍||੨੩||

ਸ੦-ਕੀਟਾਨ੍ ਪਿਪੀਲਿਕਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਮਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਤੁਲ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮੁਤ ਸਾਧੂਨਸਾਧੂਂਸ਼੍ਚ| ਕੀਟਪਿਪੀਲਿਕਮਪ੍ਯਾਤ੍ਮਵਤ੍ਪਸ਼੍ਯੇਦਿਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਕੀਟਪਿਪੀਲਿਕਮਿਤਿ "ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵਃ" ਇਤ੍ਯੇਕਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana devAdyarcanam (24) · Śloka 24

ਅਰ੍ਚਯੇਦ੍ਦੇਵਗੋਵਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਨਪਾਤਿਥੀਨ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਦੇਵਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਦੇਵਾਦੀਨਰ੍ਚਯੇਤ੍| ਵਦ੍ਧਾਃ- ਜ੍ਞਾਨਵਦ੍ਧਾਃ ਸ਼ੀਲਤਪੋਵਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ| ਨਪੋ- ਰਾਜਾ| ਅਤਿਥਿਃ- ਅਸਮਾਨਗ੍ਰਾਮੀ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵਾਨ੍ਤੇ ਸਮੁਪਸ੍ਥਿਤਃ|

Adhikarana yAcakadveShaniShedhaH (24) · Śloka 24

| ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਨਾਰ੍ਥਿਨਃ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵਮਨ੍ਯੇਤ ਨਾਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੨੪||

ਸ੦-ਅਰ੍ਥਿਨੋ- ਯਾਚਕਾਨ੍, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇਨ ਵਿਮੁਖਾਨ੍ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਵਮਨ੍ਯੇਤ੍- ਨਾਵਮਾਨਯੇਤ੍| ਨ ਚ ਪਰੁਸਵਚਨਾਦਿਨਾ ਆਕ੍ਸਿਪੇਤ੍- ਪਰਿਭਵੇਤ੍|

Adhikarana paropakAraH (25) · Śloka 25

ਉਪਕਾਰਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸ੍ਯਾਦਪਕਾਰਪਰੇਪ੍ਯਰੌ| |੨੫|

ਸ੦-ਅਰੌ ਸ਼ਤ੍ਰਾਵਪਕਾਰਪਰੇਪਿ ਸਤ੍ਯੁਪਕਾਰਪ੍ਰਧਾਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਨੁ, ਰਿਪੁਰਪਕਾਰਕ ਏਵ, ਤਤ੍ਕਿਮਪਕਾਰਪਰ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨ| ਤਥਾ ਚ ਮਾਘਃ (ਸਰ੍ਗਃ ੨/੩੭)- "ਉਪਕਰ੍ਤ੍ਰਾਰਿਣਾ ਸਨ੍ਧਿਰ੍ਨ ਮਿਤ੍ਰੇਣਾਪਕਾਰਿਣਾ| ਉਪਕਾਰਾਪਕਾਰੌ ਹਿ ਲਕ੍ਸ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮੇਤਯੋਃ" ਇਤਿ| ਉਚ੍ਯਤੇ| ਨ ਹਿ ਸਰ੍ਵਦੈਵਾਰਿਰਪਕਾਰਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ਕਦਾਚਿਦੇਵ| ਹੇਤ੍ਵਾਦ੍ਯਧੀਨਤ੍ਵਾਦਪਕਾਰਕਾਰਿਤ੍ਵਸ੍ਯ| ਵਾਤਾਦਿਦੋਸਵਤ੍| ਯਥਾ- ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੋਸਾ ਦੂਸਣਸ੍ਵਭਾਵਾ ਅਪਿ ਸਨ੍ਤਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਕਾਰਕਾਰਿਤ੍ਵੇ ਸਮਰ੍ਥਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਕਦਾਚਿਨ੍ਨੈਵ| ਦੋਸਤ੍ਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤੇਸਾਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਪਕਾਰਪਰ ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਪਕਾਰਿਣ੍ਯੁਪਕਾਰਕਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਿਂ ਪੁਨਰੁਪਕਾਰਕ ਇਤ੍ਯਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana sampadAdau samacittatA, IrShyAniShedhaH (25) · Śloka 25

| ਸਮ੍ਪਦ੍ਵਿਪਤ੍ਸ੍ਵੇਕਮਨਾ, ਹੇਤਾਵੀਰ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਫਲੇ ਨ ਤੁ||੨੫||

ਸ੦-ਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁ ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਚੈਕਮਨਾਃ- ਸਮਚਿਤ੍ਤਃ| ਸਮ੍ਪਤ੍ਸੁ ਹਰ੍ਸੇਣ, ਵਿਪਤ੍ਸੁ ਵਿਸਾਦਾਦਿਨਾ, ਨ ਭਾਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹੇਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹੇਤੌ- ਕਾਰਣੇ, ਈਰ੍ਸ੍ਯੇਤ੍| ਯਥਾ- ਅਯਮੇਵਂ ਸ਼੍ਰੁਤਤ੍ਯਾਗਾਦਿਗੁਣਵਾਨ੍ ਕਸ੍ਮਾਤ੍, ਕਸ੍ਮਾਦਹਮਪ੍ਯੇਵਂ ਨ ਭਵੇਯਮ੍| ਫਲੇ ਨ ਤੁ- ਪਰਕੀਯੇ ਸ਼ੋਭਨੇ ਫਲੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਲਙ੍ਕਾਰਾਦਿਕੇ ਨੇਰ੍ਸ੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana BAShaNam (26) · Śloka 26

ਕਾਲੇ ਹਿਤਂ ਮਿਤਂ ਬ੍ਰੂਯਾਦਵਿਸਂਵਾਦਿ ਪੇਸ਼ਲਮ੍| |੨੬|

ਸ੦-ਕਾਲੇ- ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ, ਹਿਤਂ- ਪਥ੍ਯਮ੍, ਮਿਤਂ- ਨ ਬਹੁ, ਅਵਿਸਂਵਾਦਿ- ਸਤ੍ਯਮ੍, ਪੇਸ਼ਲਂ- ਮਨੋਜ੍ਞਂ, ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍|

Adhikarana sadvartanaprakAraH (26-27) · Śloka 27

| ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਭਾਸੀ, ਸੁਮੁਖਃ ਸੁਸ਼ੀਲਃ ਕਰੁਣਾਮਦੁਃ||੨੬|| ਨੈਕਃ ਸੁਖੀ, ਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧੋ, ਨ ਚ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਃ| |੨੭|

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਭਾਸੀ- ਪੂਰ੍ਵਾਲਾਪੀ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸੁਮੁਖੋ- ਗਤਭ੍ਰੁਕੁਟਿਃ| ਸੁਸ਼ੀਲਃ- ਸ਼ੋਭਨਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਤਥਾ, ਕਰੁਣਯਾ ਮਦੁਰਾਰ੍ਦ੍ਰਸਨ੍ਤਾਨੋ ਮਾਤੇਵ ਪੁਤ੍ਰੇ| ਏਕੋਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸਨ੍ਸੁਖੀ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ- ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਬ੍ਧੋ- ਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ, ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ- "ਮਾਯਾਚਾਰੇ ਮਾਯਯਾ ਵਰ੍ਤਿਤਵ੍ਯਮ੍" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ- ਮਿਤ੍ਰਸ੍ਵਜਨਾਦਿਸ੍ਵਪਿ, ਸ਼ਙ੍ਕਿਤੋਵਿਸ਼੍ਵਸ੍ਤੋ, ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤੇਸਾਂ ਵੈਮੁਖ੍ਯ- ਦੋਸਪ੍ਰਸਙ੍ਗਭਯਾਤ੍|

Adhikarana shatrutvAderaprakAshanam (27-28) · Śloka 28

| ਨ ਕਞ੍ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਰਿਪੁਮ੍||੨੭|| ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਨ੍ਨਾਪਮਾਨਂ ਨ ਚ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਤਾਂ ਪ੍ਰਭੋਃ| |੨੮|

ਸ੦-ਆਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਂ ਕਞ੍ਚਿਦਪਿ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਦ੍ਧਿਃ ਭੇਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਰਿਪੁਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਦੇਵ ਹੇਤੋਃ| ਅਪਮਾਨਂ- ਅਸਤ੍ਕਾਰਂ, ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਭੋਃ ਸ੍ਵਾਮਿਨਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਤਾਂ ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾਦਸੌ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਜਾਤਾਵਸਰੈਰ੍ਭੇਦਕੈਃ ਸੁਤਰਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹੀਕ੍ਰਿਯਤੇ|

Adhikarana lokaprakRutyanusAreNa vartanam (28-29) · Śloka 29

| ਜਨਸ੍ਯਾਸ਼ਯਮਾਲਕ੍ਸ੍ਯ ਯੋ ਯਥਾ ਪਰਿਤੁਸ੍ਯਤਿ||੨੮|| ਤਂ ਤਥੈਵਾਨੁਵਰ੍ਤੇਤ ਪਰਾਰਾਧਨਪਣ੍ਡਿਤਃ| |੨੯|

ਸ੦-ਜਨਸ੍ਯਾਸ਼ਯਮਾਲਕ੍ਸ੍ਯ- ਲੋਕਸ੍ਯ ਅਭਿਪ੍ਰਾਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯ, ਯੋ ਜਨੋ ਯਥਾ ਪਰਿਤੁਸ੍ਯਤਿ ਤਥਾ ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਦਾਨਪ੍ਰਿਯਵਚਨਾਦਿਨਾ ਤਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤਾਰਾਧਯੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ? ਪਰਾਰਾਧਨੇ ਪਣ੍ਡਿਤਸ੍ਤਜ੍ਜ੍ਞਃ|

Adhikarana indriyANAM lAlanapIDananiShedhaH (29) · Śloka 29

ਨ ਪੀਡਯੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਵ ਚੈਤਾਨ੍ਯਤਿ ਲਾਲਯੇਤ੍||੨੯||

ਸ੦-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ- ਰਸਨਾਦੀਨਿ, ਕਦਨ੍ਨਾਸ਼ਨਾਦਿਨਾ ਨ ਪੀਡਯੇਨ੍ਨ ਨਿਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਨ ਚੈਤਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਤਿ ਲਾਲਯੇਦਤਿਸ਼ਯੇਨ ਵਿਲਾਸਯੇਤ੍|

Adhikarana trivargashUnyakarmAnAramBaH (30) · Śloka 30

ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਨਾਰਮ੍ਭਂ ਭਜੇਤ੍ਤਂ ਚਾਵਿਰੋਧਯਨ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਾਕਾਮਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗਸ੍ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਃ, ਤੇਨ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ- ਰਹਿਤਂ, ਆਰਮ੍ਭਮੁਦ੍ਯਮਂ, ਨ ਭਜੇਤ੍- ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਥਂ ਭਜੇਤ੍ ? ਤਂ ਚ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਮਵਿਰੋਧਯਨ੍- ਪਰਸ੍ਪਰਮਬਾਧਯਨ੍|

Adhikarana sarvadharmaiShu madhyamamArgAnuvartanam nIcaromatvAdikam (30) · Śloka 30

| ਅਨੁਯਾਯਾਤ੍ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੇਸੁ ਮਧ੍ਯਮਾਮ੍||੩੦||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਧਰ੍ਮੇਸੁ ਮਧ੍ਯਮਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਮਨੁਯਾਯਾਤ੍- ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਾਚਾਰੇਸੁ ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਾਰ੍ਗਮਨੁਵਰ੍ਤੇਤ| ਨੈਕਤ੍ਰਾਸਕ੍ਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana nIcaromatvAdikam snAnashIlAdiH (31) · Śloka 31

ਨੀਚਰੋਮਨਖਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੁਰ੍ਨਿਰ੍ਮਲਾਙ੍ਘ੍ਰਿਮਲਾਯਨਃ| ਸ੍ਨਾਨਸ਼ੀਲਃ ਸੁਸੁਰਭਿਃ ਸੁਵੇਸੋਨੁਲ੍ਬਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ||੩੧||

ਸ੦-ਨੀਚਾਨ੍ਯਦੀਰ੍ਘਾਣਿ ਰੋਮਨਖਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰੂਣਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਭੂਤੋ ਭਵੇਤ੍| ਰੋਮਾਣਿ- ਬਾਹੂਰੁਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਰੋਮਾਣਿ ਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਥਾ ਚ "ਹਸੇਰ੍ਲੋਮਸੁ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰੇ ਵਿਵਤਮ੍- 'ਲੋਮਾਨਿ ਮੂਰ੍ਧਜਾਨ੍ਯਙ੍ਗਜਾਨਿ ਚੇਹ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ' ਇਤਿ| ਨੀਚਲੋਮਾਦਿਕਫਲਂ ਚ ਮੁਨਿਨੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੫/੯੬)- "ਪੌਸ੍ਟਿਕਂ ਧਨ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਸ਼ੁਚਿ ਰੂਪਵਿਰਾਜਨਮ੍| ਕੇਸ਼ਲੋਮਨਖਾਦੀਨਾਂ ਕਨ੍ਤਨਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਸਾਧਨਮ੍" ਇਤਿ| ਤਥਾਙ੍ਘ੍ਰੀ- ਪਾਦੌ| ਮਲਾਯਨਾਨਿ- ਘ੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਾਦੀਨਿ| ਨਿਰ੍ਮਲਾਨ੍ਯਙ੍ਘ੍ਰਿਮਲਾਯਨਾਨਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਚ ਫਲਮ੍ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੫/੯੫)-- "ਮੇਧ੍ਯਂ ਪਵਿਤ੍ਰਮਾਯੁਸ੍ਯਮਲਕ੍ਸ੍ਮੀਕਲਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਪਾਦਯੋਰ੍ਮਲਮਾਰ੍ਗਾਣਾਂ ਸ਼ੌਚਾਦਾਨਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਃ" ਇਤਿ| ਸ੍ਨਾਨਂ ਸ਼ੀਲਯਤੀਤਿ ਸ੍ਨਾਨਸ਼ੀਲੋ- ਨਿਤ੍ਯਸ੍ਨਾਯੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸੁਸੁਰਭਿਃ- ਸੁਗਨ੍ਧਿਃ| ਸ਼ੋਭਨੋ ਜੀਰ੍ਣਮਲਿਨਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਵਿਵਰ੍ਜਿਤੋ ਵੇਸੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸੁਵੇਸਃ| ਅਨੁਲ੍ਬਣੋਨੁਦ੍ਧਤਃ, ਸ ਚਾਸਾਵੁਜ੍ਜ੍ਵਲਸ਼੍ਚਾਨੁਲ੍ਬਣੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ| ਅਨੁਦ੍ਧਤਵੇਸਃ ਉਜ੍ਜ੍ਵਲਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana ratnAdidhAraNam (32) · Śloka 32

ਧਾਰਯੇਤ੍ਸਤਤਂ ਰਤ੍ਨਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਤ੍ਰਮਹੌਸਧੀਃ| |੩੨|

ਸ੦- ਧਾਰਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਤ੍ਨਾਨਿ- ਮਣਯੋ ਵਜ੍ਰਪਦ੍ਮਰਾਗਾਦਯਃ| ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਰਾਜਿਤਾਦਿਃ| ਮਹੌਸਧਿਃ- ਸਹਦੇਵ੍ਯਾਦਿਕਾ| ਰਤ੍ਨਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਰਤ੍ਨਾਦੀਰ੍ਬਾਹੁਗ੍ਰੀਵਾਦਿਸੁ, ਸਤਤਂ- ਸਦੈਵ, ਧਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana sa~jcAraprakAraH (32) · Śloka 32

| ਸਾਤਪਤ੍ਰਪਦਤ੍ਰਾਣੋ ਵਿਚਰੇਦ੍ਯੁਗਮਾਤ੍ਰਦਕ੍||੩੨||

ਸ੦-ਯੁਗਮਾਤ੍ਰਦਗ੍ਵਿਚਰੇਦ੍ਭ੍ਰਮੇਤ੍| ਯੁਗਂ- ਹਸ੍ਤਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍, ਤਤ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਃ ਸ ਏਵਮ੍| ਏਵਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਸਮ੍ਮੁਖਮਾਗਚ੍ਛਦ੍ਭਿਰ੍ਗਵਾਸ਼੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਨੋਪਦ੍ਰੂਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸਹਾਤਪਤ੍ਰੇਣ- ਛਤ੍ਰੇਣ, ਪਦਤ੍ਰਾਣੇਨ- ਪਦਾਧਾਰਪਰ੍ਯਾਯੇਣ, ਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ ਏਵਮ੍| ਪਾਦਤ੍ਰਚ੍ਛਤ੍ਰਯੋਸ਼੍ਚ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ- "ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਯ ਖੁਡਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍| ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਂ ਪਾਦਤ੍ਰਂ ਬਲਦਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਰਕ੍ਸਣਮ੍| ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰਹਿਤਂ ਛਤ੍ਰਂ ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਤਪਾਪਹਮ੍" ਇਤਿ|

Adhikarana nishi sa~jcAre visheShaH (33) · Śloka 33

ਨਿਸ਼ਿ ਚਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਦਣ੍ਡੀ ਮੌਲੀ ਸਹਾਯਵਾਨ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਰਾਤ੍ਰੌ ਚਾਤ੍ਯਯਿਕੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਦਣ੍ਡੀ ਸਨ੍ ਵਿਚਰੇਤ੍| ਦਣ੍ਡੇਨ ਸਰ੍ਪਾਦੀਨਾਮੁਤ੍ਤ੍ਰਾਸਮਪਿ ਚੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚਿ.ਅ.੨੪/੭੬)- "ਸ਼ੁਨਃ ਸਰੀਸਪਵ੍ਯਾਲਵਿਸਾਣਿਭ੍ਯੋ ਭਯਾਪਹਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਸ੍ਖਲਨਦੋਸਘ੍ਨਂ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸਤ੍ਵੋਤ੍ਸਾਹਬਲਸ੍ਥੈਰ੍ਯਧੈਰ੍ਯਵੀਰ੍ਯਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਕਰਂ ਚਾਪਿ ਭਯਘ੍ਨਂ ਦਣ੍ਡਧਾਰਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ ਚ (ਚਰਕੇ ਸੂ.ਅ.੫/੯੯)- "ਸ੍ਖਲਤਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਨਂ ਸ਼ਤ੍ਰੂਣਾਂ ਚ ਨਿਸੂਦਨਮ੍| ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਨਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਭਯਘ੍ਨਂ ਦਣ੍ਡਧਾਰਣਮ੍" ਇਤਿ| ਮੌਲੀਸ਼ਿਰੋਵੇਸ੍ਟਨਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਨੇਨੋਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਪਤਤਾਂ ਪਤਙ੍ਗਕੀਟਾਦਿਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਰਕ੍ਸਾ| ਤਥਾ, ਸਹਾਯਵਾਨ੍| ਅਨੇਨਾਪਿ ਚਿਤ੍ਤਾਵਸ੍ਟਮ੍ਭਃ| ਦਣ੍ਡਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ "ਅਤ ਇਨਿਠਨੌ" ਇਤਿ ਇਨਿਃ, ਮੌਲਿਸ਼ਬ੍ਦਾਚ੍ਚ ਵ੍ਰੀਹ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਾਕਤਿਗਣਤ੍ਵਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਆਤ੍ਯਯਿਕ ਇਤਿ| ਅਤ੍ਯਯਃ- ਕਚ੍ਛ੍ਰਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਮਿਤ੍ਯਧ੍ਯਾਤ੍ਮਾਦਿਤ੍ਵਾਠ੍ਠਞ੍|

Adhikarana caityAdicchhAyAdyAkramaNaniShedhaH (33-34) · Śloka 34

| ਚੈਤ੍ਯਪੂਜ੍ਯਧ੍ਵਜਾਸ਼ਸ੍ਤਚ੍ਛਾਯਾਭਸ੍ਮਤੁਸਾਸ਼ੁਚੀਨ੍||੩੩|| ਨਾਕ੍ਰਾਮੇਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਲੋਸ੍ਟਬਲਿਸ੍ਨਾਨਭੁਵੋ ਨ ਚ| |੩੪|

ਸ੦-ਚੈਤ੍ਯੋ- ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦੇਵਤਾਧਿਸ੍ਠਿਤੋ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੋ ਵਕ੍ਸਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਬੁਦ੍ਧਾਲਯ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਪੂਜ੍ਯੋ- ਗੁਰੁਪਿਤ੍ਰਾਦਿਃ| ਧ੍ਵਜਸ਼੍ਚਿਹ੍ਨਮ੍| ਅਸ਼ਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਾਦਯਃ, ਅਸ਼ਸ੍ਤਮਮਙ੍ਗਲ੍ਯਂ ਵਸ੍ਤੁ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਏਸਾਂ ਛਾਯਾਮ੍| ਤਥਾ, ਭਸ੍ਮ-ਭੂਤਿਃ| ਤੁਸੋ- ਧਾਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਵਕ੍| ਅਸ਼ੁਚਿਰ੍ਵਿਟ੍, ਯਦ੍ਵਾ ਉਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਵਸ੍ਤੁ| ਤਦੇਤਨ੍ਨਾਕ੍ਰਾਮੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ- ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਪਾਸਾਣਾਕਤਿਰ੍ਮਤ੍ਖਣ੍ਡਿਕਾ| ਤਥਾ, ਲੋਸ੍ਟਂ- ਮਤ੍ਪਿਣ੍ਡਾਦਿਖਣ੍ਡਃ| ਬਲਿਰ੍ਦੇਵਤਾਦ੍ਯਰ੍ਚਨਮ੍| ਸ੍ਨਾਨਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਬਲਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਨਂ ਚ ਬਲਿਸ੍ਨਾਨੇ, ਤਯੋਰ੍ਭੁਵੌ ਬਲਿਸ੍ਨਾਨਭੁਵੌ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਚ ਲੋਸ੍ਟਂ ਚ ਬਲਿਸ੍ਨਾਨਭੁਵੌ ਚ ਤਾ ਨਾਕ੍ਰਾਮੇਤ੍|

Adhikarana bAhuByAM nadItaraNaniShedhAdi (34-35) · Śloka 35

| ਨਦੀਂ ਤਰੇਨ੍ਨ ਬਾਹੁਭ੍ਯਾਂ, ਨਾਗ੍ਨਿਸ੍ਕਨ੍ਧਮਭਿਵ੍ਰਜੇਤ੍||੩੪|| ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਨਾਵਂ ਵਕ੍ਸਂ ਚ ਨਾਰੋਹੇਦ੍ਦੁਸ੍ਟਯਾਨਵਤ੍| |੩੫|

ਸ੦- ਨਦੀਂ- ਤਰਙ੍ਗਿਣੀਂ, ਦੋਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਨ ਤਰੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਕਨ੍ਧਮਭਿ- ਅਗ੍ਨਿਰਾਸ਼ੇਰਭਿਮੁਖਂ, ਨ ਵ੍ਰਜੇਤ੍| ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਾ ਚਾਸੌ ਨੌਸ਼੍ਚ ਤਾਂ, ਨਾਰੋਹੇਨ੍ਨੋਚ੍ਚਲੇਤ੍| ਸਨ੍ਦਿਗ੍ਧਾਯਾਃ ਸ਼ਿਥਿਲਬਨ੍ਧਨਤ੍ਵਾਜ੍ਜਰ੍ਜਰਤ੍ਵਾਦਤਿਭਾਰਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ਪਾਰਗਮਨਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹਃ| ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਵਕ੍ਸਂ ਚ ਨਾਰੋਹੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਦੁਸ੍ਟਯਾਨਵਤ੍| ਯਥਾ ਦੁਸ੍ਟਯਾਨਮਸ਼੍ਵਾਦਿਕਂ ਨਾਰੋਹੇਤ੍ ਤਥੇਤਿ| ਦੁਸ੍ਟਯਾਨਾਰੋਹਣਮਪਿ ਚੋਕ੍ਤਯਾਨਯਾ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍|

Adhikarana kShutyAdikaraNaprakAraH (35) · Śloka 35

| ਨਾਸਂਵਤਮੁਖਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੁਤਿਹਾਸ੍ਯਵਿਜਮ੍ਭਣਮ੍||੩੫||

ਸ੦-ਨਾਸਂਵਤਾਸ੍ਯਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਹਸ੍ਤਾਦਿਨਾ ਮੁਖਂ ਪਿਧਾਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੁਤਿਃ- ਛਿਕ੍ਕਾ, ਹਾਸ੍ਯਂ- ਹਸਨਮ੍, ਵਿਜਮ੍ਭਣਂ- ਜਮ੍ਭਿਕਾ, ਏਸਾਂ ਸਮਾਹਾਰਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ|

Adhikarana nAsAvikoShaNaniShedhAdi (36) · Śloka 36

ਨਾਸਿਕਾਂ ਨ ਵਿਕੁਸ੍ਣੀਯਾਨ੍ਨਾਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਲਿਖੇਦ੍ਭੁਵਮ੍| ਨਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟੇਤ ਵਿਗੁਣਂ, ਨਾਸੀਤੋਤ੍ਕਟਕਸ਼੍ਚਿਰਮ੍||੩੬||

ਸ੦-ਨਾਸਾਂ ਨ ਵਿਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਮਲੋਤ੍ਸਾਰਣਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਕਾਰ੍ਯਮੇਵ, ਇਤਿ ਵਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਅਕਸ੍ਮਾਤ੍- ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ, ਭੁਵਂ- ਪਥ੍ਵੀਂ, ਨ ਵਿਲਿਖੇਤ੍- ਨੋਤ੍ਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਅਙ੍ਗੈਰ੍ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਦਿਭਿਃ, ਵਿਗੁਣਂ- ਅਨਨੁਗੁਣਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ, ਨ ਚੇਸ੍ਟੇਤ- ਨ ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯੇਤ| ਉਤ੍ਕਟਕਂ ਸ੍ਥਿਤਮਵਸ੍ਥਾਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍ਭੂਤੋ ਨਾਸੀਤ| ਚਿਰਂ ਚ ਤਿਸ੍ਠੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਰ੍ਸ਼ੋਰੋਗਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤੇਃ|

Adhikarana SramAtprAgdohavAkceShTAH (37) · Śloka 37

ਦੇਹਵਾਕ੍ਚੇਤਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ਼੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਜਾਨੁਸ਼੍ਚਿਰਂ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍|੩੭|

ਸ੦-ਦੇਹਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਏਸਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸ਼੍ਰਮਾਤ੍ਖੇਦਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਤਾਵਦ੍ਧਨੁਰਾਕਰ੍ਸਾਦਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਵਨ੍ਨਾਤੀਵ ਸ਼੍ਰਮਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਊਰ੍ਧ੍ਵੇ ਜਾਨੁਨੀ ਯਸ੍ਯ ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਜਾਨੁਸ਼੍ਚਿਰਂ ਨਾਸੀਤ|

Adhikarana rAtrau drumAdisevananiShedhaH,sUnAdisevananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

ਨਕ੍ਤਂ ਸੇਵੇਤ ਨ ਦ੍ਰੁਮਮ੍||੩੭|| ਤਥਾ ਚਤ੍ਵਰਚੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਥਸੁਰਾਲਯਾਨ੍| ਸੂਨਾਟਵੀਸ਼ੂਨ੍ਯਗਹਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਨਿ ਦਿਵਾਪਿ ਨ||੩੮||

ਸ੦-ਨਕ੍ਤਂ- ਰਾਤ੍ਰੌ, ਦ੍ਰੁਮਂ- ਤਰੁਂ, ਨ ਸੇਵੇਤ| ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਕੀਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦਾਦਿਪਾਤਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਚਤ੍ਵਰਂ- ਤ੍ਰਿਪਥਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ- "ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਨਗਰਨਿਵਾਸਿਨੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਵਾ ਸਮੇਤ੍ਯ ਨਾਨਾਵਿਧਾਃ ਕਥਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ, ਸ ਚਤ੍ਵਰ ਉਚ੍ਯਤੇ"| ਚੈਤ੍ਯਾਨ੍ਤਃ- ਚੈਤ੍ਯਸਮੀਪਮ੍, ਚਤੁਸ੍ਪਥਂ- ਮਾਰ੍ਗਚਤੁਸ੍ਟਯਸਙ੍ਗਮਃ, ਸੁਰਾਲਯੋ- ਦੇਵਗਹਮ੍, ਏਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਕ੍ਤਂ ਨ ਸੇਵੇਤ| ਸੂਨਾ- ਵਧਸ੍ਥਾਨਮ੍, ਅਟਵੀ- ਨਿਰ੍ਜਨੋ ਦੇਸ਼ਃ, ਸ਼ੂਨ੍ਯਗਹਂ- ਉਜ੍ਜਟਂ ਭਵਨਮ੍, ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਂ- ਪਿਤਵਨਮ੍, ਏਤਾਨਿ ਦਿਵਾਪਿ ਨ ਸੇਵੇਤ| ਅਪਿ ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਤਰਾਮਸੇਵਨਮਾਹ|

Adhikarana udyadAdityadarshananiShedhAdi (39) · Śloka 39

ਸਰ੍ਵਥੇਕ੍ਸੇਤ ਨਾਦਿਤ੍ਯਂ, ਨ ਭਾਰਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਹੇਤ੍| ਨੇਕ੍ਸੇਤ ਪ੍ਰਤਤਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਦੀਪ੍ਤਾਮੇਧ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ||੩੯||

ਸ੦-ਆਦਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਥਾ- ਉਦ੍ਯਨ੍ਤਮਸ੍ਤਂ ਯਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਗਤਮੁਪਰਕ੍ਤਂ ਵਾ, ਨੇਕ੍ਸੇਤ| ਤਥਾ, ਭਾਰਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਨ ਚ ਵਹੇਨ੍ਨ ਨਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਤਤਂ- ਅਨਵਰਤਂ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਵਸ੍ਤੁ ਨੇਕ੍ਸੇਤ| ਦੀਪ੍ਤਂ ਚਾਮੇਧ੍ਯਂ ਚਾਪ੍ਰਿਯਂ ਚ ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਤਤਂ ਨੇਕ੍ਸੇਤ| ਨਨੁ, ਤਰ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨੇਕ੍ਸੇਤੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕੋਰ੍ਥਃ ? ਯਤੋ ਰਵਿਰਪਿ ਦੀਪ੍ਤਃ, ਦੀਪ੍ਤਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਾਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਨਿਸੇਧਃ ਸਿਦ੍ਧਃ| ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵੈਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰਮਾਦਿਤ੍ਯਂ ਨੇਕ੍ਸੇਤ| ਦੀਪ੍ਤਂ ਤ੍ਵਨਵਰਤਂ ਨੇਕ੍ਸੇਤੇਤਿ|

Adhikarana madyavikrayAdiniShedhaH (40) · Śloka 40

ਮਦ੍ਯਵਿਕ੍ਰਯਸਨ੍ਧਾਨਦਾਨਾਦਾਨਾਨਿ ਨਾਚਰੇਤ੍| |੪੦|

ਸ੦-ਵਿਕ੍ਰਯੋ- ਵਿਨਿਮਯਃ, ਇਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਮਧੁਨੇਦਂ ਦੀਯਤ ਇਤਿ| ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ ਯੇਨ ਤਤ੍ਸਨ੍ਧਾਨਮ੍- ਅਨੇਕਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਭਾਰੋ ਯੇਨ ਤਤ੍- ਮਦ੍ਯਂ ਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣੇਨ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ| ਦਾਨਂ- ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਤ੍ਵਨਿਵਤ੍ਤਿਃ ਪਰਸ੍ਵਤ੍ਵਾਪਾਦਾਨਮ੍| ਆਦਾਨਂ- ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮੇਵ ਪਰਸ੍ਮਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਤੋ ਮਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਸ੍ਟੀਸਮਾਸਃ| ਮਦ੍ਯਵਿਕ੍ਰਯਾਦੀਨਿ ਨਾਚਰੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਜਵਿਸਯਂ ਚੈਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤੁ ਨਿਸੇਧਾਤ੍ ਕ੍ਰਯਾਦਿਵ੍ਯਵਹਾਰੋਚ੍ਛੇਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana purovAtAdityAgAdi (40-44) · Śloka 44

| ਪੁਰੋਵਾਤਾਤਪਰਜਸ੍ਤੁਸਾਰਪਰੁਸਾਨਿਲਾਨ੍||੪੦|| ਅਨਜੁਃ ਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਕਾਸਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਨਮੈਥੁਨਮ੍| ਕੂਲਛਾਯਾਂ ਨਪਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਲਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਵਿਸਾਣਿਨਃ||੪੧|| ਹੀਨਾਨਾਰ੍ਯਾਤਿਨਿਪੁਣਸੇਵਾਂ ਵਿਗ੍ਰਹਮੁਤ੍ਤਮੈਃ| ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ਵਭ੍ਯਵਹਾਰਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਵਪ੍ਨਾਧ੍ਯਯਨਚਿਨ੍ਤਨਮ੍||੪੨|| ਸ਼ਤ੍ਰੁਸਤ੍ਰਗਣਾਕੀਰ੍ਣਗਣਿਕਾਪਣਿਕਾਸ਼ਨਮ੍| ਗਾਤ੍ਰਵਕ੍ਤ੍ਰਨਖੈਰ੍ਵਾਦ੍ਯਂ ਹਸ੍ਤਕੇਸ਼ਾਵਧੂਨਨਮ੍||੪੩|| ਤੋਯਾਗ੍ਨਿਪੂਜ੍ਯਮਧ੍ਯੇਨ ਯਾਨਂ ਧੂਮਂ ਸ਼ਵਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| ਮਦ੍ਯਾਤਿਸਕ੍ਤਿਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਭਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੪||

ਸ੦-ਤ੍ਯਜੇਦਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ| ਪੁਰਃਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾਤਾਤਪਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪੁਰੋਵਾਤਃ- ਪੂਰ੍ਵਦਿਗਾਗਤੋ ਵਾਤਃ| ਪੁਰ ਆਤਪਃ- ਪੂਰ੍ਵਾਤਪਃ| ਪੁਰੋਵਾਤਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਨਜੁਃ- ਵਿਸਮਸ੍ਥਿਤਸ਼ਰੀਰਃ, ਕ੍ਸਵਥ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਸਟ੍ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਨਜ੍ਵਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮਿਤਿ ਕੇਚਿਹ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਅਨ੍ਨਮਤ੍ਰ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਿ| ਕੂਲਂ- ਵਪ੍ਰਃ, ਤਚ੍ਛਾਯਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਤਿਸ੍ਠਤਸ੍ਤਤ੍ਪਾਤਾਦ੍ਭਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਨਪਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ- ਰਾਜ੍ਞੋਪ੍ਰਿਯਂ, ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਵ੍ਯਾਲੋ- ਦੁਸ੍ਟਹਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਃ, ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਣਃ- ਸਰ੍ਪਾਦ੍ਯਾਃ, ਵਿਸਾਣਿਨੋ- ਗਵਾਦ੍ਯਾਃ, ਤਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਹੀਨਾਃ- ਕੁਲਸ਼ੀਲਵਿਤ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਨ੍ਯੂਨਾਃ, ਅਨਾਰ੍ਯਾਃ- ਅਸਾਧਵਃ, ਅਤਿਨਿਪੁਣਾਃ- ਅਤਿਗਣਨਾਪਰਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਸੇਵਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਉਤ੍ਤਮੈਰਿਤਿ ਸਹਾਰ੍ਥੇ ਗਮ੍ਯਮਾਨੇ ਤਤੀਯਾ| ਉਤ੍ਤਮੈਃ ਸਹ ਵਿਗ੍ਰਹਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਸ੍ਵਭ੍ਯਵਹਾਰਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸ਼ਤ੍ਰੁਸਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਤ੍ਰ੍ਵਸ਼ਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸਤ੍ਰਂ- ਯਜ੍ਞਃ, ਤਸ੍ਯਾਸ਼ਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤ੍ਵਿਜਾਦੀਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਹਿ ਤਦਸ਼ਨਂ ਨਿਸੇਧਤਿ| ਤਥਾ ਹਿ- "ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਤੇ ਤਦੁਦ੍ਭੂਤਪਾਪੋਪਸ਼ਮਨੀਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ"| ਗਣਾਃ- ਕਥਕਚਾਰਣਾਦਯਃ, ਤੈਰਾਕੀਰ੍ਣਂ- ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮਸ਼ਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਗਣਿਕਾ- ਵੇਸ਼੍ਯਾ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧ੍ਯਸ਼ਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਦਸ਼ਨਾਦ੍ਧਿ ਤਪ੍ਤਾਪਸਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਣਿਕਃ- ਪਣੋਪਜੀਵੀ, ਇਤਰਵਣਿਗਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| (ਤਥਾ ਹਿ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ, ੩)- "ਗਣਾਰਿਗਣਿਕਾਸਤ੍ਰਧੂਰ੍ਤਾਨਾਂ ਪਣਿਨਾਂ ਨ ਚ " ਇਤਿ|) ਪਣਿਕਾ ਇਤਿ "ਨੌਦ੍ਵ੍ਯਚਸ੍ਠਨ੍" ਇਤਿ ਠਨ੍| ਪਣਿਕੋ ਹਿ ਪਾਪੀਯਾਨ੍ਨਿਨ੍ਦ੍ਰਿਤਪਣ੍ਯਾਦਿਵਿਕ੍ਰੀਣਾਨਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਹੇਤੋਃ| ਗਾਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ-ਅਙ੍ਗਾਨਿ, ਤੈਸ੍ਤਥਾ ਵਕ੍ਤ੍ਰੇਣ ਨਖੈਸ਼੍ਚ ਵਾਦ੍ਯਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਹਸ੍ਤਾਵਧੂਨਨਂ ਕੇਸ਼ਾਵਧੂਨਨਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| (ਅਵਧੂਨਨਂ-ਕਮ੍ਪਨਮ੍|) ਤੋਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਤੋਯਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇਨ ਯਾਨਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਨ ਯਾਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਵਮਗ੍ਨ੍ਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇਨ| ਤਥਾ, ਪੂਜ੍ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇਨ| ਸਮਾਸਕਰਣਾਤ੍ਤੋਯਾਗ੍ਨ੍ਯੋਸ੍ਤੋਯਪੂਜ੍ਯਯੋਰਗ੍ਨਿਪੂਜ੍ਯਯੋਰਪਿ ਮਧ੍ਯੇਨ ਨ ਯਾਯਾਦਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਧੂਮਂ , ਸ਼ਵਾਸ਼੍ਰਯਂ-ਸ਼ਵੋਦ੍ਭੂਤਂ, ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਮਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਧ੍ਯੇਤਿਸਕ੍ਤਿਃ- ਅਤਿਸੇਵਾ, ਤਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ-ਯੋਸਾਸੁ, ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਭਂ-ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂ ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|

Adhikarana sarvaceShTAsu lokopadeShTRutvam (45) · Śloka 45

ਆਚਾਰ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਸੁ ਲੋਕ ਏਵ ਹਿ ਧੀਮਤਃ| ਅਨੁਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਮੇਵਾਤੋ ਲੌਕਿਕੇਰ੍ਥੇ ਪਰੀਕ੍ਸਕਃ||੪੫||

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਧੀਮਤੋ- ਬੁਦ੍ਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ, ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਸੁ- ਨਿਃ- ਸ਼ੇਸਵ੍ਯਾਪਾਰੇਸੁ, ਲੋਕ ਏਵਾਚਾਰ੍ਯਃ- ਉਪਦੇਸ੍ਟਾ, ਅਤਃ- ਅਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ, ਤਮੇਵ- ਲੋਕਮੇਵ, ਲੌਕਿਕੇਰ੍ਥੇ ਪਰੀਕ੍ਸਕਃ ਪੁਰੁਸੋਨੁਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ ਲੋਕੋ ਵ੍ਯਵਹਰਤਿ ਤਥਾ ਵ੍ਯਵਹ੍ਨਿਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana sadvratasvarUpam (46) · Śloka 46

ਆਰ੍ਦ੍ਰਸਨ੍ਤਾਨਤਾ ਤ੍ਯਾਗਃ ਕਾਯਵਾਕ੍ਚੇਤਸਾਂ ਦਮਃ| ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਰਾਰ੍ਥੇਸੁ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮਿਤਿ ਸਦ੍ਵ੍ਰਤਮ੍||੪੬||

ਸ੦-ਆਰ੍ਦ੍ਰਸਨ੍ਤਾਨਤਾ- ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵੇਸੁ ਕਪਾਲੁਤ੍ਵਮ੍| ਤ੍ਯਾਗੋ- ਦਾਨਮ੍| ਕਾਯਵਾਕ੍ਚੇਤਸਾ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦਮਃ- ਉਪਸ਼ਮਃ| ਪਰਾਰ੍ਥੇਸੁ- ਪਰਪ੍ਰਯੋਜਨੇਸੁ, ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਬੁਦ੍ਧਿਃ- ਯਥਾ ਅਯਮੇਵ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੋ ਯਃ ਪਰਾਰ੍ਥਃ, ਇਤ੍ਯੁਭਯਲੋਕਹਿਤਤ੍ਵਮ੍| ਇਤਿ- ਏਵਂਪ੍ਰਕਾਰਂ, ਸਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਸਮਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਤ੍ ਸ਼ੋਭਨਂ ਚ ਤਦ੍ਵ੍ਰਤਂ ਚ ਸਦ੍ਵ੍ਰਤਮ੍|

Adhikarana AcArAvahitatvam (47) · Śloka 47

ਨਕ੍ਤਂਦਿਨਾਨਿ ਮੇ ਯਾਨ੍ਤਿ ਕਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ| ਦੁਃਖਭਾਙ੍ਨ ਭਵਤ੍ਯੇਵਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ੍ਮਤਿਃ||੪੭||

ਸ੦-ਨਕ੍ਤਂਦਿਨਾਨਿ- ਰਾਤ੍ਰਿਦਿਨਾਨਿ, ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ- ਇਦਾਨੀਂ, ਕਥਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ- ਕੀਦਸ਼ਸ੍ਯ ਸਤਃ, ਮੇ- ਮਮ, ਯਾਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਸ੍ਮਤਿਃ ਸਨ੍ ਪੁਮਾਨ੍ ਦੁਃਖਭਾਕ੍ ਨ ਭਵਤਿ|

Adhikarana AcAraphalam (2) · Śloka 2

ਇਤ੍ਯਾਚਾਰਃ ਸਮਾਸੇਨ, ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਮਾਚਰਨ੍| ਆਯੁਰਾਰੋਗ੍ਯਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਯਸ਼ੋ ਲੋਕਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਨ੍||੪੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||

ਸ੦- ਇਤਿ- ਸਮਾਪ੍ਤੌ| ਸਮਾਸੇਨ- ਸਂਕ੍ਸੇਪੇਣ, ਤਾਵਦਯਮਾਚਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਃ| ਯਂ ਸਮਾਚਰਨ੍ਨਨੁਤਿਸ੍ਟਨ੍ (ਪੁਰੁਸਃ) ਆਯੁਰਾਦੀਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਥਾ, ਲੋਕਾਨ੍- ਭੂਰ੍ਭੁਵਃਸ੍ਵਃਪ੍ਰਭਤੀਨ੍, ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਾਨ੍- ਨਿਤ੍ਯਾਨ੍| ਨਨੁ, ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਤਃ ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਯ ਕਾਲਵਾਚਿਤ੍ਵਾਤ੍ "ਕਾਲਾਠ੍ਠਞ੍" ਇਤਿ ਠਞ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਥਾ, "ਅਵ੍ਯਯਾਨਾਂ ਚ ਸਾਯਮ੍ਪ੍ਰਾਤਿਕਾਦ੍ਯਰ੍ਥਮੁਪਸਂਖ੍ਯਾਨਮ੍" ਇਤਿ ਟਿਲੋਪਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਨੈਤਦਸ੍ਤਿ| "ਨਸ੍ਤਦ੍ਧਿਤੇ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸੂਤ੍ਰੇ ਹ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍- "ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਤੁ ਟਿਲੋਪੋ ਨੇਸ੍ਯਤੇ| ਕਾਲਾਦਿਤਿ ਯੋਗਵਿਭਾਗਾਚ੍ਚਾਣ੍" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਤਸ਼੍ਬ੍ਦੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਏਵੇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨||