2. dinacaryādhyāyaḥ

Adhikarana dinacaryAdhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதோ திநசர்யாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே)||௨||

ஸ௦-அதேதி ஸர்வேஷ்வத்யாயேஷு மங்கலார்தஃ| ததா அத இத்யாநந்தர்யே ப்ரஸ்துதாபிஸம்பந்தே வா| அதேத்யாதிஶப்தாநாஂ பூர்வாத்யாயே வர்ணித ஏவார்தஃ| மாங்கலிகோ ஹ்யாசார்யஃ ப்ரத்யத்யாயாரம்பே மங்கலார்தமதஶப்தஂ ப்ரயுங்க்தே| திநே திநே சர்யா திநசர்யா, திநஸ்ய வா சர்யா திநசர்யா| சரணஂ சர்யா| உபயலோகஹிதமாஹாரவிஹாரசேஷ்டிதமிதி யாவத், ப்ரதிதிநே யத்கர்தவ்யம்| திநசர்யா யஸ்மிந்நத்யாயேऽஸ்தீதி பூர்வவத் சப்ரத்யயமுத்பாத்ய தல்லோபே ப்ரகதிபாவத்வஂ ச ப்ரதிபாத்ய திநசர்யேதி நிஷ்பாத்யதே, தமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| நநு, ப்ரஸ்துதாதாயுஷ்காமீயாதத்யாயாதநந்தரஂ கோऽஸ்ய ஸம்பந்தஃ ?| உச்யதே| யஸ்மாதாயுஷ்காமேண புருஷேண யத்ப்ரதாநமாயுஷ்யஂ ததாஸேவ்யஂ ப்ரதமதஃ, ததந்வந்யாநி யாந்யாயுஷ்யாணி| அதஃ ப்ரதமஂ தாவதாசாரப்ரதாநேந பவிதவ்யம்| யதஃ, "ஆசாராதாயுர்லப்யதே" இத்யாசார்யாஃ| யத்யப்யத்ர ராத்ரிசர்யாऽபி விஹிதா, ததாபி ப்ராதாந்யாத்திநசர்யா அஸ்மிந்நத்யாயே நிர்திஷ்டா| அதோ திநசர்யாத்யாயோऽயமுச்யதே|

Adhikarana brAhme muhUrta utthAnam (1) · Śloka 1

அஸ்மிஂஸ்தந்த்ரே ஆயுஃபாலநஂ ப்ரகதம்| தத்விவிதம், ஸ்வஸ்தவத்தமாதுரவத்தஂ ச| தத்ர மங்கல்யத்வாத் ஸ்வல்பவக்தவ்யத்வாதாதுரோபயோகித்வாச்ச ஸ்வஸ்தவத்தமேவாதாவுச்யதே ப்ராஹ்மே முஹூர்த உத்திஷ்டேத்ஸ்வஸ்தோ ரக்ஷார்தமாயுஷஃ| |௧|

ஸ௦-ராத்ரேஶ்சதுர்தஶோ முஹூர்தோ ப்ராஹ்மோ முஹூர்தஃ, விஷுவதி ஸமராத்ரிஂதிவே காலே த்விகடிகோபலக்ஷணஃ| முஹூர்தஸ்ய சேஹ த்விகடிகோபலக்ஷணார்தத்வாத்ஸர்வஸ்மிந் காலே ராத்ரேஶ்சதுர்கடிகாவஶேஷே ஸமுத்தாநஂ கார்யமிதி ஸ்திதம்| (ஸ்வஸ்தோ-நீரோகஃ கல்யஃ| ஸ ஆயுஷோ யதோபசரிதஸ்ய ஜீவிதஸ்ய ரக்ஷார்தஂ ப்ராஹ்மே முஹூர்த உத்திஷ்டேதப்யுத்தாநஂ குர்யாத்| முஹூர்தோ-நாடிகாத்வயம்| ப்ரஹ்ம-ஜ்ஞாநஂ, ததர்தமத்யயநாத்யபி ப்ரஹ்ம, தஸ்ய யோக்யோ முஹூர்தோ ப்ராஹ்மஃ, பஶ்சிமயாமஸ்ய நாடிகாத்வயம்|) தஸ்மிந் ப்ராஹ்மே முஹூர்த உத்திஷ்டேத்| கிம்பூதஃ ? ஸ்வஸ்தோऽநாதுரஃ| (ஸுஶ்ருதே ஸூ.அ.௧௫/௪௮)- "ஸமதோஷஃ ஸமாக்நிஶ்ச ஸமதாதுமலக்ரியஃ| ப்ரஸந்நாத்மேந்த்ரியமநாஃ ஸ்வஸ்த இத்யபிதீயதே" இதி ஸ்வஸ்தலக்ஷணம்| கிமர்தமுத்திஷ்டேத் ? ரக்ஷார்தமாயுஷோ ஜீவிதஸ்ய| ததா ஹ்யுத்திஷ்டதோ வ்யாத்யலக்ஷ்ம்யாத்யபாவ ஏவாயுஷோ ரக்ஷா பவதி| ஆதுரேண தாதுஸாம்யார்தஂ ஸ்வப்தவ்யமேவ|

Adhikarana shaucavidhiH dantadhAvanam (1-3) · Śloka 3

| ஶரீரசிந்தாஂ நிர்வர்த்ய கதஶௌசவிதிஸ்ததஃ||௧|| அர்கந்யக்ரோதகதிரகரஞ்ஜககுபாதிஜம்| ப்ராதர்புக்த்வா ச மத்வக்ரஂ கஷாயகடுதிக்தகம்||௨|| கநீந்யக்ரஸமஸ்தௌல்யஂ ப்ரகுணஂ த்வாதஶாங்குலம்| பக்ஷயேத்தந்தபவநஂ தந்தமாஂஸாந்யபாதயந்||௩||

ஸ௦-ஶரீரஸ்ய சிந்தா ஶரீரசிந்தா- ஜீர்ணாஜீர்ணநிரூபணாதிகா, தாஂ நிர்வர்த்ய, ததோ மூத்ரபுரீஷாதேஃ கதஶௌசவிதாநஃ, ததோऽநந்தரஂ தந்தபவநமர்காதிகஂ பக்ஷயேத்| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஸூ.அ.௩)- "ப்ராஹ்மே முஹூர்த உத்திஷ்டேஜ்ஜீர்ணாஜீர்ணஂ நிரூபயந்" இத்யாதி| அர்கஃ- ஸூர்யாஹ்வஃ| ந்யக்ரோதோ- யக்ஷாவாஸஃ| கதிரோ- காயத்ரீ| கரஞ்ஜஶ்சிரிபில்வஃ| ககுபோऽர்ஜுநஃ| ஆதிஶப்தேந மாலதீகரவீராதிபரிக்ரஹஃ| கதஂ பக்ஷயேத் ? தந்தாநாஂ மாஂஸாந்யபாதயந்நபீடயந்| ப்ராதஃ- ப்ரத்யுஷஸி, புக்த்வா ச- ஆஹாரஂ பக்ஷயித்வா ச| மத்வக்ரஂ- கூர்சிதாக்ரம்| ததா கஷாயகடுதிக்தம், ரஸத்ரயேண ஹ்யநேந முகவைரஸ்யாரோசகஶ்லேஷ்மாத்யபநயாஃ ஸம்யக் ஸம்பத்யந்தே| அர்காத்யுபாதாநாதேவ கஷாயாதித்வே லப்தே, கஷாயாதிக்ரஹணஂ ஸங்க்ரஹாதிகஹீதஸ்ய ஸங்க்ரஹார்தஂ ஸ்பஷ்டார்தஂ ச| அர்காதிக்ரஹணமுதாஹரணார்தஂ ஜ்ஞேயம்| அத்ர ஸஂக்ஷேபவிவக்ஷயா ந தந்தபவநஸ்ய கணஸங்க்ரஹஃ| த்வாதஶாத்யங்குலப்ரமாணத்வஂ ஶ்லேஷ்மாதகாத்யநிஷ்டதந்தபவநநிஷேதஶ்ச தந்த்ராந்தரோக்த (ஸங்க்ரஹோக்த) மபி நேஹோக்தம்| ஸுஶ்ருதேநோக்தம் (?) "அஜக்தமநுபக்லிஷ்டஂ ஷடஷ்டத்வாதஶாங்குலம்| ப்ரதேஶநீமுகஸமஂ மது ஸ்யாத்தந்ததாவநம்| கூர்சிதாக்ரஂ" இத்யாதி|

Adhikarana dantadhAvananiShedhaH (4) · Śloka 4

நாத்யாதஜீர்ணவமதுஶ்வாஸகாஸஜ்வரார்திதீ| தஷ்ணாஸ்யபாகஹந்நேத்ரஶிரஃகர்ணாமயீ ச தத்||௪||

ஸ௦-அஜீர்ணாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஏதாநி வித்யந்தே யஸ்யேதி 'அத இநிடநௌ' இதி இநிஃ| ஏவஂ தஷ்ணாஸ்யேத்யாதௌ த்வந்த்வாதிநிஶ்ச| தத்தந்தபவநமஜீர்ணீ ந பக்ஷயேத்| ஏவஂ வமத்வாதீநாஂ கர்ணாமய்யந்தாநாஂ ஸம்பந்தோ யோஜ்யஃ|

Adhikarana sauvIrA~jjanam (5) · Śloka 5

ஸௌவீரமஞ்ஜநஂ நித்யஂ ஹிதமக்ஷ்ணோஸ்ததோ பஜேத்| |௫|

ஸ௦-ததோ-தந்தபவநபக்ஷணாநந்தரஂ, ஸௌவீராக்யமஞ்ஜநஂ பஜேத்| கஸ்மாத் ? யதோ ஹிதமக்ஷ்ணோஃ|

Adhikarana rasA~jjanam (5-6) · Śloka 6

| சக்ஷுஸ்தேஜோமயஂ தஸ்ய விஶேஷாத் ஶ்லேஷ்மதோ பயம்||௫|| யோஜயேத்ஸப்தராத்ரேऽஸ்மாத்ஸ்ராவணார்தஂ ரஸாஞ்ஜநம்| |௬|

ஸ௦-அஸ்மாத்காரணாத், ஸ்ராவணார்தஂ ஸப்தராத்ரே ஸதி, ரஸாஞ்ஜநஂ தார்வீக்வாதஸமுத்பவாக்யஂ, யோஜயேத்| யஸ்மாச்சக்ஷுஸ்தேஜோமயமாக்நேயம்| யத்யபி பஞ்சமஹாபூதாத்மகஂ ஸர்வமபி, ததாபி பாஹுல்யேந வ்யபதேஶாத்தேஜோமயமுச்யதே| அத ஏவ தத்ரூபாண்யாலோசயதி| ததா ச லோகே கஶ்சிதாஹ-- "நரபதிரேதி" இதி| ந சாஸௌ நராணாமேவ பதிஃ கிந்தர்ஹி நாரீணாமபீதி| தஸ்ய ஹி சக்ஷுஷோ வாதபித்தாப்யாமபி பயமஸ்தி, விஶேஷேண து கபாத்பயம், ததோ ரஸாஞ்ஜநஂ யோஜயேத்|

Adhikarana nasyAdisevanam (6) · Śloka 6

| ததோ நாவநகண்டூஷதூமதாம்பூலபாக்பவேத்||௬||

ஸ௦-நாவநாதீநாஂ குணாஃ நஸ்யாதிவிதிஷு வக்ஷ்யமாணா விதாநஂ ச| தாம்பூலஸ்ய து வைஶத்யாருசிஹரத்வஸௌகந்த்யாதிகுணாஃ ப்ரஸித்தா ஏவ| நாவநாதீநாஂ தாம்பூலாந்தாநாஂ த்வந்த்வஃ| ததோऽஞ்ஜநாதநந்தரஂ, நாவநகண்டூஷதூமதாம்பூலாநி பஜதே யஃ ஸ ஏவஂவிதோ பவேத்| 'பஜோ ண்விஃ' இதி ண்விஃ|

Adhikarana tAmbUlaniShedhaH (7) · Śloka 7

யேஷாஂ து தாம்பூலமபத்யஂ, தாநாஹ தாம்பூலஂ க்ஷதபித்தாஸ்ரரூக்ஷோத்குபிதசக்ஷுஷாம்| விஷமூர்ச்சாமதார்தாநாமபத்யஂ ஶோஷிணாமபி||௭||

ஸ௦-க்ஷதஂ வித்யதே யேஷாஂ தே க்ஷதாஃ| அர்ஶ ஆதித்வாதச்| ஏவஂ பித்தாஸ்ரா ரூக்ஷாஶ்ச| உத்குபிதமபிஷ்யந்நஂ சக்ஷுரேகஂ த்வே வா யேஷாஂ த ஏவம்| க்ஷதாஶ்ச பித்தாஸ்ராஶ்ச ரூக்ஷாஶ்சோத்குபிதசக்ஷுஷஶ்ச, தேஷாமபத்யமஹிதம்| ததா விஷார்தாநாஂ மூர்ச்சார்தாநாஂ மதார்தாநாஂ ஶோஷிணாஂ ச, இத்யபிஶப்தஸ்யார்தஃ| ஶோஷிணோ- ராஜயக்ஷ்மிணஃ|

Adhikarana aBya~ggaH (8) · Śloka 8

ததேதத்ஸர்வஂ விதாய, போஜநாஸந்நே காலேऽப்யங்க ஆசரணீய இத்யாஹ அப்யங்கமாசரேந்நித்யஂ, ஸ ஜராஶ்ரமவாதஹா| தஷ்டிப்ரஸாதபுஷ்ட்யாயுஃஸ்வப்நஸுத்வக்த்வதார்ட்யகத்||௮||

ஸ௦-அப்யங்கஂ நித்யஂ ஸததமாசரேத்| நித்யக்ரஹணஂ சோபலக்ஷணார்தம்| ஏகத்வித்ரிதிநாந்தரமபி யதோதிதமாசரதோ ந தோஷஃ| ஸோऽப்யங்கஃ, ஆசர்யமாணோ ஜரா ச ஶ்ரமஶ்ச வாதஶ்ச தாந் ஹந்தீதி க்விப்| ததா தஷ்டீத்யாதி| தஷ்டேஃ ப்ரஸாதோ- வைமல்யஂ தஷ்டிப்ரஸாதஃ| ஶோபநா சாஸௌ த்வக் ச ஸுத்வக், தஸ்யா பாவஃ ஸுத்வக்த்வம்| தடஸ்ய பாவோ தார்ட்யம்| "வர்ணதடாதிப்யஃ ஷ்யஞ்ச" இதி ஷ்யஞ்| தஷ்டிப்ரஸாதாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| தாநி கரோதி யோऽப்யங்கஃ, ஸ ஏவம்|

Adhikarana shirAdau visheSheNa shIlanam (9) · Śloka 9

ஶிரஃஶ்ரவணபாதேஷு தஂ விஶேஷேண ஶீலயேத்| |௯|

ஸ௦-தமப்யங்கம், ஶிரஃஶ்ரவணபாதேஷு, விஶேஷேணாதிஶயேந, ஶீலயேதப்யஸேத், இதி வசநாச்சாவஶ்யஂ ந ததா ஸர்வஶரீரேऽப்யங்கஃ கார்யஃ, யதைதேஷு ஶிரஃஶ்ரவணபாதேஷு| அத்ர ச பூர்வவதேகத்வாபாவஃ|

Adhikarana aBya~gganiShedhaH (9) · Śloka 9

அதேததபவாதமாஹ | வர்ஜ்யோऽப்யங்கஃ கபக்ரஸ்தகதஸஂஶுத்த்யஜீர்ணிபிஃ||௯||

ஸ௦-அப்யங்கோ வர்ஜ்யோ- வர்ஜநீயஃ| கபக்ரஸ்தேந கதஸஂஶுத்திநா அஜீர்ணிநா ச| க்ரஸ்தக்ரஹணமதிஶயப்ரதிபாதநார்தம்|

Adhikarana vyAyAmaH (10) · Śloka 10

லாகவஂ கர்மஸாமர்த்யஂ தீப்தோऽக்நிர்மேதஸஃ க்ஷயஃ| விபக்தகநகாத்ரத்வஂ வ்யாயாமாதுபஜாயதே||௧௦||

ஸ௦-ஶரீராயாஸஜநநஂ கர்ம வ்யாயாம உச்யதே| தஸ்மாத்பஞ்சகுணாஃ லாகவாதயோ நிஷ்பத்யந்தே| விபக்தாநி-விபாகேந ஸ்திதாநி, கநாநி- தடாநி, காத்ராணி யஸ்ய ஸ விபக்தகநகாத்ரஃ, தஸ்ய பாவஸ்தத்த்வமிதி|

Adhikarana vyAyAma niShedhaH (11) · Śloka 11

இதாநீஂ யேநாஸௌ ந கார்யஸ்தஂ தர்ஶயதி வாதபித்தாமயீ பாலோ வத்தோऽஜீர்ணோ ச தஂ த்யஜேத்| |௧௧|

ஸ௦-வாதபித்தாமயீ, பாலஃ- ஆஷோடஶாத்வர்ஷாத், வத்தஃ- ஸப்ததேரூர்த்வம், அஜீர்ணீ ச, தஂ ஜஹ்யாத்|

Adhikarana vyAyAmamAtrA,vyAyAmakAlaH (11-12) · Śloka 12

| அர்தஶக்த்யா நிஷேவ்யஸ்து பலிபிஃ ஸ்நிக்தபோஜிபிஃ||௧௧|| ஶீதகாலே வஸந்தே ச, மந்தமேவ ததோऽந்யதா| |௧௨|

ஸ௦-துரவதாரணே| பலவத்பிஃ புருஷைஃ ஸ்நிக்தபோஜிபிரர்தஶக்த்யைவ நிஷேவ்யோ வ்யாயாமஃ| ப்ராக் ஶ்ரமாத்வாயாமவர்ஜநஂ கார்யமித்யர்தஃ| கதாஸௌ விதாதவ்யஃ ? இத்யாஹ- ஶீதகால இதி| ஹேமந்தே ஶிஶிரே வஸந்தே ச ஸேவ்யஃ| ஶீதர்துவஸந்தாப்யாமந்யதா மந்தமேவ ஸேவ்யஃ| மந்தமிதி க்ரியாவிஶேஷணம்| க்ரியாவிஶேஷணாநாஂ ச கர்மத்வமேகத்வஂ நபுஂஸகத்வஂ ச வக்தவ்யமிதி|

Adhikarana dehamardanam (12) · Śloka 12

| தஂ கத்வாऽநுஸுகஂ தேஹஂ மர்தயேச்ச ஸமந்ததஃ||௧௨||

ஸ௦-தஂ- வ்யாயாமஂ, கத்வா, அநுஸுகஂ- யதா ஶரீரே பாதா ந ஸ்யாத்ததா, தேஹஂ மர்தயேத்| ஸமந்ததஃ- பரிதஃ|

Adhikarana ativyAyAmaniShedhaH (13) · Śloka 13

தஷ்ணா க்ஷயஃ ப்ரதமகோ ரக்தபித்தஂ ஶ்ரமஃ க்லமஃ| அதிவ்யாயாமதஃ காஸோ ஜ்வரஶ்சர்திஶ்ச ஜாயதே||௧௩||

ஸ௦-அதிவ்யாயாமாத்தஷ்ணாதயோ பவந்தி| தஷ்ணேதி பதக் பதம்| (தேந தஷ்ணாதீநாஂ பதாநாமகதஸமாஸாநாஂ நிர்தேஶோ தோஷதேஶாத்யநுரோதேநைகஸ்ய த்வயோஸ்த்ரிசதுராணாஂ பஹுதராணாஂ ஸர்வேஷாஂ சாதி வ்யாயாமவ்யாபத்த்வத்யோதநார்தஃ|) அதிவ்யாயாமப்ரஸங்கேநாதிஜாகராதீநாமபி வ்யாபதோ தர்ஶயதி-

Adhikarana ativyAyAmAdinA vyApadaH (14) · Śloka 14

வ்யாயாமஜாகராத்வஸ்த்ரீஹாஸ்யபாஷ்யாதி ஸாஹஸம்| கஜஂ ஸிஂஹ இவாகர்ஷந் பஜந்நதி விநஶ்யதி||௧௪||

ஸ௦-வ்யாயாமாதீநாஂ பாஷ்யாந்தாநாஂ த்வந்த்வஃ| தாந்யாதிர்யஸ்ய ஸாஹஸஸ்ய தநுராகர்ஷணாதேஸ்ததேவம்| அயதாபலமாரம்பஃ ஸாஹஸம், தத்பஜந்ஸேவமாநோ விநஶ்யதி| க இவ ? ஸிஂஹ இவ, ஸிஂஹோ விக்ரமவாநப்யதிபலஂ கஜபதிஂ மஹாவர்ஷ்மாணமாகர்ஷந்நாக்ராமந் யதா விநஶ்யதி, ததாऽயதாபலமாரப்தேந வ்யாயாமாதிநா நரோ மார்யத இதி|

Adhikarana udvartanaguNAH (15) · Śloka 15

உத்வர்தநஂ கபஹரஂ மேதஸஃ ப்ரவிலாயநம்| ஸ்திரீகரணமங்காநாஂ த்வக்ப்ரஸாதகரஂ பரம்||௧௫||

ஸ௦-உத்வர்தநஸ்ய கபஹராதயஶ்சத்வாரோ குணாஃ|

Adhikarana snAnaguNAH (16) · Śloka 16

தீபநஂ வஷ்யமாயுஷ்யஂ ஸ்நாநமூர்ஜாபலப்ரதம்| கண்டூமலஶ்ரமஸ்வேததந்த்ராதட்தாஹபாப்மஜித்||௧௬||

ஸ௦-ஸ்நாநஂ தீபநஂ வஷ்யாமாயுஷ்யஂ ச பவதி| ஊர்ஜா- உத்ஸாஹஃ, பலஂ- ப்ராணஃ, ஏதே ப்ரததாதி- கரோதி யத்ததேவம்| கண்ட்வித்யாதி| கண்ட்வாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஏதாந் ஜயதி| ஸ்நாநஸ்ய ப்ரபாவாதாயுஷ்யத்வவஷ்யத்வதீபநத்வாநி போத்தவ்யாநி| அதவா ஸ்நாநேந ப்ரஹர்ஷோ பவதி, ப்ரஹர்ஷணத்வாச்ச வஷ்யத்வம்| ததா ச வக்ஷ்யதி (உ.அ.௪௦/௩௫)- "யத்கிஞ்சிந்மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ பஂஹணஂ பலவர்தநம்| மநஸோ ஹர்ஷணஂ யச்ச தத்ஸர்வஂ வஷ்யமுச்யதே" இதி| ததா, ஸ்நாநஂ ஜாடராக்நேர்பஹிர்நிர்கதாநி ரோமகூபாஶ்ரிதாந்யர்சீஂஷி ருத்த்வாऽந்தர்நயதி, ததஶ்சாக்நேஃ ப்ரபலத்வஂ குர்வத் தீபநஂ ஸம்பத்யதே| யதா- ஶீதகாலே ஶீதாநிலஸ்பர்ஶஸஂருத்தஸ்ய ஜாடராக்நேஃ ப்ரபலத்வம்| பாலாதித்யஸ்து வ்யாசக்ஷிஷ்ட "ஸ்நாநேந ப்ராஜகாக்யஂ த்வகாஶ்ரிதஂ பித்தமந்தஃ ப்ரவிஶதூஷ்மாணஂ ஸஂவர்தயதி, தேந தத்தீபநம்"| அத ஏவ பரிஷேகே ஜலமுஷ்ணமிஷ்யதே| யஸ்மாச்சீதஂ நிர்வாபயதி தேஜோ ந தேஹஸ்யாந்தஃ ப்ரவேஶயதி| ஶீதகாலே து யச்சீதாநிலஸ்பர்ஶஸஂருத்தஸ்யாக்நேஃ ப்ரபலத்வஂ தத்கால ஏவஂ தஸ்மிந், காலஸ்வாபாவ்யாதிதி போத்தவ்யம்| ததா சாந்யர்தௌ ஶீதே ஸதி மந்தாக்நித்வமேவ தஶ்யதே| யதா- வர்ஷாஸு| அக்நிமாந்த்யாதேவாத்ர ஹி வஹ்நிஸந்துக்ஷணஂ போஜநஂ ஸமுபதிஷ்டம்| ததா ச முநிஃ (ச.ஸூ.அ.௬/௩௬)- "வ்யக்தாம்லலவணஸ்நேஹஂ வாதவர்ஷாகுலேऽஹநி| விஶேஷஶீதே போக்தவ்யஂ வர்ஷாஸ்வநிலஶாந்தயே" இதி|

Adhikarana uShNaSItAmbusnAnaviShayaH (17) · Śloka 17

உஷ்ணாம்புநாऽதஃகாயஸ்ய பரிஷேகோ பலாவஹஃ| தேநைவ தூத்தமாங்கஸ்ய பலஹத்கேஶசக்ஷுஷாம்||௧௭||

ஸ௦-உஷ்ணாம்புநா அதஃகாயஸ்ய பரிஷேகோ பலாவஹஃ- ப்ராணகத்| தேநைவோஷ்ணோதகேநைவ, உத்தமாங்கஸ்ய- ஶிரஸஃ, பரிஷேகோ விதீயமாநஃ கேஶசக்ஷுஷாஂ பலஹத்| ப்ராண்யங்காநாஂ ஸமாஹார ஏவ த்வந்த்வ இத்யஸ்ய ப்ராயிகத்வாத்கேஶசக்ஷுஷாமித்யுபபந்நமேவ|

Adhikarana snAnaniShedhaH (18) · Śloka 18

ஸ்நாநஂ யேஷாமபத்யம், தாந் தர்ஶயிதுமாஹ ஸ்நாநமர்திதநேத்ராஸ்யகர்ணரோகாதிஸாரிஷு| ஆத்மாநபீநஸாஜீர்ணபுக்தவத்ஸு ச கர்ஹிதம்||௧௮||

ஸ௦-நேத்ரே சாஸ்யஂ ச கர்ணௌ ச தத்ர ரோகாஃ| அர்திதஂ ச நேத்ராஸ்யகர்ணரோகாஶ்சாதிஸாரஶ்ச தே வித்யந்தே யேஷாஂ த ஏவம்| தேஷு கர்ஹிதமஹிதம்| ஏவஂ ஶேஷேஷு யோஜ்யம்| ஆத்மாநாதீநாஂ த்வந்த்வஸ்ததோ மதுப்| தேந ஆத்மாநவத்ஸு கர்ஹிதமிதி யோஜ்யம்| ஏவஂ ஶேஷேஷ்வபி|

Adhikarana jIrNe hitaBojanamvegodIrNadhAraNaniShedhaH vyAdhyupeScAniShedhaH (19) · Śloka 19

ஜீர்ணோ ஹிதஂ மிதஂ சாத்யாந்ந வேகாநீரயேத்பலாத்| ந வேகிதோऽந்யகார்யஃ ஸ்யாந்நாஜித்வா ஸாத்யமாமயம்||௧௯||

ஸ௦-ஜீர்ணே- ஸம்யக்பரிணதே பூர்வ ஆஹாரே, அத்யாத்- புஞ்ஜீத| கிமத்யாத் ? ஹிதஂ- பத்யம்| மிதஂ- மாத்ரயா யுக்தம்| பத்யமபி ஹ்யதிமாத்ரஂ ஹீநமாத்ரஂ வா புக்தஂ தோஷாய ஸ்யாத், அதோ மிதம்| ந வேகாநித்யாதி| வாதவிண்மூத்ராதீநாஂ ஸம்பந்திநோ வேகாநநுந்முகீபூதாந் பலாந்நைரயேந்ந ப்ரவர்தயேத்| ந வேகித இத்யாதி| ஸஞ்ஜாதவாதவிண்மூத்ரவேகஸ்தமகத்வா நாந்யகார்யஃ ஸ்யாத்| நாந்யத்கார்யஂ குர்யாதித்யர்தஃ| நாஜித்வேத்யாதி| ஸாதயிதுஂ ஶக்யஃ ஸாத்யஃ, தஂ ரோகமஜித்வா நாந்யகார்யஃ ஸ்யாதிதி யோஜ்யம்| ஸ ஹ்யுபேக்ஷிதோ துஃஸாத்யோऽஸாத்யோ வா ஸ்யாத்| ஸாத்யஶப்தோபாதாநாதஸாத்யாமயஂ ப்ரதி யத்நோ ந கார்யஃ, சிகித்ஸாநைஷ்பல்யாதிதி த்யோதயதி|

Adhikarana dharmaprAdhAnyam (20) · Śloka 20

ஸுகார்தாஃ ஸர்வபூதாநாஂ மதாஃ ஸர்வாஃ ப்ரவத்தயஃ| ஸுகஂ ச ந விநா தர்மாத்தஸ்மாத்தர்மபரோ பவேத்||௨௦||

ஸ௦-ஸர்வபூதாநாமஶேஷப்ராணிநாஂ, யஸ்மாத்ஸுகார்தாஃ ப்ரவத்தயஃ- கர்மாணி, மதாஃ- அபிப்ரேதாஃ| ஸுகஂ ச ஶர்மாக்யஂ, தர்மாத்விநா ந பவதி, தஸ்மாத்காரணாத், தர்மபரோ- தர்மப்ரதாநஃ, ஸ்யாத்| தர்மாதிதி "பதக்விநா" இதி பஞ்சமீ|

Adhikarana mitrAmitrANAM svIkAraparityAgau (21) · Śloka 21

பக்த்யா கல்யாணமித்ராணி ஸேவேதேதரதூரகஃ| |௨௧|

ஸ௦-கல்யாணே- ஶுபகர்மணி, மித்ராணி- ஸஹாயாஃ, உபதேஶாதிநா கல்யாணமித்ராணி, தாநி பக்த்யா- அதம்பமதிஃ ஸந், பஜேத்| இதராணி- கல்யாணமித்ராபேக்ஷயேதராணி பாபமித்ராணி, தேப்யோ தூரகஸ்தத்வர்ஜநபரஃ| தத்ஸங்கோ ஹி தஷ்டாதஷ்டாநர்தகரஃ| தூரக இத்யத்ர "அந்தாத்யந்தாத்வதூரபாரஸர்வாநந்தேஷு டஃ" இதி டஃ|

Adhikarana hiMsAdipApaniShedhaH (21-22) · Śloka 22

| ஹிஂஸாஸ்தேயாந்யதாகாமஂ பைஶுந்யஂ பருஷாநதே||௨௧|| ஸம்பிந்நாலாபஂ வ்யாபாதமபித்யாஂ தக்விபர்யயம்| பாபஂ கர்மேதி தஶதா காயவாங்மநஸைஸ்த்யஜேத்||௨௨||

ஸ௦-ஹிஂஸா- ப்ராண்யுபகாதஃ, ஸ்தேயஂ- சௌர்யம், அந்யதாகாமோ- நிஷித்தகாமஸேவா பஶுஸ்த்ரீகுருதாரகமநாதி, ஏதத்த்ரிவிதஂ காயிகஂ பாபஂ கர்ம| பைஶுந்யஂ- பரேஷாஂ பேதகத்வசநம், பருஷமமதுவசநம், அநதஸத்யவசநம், ஸம்பிந்நாலாபோऽஸம்பத்தப்ரலபநம், சதுர்விதமேதத்வாசிகம்| வ்யாபாதஃ- ப்ராண்யுபகாதசிந்தா, அபித்யா- பரகுணாத்யஸஹிஷ்ணுதா, விஷயஸ்பஹா வா. தக்விபர்யயஂ- ஶாஸ்த்ரதஷ்டிவைபரீத்யஂ நாஸ்திகத்வாதி, த்ரிவிதமேதந்மாநஸம்| ததேதத்திஂஸாதி தஶதா பாபஂ கர்ம காயவாங்மநஸைஸ்த்யஜேந்ந குர்யாதித்யர்தஃ|

Adhikarana shaktito~avRutyAdyAnuvartanam (23) · Śloka 23

அவத்திவ்யாதிஶோகார்தாநநுவர்தேத ஶக்திதஃ| |௨௩|

ஸ௦-ந வித்யதே வத்திர்யேஷாஂ தாநவத்தீந்| ஶக்திதஃ- யதாஸாமர்த்யம், அநுவர்தேத- அநுகூலஂ கச்சேத்| ததா, வ்யாதிநா ஶோகேந சார்தாஂஶ்ச|

Adhikarana kITAdiShvAtmavaddarshanam (23) · Śloka 23

| ஆத்மவத்ஸததஂ பஶ்யேதபி கீடபிபீலிகம்||௨௩||

ஸ௦-கீடாந் பிபீலிகாஂஶ்சாத்மவத்பஶ்யேத்| ஸ்வஶரீரதுல்யாநித்யர்தஃ| கிமுத ஸாதூநஸாதூஂஶ்ச| கீடபிபீலிகமப்யாத்மவத்பஶ்யேதித்யபிஶப்தஸ்யார்தஃ| கீடபிபீலிகமிதி "க்ஷுத்ரஜந்தவஃ" இத்யேகத்வம்|

Adhikarana devAdyarcanam (24) · Śloka 24

அர்சயேத்தேவகோவிப்ரவத்தவைத்யநபாதிதீந்| |௨௪|

ஸ௦-தேவாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| தேவாதீநர்சயேத்| வத்தாஃ- ஜ்ஞாநவத்தாஃ ஶீலதபோவத்தாஶ்ச| நபோ- ராஜா| அதிதிஃ- அஸமாநக்ராமீ வைஶ்வதேவாந்தே ஸமுபஸ்திதஃ|

Adhikarana yAcakadveShaniShedhaH (24) · Śloka 24

| விமுகாந்நார்திநஃ குர்யாந்நாவமந்யேத நாக்ஷிபேத்||௨௪||

ஸ௦-அர்திநோ- யாசகாந், ப்ரத்யாக்யாநேந விமுகாந்ந குர்யாத்| நாவமந்யேத்- நாவமாநயேத்| ந ச பருஷவசநாதிநா ஆக்ஷிபேத்- பரிபவேத்|

Adhikarana paropakAraH (25) · Śloka 25

உபகாரப்ரதாநஃ ஸ்யாதபகாரபரேऽப்யரௌ| |௨௫|

ஸ௦-அரௌ ஶத்ராவபகாரபரேऽபி ஸத்யுபகாரப்ரதாநஃ ஸ்யாத்| நநு, ரிபுரபகாரக ஏவ, தத்கிமபகாரபர இதி விஶேஷணேந| ததா ச மாகஃ (ஸர்கஃ ௨/௩௭)- "உபகர்த்ராரிணா ஸந்திர்ந மித்ரேணாபகாரிணா| உபகாராபகாரௌ ஹி லக்ஷ்யஂ லக்ஷணமேதயோஃ" இதி| உச்யதே| ந ஹி ஸர்வதைவாரிரபகாரஂ கர்துஂ ஶக்யஃ ஸ்யாத், கிஂ தர்ஹி கதாசிதேவ| ஹேத்வாத்யதீநத்வாதபகாரகாரித்வஸ்ய| வாதாதிதோஷவத்| யதா- வாதாதயோ தோஷா தூஷணஸ்வபாவா அபி ஸந்தஃ கதாசித்விகாரகாரித்வே ஸமர்தா பவந்தி கதாசிந்நைவ| தோஷத்வஂ து ஸர்வதைவ தேஷாம்| தஸ்மாதபகாரபர இதி யுக்தஂ விஶேஷணம்| அபகாரிண்யுபகாரகத்ஸ்யாத் கிஂ புநருபகாரக இத்யபிஶப்தார்தஃ|

Adhikarana sampadAdau samacittatA, IrShyAniShedhaH (25) · Śloka 25

| ஸம்பத்விபத்ஸ்வேகமநா, ஹேதாவீர்ஷ்யேத்பலே ந து||௨௫||

ஸ௦-ஸம்பத்ஸு விபத்ஸு சைகமநாஃ- ஸமசித்தஃ| ஸம்பத்ஸு ஹர்ஷேண, விபத்ஸு விஷாதாதிநா, ந பாவ்யமித்யர்தஃ| ஹேதாவித்யாதி| ஹேதௌ- காரணே, ஈர்ஷ்யேத்| யதா- அயமேவஂ ஶ்ருதத்யாகாதிகுணவாந் கஸ்மாத், கஸ்மாதஹமப்யேவஂ ந பவேயம்| பலே ந து- பரகீயே ஶோபநே பலே வஸ்த்ராலங்காராதிகே நேர்ஷ்யேத்|

Adhikarana BAShaNam (26) · Śloka 26

காலே ஹிதஂ மிதஂ ப்ரூயாதவிஸஂவாதி பேஶலம்| |௨௬|

ஸ௦-காலே- ப்ரஸ்தாவே, ஹிதஂ- பத்யம், மிதஂ- ந பஹு, அவிஸஂவாதி- ஸத்யம், பேஶலஂ- மநோஜ்ஞஂ, ப்ரூயாத்|

Adhikarana sadvartanaprakAraH (26-27) · Śloka 27

| பூர்வாபிபாஷீ, ஸுமுகஃ ஸுஶீலஃ கருணாமதுஃ||௨௬|| நைகஃ ஸுகீ, ந ஸர்வத்ர விஶ்ரப்தோ, ந ச ஶங்கிதஃ| |௨௭|

ஸ௦-பூர்வாபிபாஷீ- பூர்வாலாபீ, ஸ்யாத்| ஸுமுகோ- கதப்ருகுடிஃ| ஸுஶீலஃ- ஶோபநஸ்வபாவஃ| ததா, கருணயா மதுரார்த்ரஸந்தாநோ மாதேவ புத்ரே| ஏகோऽத்விதீயஃ ஸந்ஸுகீ ந ஸ்யாத்| ததா, ஸர்வத்ர- ஸர்வஸ்மிந் ஜநே, விஶ்ரப்தோ- விஶ்வஸ்தோ, ந ஸ்யாத்| ததா ச பகவாந் வ்யாஸஃ- "மாயாசாரே மாயயா வர்திதவ்யம்" இதி| ததா, ஸர்வத்ர- மித்ரஸ்வஜநாதிஷ்வபி, ஶங்கிதோऽவிஶ்வஸ்தோ, ந ஸ்யாத், தேஷாஂ வைமுக்ய- தோஷப்ரஸங்கபயாத்|

Adhikarana shatrutvAderaprakAshanam (27-28) · Śloka 28

| ந கஞ்சிதாத்மநஃ ஶத்ருஂ நாத்மாநஂ கஸ்யசித்ரிபும்||௨௭|| ப்ரகாஶயேந்நாபமாநஂ ந ச நிஃஸ்நேஹதாஂ ப்ரபோஃ| |௨௮|

ஸ௦-ஆத்மநஃ ஶத்ருஂ கஞ்சிதபி ந ப்ரகாஶயேத்| தத்ப்ரகாஶநாத்திஃ பேதஃ ஸ்யாத்| நாத்மாநஂ கஸ்யசித்ரிபுஂ ப்ரகாஶயேத்| பூர்வோக்தாதேவ ஹேதோஃ| அபமாநஂ- அஸத்காரஂ, கஸ்யசிந்ந ப்ரகாஶயேத்| ப்ரபோஃ ஸ்வாமிநஃ ஸம்பந்திநீஂ நிஃஸ்நேஹதாஂ ந ப்ரகாஶயேத்| தத்ப்ரகாஶநாதஸௌ ப்ரபுர்ஜாதாவஸரைர்பேதகைஃ ஸுதராஂ நிஃஸ்நேஹீக்ரியதே|

Adhikarana lokaprakRutyanusAreNa vartanam (28-29) · Śloka 29

| ஜநஸ்யாஶயமாலக்ஷ்ய யோ யதா பரிதுஷ்யதி||௨௮|| தஂ ததைவாநுவர்தேத பராராதநபண்டிதஃ| |௨௯|

ஸ௦-ஜநஸ்யாஶயமாலக்ஷ்ய- லோகஸ்ய அபிப்ராயஂ புத்த்வா பரிச்சித்ய, யோ ஜநோ யதா பரிதுஷ்யதி ததா தேநைவ ப்ரகாரேண தாநப்ரியவசநாதிநா தமநுவர்தேதாராதயேத்| கீதஶோ பூத்வா ? பராராதநே பண்டிதஸ்தஜ்ஜ்ஞஃ|

Adhikarana indriyANAM lAlanapIDananiShedhaH (29) · Śloka 29

ந பீடயேதிந்த்ரியாணி வ சைதாந்யதி லாலயேத்||௨௯||

ஸ௦-இந்த்ரியாணி- ரஸநாதீநி, கதந்நாஶநாதிநா ந பீடயேந்ந நிகஹ்ணீயாத்| ந சைதாநீந்த்ரியாண்யதி லாலயேததிஶயேந விலாஸயேத்|

Adhikarana trivargashUnyakarmAnAramBaH (30) · Śloka 30

த்ரிவர்கஶூந்யஂ நாரம்பஂ பஜேத்தஂ சாவிரோதயந்| |௩௦|

ஸ௦-த்ரயாணாஂ தர்மார்தாகாமாநாஂ வர்கஸ்த்ரிவர்கஃ, தேந ஶூந்யஂ- ரஹிதஂ, ஆரம்பமுத்யமஂ, ந பஜேத்- ந குர்யாத்| கதஂ பஜேத் ? தஂ ச த்ரிவர்கமவிரோதயந்- பரஸ்பரமபாதயந்|

Adhikarana sarvadharmaiShu madhyamamArgAnuvartanam nIcaromatvAdikam (30) · Śloka 30

| அநுயாயாத்ப்ரதிபதஂ ஸர்வதர்மேஷு மத்யமாம்||௩௦||

ஸ௦-ஸர்வதர்மேஷு மத்யமாஂ ப்ரதிபதஂ ப்ரதிபத்திமநுயாயாத்- ஸர்வேஷ்வாசாரேஷு மத்யமஂ மார்கமநுவர்தேத| நைகத்ராஸக்திஂ குர்யாதித்யர்தஃ|

Adhikarana nIcaromatvAdikam snAnashIlAdiH (31) · Śloka 31

நீசரோமநகஶ்மஶ்ருர்நிர்மலாங்க்ரிமலாயநஃ| ஸ்நாநஶீலஃ ஸுஸுரபிஃ ஸுவேஷோऽநுல்பணோஜ்ஜ்வலஃ||௩௧||

ஸ௦-நீசாந்யதீர்காணி ரோமநகஶ்மஶ்ரூணி யஸ்ய ஸ ஏவஂபூதோ பவேத்| ரோமாணி- பாஹூருப்ரபதிஷு ரோமாணி கேஶாஶ்சோச்யந்தே| ததா ச "ஹஷேர்லோமஸு" இத்யத்ர ஸூத்ரே விவதம்- 'லோமாநி மூர்தஜாந்யங்கஜாநி சேஹ கஹ்யந்தே' இதி| நீசலோமாதிகபலஂ ச முநிநோக்தம் (ச.ஸூ.அ.௫/௯௬)- "பௌஷ்டிகஂ தந்யமாயுஷ்யஂ ஶுசி ரூபவிராஜநம்| கேஶலோமநகாதீநாஂ கந்தநஂ ஸம்ப்ரஸாதநம்" இதி| ததாங்க்ரீ- பாதௌ| மலாயநாநி- க்ராணகர்ணாதீநி| நிர்மலாந்யங்க்ரிமலாயநாநி யஸ்ய ஸ ஏவம்| அஸ்ய ச பலம் (ச.ஸூ.அ.௫/௯௫)-- "மேத்யஂ பவித்ரமாயுஷ்யமலக்ஷ்மீகலிநாஶநம்| பாதயோர்மலமார்காணாஂ ஶௌசாதாநமபீக்ஷ்ணஶஃ" இதி| ஸ்நாநஂ ஶீலயதீதி ஸ்நாநஶீலோ- நித்யஸ்நாயீ ஸ்யாத்| ததா, ஸுஸுரபிஃ- ஸுகந்திஃ| ஶோபநோ ஜீர்ணமலிநவஸ்த்ராதிவிவர்ஜிதோ வேஷோ யஸ்ய ஸ ஸுவேஷஃ| அநுல்பணோऽநுத்ததஃ, ஸ சாஸாவுஜ்ஜ்வலஶ்சாநுல்பணோஜ்ஜ்வலஃ| அநுத்ததவேஷஃ உஜ்ஜ்வலஶ்ச ஸ்யாதித்யர்தஃ|

Adhikarana ratnAdidhAraNam (32) · Śloka 32

தாரயேத்ஸததஂ ரத்நஸித்தமந்த்ரமஹௌஷதீஃ| |௩௨|

ஸ௦- தாரயேதித்யாதி| ரத்நாநி- மணயோ வஜ்ரபத்மராகாதயஃ| ஸித்தமந்த்ரோऽபராஜிதாதிஃ| மஹௌஷதிஃ- ஸஹதேவ்யாதிகா| ரத்நாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ரத்நாதீர்பாஹுக்ரீவாதிஷு, ஸததஂ- ஸதைவ, தாரயேத்|

Adhikarana sa~jcAraprakAraH (32) · Śloka 32

| ஸாதபத்ரபதத்ராணோ விசரேத்யுகமாத்ரதக்||௩௨||

ஸ௦-யுகமாத்ரதக்விசரேத்ப்ரமேத்| யுகஂ- ஹஸ்தசதுஷ்டயம், தத்பஶ்யதி யஃ ஸ ஏவம்| ஏவஂ குர்வந்ஸம்முகமாகச்சத்பிர்கவாஶ்வாதிபிர்நோபத்ரூயதே| ததா, ஸஹாதபத்ரேண- சத்ரேண, பதத்ராணேந- பதாதாரபர்யாயேண, யோ வர்ததே ஸ ஏவம்| பாதத்ரச்சத்ரயோஶ்ச குணா உக்தாஃ- "மாருதஸ்யாநுலோம்யாய குடஸ்தம்பஶ்ரமாபஹம்| அந்வர்தஸஂஜ்ஞஂ பாதத்ரஂ பலதக்ஶுக்ரரக்ஷணம்| வர்ண்யஂ நேத்ரஹிதஂ சத்ரஂ வாதவர்ஷாதபாபஹம்" இதி|

Adhikarana nishi sa~jcAre visheShaH (33) · Śloka 33

நிஶி சாத்யயிகே கார்யே தண்டீ மௌலீ ஸஹாயவாந்| |௩௩|

ஸ௦-ராத்ரௌ சாத்யயிகே கார்யே தண்டீ ஸந் விசரேத்| தண்டேந ஸர்பாதீநாமுத்த்ராஸமபி சோக்தம்| ததா (ஸுஶ்ருதே சி.அ.௨௪/௭௬)- "ஶுநஃ ஸரீஸபவ்யாலவிஷாணிப்யோ பயாபஹம்| ஶ்ரமஸ்கலநதோஷக்நஂ ஸ்தவிரே ச ப்ரஶஸ்யதே| ஸத்வோத்ஸாஹபலஸ்தைர்யதைர்யவீர்யவிவர்தநம்| அவஷ்டம்பகரஂ சாபி பயக்நஂ தண்டதாரணம்||" இதி| ததா ச (சரகே ஸூ.அ.௫/௯௯)- "ஸ்கலதஃ ஸம்ப்ரதிஷ்டாநஂ ஶத்ரூணாஂ ச நிஷூதநம்| அவஷ்டம்பநமாயுஷ்யஂ பயக்நஂ தண்டதாரணம்" இதி| மௌலீஶிரோவேஷ்டநயுக்தஃ| அநேநோபரிஷ்டாத் பததாஂ பதங்ககீடாதிமூத்ரபுரீஷாதீநாஂ ரக்ஷா| ததா, ஸஹாயவாந்| அநேநாபி சித்தாவஷ்டம்பஃ| தண்டஶப்தாத் "அத இநிடநௌ" இதி இநிஃ, மௌலிஶப்தாச்ச வ்ரீஹ்யாதித்வாத், தஸ்ய ஹ்யாகதிகணத்வமிதி கேசித்| ஆத்யயிக இதி| அத்யயஃ- கச்ச்ரம்| தஸ்மிந் பவமித்யத்யாத்மாதித்வாட்டஞ்|

Adhikarana caityAdicchhAyAdyAkramaNaniShedhaH (33-34) · Śloka 34

| சைத்யபூஜ்யத்வஜாஶஸ்தச்சாயாபஸ்மதுஷாஶுசீந்||௩௩|| நாக்ராமேச்சர்கராலோஷ்டபலிஸ்நாநபுவோ ந ச| |௩௪|

ஸ௦-சைத்யோ- விஶிஷ்டதேவதாதிஷ்டிதோ லோகப்ரஸித்தோ வக்ஷவிஶேஷஃ, புத்தாலய இத்யந்யே| பூஜ்யோ- குருபித்ராதிஃ| த்வஜஶ்சிஹ்நம்| அஶஸ்தாஶ்சண்டாலாதயஃ, அஶஸ்தமமங்கல்யஂ வஸ்து இத்யந்யே| ஏஷாஂ சாயாம்| ததா, பஸ்ம-பூதிஃ| துஷோ- தாந்யாதித்வக்| அஶுசிர்விட், யத்வா உச்சிஷ்டஂ வஸ்து| ததேதந்நாக்ராமேத்| ஶர்கரா- ஸூக்ஷ்மபாஷாணாகதிர்மத்கண்டிகா| ததா, லோஷ்டஂ- மத்பிண்டாதிகண்டஃ| பலிர்தேவதாத்யர்சநம்| ஸ்நாநஂ ப்ரஸித்தம்| பலிஶ்ச ஸ்நாநஂ ச பலிஸ்நாநே, தயோர்புவௌ பலிஸ்நாநபுவௌ| ஶர்கரா ச லோஷ்டஂ ச பலிஸ்நாநபுவௌ ச தா நாக்ராமேத்|

Adhikarana bAhuByAM nadItaraNaniShedhAdi (34-35) · Śloka 35

| நதீஂ தரேந்ந பாஹுப்யாஂ, நாக்நிஸ்கந்தமபிவ்ரஜேத்||௩௪|| ஸந்திக்தநாவஂ வக்ஷஂ ச நாரோஹேத்துஷ்டயாநவத்| |௩௫|

ஸ௦- நதீஂ- தரங்கிணீஂ, தோர்ப்யாஂ ந தரேத்| அக்நிஸ்கந்தமபி- அக்நிராஶேரபிமுகஂ, ந வ்ரஜேத்| ஸந்திக்தா சாஸௌ நௌஶ்ச தாஂ, நாரோஹேந்நோச்சலேத்| ஸந்திக்தாயாஃ ஶிதிலபந்தநத்வாஜ்ஜர்ஜரத்வாததிபாராக்ராந்தத்வாத்பாரகமநஂ ப்ரதி ஸந்தேஹஃ| சேதி ஸமுச்சயே| வக்ஷஂ ச நாரோஹேத்| கதம் ? துஷ்டயாநவத்| யதா துஷ்டயாநமஶ்வாதிகஂ நாரோஹேத் ததேதி| துஷ்டயாநாரோஹணமபி சோக்தயாऽநயா நிஷித்தம்|

Adhikarana kShutyAdikaraNaprakAraH (35) · Śloka 35

| நாஸஂவதமுகஃ குர்யாத்க்ஷுதிஹாஸ்யவிஜம்பணம்||௩௫||

ஸ௦-நாஸஂவதாஸ்யஃ க்ஷுத்யாதீந் குர்யாத்| ஹஸ்தாதிநா முகஂ பிதாய குர்யாதித்யர்தஃ| க்ஷுதிஃ- சிக்கா, ஹாஸ்யஂ- ஹஸநம், விஜம்பணஂ- ஜம்பிகா, ஏஷாஂ ஸமாஹாரத்வந்த்வஃ|

Adhikarana nAsAvikoShaNaniShedhAdi (36) · Śloka 36

நாஸிகாஂ ந விகுஷ்ணீயாந்நாகஸ்மாத்விலிகேத்புவம்| நாங்கைஶ்சேஷ்டேத விகுணஂ, நாஸீதோத்கடகஶ்சிரம்||௩௬||

ஸ௦-நாஸாஂ ந விகர்ஷேத்| மலோத்ஸாரணமாத்ரஂ து கார்யமேவ, இதி விஶப்தேந த்யோதயதி| அகஸ்மாத்- காரணஂ விநா, புவஂ- பத்வீஂ, ந விலிகேத்- நோத்கர்ஷேத்| அங்கைர்ஹஸ்தபாதாதிபிஃ, விகுணஂ- அநநுகுணஂ யதா பவதி ததா, ந சேஷ்டேத- ந வ்யாப்ரியேத| உத்கடகஂ ஸ்திதமவஸ்தாநஂ யஸ்ய ஸ ஏவம்பூதோ நாஸீத| சிரஂ ச திஷ்டேதித்யர்தஃ, அர்ஶோரோகாத்யுத்பத்தேஃ|

Adhikarana SramAtprAgdohavAkceShTAH (37) · Śloka 37

தேஹவாக்சேதஸாஂ சேஷ்டாஃ ப்ராக் ஶ்ரமாத்விநிவர்தயேத்| நோர்த்வஜாநுஶ்சிரஂ திஷ்டேத்|௩௭|

ஸ௦-தேஹாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஏஷாஂ ஸம்பந்திநீஶ்சேஷ்டாஃ க்ரியாஃ ஶ்ரமாத்கேதாத் பூர்வஂ விநிவர்தயேத்| தாவத்தநுராகர்ஷாதி குர்யாத்யாவந்நாதீவ ஶ்ரமஃ ஸ்யாதித்யர்தஃ| ததா, ஊர்த்வே ஜாநுநீ யஸ்ய ஸ ஊர்த்வஜாநுஶ்சிரஂ நாஸீத|

Adhikarana rAtrau drumAdisevananiShedhaH,sUnAdisevananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

நக்தஂ ஸேவேத ந த்ருமம்||௩௭|| ததா சத்வரசைத்யாந்தஶ்சதுஷ்பதஸுராலயாந்| ஸூநாடவீஶூந்யகஹஶ்மஶாநாநி திவாऽபி ந||௩௮||

ஸ௦-நக்தஂ- ராத்ரௌ, த்ருமஂ- தருஂ, ந ஸேவேத| ததாஶ்ரிதகீடமூத்ரஶகதாதிபாதரக்ஷார்தம்| சத்வரஂ- த்ரிபதம்| அந்யே த்வாஹுஃ- "யத்ர ப்ரதேஶே நகரநிவாஸிநோ க்ராம்யா வா ஸமேத்ய நாநாவிதாஃ கதாஃ குர்வந்தி, ஸ சத்வர உச்யதே"| சைத்யாந்தஃ- சைத்யஸமீபம், சதுஷ்பதஂ- மார்கசதுஷ்டயஸங்கமஃ, ஸுராலயோ- தேவகஹம், ஏதாஂஶ்ச நக்தஂ ந ஸேவேத| ஸூநா- வதஸ்தாநம், அடவீ- நிர்ஜநோ தேஶஃ, ஶூந்யகஹஂ- உஜ்ஜடஂ பவநம், ஶ்மஶாநஂ- பிதவநம், ஏதாநி திவாऽபி ந ஸேவேத| அபி ஶப்தேந ராத்ரௌ நிதராமஸேவநமாஹ|

Adhikarana udyadAdityadarshananiShedhAdi (39) · Śloka 39

ஸர்வதேக்ஷேத நாதித்யஂ, ந பாரஂ ஶிரஸா வஹேத்| நேக்ஷேத ப்ரததஂ ஸூக்ஷ்மஂ தீப்தாமேத்யாப்ரியாணி ச||௩௯||

ஸ௦-ஆதித்யஂ ஸர்வதா- உத்யந்தமஸ்தஂ யாந்தஂ ப்ரதிமாகதமுபரக்தஂ வா, நேக்ஷேத| ததா, பாரஂ ஶிரஸா ந ச வஹேந்ந நயேத்| ப்ரததஂ- அநவரதஂ, ஸூக்ஷ்மஂ வஸ்து நேக்ஷேத| தீப்தஂ சாமேத்யஂ சாப்ரியஂ ச தாநி ப்ரததஂ நேக்ஷேத| நநு, தர்ஹி ஸர்வதா நேக்ஷேதேத்யநேந கோऽர்தஃ ? யதோ ரவிரபி தீப்தஃ, தீப்தக்ரஹணேநைவாஸ்ய தர்ஶநநிஷேதஃ ஸித்தஃ| அஸ்த்யேவைதத்| கிந்து ஸர்வப்ரகாரமாதித்யஂ நேக்ஷேத| தீப்தஂ த்வநவரதஂ நேக்ஷேதேதி|

Adhikarana madyavikrayAdiniShedhaH (40) · Śloka 40

மத்யவிக்ரயஸந்தாநதாநாதாநாநி நாசரேத்| |௪௦|

ஸ௦-விக்ரயோ- விநிமயஃ, இயத்ப்ரமாணமதுநேதஂ தீயத இதி| ஸந்தீயதே யேந தத்ஸந்தாநம்- அநேகத்ரவ்யஸம்பாரோ யேந தத்- மத்யஂ யதாவத்ப்ரமாணேந ஸந்தீயதே| தாநஂ- யதாஶாஸ்த்ரஂ ஸ்வத்வநிவத்திஃ பரஸ்வத்வாபாதாநம்| ஆதாநஂ- யதாஶாஸ்த்ரமேவ பரஸ்மாத் க்ரஹணம்| ஏதேஷாஂ த்வந்த்வஃ| ததோ மத்யஶப்தேந ஷஷ்டீஸமாஸஃ| மத்யவிக்ரயாதீநி நாசரேத்| த்விஜவிஷயஂ சைதத்வாக்யமிதி போத்யம்| ஸர்வஸ்ய து நிஷேதாத் க்ரயாதிவ்யவஹாரோச்சேதஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana purovAtAdityAgAdi (40-44) · Śloka 44

| புரோவாதாதபரஜஸ்துஷாரபருஷாநிலாந்||௪௦|| அநஜுஃ க்ஷவதூத்காரகாஸஸ்வப்நாந்நமைதுநம்| கூலசாயாஂ நபத்விஷ்டஂ வ்யாலதஂஷ்ட்ரிவிஷாணிநஃ||௪௧|| ஹீநாநார்யாதிநிபுணஸேவாஂ விக்ரஹமுத்தமைஃ| ஸந்த்யாஸ்வப்யவஹாரஸ்த்ரீஸ்வப்நாத்யயநசிந்தநம்||௪௨|| ஶத்ருஸத்ரகணாகீர்ணகணிகாபணிகாஶநம்| காத்ரவக்த்ரநகைர்வாத்யஂ ஹஸ்தகேஶாவதூநநம்||௪௩|| தோயாக்நிபூஜ்யமத்யேந யாநஂ தூமஂ ஶவாஶ்ரயம்| மத்யாதிஸக்திஂ விஶ்ரம்பஸ்வாதந்த்ர்யே ஸ்த்ரீஷு ச த்யஜேத்||௪௪||

ஸ௦-த்யஜேதிதி க்ரியா வக்ஷ்யமாணா| புரஃஶப்தஸ்ய வாதாதபாப்யாஂ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தஃ| புரோவாதஃ- பூர்வதிகாகதோ வாதஃ| புர ஆதபஃ- பூர்வாதபஃ| புரோவாதாதீந் பஞ்ச த்யஜேத்| அநஜுஃ- விஷமஸ்திதஶரீரஃ, க்ஷவத்வாதீந் ஷட் த்யஜேத்| அநஜ்விதி க்ரியாவிஶேஷணமிதி கேசிஹ்யாசக்ஷதே| அந்நமத்ர ஶால்யாதி| கூலஂ- வப்ரஃ, தச்சாயாஂ த்யஜேத்| தத்ர ஹி திஷ்டதஸ்தத்பாதாத்பயஂ ஸ்யாத்| நபத்விஷ்டஂ- ராஜ்ஞோऽப்ரியஂ, த்யஜேத்| வ்யாலோ- துஷ்டஹஸ்த்யாதிஃ, தஂஷ்ட்ரிணஃ- ஸர்பாத்யாஃ, விஷாணிநோ- கவாத்யாஃ, தாஂஸ்த்யஜேத்| ஹீநாஃ- குலஶீலவித்தாதிபிர்ந்யூநாஃ, அநார்யாஃ- அஸாதவஃ, அதிநிபுணாஃ- அதிகணநாபராஃ, தேஷாஂ ஸேவாஂ த்யஜேத்| உத்தமைரிதி ஸஹார்தே கம்யமாநே ததீயா| உத்தமைஃ ஸஹ விக்ரஹஂ த்யஜேத்| ஸந்த்யாஸ்வப்யவஹாராதீந் பஞ்ச த்யஜேத்| ஶத்ருஸத்ரேத்யாதி| ஶத்ர்வஶநஂ த்யஜேத்| ஸத்ரஂ- யஜ்ஞஃ, தஸ்யாஶநஂ த்யஜேத்| த்விஜாதீந் வர்ஜயித்வா, அந்யஸ்ய ஹி ததஶநஂ நிஷேததி| ததா ஹி- "யஜ்ஞாந்தே ததுத்பூதபாபோபஶமநீயஂ ப்ராயஶ்சித்தஂ ஶ்ரூயதே"| கணாஃ- கதகசாரணாதயஃ, தைராகீர்ணஂ- வ்யாப்தமஶநஂ த்யஜேத்| கணிகா- வேஶ்யா, தஸ்யாஃ ஸம்பந்த்யஶநஂ த்யஜேத்| ததஶநாத்தி தப்தாபஸங்க்ரமணஂ ஸ்யாத்| பணிகஃ- பணோபஜீவீ, இதரவணிகித்யர்தஃ| (ததா ஹி (ஸங்க்ரஹே ஸூ. அ, ௩)- "கணாரிகணிகாஸத்ரதூர்தாநாஂ பணிநாஂ ந ச " இதி|) பணிகா இதி "நௌத்வ்யசஷ்டந்" இதி டந்| பணிகோ ஹி பாபீயாந்நிந்த்ரிதபண்யாதிவிக்ரீணாநஃ ப்ரஶஂஸதீத்யாதி ஹேதோஃ| காத்ரேத்யாதி| காத்ராணி-அங்காநி, தைஸ்ததா வக்த்ரேண நகைஶ்ச வாத்யஂ த்யஜேத்| ததா, ஹஸ்தாவதூநநஂ கேஶாவதூநநஂ ச த்யஜேத்| (அவதூநநஂ-கம்பநம்|) தோயேத்யாதி| மத்யஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே| தோயயோர்த்வயோர்மத்யேந யாநஂ த்யஜேத்| ந யாயாதித்யர்தஃ| ஏவமக்ந்யோர்மத்யேந| ததா, பூஜ்யயோர்மத்யேந| ஸமாஸகரணாத்தோயாக்ந்யோஸ்தோயபூஜ்யயோரக்நிபூஜ்யயோரபி மத்யேந ந யாயாதிதி போத்தவ்யம்| ததா, தூமஂ , ஶவாஶ்ரயஂ-ஶவோத்பூதஂ, த்யஜேத்| மத்யேத்யாதி| மத்யேऽதிஸக்திஃ- அதிஸேவா, தாஂ த்யஜேத்| ஸ்த்ரீஷு-யோஷாஸு, விஶ்ரம்பஂ-விஶ்வாஸஂ ஸ்வாதந்த்ர்யஂ ச த்யஜேத்|

Adhikarana sarvaceShTAsu lokopadeShTRutvam (45) · Śloka 45

ஆசார்யஃ ஸர்வசேஷ்டாஸு லோக ஏவ ஹி தீமதஃ| அநுகுர்யாத்தமேவாதோ லௌகிகேऽர்தே பரீக்ஷகஃ||௪௫||

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், தீமதோ- புத்தியுக்தஸ்ய, ஸர்வசேஷ்டாஸு- நிஃ- ஶேஷவ்யாபாரேஷு, லோக ஏவாசார்யஃ- உபதேஷ்டா, அதஃ- அஸ்மாத்தேதோஃ, தமேவ- லோகமேவ, லௌகிகேऽர்தே பரீக்ஷகஃ புருஷோऽநுகுர்யாத்| யதா லோகோ வ்யவஹரதி ததா வ்யவஹ்நியாதித்யர்தஃ|

Adhikarana sadvratasvarUpam (46) · Śloka 46

ஆர்த்ரஸந்தாநதா த்யாகஃ காயவாக்சேதஸாஂ தமஃ| ஸ்வார்தபுத்திஃ பரார்தேஷு பர்யாப்தமிதி ஸத்வ்ரதம்||௪௬||

ஸ௦-ஆர்த்ரஸந்தாநதா- ஸர்வஸத்த்வேஷு கபாலுத்வம்| த்யாகோ- தாநம்| காயவாக்சேதஸா த்ரயாணாஂ தமஃ- உபஶமஃ| பரார்தேஷு- பரப்ரயோஜநேஷு, ஸ்வார்தபுத்திஃ- யதா அயமேவ ஸ்வார்தோ யஃ பரார்தஃ, இத்யுபயலோகஹிதத்வம்| இதி- ஏவஂப்ரகாரஂ, ஸத்வ்ரதஂ பர்யாப்தம்| ஸமாப்தமித்யர்தஃ| ஸத் ஶோபநஂ ச தத்வ்ரதஂ ச ஸத்வ்ரதம்|

Adhikarana AcArAvahitatvam (47) · Śloka 47

நக்தஂதிநாநி மே யாந்தி கதம்பூதஸ்ய ஸம்ப்ரதி| துஃகபாங்ந பவத்யேவஂ நித்யஂ ஸந்நிஹிதஸ்மதிஃ||௪௭||

ஸ௦-நக்தஂதிநாநி- ராத்ரிதிநாநி, ஸம்ப்ரதி- இதாநீஂ, கதம்பூதஸ்ய- கீதஶஸ்ய ஸதஃ, மே- மம, யாந்தி| ஏவஂ நித்யஂ ஸந்நிஹிதஸ்மதிஃ ஸந் புமாந் துஃகபாக் ந பவதி|

Adhikarana AcAraphalam (2) · Śloka 2

இத்யாசாரஃ ஸமாஸேந, யஂ ப்ராப்நோதி ஸமாசரந்| ஆயுராரோக்யமைஶ்வர்யஂ யஶோ லோகாஂஶ்ச ஶாஶ்வதாந்||௪௮|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநு ஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே திநசர்யா நாம த்விதீயோऽத்யாயஃ||௨||

ஸ௦- இதி- ஸமாப்தௌ| ஸமாஸேந- ஸஂக்ஷேபேண, தாவதயமாசாரஃ பூர்வோக்தஃ| யஂ ஸமாசரந்நநுதிஷ்டந் (புருஷஃ) ஆயுராதீந் ப்ராப்நோதி| ததா, லோகாந்- பூர்புவஃஸ்வஃப்ரபதீந், ஶாஶ்வதாந்- நித்யாந்| நநு, ஶாஶ்வதஶப்தோ ந யுக்தஃ| யதஃ ஶஶ்வச்சப்தஸ்ய காலவாசித்வாத் "காலாட்டஞ்" இதி டஞ் ப்ராப்நோதி| ததா, "அவ்யயாநாஂ ச ஸாயம்ப்ராதிகாத்யர்தமுபஸஂக்யாநம்" இதி டிலோபஶ்ச ப்ராப்நோதி| நைததஸ்தி| "நஸ்தத்திதே" இத்யத்ர ஸூத்ரே ஹ்யுக்தம்- "ஶாஶ்வத இத்யாதௌ து டிலோபோ நேஷ்யதே| காலாதிதி யோகவிபாகாச்சாண்" இதி| தஸ்மாச்சாஶ்வதஶ்ப்தோ ந்யாய்ய ஏவேதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே த்விதீயோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨||