11. dōśāhivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਰਸਭੇਦੀਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ "ਦੋਸਭੇਸਜਵਸ਼ਾਦੁਪਯੋਜ੍ਯਾਃ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤ ਈਦਕ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਸ੍ਤੇ ਦੋਸਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯੋਯਮੁਚ੍ਯਤੇ-

Adhikarana doShAdivij~jAnIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਰਸਭੇਦੀਯਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯ ਆਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤੋ "ਦੋਸਭੇਸਜਵਸ਼ਾਦੁਪਯੋਜ੍ਯਾਃ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤ ਈਦਕ੍ਸ੍ਵਰੂਪਾਸ੍ਤੇ ਦੋਸਾ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮਧ੍ਯਾਯੋਯਮੁਚ੍ਯਤੇ - - - - ਅਥਾਤੋ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||

ਸ੦-ਦੋਸਾ ਆਦਯੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ-ਦੋਸਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਪ੍ਰਾਕਤੇਨ ਵੈਕਤੇਨ ਚ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣਾ ੯ ਵਗਮਃ, ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤੋ ਯਃ, ਤਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਧਾਤਵੋ ਮਲਾਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂ ੧੦ ਪਾਵਗਮੇਨ ਚ ਤ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਧਾਤੂਨਾਂ ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਦੋਸਾਧਾਰਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana dehasya mUlaM doShAdayaH (1) · Śloka 1

ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾ ਮੂਲਂ ਸਦਾ ਦੇਹਸ੍ਯ--| |੧|

ਸ੦-ਦੋਸਾਃ-ਵਾਤਾਦਯਃ, ਧਾਤਵੋ-ਰਸਾਦਯਃ, ਮਲਾਃ-ਮੂਤ੍ਰਾਦਯਃ, ਤੇ ਦੇਹਸ੍ਯ ਮੂਲਮਿਵ ਮੂਲਮ੍| ਯਥਾ,-ਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਾਖਾਦਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮੂਲਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍, ਤਦਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ,-ਦੇਹਸ੍ਯ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਃ|

Adhikarana vAyoH sAmyalakShaNam, pittasya sAmyalakShaNam, shcleShmaNaH sAmyalakShaNam (1-3) · Śloka 3

ਤਂ ਚਲਃ| ਉਤ੍ਸਾਹੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਸ਼੍ਵਾਸਚੇਸ੍ਟਾਵੇਗਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੈਃ||੧|| ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਤ੍ਯਾ ਚ ਧਾਤੂਨਾਮਕ੍ਸਾਣਾਂ ਪਾਟਵੇਨ ਚ| ਅਨੁਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਵਿਕਤਃ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਯੂਸ੍ਮਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ||੨|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡ੍ਰੁਚਿਪ੍ਰਭਾਮੇਧਾਧੀਸ਼ੌਰ੍ਯਤਨੁਮਾਰ੍ਦਵੈਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਕ੍ਸਮਾਦਿਭਿਃ||੩||

ਸ੦-ਤਂ ਚ-ਦੇਹਂ, ਚਲੋ-ਵਾਯੁਃ, ਉਤ੍ਸਾਹਾਦਿਭਿਰਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ-ਉਪਕੁਰੁਤੇ| ਉਤ੍ਸਾਹਃ-ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਸੂਦ੍ਯੋਗਃ, ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਸਨਂ ਸ਼੍ਵਾਸਮੁਕ੍ਤਿਃ, ਨਿਸ਼੍ਵਾਸਃ-ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍, ਚੇਸ੍ਟਨਂ-ਚੇਸ੍ਟਾ ਵਾਕ੍ਕਾਯਮਨੋਵ੍ਯਾਪਾਰਃ, ਵੇਗਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ-ਵਾਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰਸਨਮ੍, ਏਤੈਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤੋ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਪਕ੍ਤਿਃ-ਪਾਕਃ| ਊਸ੍ਮਾ-ਔਸ੍ਣ੍ਯਮ੍| ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ-ਦਸ੍ਟਿਃ| ਮੇਧਾ-ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਧੀਃ-ਪ੍ਰਜ੍ਞਾ| ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ-ਪੌਰੁਸਮ੍| ਤਨੁਮਾਰ੍ਦਵਂ-ਸ਼ਰੀਰਮਦੁਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਨੁਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਕ੍ਸਮਾ-ਕ੍ਸਾਨ੍ਤਿਃ|

Adhikarana dhAtUnAM shreShThakarmANi (4) · Śloka 4

ਇਦਾਨੀਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ - - - - ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਜੀਵਨਂ ਲੇਪਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਧਾਰਣਪੂਰਣੇ| ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਾਦਸ਼੍ਚ ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸ੍ਮਤਮ੍||੪||

ਸ੦-ਪ੍ਰੀਣਨਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਕ੍ਰਮੇਣ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਿ ਸ੍ਮਤਾਨਿ, ਮੁਨਿਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਧ੍ਯਮਾਨ੍ਯਪਰਾਣਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯੇਸਾਂ ਸਨ੍ਤ੍ਯੇਵ| ਯਥਾ,-ਰਸਸ੍ਯ ਤੁਸ੍ਟਿਰਕ੍ਤਪੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਰ੍ਮ, ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦੋ ਮਾਂਸਪੋਸਣਮ੍, ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਬਲਂ ਮੇਦਃਪੁਸ੍ਟੀ ਚ ਮੇਦਸਃ ਸ੍ਵੇਦਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਸ੍ਥਿਪੁਸ੍ਟਯਸ਼੍ਚ, ਅਸ੍ਥ੍ਨੋ ਮਜ੍ਜਪੋਸਣਮ੍, ਮਜ੍ਜ੍ਞੋ ਬਲਮਸ੍ਥਿਪੂਰਣਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਪੁਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਹਰ੍ਸੋ ਬਲਂ ਚ, ਏਤੈਰ੍ਧਾਤਵੋ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰੀਣਨਂ-ਆਪ੍ਯਾਯਨਮ੍| ਰਸੋ ਹਿ ਸਮ੍ਯਗਭ੍ਯਵਹਰਤਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਨ੍ ਮਨਸਃ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਦਧਾਤਿ| ਜੀਵਨਂ-ਓਜੋਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍, ਰਕ੍ਤਕਰ੍ਮ| ਲੇਪਃ-ਉਪਦੇਹੋ, ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮ| ਤਦੁਪਲਿਪ੍ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਥੀਨਿ ਚੇਸ੍ਟਾਂ ਕ੍ਸਮਨ੍ਤੇ| ਸ੍ਨੇਹੋ-ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਾ, ਮੇਦਸਃ ਕਰ੍ਮ| ਧਾਰਣਂ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਧਾਰਣਮ੍, ਅਸ੍ਥਿਕਰ੍ਮ| ਪੂਰਣਂ-ਸ੍ਨੇਹੇਨਾਸ੍ਥ੍ਨਾਮ੍, ਮਜ੍ਜ੍ਞਃ ਕਰ੍ਮ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana malAnAM karmANi (5) · Śloka 5

ਇਦਾਨੀਂ ਮਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਾਹ - - - - ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ, ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਲੇਦਵਾਹਨਮ੍| ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਕ੍ਲੇਦਵਿਧਤਿਃ|੫|

ਸ੦-ਅਵਸ੍ਟਮ੍ਭੋ-ਦੇਹਧਾਰਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਰ੍ਮ ਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਲੇਦਵਾਹਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਰ੍ਮ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਕ੍ਲੇਦਂ ਨਿਰ੍ਵਾਹਯਤਿ| ਸ੍ਵੇਦਸ੍ਯ ਕ੍ਲੇਦਵਿਧਾਰਣਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਕਰ੍ਮ, ਕ੍ਲੇਦਾਭਾਵੇ ਹਿ ਸ਼ੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਮਧ੍ਯਮਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਨੇਹਕਚਰੋਮਧਾਰਣਮਪਿ|

Adhikarana vRuddhavAyoH karmANi (5-6) · Śloka 6

| ਵਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਕੁਰੁਤੇਨਿਲਃ||੫|| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯੋਸ੍ਣਕਾਮਤ੍ਵਕਮ੍ਪਾਨਾਹਸ਼ਕਦ੍ਗ੍ਰਹਾਨ੍| ਬਲਨਿਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭ੍ਰਂਸ਼ਪ੍ਰਲਾਪਭ੍ਰਮਦੀਨਤਾਃ||੬||

ਸ੦-ਵਦ੍ਧਃ ਪੁਨਰ੍ਵਾਯੁਃ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਬਲਾਦੀਨਾਂ ਭ੍ਰਂਸ਼ੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਬਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣੋਪਘਾਤੋ ਭ੍ਰਂਸ਼ਃ| ਨਿਦ੍ਰਾਯਾਸ੍ਤੁ ਨਾਸ਼ੋ ਭ੍ਰਂਸ਼ਃ|

Adhikarana vRuddhapittasya karmANi (7) · Śloka 7

ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਨੇਤ੍ਰਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਸੁਤ੍ਤਡ੍ਦਾਹਾਲ੍ਪਨਿਦ੍ਰਤਾਃ| ਪਿਤ੍ਤਮ੍|੭|

ਸ੦-ਪੀਤਸ੍ਯ ਵਿਡਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਵਗਨ੍ਤੈਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਤਤਃ ਕ੍ਸੁਦਾਦਿਭਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ, ਤਤਸ੍ਤਲਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਂ ਪੀਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana vRuddhashleshmaNaH karmANi (7-8) · Śloka 8

| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਦਨਪ੍ਰਸੇਕਾਲਸ੍ਯਗੌਰਵਮ੍||੭|| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਸ਼੍ਲਥਾਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਨਿਦ੍ਰਤਾਃ| |੮|

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਦ੍ਧੋਗ੍ਨਿਸਾਦਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਸ਼੍ਵੈਤ੍ਯਂ- ਗਾਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਲਤਾ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ-ਅਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਤ੍ਵਮ੍|

Adhikarana vRuddharasasya karmANi (8) · Śloka 8

| ਰਸੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍|੮|

ਸ੦-ਰਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍, ਰਸੋਪਿ ਵਦ੍ਧੋਗ੍ਨਿਸਾਦਾਦੀਨ੍ ਵਿਦਧਾਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana vRuddharaktasya karmANi (8-9) · Śloka 9

| ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਸਰ੍ਪਪ੍ਲੀਹਵਿਦ੍ਰਧੀਨ੍||੮|| ਕੁਸ੍ਠਵਾਤਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਗੁਲ੍ਮੋਪਕੁਸ਼ਕਾਮਲਾਃ| ਵ੍ਯਙ੍ਗਾਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਸਮ੍ਮੋਹਰਕ੍ਤਤ੍ਵਙ੍ਨੇਤ੍ਰਮੂਤ੍ਰਤਾਃ||੯||

ਸ੦-ਰਕ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਂ ਵਿਸਰ੍ਪਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਉਪਕੁਸ਼ੋ ਨਾਮ ਦਨ੍ਤਰੋਗਜਾਤਿਃ, ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ (ਅ. ੨੧|੨੧) ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਾ|

Adhikarana vRuddhamAMsasya karmANi (10) · Śloka 10

ਮਾਂਸਂ ਗਣ੍ਡਾਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਿਗਣ੍ਡੋਰੂਦਰਵਦ੍ਧਿਤਾਃ| ਕਣ੍ਠਾਦਿਸ੍ਵਧਿਮਾਂਸਂ ਚ|੧੦|

ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਵਦ੍ਧਂ ਗਣ੍ਡਾਦੀਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਗਣ੍ਡਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗਣ੍ਡਮਾਲਾ ਗਲਗਣ੍ਡਸ਼੍ਚ ਗਹੀਤੌ, ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਲੋਪਾਤ੍| ਇਤਰਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡੋ ਗਣ੍ਡਮਾਂਸਾਢ੍ਯਾਤ੍| ਗਣ੍ਡਸ਼੍ਚਾਰ੍ਬੁਦਂ ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਚ ਗਣ੍ਡਾਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਯਃ| ਗਣ੍ਡੌ ਚ ਊਰੂ ਚੋਦਰਂ ਚ ਤੇਸਾਂ ਵਦ੍ਧਿਤਾ| ਤਤੋ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਾਃ ਕਰੋਤਿ| ਵਦ੍ਧਿਤਾ-ਵਦ੍ਧਿਤ੍ਵਮ੍| ਕਣ੍ਠਾਦਿਸ੍ਵਧਿਕਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਕੁਰੁਤੇ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਾਲੁਜਿਹ੍ਵਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana vRuddhamedasaH karmANi (10-11) · Śloka 11

ਤਦ੍ਵਨ੍ਮੇਦਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਰਮਮ੍||੧੦|| ਅਲ੍ਪੇਪਿ ਚੇਸ੍ਟਿਤੇ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਸ੍ਫਿਕ੍ਸ੍ਤਨੋਦਰਲਮ੍ਬਨਮ੍| |੧੧|

ਸ੦- ਮੇਦੋਪਿ ਵਦ੍ਧਂ ਗਣ੍ਡਾਦੀਨ੍ ਕੁਰੁਤੇ| ਤਥਾਲ੍ਪੇਪਿ ਚੇਸ੍ਟਿਤੇ ਸ਼੍ਰਮਂ ਕੁਰੁਤੇ, ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ| ਤਥਾ, ਸ੍ਫਿਜੋਃ ਸ੍ਤਨਯੋਰੁਦਰਸ੍ਯ ਚ ਲਮ੍ਬਨਂ ਕੁਰੁਤੇ|

Adhikarana vRuddhAsthnaH karmANi (11) · Śloka 11

| ਅਸ੍ਥ੍ਯਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਧਿਦਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ|੧੧|

ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿ ਵਦ੍ਧਮਧ੍ਯਸ੍ਥ੍ਯਧਿਹਨ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੁਤੇ|

Adhikarana vRuddhamajj~jaH karmANi (11-12) · Śloka 12

ਮਜ੍ਜਾ ਨੇਤ੍ਰਾਙ੍ਗਗੌਰਵਮ੍||੧੧|| ਪਰ੍ਵਸੁ ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣ੍ਯਰੂਂਸਿ ਚ| |੧੨|

ਸ੦-ਮਜ੍ਜਾ ਵਦ੍ਧੋ ਨੇਤ੍ਰਯੋਰਙ੍ਗਾਨਾਂ ਚ ਗੌਰਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਰੁਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਰ੍ਵਸੁ-ਅਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾਦਿਸਨ੍ਧਿਸੁ, ਅਰੂਂਸਿ-ਪਿਟਿਕਾਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਾਨਿ ? ਸ੍ਥੂਲਮੂਲਾਨਿ,-ਸ੍ਥੂਲਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ| ਤਥਾ, ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਣਿ-ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ|

Adhikarana vRuddhashukrasya karmANi (12) · Śloka 12

| ਅਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਕਾਮਤਾਂ ਵਦ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮਪਿ||੧੨||

ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਦ੍ਧਮਤਿਸ੍ਤ੍ਰੀਕਾਮਤਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਮਰੀਂ ਚ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਬਲਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯਪਿ|

Adhikarana vRuddhashakRutaH karmANi (13) · Śloka 13

ਕੁਕ੍ਸਾਵਾਧ੍ਮਾਨਮਾਟੋਪਂ ਗੌਰਵਂ ਵੇਦਨਾਂ ਸ਼ਕਤ੍| |੧੩|

ਸ੦-ਸ਼ਕਤ੍-ਪੁਰੀਸਂ, ਵਦ੍ਧਂ ਕੁਕ੍ਸਾਵਾਧ੍ਮਾਨਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਯਾਂ ਲਿਙ੍| ਆਧ੍ਮਾਨਂ-ਆਨਾਹਃ| ਆਟੋਪਃ-ਅਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨਾਦਿ| [ਗੌਰਵਂ-ਗੁਰੁਤ੍ਵਮ੍, ਵੇਦਨਾਂ ਚ ਕੁਕ੍ਸੌ|]

Adhikarana vRuddhamUtrasya karmANi (13) · Śloka 13

| ਮੂਤ੍ਰਂ ਤੁ ਬਸ੍ਤਿਨਿਸ੍ਤੋਦਂ ਕਤੇਪ੍ਯਕਤਸਂਜ੍ਞਤਾਮ੍||੧੩||

ਸ੦-ਮੂਤ੍ਰਂ ਵਦ੍ਧਂ ਬਸ੍ਤੇਰ੍ਨਿਸ੍ਤੋਦਂ-ਅਤਿਵ੍ਯਥਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਕਤੇਪਿ ਮੂਤ੍ਰੇਕਤਸਂਜ੍ਞਤਾਂ-ਅਕਤਾਭਾਸਤ੍ਵਮਿਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vRuddhasvedasya karmANi (14) · Śloka 14

ਸ੍ਵੇਦੋਤਿਸ੍ਵੇਦਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਕਣ੍ਡੂਃ| |੧੪|

ਸ੦-ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਦ੍ਧੋਤਿਸ੍ਵੇਦਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana evaM dUShikAdayo malAH (14) · Śloka 14

ਏਵਂ ਚ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਦੂਸਿਕਾਦੀਨਪਿ ਮਲਾਨ੍ ਬਾਹੁਲ੍ਯਗੁਰੁਤਾਦਿਭਿਃ||੧੪||

ਸ੦-ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਦੂਸਿਕਾਦੀਨਪਿ ਮਲਾਨ੍ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍-ਅਨੁਮਿਨੁਯਾਤ੍| ਦੂਸਿਕਾ-ਅਕ੍ਸਿਮਲਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਘ੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਨਾਸਾਮਲਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕਥਂ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਲਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਗੌਰਵੇਣ ਚ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana kShINAnilasya karmANi (15) · Śloka 15

ਵਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਭਿਧਾਯ, ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਹ - - - - ਲਿਙ੍ਗਂ ਕ੍ਸੀਣੇਨਿਲੇਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਾਦੋਲ੍ਪਂ ਭਾਸਿਤੇਹਿਤਮ੍| ਸਂਜ੍ਞਾਮੋਹਸ੍ਤਥਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧਯੁਕ੍ਤਾਮਯਸਮ੍ਭਵਃ||੧੫||

ਸ੦-ਅਨਿਲੇ ਕ੍ਸੀਣੇ-ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਪਚਿਤੇ, ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ| ਵਾਯੋਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸਯੇ ਦੇਹ ਏਵ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਸ੍ਯ ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਂ ਪੁਨਸ੍ਤਲ੍ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਙ੍ਗਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਙ੍ਗਸ੍ਯ ਸਾਦਃ-ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਈਹਿਤਂ-ਚੇਸ੍ਟਿਤਮ੍, ਕਾਯਿਕਂ ਕਰ੍ਮ| ਭਾਸਿਤਂ ਚੇਹਿਤਂ ਚ ਭਾਸਿਤੇਹਿਤਮ੍,-ਅਲ੍ਪਵਚਨਾਲ੍ਪਚੇਸ੍ਟਿਤਤ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸਂਜ੍ਞਾਮੋਹਃ-ਸਂਵਿਦੋਭਾਵਃ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧੌ ਯ ਉਕ੍ਤਾਃ-ਅਗ੍ਨਿਸਾਦਪ੍ਰਸੇਕਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਸਮ੍ਭਵੋ ਭਵਤਿ|

Adhikarana kShINapittasya karmANi (16) · Śloka 16

ਪਿਤ੍ਤੇ ਮਨ੍ਦੋਨਲਃ ਸ਼ੀਤਂ ਪ੍ਰਭਾਹਾਨਿਃ| |੧੬|

ਸ੦-ਲਿਙ੍ਗਂ ਕ੍ਸੀਣੇ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਲਿਙ੍ਗਮੇਤਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਃ ਸ਼ੀਤਂ ਕਾਨ੍ਤਿਹਾਨਿਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kShINakaphasya karmANi (16) · Śloka 16

ਕਫੇ ਭ੍ਰਮਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਹਦ੍ਦ੍ਰਵਃ ਸ਼੍ਲਥਸਨ੍ਧਿਤਾ||੧੬||

ਸ੦-ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਭ੍ਰਮੋ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਸ਼ਯਾਃ-ਉਰਃਸ਼ਿਰਃਸਨ੍ਧ੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ| [ਤਥਾ, ਹਦ੍ਦ੍ਰਾਵਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਹਦ੍ਦ੍ਰਵਃ-ਹਦਿ ਕਮ੍ਪ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|]

Adhikarana kShINarasasya karmANi (17) · Śloka 17

ਰਸੇ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰਮਃ ਸ਼ੋਸੋ ਗ੍ਲਾਨਿਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ| |੧੭|

ਸ੦-ਰਸੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana kShINaraktasya karmANi (17) · Śloka 17

| ਰਕ੍ਤੇਮ੍ਲਸ਼ਿਸ਼ਿਰਪ੍ਰੀਤਿਸ਼ਿਰਾਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਰੂਕ੍ਸਤਾਃ||੧੭||

ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇ ਕ੍ਸੀਣੇਮ੍ਲਾਦ੍ਯਭਿਲਾਸਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana kShINamAMsasya karmANi (18) · Śloka 18

ਮਾਂਸੇਕ੍ਸਗ੍ਲਾਨਿਗਣ੍ਡਸ੍ਫਿਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਕਤਾਸਨ੍ਧਿਵੇਦਨਾਃ| |੧੮|

ਸ੦-ਮਾਂਸੇ ਕ੍ਸੀਣੇਕ੍ਸਗ੍ਲਾਨਿਃ, ਗਲ੍ਲਯੋਃ ਸ੍ਫਿਜੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਮ੍, ਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵੇਦਨਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸ੍ਫੁਟਨ੍ਤੀਵ ਸਨ੍ਧਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana kShINamedasaH karmANi (18) · Śloka 18

| ਮੇਦਸਿ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕਟ੍ਯਾਃ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨੋ ਵਦ੍ਧਿਃ ਕਸ਼ਾਙ੍ਗਤਾ||੧੮||

ਸ੦-ਮੇਦਸਿ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕਟ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਾਪਃ ਪ੍ਲੀਹਵਧਿਃ ਕਸ਼ਾਙ੍ਗਤ੍ਵਂ ਚ|

Adhikarana kShINasyAsthnaH karmANi (19) · Śloka 19

ਅਸ੍ਥ੍ਨ੍ਯਸ੍ਥਿਤੋਦਃ ਸ਼ਦਨਂ ਦਨ੍ਤਕੇਸ਼ਨਖਾਦਿਸੁ| |੧੯|

ਸ੦-ਅਸ੍ਥ੍ਨਿ ਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਤੋਦੋ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਦਨਂ-ਸ਼ਾਤਃ, ਪਾਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਸਾਮ੍ ? ਦਨ੍ਤਾਦੀਨਾਮ੍|

Adhikarana kShINamajj~jaH karmANi (19) · Śloka 19

| ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਮਜ੍ਜਨਿ ਸੌਸਿਰ੍ਯਂ ਭ੍ਰਮਸ੍ਤਿਮਿਰਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੯||

ਸ੦-ਮਜ੍ਜਨਿ ਕ੍ਸੀਣੇਸ੍ਥ੍ਨਾਂ ਸੌਸਿਰ੍ਯਂ ਭ੍ਰਮਾਦਿਸ਼੍ਚ|

Adhikarana kShINashukrasya karmANi (20) · Śloka 20

ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਚਿਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯੇਤ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ ਵਾ| ਤੋਦੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਸਣਯੋਰ੍ਮੇਢ੍ਰਂ ਧੂਮਾਯਤੀਵ ਚ||੨੦||

ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚਿਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯੇਤ, ਰਕ੍ਤਂ ਵਾ| ਪ੍ਰਸਿਚ੍ਯੇਤੇਤਿ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰਿ| ਵਸਣਯੋਰਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੋਦੋ-ਵ੍ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮੇਢ੍ਰਂ-ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਂ, ਧੂਮਾਯਤੀਵ ਚ| ਧੂਮਾਯਤੀਤਿ ਲੋਹਿਤਾਦੇਰਾਕਤਿਗਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵਿਪ੍, ਅਕਤ੍ਸਾਰ੍ਵਧਾਤੁਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੀਰ੍ਘਃ|

Adhikarana kShINapurIShasya karmANi (21) · Śloka 21

ਪੁਰੀਸੇ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵੇਸ੍ਟਯਨ੍ਨਿਵ| ਕੁਕ੍ਸੌ ਭ੍ਰਮਤਿ ਯਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪੀਡਯਨ੍ ਭਸ਼ਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਪੁਰੀਸੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਵਾਯੁਃ ਕੁਕ੍ਸੌ ਭ੍ਰਮਤਿ| ਅਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵੇਸ੍ਟਯਨ੍ਨਿਵ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਜਨਯਨ੍ ਯਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਭਸ਼ਂ ਪੀਡਯਨ੍|

Adhikarana kShINamUtrasya karmANi (22) · Śloka 22

ਮੂਤ੍ਰੇਲ੍ਪਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸਾਸ੍ਰਮੇਵ ਵਾ| |੨੨|

ਸ੦- ਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਣੇਲ੍ਪਂ ਮੂਤ੍ਰਯੇਤ੍, ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਸਰਕ੍ਤਮੇਵ ਵਾ|

Adhikarana kShINasvedasya karmANi (22) · Śloka 22

| ਸ੍ਵੇਦੇ ਰੋਮਚ੍ਯੁਤਿਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਰੋਮਤਾ ਸ੍ਫੁਟਨਂ ਤ੍ਵਚਃ||੨੨||

ਸ੦-ਸ੍ਵੇਦੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਚ੍ਯੁਤਿਃ-ਸ਼ਾਤਃ, ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਚ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਮ੍| ਤ੍ਵਚਃ-ਚਰ੍ਮਣਃ, ਸ੍ਫੁਟਨਂ-ਦਰਣਮ੍|

Adhikarana ghrANAmalAnAM kShayali~ggam (23) · Śloka 23

ਇਦਾਨੀਂ ਘ੍ਰਾਣਾਦਿਮਲਾਨਾਮਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਕ੍ਸਯਲਿਙ੍ਗਮਾਹ - - - - ਮਲਾਨਾਮਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਾਂ ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਸ੍ਵਮਲਾਯਨਸਂਸ਼ੋਸਤੋਦਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਲਾਘਵੈਃ||੨੩||

ਸ੦-ਮਲਾਨਾਮਤਿਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਾਂ-ਸੁਸ੍ਵਲ੍ਪਾਨਾਂ ਦੂਸਿਕਾਦੀਨਾਂ, ਦੁਃਖੇਨ ਬੋਦ੍ਧੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ-ਦੁਰ੍ਲਕ੍ਸ੍ਯਮ੍, ਕ੍ਸਯਂ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍-ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਕੈਃ ? ਮਲਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ-ਮਲਾਯਨਾਨਿ, ਸ੍ਵਾਨਿ ਚ ਤਾਨਿ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਚ-ਸ੍ਵਮਲਾਯਨਾਨਿ, ਤੇਸਾਮ੍ ਸਂਸ਼ੋਸਤੋਦਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਲਾਘਵਾਨਿ-ਸ੍ਵਮਲਾਯਨਸਂਸ਼ੋਸਤੋਦਸ਼ੂਨ੍ਯਤ੍ਵਲਾਘਵਾਨਿ, ਤੈਃ|

Adhikarana doShadhAtumalAnAM samAsato vRuddhikShayanidAnam (24-25) · Śloka 25

ਏਵਂ ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਵਭਿਧਾਯ ਸਮਾਸਤੋਭਿਧਾਤੁਮਿਦਮਾਹ- ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਭਿਸਕ੍| ਕ੍ਸਯੇਣ ਵਿਪਰੀਤਾਨਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਵਰ੍ਧਨੇਨ ਚ||੨੪|| ਵਦ੍ਧਿਂ ਮਲਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਯਂ ਚਾਤਿ ਵਿਸਰ੍ਗਤਃ| |੨੫|

ਸ੦-ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਾ ਯੇ ਗੁਣਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗੁਣਾਨਾਂ ਕ੍ਸਯੇਣ ਵਰ੍ਧਨੇਨ ਚ ਦੇਹਗਤੇਨ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਵਦ੍ਧਿਂ ਕ੍ਸਯਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ,-ਵਾਯੋਰ੍ਗੁਣਾ ਰੂਕ੍ਸਲਘੁਸ਼ੀਤਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਪਰੀਤਾਃ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੂਸ੍ਣਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਦੇਹੇ ਯਦਾ ਕ੍ਸਯੋ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਵਾਯੋਰ੍ਵਦ੍ਧਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਦਾ ਤੁ ਤੇਸਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਦੇਹੇ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਵਾਯੋਃ ਕ੍ਸਯੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਏਵਂ ਸ੍ਵਬੁਧ੍ਦ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮਲਾਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਚ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਵਦ੍ਧਿਂ ਮਲਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਮਲਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜ੍ਞੇਯੌ, ਯਾਵਦਮੁਨਾਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਤੇਸਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜ੍ਞੇਯੌ, [ਇਤਿ ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ]| ਏਵਂ ਸ੍ਵਬੁਧ੍ਦ੍ਯਾ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ, ਮਲਾਨਾਂ ਸਙ੍ਗਾਤ੍-ਬਹਿਰਨਿਃਸਰਣਲਕ੍ਸਣਾਚ੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਸਾਮੇਵ ਮਲਾਨਾਮਤਿਵਿਸਰ੍ਗਾਤ੍-ਅਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਾਤ੍ ਕ੍ਸਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kShayavRuddhyoH pIDAkaratve tAratamyam (25) · Śloka 25

| ਮਲੋਚਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਕ੍ਸਯੋ ਵਦ੍ਧੇਸ੍ਤੁ ਪੀਡਨਃ||੨੫||

ਸ੦-ਦ੍ਵਾਵਪਿ ਮਲਾਨਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਪੀਡਾਕਰੌ ਦੇਹਸ੍ਯ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਯ ਏਸਾਂ ਕ੍ਸਯਃ ਸ ਵਦ੍ਧਿਤੋਪ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਪੀਡਾਕਰਃ, ਅਨੌਚਿਤ੍ਯਾਤ੍| ਦੇਹਿਨਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਲਕ੍ਸਯੋਨੁਚਿਤੋ-ਅਨਭ੍ਯਸ੍ਤਃ, ਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤੂਚਿਤੈਵੇਤਿ ਨ ਤਥਾ ਪੀਡਾਂ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana doShadUShyayorAshrayAshrayibhAvaH, AshrayAshrayibhAvasya phalam, apavAdaH, vRuddhikShayajavikAreShu la~gghana bRuMhaNam (26-29) · Śloka 29

ਅਥ ਦੋਸਾਦੀਨਾਮਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਭਾਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ - - - - ਤਤ੍ਰਾਸ੍ਥਨਿ ਸ੍ਥਿਤੋ ਵਾਯੁਃ, ਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਸ੍ਵੇਦਰਕ੍ਤਯੋਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼ੇਸੇਸੁ, ਤੇਨੈਸਾਮਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣਾਂ ਮਿਥਃ||੨੬|| ਯਦੇਕਸ੍ਯ ਤਦਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨਕ੍ਸਪਣੌਸਧਮ੍| ਅਸ੍ਥਿਮਾਰੁਤਯੋਰ੍ਨੈਵਂ, ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਹਿ ਤਰ੍ਪਣਾਤ੍||੨੭|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਾ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਸ੍ਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਾਤ੍| ਵਾਯੁਨਾਨੁਗਤੋਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਸਮੁਦ੍ਭਵਾਨ੍||੨੮|| ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸਾਧਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਕ੍ਰਮਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੈਃ| |੨੯|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਵਾਤਾਦਿਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਅਸ੍ਥ੍ਨਿ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਥਿਤਃ-ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਤੁ ਸ੍ਵੇਦਰਕ੍ਤਯੋਃ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼ੇਸੇਸੁ-ਰਸਮਾਂਸਮੇਦੋਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਿਸੁ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਮਾਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਭਾਵੋਦੋਸਧਾਤੂਨਾਂ, ਤੇਨ ਹੇਤੁਨਾ, ਆਸ਼੍ਰਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣਾਂ ਮਿਥਃ-ਪਰਸ੍ਪਰਂ, ਯਦੇਕਸ੍ਯ-ਆਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਨਂ, ਤਦਨ੍ਯਸ੍ਯ-ਆਸ਼੍ਰਯਿਣੋਪਿ ਵਰ੍ਧਨਮ੍, ਯਦਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਪਣਂ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋਪਿ ਕ੍ਸਪਣਮ੍| ਨਨੁ, ਏਵਮਸ੍ਥ੍ਨੋ ਵਾਤਾਸ਼੍ਰਯਸ੍ਯ ਯਦ੍ਵਰ੍ਧਨਂ ਤਦਸ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਿਣੋ ਵਾਤਸ੍ਯਾਪਿ ਵਰ੍ਧਨਂ, ਯਦਸ੍ਯ ਕ੍ਸਪਣਂ ਤਦਪਿ ਵਾਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਪਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤੀਤ੍ਯਤ ਆਹ-ਅਸ੍ਥੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਥਿਮਾਰੁਤਯੋਰ੍ਨੈਵਂ ਵਰ੍ਧਨਕ੍ਸਪਣੌਸਧਮ੍, ਸਮ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਯੋ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਯਾ ਵਦ੍ਧਿਃ-ਵਰ੍ਧਨਂ ਦੋਸਧਾਤੂਨਾਮ੍, ਸਾ ਤਰ੍ਪਣਾਤ੍-ਬਂਹਣਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਵਾਯੁਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਾ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤਾ-ਅਨੁਬਦ੍ਧਾ| ਯਤ ਏਵਂ ਯਾ ਵਦ੍ਧਿਃ ਸਾ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਾਤ੍, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਯ ਏਸਾਂ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਸਯਃ ਸ ਪ੍ਰਾਯੋ-ਭੂਯਿਸ੍ਠਮ੍, ਅਪਤਰ੍ਪਣਾਤ੍-ਲਙ੍ਘਨਰੂਪਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਸ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯੋ ਵਾਯੁਨਾਨੁਗਤਃ| ਏਵਂ ਯਦਸ੍ਥ੍ਨੋ ਵਰ੍ਧਨਮੌਸਧਮ੍, ਤਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਦਿ ਬਂਹਣਰੂਪਂ ਵਾਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸਪਣਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਵਾਤਸ੍ਯ ਵਰ੍ਧਮੌਸਧਮ੍, ਤਤ੍ ਰੂਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਾਦ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਂ ਲਙ੍ਘਨਰੂਪਮਸ੍ਥ੍ਨਃ ਕ੍ਸਪਣਮ੍| ਤਦਰ੍ਥਮੇਤਦੁਕ੍ਤਮ੍-ਅਸ੍ਮਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤ ਏਵਂ ਵਦ੍ਧੇਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਰੂਪਤ੍ਵਂ ਕ੍ਸਯਸ੍ਯਾਪਤਰ੍ਪਣਰੂਪਤ੍ਵਮ੍, ਅਤੋ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਦੋਸਧਾਤੂਨਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਕ੍ਰਮਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍-ਉਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਚਿਰੋਤ੍ਥਿਤਾ ਹਿ ਤੇ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਨੈਃ, ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਬਂਹਣੈਰਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana apavAdaH (29) · Śloka 29

ਨਨੁ, ਏਵਂ ਵਾਤਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਨੈਸ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਬਂਹਣੈਰਿਤਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਤ ਇਦਮਾਹ - - - - | ਵਾਯੋਰਨ੍ਯਤ੍ਰ, ਤਜ੍ਜਾਂਸ੍ਤੁ ਤੈਰੇਵੋਤ੍ਕ੍ਰਮਯੋਜਿਤੈਃ||੨੯||

ਸ੦-ਵਾਯੁਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਲਙ੍ਘਨੈਃ, ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਬਂਹਣੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਤਜ੍ਜਾਨ੍-ਵਾਯੁਸਮ੍ਭਵਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍, ਪੁਨਸ੍ਤੈਰੇਵ-ਲਙ੍ਘਨਬਂਹਣੈਰੁਤ੍ਕ੍ਰਮਯੋਜਿਤੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਃ ਕ੍ਰਮਃ-ਉਤ੍ਕ੍ਰਮਃ| ਯਥਾ,-ਵਾਤਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਬਂਹਣੈਃ ਤਤ੍ਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਲਙ੍ਘਨੈਰਿਤਿ|

Adhikarana raktavRuddhyutthAdInAM raktasrutivirecanAdibhirupakramaH, dhAtorvRuddhikShayakaraNaprakAraH (30-33) · Śloka 33

ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਚਿਕਿਤ੍ਸੇਹ ਨੋਕ੍ਤਾ, ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਸਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ "ਰਸੋਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਤ੍" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇਰ੍ਨੇਹ ਪੁਨਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ| ਅਤੋ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ - - - - ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤਿਵਿਰੇਚਨੈਃ| ਮਾਂਸਵਦ੍ਧਿਭਵਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਭਿਃ||੩੦|| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੋਪਚਾਰੇਣ ਮੇਦੋਜਾਨਸ੍ਥਿਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਜਾਤਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਘਤੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਥਾ||੩੧|| ਵਿਡ੍ਵਦ੍ਧਿਜਾਨਤੀਸਾਰਕ੍ਰਿਯਯਾ, ਵਿਟ੍ਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਾਨ੍| ਮੇਸਾਜਮਧ੍ਯਕੁਲ੍ਮਾਸਯਵਮਾਸਦ੍ਵਯਾਦਿਭਿਃ||੩੨|| ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਮੇਹਕਚ੍ਛ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਵੇਦਮਦ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਾਨ੍||੩੩||

ਸ੦-ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਪਕ੍ਰਮੇ ਏਵਂ ਸ੍ਥਿਤੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਕ੍ਤਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤਿਵਿਰੇਚਨੈਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ| ਮਾਂਸਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਭਿਃ| ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਾਭ੍ਯਾਂ ਜਾਤਾਨ੍-ਮੇਦੋਜਾਨਿਤਿ ਮਧ੍ਯਮਪਦਲੋਪੋਤ੍ਰ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ| ਮੇਦੋਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯੋਪਚਾਰੇਣ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ, ਮੇਦਃਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯੋਪਚਾਰੇਣੋਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਸ੍ਥਿਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਘਤੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤੈਃ, ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤਥਾ-ਤਥਾਰੂਪੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਨੁ, ਯਾਨਿ ਵਾਤਕਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਾਨ੍ਯਸ੍ਥਿਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕਰਣਾਨੀਤਿ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਯੋਗੋਤ੍ਰ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਾਤਕਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੋਸਣਂ ਖਰਤ੍ਵਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ ਤਦਸ੍ਥ੍ਨੋ ਵਰ੍ਧਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਖਰਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਦਸ੍ਥ੍ਨਾਮ੍| ਨ ਚੈਵਂਵਿਧਮੇਕਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਸ੍ਤਿ, ਯਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੋਸਣਂ ਚ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਘਤੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਸਂਯੁਤੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯੁਪਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਘਤਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਖਰਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍| ਵਿਡ੍ਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍-ਪੁਰੀਸਵਦ੍ਧਿਜਾਨ੍, ਅਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਵਿਟ੍ਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਾਨ੍ ਮੇਸਾਜਮਧ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਮੇਸ-ਉਰਭ੍ਰਃ, ਅਜਃ-ਚ੍ਛਾਗਃ, ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂ-ਅਨ੍ਤਰਾਧਿਃ| ਕੁਲ੍ਮਾਸਃ-ਅਰ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨੋ ਮਾਸਾਦਿਰ੍ਹਿਙ੍ਗੁਘਤਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਃ| ਮਾਸਦ੍ਵਯਂ-ਮਾਸੋ ਰਾਜਮਾਸਸ਼੍ਚ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਵਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨ੍ ਮੇਹਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ, ਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਯੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ, ਸ੍ਵੇਦਕ੍ਸਯਜਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਯੇਤ੍|

Adhikarana dhAtujAnAmupakramAntaram (34-35) · Śloka 35

ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਕਾਯਗ੍ਨੇਰਂਸ਼ਾ ਧਾਤੁਸੁ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਸਾਦਾਤਿਦੀਪ੍ਤਿਭ੍ਯਾਂ ਧਾਤੁਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਃ||੩੪|| ਪੂਰ੍ਵੋ ਧਾਤੁਃ ਪਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਧਮ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਂ ਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ-ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੨|੧੦) - "ਪਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਂ ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਮਧ੍ਯਗਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਯਾਵਤ੍ "ਪਾਚਕਂ ਨਾਮ ਤਤ੍ ਸ੍ਮਤਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਮਧ੍ਯੇ ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਃ, ਤਸ੍ਯੈਵਂਵਿਧਸ੍ਯ ਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ-ਜਾਠਰਾਨਲਸ੍ਯ, ਅਂਸ਼ਾਃ-ਭਾਗਾਃ, ਧਾਤੁਸੁ-ਰਸਾਦਿਸੁ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ| ਤੇਸਾਂ-ਅਗ੍ਨ੍ਯਂਸ਼ਾਨਾਮ੍, ਸਾਦੇਨ-ਮਾਨ੍ਦ੍ਯੇਨ, ਧਾਤੂਨਾਂ ਵਦ੍ਧ੍ਯੁਦ੍ਭਵਃ| ਤਥਾ ਤੇਸਾਮਂਸ਼ਾਨਾਮਤਿਦੀਪ੍ਤ੍ਯਾ-ਅਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍, ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵਃ| ਪੂਰ੍ਵੋ-ਰਸਾਖ੍ਯੋ, ਧਾਤੁਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਰਂ-ਰਕ੍ਤਾਖ੍ਯਂ, ਧਾਤੁਂ ਵਦ੍ਧਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪੂਰ੍ਵਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਣੋ ਧਾਤੁਃ ਪਰਂ ਧਾਤੁਂ ਤਦ੍ਵਿਧਂ-ਕ੍ਸੀਣਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vRuddhikShayavikArasaMprAptiH, malAyanAni (35-36) · Śloka 36

| ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਰਸੈਰ੍ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤ੍ਯੁਭਯੇ ਮਲਾਨ੍||੩੫|| ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ, ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਿਰਸਿ, ਖਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਵਹਾਨਿ ਚ| ਮਲਾ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਤੇਸ੍ਵਤੋ ਗਦਾਃ||੩੬||

ਸ੦-ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਰਸੈਃ-ਮਧੁਰਾਦਿਭਿਰ੍ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਸੇਵਿਤੈਃ ਕੁਪਿਤਾਃ, ਧਾਤੂਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਉਭਯੇ-ਦੋਸਾ ਧਾਤਵਸ਼੍ਚ, ਮਲਾਨ੍ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ| ਮਲਾ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਦੂਸਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੭|੪੨) - "ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਬਾਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕੈਰ੍ਮਲੈਃ|" ਇਤਿ| ਕਾਨਿ ਮਲਾਯਨਾਨਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧੋ ਦ੍ਵੇ-ਗੁਦਮੇਢ੍ਰਾਖ੍ਯੇ, ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਿਰਸਿ ਖਾਨਿ-ਦ੍ਵੇ ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਦ੍ਵੌ ਕਰ੍ਣੌ ਦ੍ਵੌ ਨਾਸਾਪੁਟਾਵਾਸ੍ਯਂ ਚੇਤਿ, ਤਥਾ ਸ੍ਵੇਦਵਹਾਨਿ-ਰੋਮਕੂਪਾਖ੍ਯਾਨਿ ਛਿਦ੍ਰਾਣਿ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਗਤਾਨਿ, ਮਲਾਯਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਅਤੋ-ਦੂਸਣਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਤੇਸੁ-ਮਲਾਯਨੇਸੁ ਦੁਸ੍ਟੇਸੁ, ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਗਦਾਃ-ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਵੋ- ਯਥਾਸ੍ਵਮ੍|

Adhikarana ojasaH prAdhAnyam (37-39) · Śloka 39

ਦੋਸਧਾਤੁਮਲਾਨਾਂ ਸਮਵਿਸਮਾਵਸ੍ਥਾ ਗਦਿਤਾ| ਓਜਸਸ੍ਤੁ ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ - - - - ਓਜਸ੍ਤੁ ਤੇਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਹਦਯਸ੍ਥਮਪਿ ਵ੍ਯਾਪਿ ਦੇਹਸ੍ਥਿਤਿਨਿਬਨ੍ਧਨਮ੍||੩੭|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮੀਸਲ੍ਲੋਹਿਤਪੀਤਕਮ੍| ਯਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਨਿਯਤਂ ਨਾਸ਼ੋ ਯਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੩੮|| ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਤੋ ਭਾਵਾ ਵਿਵਿਧਾ ਦੇਹਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| |੩੯|

ਸ੦-ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਯਤ੍ਪਰਂ-ਉਤ੍ਕਸ੍ਟਂ, ਤੇਜਸ੍ਤਦੋਜਃ ਸ੍ਮਤਮ੍, [ਨ ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਮਲਃ|] ਤਥਾ,ਹਦਯਸ੍ਥਮਪਿ ਵ੍ਯਾਪਿ| ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਿਨਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਡ੍ਬਿਨ੍ਦੁਕਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮ੍| ਤਥਾ, ਦੇਹਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਰ੍ਦੇਹਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਬਨ੍ਧਨਂ-ਜੀਵਿਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਹੁਃ, ਪਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਤਤ੍ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ,-ਅਨ੍ਯਦਪ੍ਯੋਜੋਸ੍ਤਿ ਨ ਤਦ੍ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਤੇਜਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਖ੍ਯਮਿਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੧੯) - "ਤੇਜੋ ਯਤ੍ਸਰ੍ਵਧਾਤੂਨਾਮੋਜਸ੍ਤਤ੍ ਪਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਦੁ ਸੋਮਾਤ੍ਮਕਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਮੀਸਤ੍ਸਪੀਤਕਮ੍||" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਨ੍ਨਾਸ਼ੇ-ਯਸ੍ਯੌਜਸੋਭਾਵੇ, ਨਿਯਤਂ-ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਂ, ਪ੍ਰਾਣਿਨੋ ਨਾਸ਼ਃ-ਅਭਾਵਃ| ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੋਜਸਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਵਿਦ੍ਯਮਾਨੇ, ਤਿਸ੍ਠਤਿ-ਪ੍ਰਾਣਿਤਿ, ਦੇਹੀਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਯਤੋ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਭਾਵਾਃ-ਪਦਾਰ੍ਥਾਃ, ਨਿਸ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਵਿਵਿਧਾਃ-ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਃ| ਤਥਾ, ਦੇਹਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਦੇਹਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਲਕ੍ਸਣਮੋਜਸੋ ਮੁਨਿਨਾਭ੍ਯਧਾਯਿ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧੭|੭੪) - "ਹਦਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਯਚ੍ਛੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੀਸਤ੍ਸਪੀਤਕਮ੍| ਓਜਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਤਂ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ੇ ਨਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM cikitsA (39-41) · Śloka 41

| ਓਜਃ ਕ੍ਸੀਯੇਤ ਕੋਪਕ੍ਸੁਦ੍ਧ੍ਯਾਨਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਾਦਿਭਿਃ||੩੯|| ਬਿਭੇਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲੋਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਵ੍ਯਥਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਦੁਃਚ੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨਾ ਰੂਕ੍ਸੋ ਭਵੇਤ੍ਕ੍ਸਾਮਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਸਯੇ||੪੦|| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧਕ੍ਸੀਰਰਸਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍| |੪੧|

ਸ੦-ਓਜਃ ਕੋਪਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਯੇਤ| ਤਤ੍ਕ੍ਸਯੇ-ਤਸ੍ਯੌਜਸਃ ਕ੍ਸਯੇ, ਬਿਭੇਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍| ਜੀਵਨੀਯੌਸਧਾਨਿ-ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਦਸ਼ ਜੀਵਨਸਂਜ੍ਞਾਨਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੮) ਤਥਾਨ੍ਯਾਨਿ ਯਾਨਿ ਮਧੁਰਾਣਿ ਕ੍ਸੀਰਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ| ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਜੀਵਨੀਯਤ੍ਵੇਨੈਵ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਪਥਕ੍ਪਾਠੋਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਃ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨਾਤ੍ਰ ਕ੍ਸੀਰਮੌਸਧਮਿਤਿ| ਰਸੋ-ਮਾਂਸਰਸਃ| ਆਦਿ (ਦ੍ਯ)-ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਕਾਕਾਣ੍ਡੋਲਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਘਤਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana ojovRuddhilakShaNam (41) · Śloka 41

| ਓਜੋਵਦ੍ਧੌ ਹਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਬਲੋਦਯਃ||੪੧||

ਸ੦-ਓਜੋਵਿਵਦ੍ਧੌ ਸਤ੍ਯਾਂ ਦੇਹਸ੍ਯ ਤੁਸ੍ਟਿਃ-ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਃ, ਪੁਸ੍ਟਿਃ-ਵਦ੍ਧਿਃ, ਬਲਂ-ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍, ਏਸਾਮੁਦਯਃ-ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ|

Adhikarana saMkShepeNa vRuddhikShayabheShajakathanam (42) · Śloka 42

ਇਦਾਨੀਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਭੇਸਜਂ ਕਥਯਨ੍ਨਾਹ - - - - ਯਦਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ ਯਦਪਿ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਤਾਵਿਰੋਧਿ ਤੁ| ਤਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਯਜਨ੍ ਸਮਸ਼੍ਨਂਸ਼੍ਚ ਤੌ ਤੌ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜਯੇਤ੍||੪੨||

ਸ੦-ਯਦਨ੍ਨਂ ਪੁਰੁਸੋ ਦ੍ਵੇਸ੍ਟਿ-ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ, ਯਦਪ੍ਯਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯੇਤ, ਤਤ੍ਤਦਨ੍ਨਂ ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਤ੍ਯਜਨ੍-ਪਰਿਹਰਨ੍, ਇਸ੍ਟਮਨ੍ਨਂ ਸਮਸ਼੍ਨਨ੍-ਭਕ੍ਸਯਨ੍, ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੌ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਤੌ ਤੌ-ਯੌ ਯਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯਾਤ੍ਮੀਯੌ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ, ਤੌ ਤੌ ਜਯੇਤ੍| ਨਨੁ, ਕਿਮਵਿਸ਼ੇਸੇਣੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਿਤਮਸ਼੍ਨਨ੍ ਦੋਸਕ੍ਸਯਂ ਜਯੇਤ੍ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਅਵਿਰੋਧਿ ਤੁ| ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਅਵਿਰੋਧ੍ਯੇਵ| ਤਤ੍ਤਥਾਵਿਧਮਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍ ਦੋਸਾਣਾਂ ਕ੍ਸਯਂ ਜਯੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਵਿਰੋਧ੍ਯਨ੍ਨਮਸ਼੍ਨਨ੍|

Adhikarana yathArucyupacArasya nAnucitatvam, vAtAdInAM viparItasamAnayo rucikaratvam (43) · Śloka 43

ਨਨੁ, ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਾਨ੍ਨਤ੍ਯਾਗੇਨੇਸ੍ਟਾਨ੍ਨਭਕ੍ਸਣੇਨ | ਚ ] ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਰ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਜਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਹਿ ਰੁਚਿਂ ਦੋਸਾ ਵਿਪਰੀਤਸਮਾਨਯੋਃ| ਵਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ਼੍ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ ਲਕ੍ਸਯਨ੍ਤ੍ਯਬੁਧਾਸ੍ਤੁ ਨ||੪੩||

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਦੋਸਾਃ-ਵਾਤਾਦਯੋ, ਵਿਪਰੀਤਸਮਾਨਯੋਃ ਰੁਚਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ? ਵਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ਼੍ਚ, ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਵਦ੍ਧਾਃ-ਪ੍ਰਮਾਣਾਧਿਕਾਃ ਸਨ੍ਤਃ, ਸ੍ਵਗੁਣੇਭ੍ਯੋ ਯਦ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਨ੍ਨਂ ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਸਪਣਹੇਤੁਃ, ਤਦ੍ਵਿਸਯਾਂ ਰੁਚਿਂ-ਪ੍ਰੀਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ| ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ| ਕ੍ਸੀਣਾਃ-ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਪਚਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤੋ, ਯਤ੍ਸ੍ਵਸਮਾਨਗੁਣਮਾਹਾਰਜਾਤਂ ਤੇਸਾਂ ਵਰ੍ਧਨਹੇਤੁਃ, ਤਦ੍ਵਿਸਯਾਂ ਪ੍ਰੀਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ,-ਵਾਤੋ ਵਦ੍ਧਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮਧੁਰਮਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ|ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਰੁਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਕਸ਼ਾਯਮਨ੍ਨਭਿਲਸਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਦ੍ਧੋ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਮਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ| ਵਾਤਃ ਕ੍ਸੀਣੋ ਰੂਕ੍ਸਕਸਾਯਾਦ੍ਯਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਣਮਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਮਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਮਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ| ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਾਯਿਕਤ੍ਵਮਸ੍ਯਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਤੇਨ ਦੋਸਗਤਿਵੈਚਿਤ੍ਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਥਾਪਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਭਵਤਿ| ਯਥਾ,-ਕਸ੍ਯਚਿਨ੍ਨਰਸ੍ਯ ਵਾਤੋਪਿ ਕ੍ਸੀਣਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰਾਦ੍ਯਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ, ਪਿਤ੍ਤਮਪਿ ਵਦ੍ਧਮਮ੍ਲਲਵਣਾਦ੍ਯਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਪਿ ਵਦ੍ਧੋ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਾਦ੍ਯਨ੍ਨਮਭਿਲਸਤੀਤਿ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਤ੍| ਅਤ ਏਵਾਬੁਧਾਃ-ਅਪਣ੍ਡਿਤਾਃ, ਨ ਲਕ੍ਸਯਨ੍ਤਿ-ਨ ਵਿਦਨ੍ਤਿ, ਯਥਾ-ਕਿਮਯ ਦੋਸਃ ਕ੍ਸੀਣ ਉਤ ਵਦ੍ਧ ਇਤਿ|

Adhikarana uktayo rucidveShayorupapattiH (44) · Śloka 44

ਨ ਚਾਨੇਨੈਵ ਲਕ੍ਸਣੇਨ ਵਦ੍ਧਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਅਨ੍ਯਦਪਿ ਲਕ੍ਸਣਮਸ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ - - - - ਯਥਾਬਲਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਦੋਸਾ ਵਦ੍ਧਾ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ| ਰੂਪਾਣਿ, ਜਹਤਿ ਕ੍ਸੀਣਾਃ, ਸਮਾਃ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਵਤੇ||੪੪||

ਸ੦-ਯਥਾਬਲਂ-ਬਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ-ਯਦ੍ਯਦਾਤ੍ਮੀਯਂ ਯਥਾ, ਰੂਪਾਣਿ-ਗੁਣਕਰ੍ਮਲਕ੍ਸਣਾਨਿ, ਦੋਸਾ ਵਦ੍ਧਾ ਵਿਤਨ੍ਵਤੇ-ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਸੀਣਾਸ਼੍ਚ ਬਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਰੂਪਾਣਿ ਜਹਤਿ-ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ,-ਵਾਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਪਾਰੁਸ੍ਯਸ੍ਰਂਸਵ੍ਯਾਸਾਦੀਨਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯਤਿ| ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਤੁ ਵਾਯੁਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨਿ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਿ ਜਹਾਤਿ, ਅਤ ਏਵ ਨ ਵ੍ਯਞ੍ਜਯਤਿ| ਅਥ ਸਮਾ ਦੋਸਾਃ ਕਿਂ ਵਿਦਧਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸਮਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦਾ ਨ ਵਦ੍ਧਾ ਨ ਚ ਕ੍ਸੀਣਾਃ-ਸਮਾ ਦੋਸਾਃ,-ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਸ੍ਥਾਃ, ਤਦਾ ਸ੍ਵਂ ਕਰ੍ਮ-ਉਤ੍ਸਾਹੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਦਿਕਂ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਤ੍ਤੇ ਲਕ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਤਦੇਵਂ ਵਦ੍ਧਕ੍ਸੀਣਸਮਾ ਦੋਸਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ|

Adhikarana doShavaiShamyAnutpAdane yatnaH (11) · Śloka 11

ਕ੍ਸੀਣਾ ਦੋਸਾਃ ਕ੍ਸੀਣਤ੍ਵਾਦੇਵਾਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪੀਡਾਂ ਨੋਤ੍ਪਾਦਯਨ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਇਤਿ ਵਿਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਲ੍ਪਮਤਯੋ ਵੈਦ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਦੋਸਵਰ੍ਧਨਾਰ੍ਥਂ ਕਦਾਚਿਦਨਾਦਰਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰਿਤ੍ਯਾਹ - - - - ਯ ਏਵ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਮਾ ਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯੈ ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਵਿਸਮਾ ਵਧਾਯ| ਯਸ੍ਮਾਦਤਸ੍ਤੇ ਹਿਤਚਰ੍ਯਯੈਵ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਿਵਦ੍ਧੇਰਿਵ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾਃ||੪੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੁਨੂਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||

ਸ੦-ਯ ਏਵ ਦੋਸਾਃ ਸਮਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਵਿਵਦ੍ਧ੍ਯੈ-ਵਰ੍ਧਨਾਯ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਵਿਸਮਾਃ-ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਦਧਿਕਾ ਹੀਨਾ ਵਾ ਸਨ੍ਤੋ, ਵਧਾਯ-ਦੇਹਵਿਘਾਤਾਯ ਸ੍ਯੁਃ| ਯਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਤਤਸ੍ਤੇ ਦੋਸਾ ਹਿਤਚਰ੍ਯਯੈਵ ਕ੍ਸਯਾਤ੍-ਹੀਨਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਸਣੀਯਾਃ| ਕੁਤ ਇਵ ? ਵਿਵਧੇਰਿਵ| ਯਥਾ ਵਿਵਦ੍ਧੇਃ-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਰ੍ਧਨਾਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤਥਾ ਕ੍ਸਯਾਦਪਿ ਰਕ੍ਸਣੀਯਾ ਇਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦੋਸਾਦਿਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਾਧ੍ਯਾਯ ਏਕਾਦਸ਼ਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੧||