11. dōśāhivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ரஸபேதீயாதநந்தரஂ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீய ஆரப்யதே| யதோ "தோஷபேஷஜவஶாதுபயோஜ்யாஃ" இத்யுக்தம், அத ஈதக்ஸ்வரூபாஸ்தே தோஷா இதி ஜ்ஞாபநார்தமத்யாயோऽயமுச்யதே-

Adhikarana doShAdivij~jAnIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ரஸபேதீயாதநந்தரஂ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீய ஆரப்யதே| யதோ "தோஷபேஷஜவஶாதுபயோஜ்யாஃ" இத்யுக்தம், அத ஈதக்ஸ்வரூபாஸ்தே தோஷா இதி ஜ்ஞாபநார்தமத்யாயோऽயமுச்யதே - - - - அதாதோ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

ஸ௦-தோஷா ஆதயோ யேஷாஂ தே-தோஷாதயஃ, தேஷாஂ விஜ்ஞாநஂ-ப்ராகதேந வைகதேந ச ஸ்வரூபேணா ௯ வகமஃ, தஸ்மை ஹிதோ யஃ, தமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| ஆதிஶப்தேந தாதவோ மலாஶ்ச ஸங்க்ரஹ்யந்தே| தத்ஸ்வரூ ௧௦ பாவகமேந ச த ஏவ தோஷாஃ ஸம்யக்ஜ்ஞாதா பவந்தி| தாதூநாஂ மலாநாஂ ச தோஷாதாரபூதத்வாத்|

Adhikarana dehasya mUlaM doShAdayaH (1) · Śloka 1

தோஷதாதுமலா மூலஂ ஸதா தேஹஸ்ய--| |௧|

ஸ௦-தோஷாஃ-வாதாதயஃ, தாதவோ-ரஸாதயஃ, மலாஃ-மூத்ராதயஃ, தே தேஹஸ்ய மூலமிவ மூலம்| யதா,-வக்ஷஸ்ய ஸ்கந்தஶாகாதியுக்தஸ்ய மூலஂ ப்ரதாநம், ததாரப்தத்வாத்| ததா,-தேஹஸ்ய தோஷதாதுமலாஃ|

Adhikarana vAyoH sAmyalakShaNam, pittasya sAmyalakShaNam, shcleShmaNaH sAmyalakShaNam (1-3) · Śloka 3

தஂ சலஃ| உத்ஸாஹோச்ச்வாஸநிஶ்வாஸசேஷ்டாவேகப்ரவர்தநைஃ||௧|| ஸம்யக்கத்யா ச தாதூநாமக்ஷாணாஂ பாடவேந ச| அநுகஹ்ணாத்யவிகதஃ, பித்தஂ பக்த்யூஷ்மதர்ஶநைஃ||௨|| க்ஷுத்தட்ருசிப்ரபாமேதாதீஶௌர்யதநுமார்தவைஃ| ஶ்லேஷ்மா ஸ்திரத்வஸ்நிக்தத்வஸந்திபந்தக்ஷமாதிபிஃ||௩||

ஸ௦-தஂ ச-தேஹஂ, சலோ-வாயுஃ, உத்ஸாஹாதிபிரநுகஹ்ணாதி-உபகுருதே| உத்ஸாஹஃ-ஸர்வசேஷ்டாஸூத்யோகஃ, உச்ச்வாஸஃ-ஊர்த்வஂ ஶ்வஸநஂ ஶ்வாஸமுக்திஃ, நிஶ்வாஸஃ-ஶ்வாஸஸ்ய ஶரீராந்தஃ ப்ரவேஶநம், சேஷ்டநஂ-சேஷ்டா வாக்காயமநோவ்யாபாரஃ, வேகாநாஂ ப்ரவர்தநஂ-வாதவிண்மூத்ராதீநாஂ பஹிர்நிரஸநம், ஏதைஶ்ச மாருதோ தேஹமநுகஹ்ணாதி| பித்தஂ பக்த்யாதிபிரநுகஹ்ணாதி| பக்திஃ-பாகஃ| ஊஷ்மா-ஔஷ்ண்யம்| தர்ஶநஂ-தஷ்டிஃ| மேதா-புத்திவிஶேஷஃ| தீஃ-ப்ரஜ்ஞா| ஶௌர்யஂ-பௌருஷம்| தநுமார்தவஂ-ஶரீரமதுத்வம்| ஶ்லேஷ்மா ஸ்திரத்வாதிபிரநுகஹ்ணாதி| க்ஷமா-க்ஷாந்திஃ|

Adhikarana dhAtUnAM shreShThakarmANi (4) · Śloka 4

இதாநீஂ தாதூநாஂ கர்மாண்யாஹ - - - - ப்ரீணநஂ ஜீவநஂ லேபஃ ஸ்நேஹோ தாரணபூரணே| கர்போத்பாதஶ்ச தாதூநாஂ ஶ்ரேஷ்டஂ கர்ம க்ரமாத்ஸ்மதம்||௪||

ஸ௦-ப்ரீணநாதீநி கர்மாணி ரஸாதீநாஂ க்ரமாத்-க்ரமேண ஶ்ரேஷ்டாநி ஸ்மதாநி, முநிபிரிதி ஶேஷஃ| ஸங்க்ரஹோக்தாநி மத்யமாந்யபராணி கர்மாண்யேஷாஂ ஸந்த்யேவ| யதா,-ரஸஸ்ய துஷ்டிரக்தபுஷ்ட்யாதிகஂ கர்ம, ரக்தஸ்ய ச வர்ணப்ரஸாதோ மாஂஸபோஷணம், மாஂஸஸ்ய பலஂ மேதஃபுஷ்டீ ச மேதஸஃ ஸ்வேததார்ட்யாஸ்திபுஷ்டயஶ்ச, அஸ்த்நோ மஜ்ஜபோஷணம், மஜ்ஜ்ஞோ பலமஸ்திபூரணஂ ஶுக்ரபுஷ்டிஶ்ச, ஶுக்ரஸ்ய ஹர்ஷோ பலஂ ச, ஏதைர்தாதவோ தேஹமநுகஹ்ணந்தீத்யர்தஃ| ப்ரீணநஂ-ஆப்யாயநம்| ரஸோ ஹி ஸம்யகப்யவஹரதஃ ஸ்ரோதாஂஸி ப்ரவிஶ்யேந்த்ரியப்ரஸாதமபிநிர்வர்தயந் மநஸஃ ப்ரீதிமாததாதி| ஜீவநஂ-ஓஜோவத்திகரம், ரக்தகர்ம| லேபஃ-உபதேஹோ, மாஂஸஸ்ய கர்ம| ததுபலிப்தாந்யஸ்தீநி சேஷ்டாஂ க்ஷமந்தே| ஸ்நேஹோ-நேத்ராதிஷு ஸ்நிக்ததா, மேதஸஃ கர்ம| தாரணஂ-ஊர்த்வதாரணம், அஸ்திகர்ம| பூரணஂ-ஸ்நேஹேநாஸ்த்நாம், மஜ்ஜ்ஞஃ கர்ம| ஶுக்ரஸ்ய கர்போத்பத்திஃ, ஶ்ரேஷ்டஂ கர்மேதி யோஜ்யம்|

Adhikarana malAnAM karmANi (5) · Śloka 5

இதாநீஂ மலாநாஂ கர்மாண்யாஹ - - - - அவஷ்டம்பஃ புரீஷஸ்ய, மூத்ரஸ்ய க்லேதவாஹநம்| ஸ்வேதஸ்ய க்லேதவிததிஃ|௫|

ஸ௦-அவஷ்டம்போ-தேஹதாரணஶக்திஃ, ஶ்ரேஷ்டஂ கர்ம புரீஷஸ்ய ஸ்மதம்| மூத்ரஸ்ய க்லேதவாஹநஂ ஶ்ரேஷ்டஂ கர்ம, மூத்ரஂ க்லேதஂ நிர்வாஹயதி| ஸ்வேதஸ்ய க்லேதவிதாரணஂ ஶ்ரேஷ்டஂ கர்ம, க்லேதாபாவே ஹி ஶோஷஃ ஸ்யாத், மத்யமத்வக்ऽऽஸ்நேஹகசரோமதாரணமபி|

Adhikarana vRuddhavAyoH karmANi (5-6) · Śloka 6

| வத்தஸ்து குருதேऽநிலஃ||௫|| கார்ஶ்யகார்ஷ்ண்யோஷ்ணகாமத்வகம்பாநாஹஶகத்க்ரஹாந்| பலநித்ரேந்த்ரியப்ரஂஶப்ரலாபப்ரமதீநதாஃ||௬||

ஸ௦-வத்தஃ புநர்வாயுஃ கார்ஶ்யாதீந் கரோதி| பலாதீநாஂ ப்ரஂஶேந ஸம்பந்தஃ| பலஸ்ய ப்ராணோபகாதோ ப்ரஂஶஃ| நித்ராயாஸ்து நாஶோ ப்ரஂஶஃ|

Adhikarana vRuddhapittasya karmANi (7) · Śloka 7

பீதவிண்மூத்ரநேத்ரத்வக்க்ஷுத்தட்தாஹால்பநித்ரதாஃ| பித்தம்|௭|

ஸ௦-பீதஸ்ய விடாதிபிஸ்த்வகந்தைஃ ஸம்பந்தஃ, ததஃ க்ஷுதாதிபிர்த்வந்த்வஃ, ததஸ்தலப்ரத்யயஃ| பித்தஂ வத்தஂ பீதவிண்மூத்ராதீந் கரோதி|

Adhikarana vRuddhashleshmaNaH karmANi (7-8) · Śloka 8

| ஶ்லேஷ்மாऽக்நிஸதநப்ரஸேகாலஸ்யகௌரவம்||௭|| ஶ்வைத்யஶைத்யஶ்லதாங்கத்வஂ ஶ்வாஸகாஸாதிநித்ரதாஃ| |௮|

ஸ௦-ஶ்லேஷ்மா வத்தோऽக்நிஸாதாதீந் கரோதி| ஶ்வைத்யஂ- காத்ரஶுக்லதா| ஶைத்யஂ-அங்காநாஂ ஶிஶிரத்வம்|

Adhikarana vRuddharasasya karmANi (8) · Śloka 8

| ரஸோऽபி ஶ்லேஷ்மவத்|௮|

ஸ௦-ரஸஶ்ச ஶ்லேஷ்மவத், ரஸோऽபி வத்தோऽக்நிஸாதாதீந் விததாதீத்யர்தஃ|

Adhikarana vRuddharaktasya karmANi (8-9) · Śloka 9

| ரக்தஂ விஸர்பப்லீஹவித்ரதீந்||௮|| குஷ்டவாதாஸ்ரபித்தாஸ்ரகுல்மோபகுஶகாமலாஃ| வ்யங்காக்நிநாஶஸம்மோஹரக்தத்வங்நேத்ரமூத்ரதாஃ||௯||

ஸ௦-ரக்தஂ வத்தஂ விஸர்பாதீந் கரோதி| உபகுஶோ நாம தந்தரோகஜாதிஃ, உத்தரதந்த்ரே (அ. ௨௧|௨௧) வக்ஷ்யமாணலக்ஷணா|

Adhikarana vRuddhamAMsasya karmANi (10) · Śloka 10

மாஂஸஂ கண்டார்புதக்ரந்திகண்டோரூதரவத்திதாஃ| கண்டாதிஷ்வதிமாஂஸஂ ச|௧௦|

ஸ௦-மாஂஸஂ வத்தஂ கண்டாதீந் ரோகாந் கரோதி| கண்டஶப்தேந கண்டமாலா கலகண்டஶ்ச கஹீதௌ, ஆத்யந்தலோபாத்| இதரஶ்ச கண்டோ கண்டமாஂஸாட்யாத்| கண்டஶ்சார்புதஂ ச க்ரந்திஶ்ச கண்டார்புதக்ரந்தயஃ| கண்டௌ ச ஊரூ சோதரஂ ச தேஷாஂ வத்திதா| ததோ த்வந்த்வஃ| தாஃ கரோதி| வத்திதா-வத்தித்வம்| கண்டாதிஷ்வதிகஂ மாஂஸஂ ச குருதே| ஆதிஶப்தேந தாலுஜிஹ்வாதிபரிக்ரஹஃ|

Adhikarana vRuddhamedasaH karmANi (10-11) · Śloka 11

தத்வந்மேதஸ்ததா ஶ்ரமம்||௧௦|| அல்பேऽபி சேஷ்டிதே ஶ்வாஸஂ ஸ்பிக்ஸ்தநோதரலம்பநம்| |௧௧|

ஸ௦- மேதோऽபி வத்தஂ கண்டாதீந் குருதே| ததால்பேऽபி சேஷ்டிதே ஶ்ரமஂ குருதே, ஶ்வாஸஂ ச| ததா, ஸ்பிஜோஃ ஸ்தநயோருதரஸ்ய ச லம்பநஂ குருதே|

Adhikarana vRuddhAsthnaH karmANi (11) · Śloka 11

| அஸ்த்யத்யஸ்த்யதிதந்தாஂஶ்ச|௧௧|

ஸ௦-அஸ்தி வத்தமத்யஸ்த்யதிஹந்தாஂஶ்ச குருதே|

Adhikarana vRuddhamajj~jaH karmANi (11-12) · Śloka 12

மஜ்ஜா நேத்ராங்ககௌரவம்||௧௧|| பர்வஸு ஸ்தூலமூலாநி குர்யாத்கச்ச்ராண்யரூஂஷி ச| |௧௨|

ஸ௦-மஜ்ஜா வத்தோ நேத்ரயோரங்காநாஂ ச கௌரவஂ குர்யாத்| குருத இதி ப்ரகதே குர்யாதித்யுக்தஂ ஸ்பஷ்டார்தம்| பர்வஸு-அங்குல்யாதிஸந்திஷு, அரூஂஷி-பிடிகாவிஶேஷாந், குர்யாத்| கீதஶாநி ? ஸ்தூலமூலாநி,-ஸ்தூலாநி மூலாநி யேஷாஂ தாநி| ததா, கச்ச்ராணி-கச்ச்ரஸாத்யாநி|

Adhikarana vRuddhashukrasya karmANi (12) · Śloka 12

| அதிஸ்த்ரீகாமதாஂ வத்தஂ ஶுக்ரஂ ஶுக்ராஶ்மரீமபி||௧௨||

ஸ௦-ஶுக்ரஂ வத்தமதிஸ்த்ரீகாமதாஂ குர்யாத், ஶுக்ராஶ்மரீஂ ச| அபிஶப்தாத்பலஸ்நேஹாத்யபி|

Adhikarana vRuddhashakRutaH karmANi (13) · Śloka 13

குக்ஷாவாத்மாநமாடோபஂ கௌரவஂ வேதநாஂ ஶகத்| |௧௩|

ஸ௦-ஶகத்-புரீஷஂ, வத்தஂ குக்ஷாவாத்மாநாதீந் குர்யாத்| குர்யாதிதி ஸம்பாவநாயாஂ லிங்| ஆத்மாநஂ-ஆநாஹஃ| ஆடோபஃ-அந்த்ரகூஜநாதி| [கௌரவஂ-குருத்வம், வேதநாஂ ச குக்ஷௌ|]

Adhikarana vRuddhamUtrasya karmANi (13) · Śloka 13

| மூத்ரஂ து பஸ்திநிஸ்தோதஂ கதேऽப்யகதஸஂஜ்ஞதாம்||௧௩||

ஸ௦-மூத்ரஂ வத்தஂ பஸ்தேர்நிஸ்தோதஂ-அதிவ்யதாஂ குர்யாத்| ததா கதேऽபி மூத்ரேऽகதஸஂஜ்ஞதாஂ-அகதாபாஸத்வமிவ குர்யாத்|

Adhikarana vRuddhasvedasya karmANi (14) · Śloka 14

ஸ்வேதோऽதிஸ்வேததௌர்கந்த்யகண்டூஃ| |௧௪|

ஸ௦-ஸ்வேதோ வத்தோऽதிஸ்வேதாதீந் குர்யாத்|

Adhikarana evaM dUShikAdayo malAH (14) · Śloka 14

ஏவஂ ச லக்ஷயேத்| தூஷிகாதீநபி மலாந் பாஹுல்யகுருதாதிபிஃ||௧௪||

ஸ௦-ஏவஂ-அநேந ப்ரகாரேண, தூஷிகாதீநபி மலாந் லக்ஷயேத்-அநுமிநுயாத்| தூஷிகா-அக்ஷிமலஃ| ஆதிஶப்தாத் க்ராணகர்ணநாஸாமலாதீநாஂ க்ரஹணம்| கதஂ லக்ஷயேத் ? இத்யாஹ-பாஹுல்யேத்யாதி| மலபாஹுல்யேந தத்ஸ்தாநகௌரவேண ச| ஆதிக்ரஹணாத்கண்டூக்லேதாதயோ கஹ்யந்தே|

Adhikarana kShINAnilasya karmANi (15) · Śloka 15

வத்தாநாஂ வாதாதீநாஂ லிங்காந்யபிதாய, க்ஷீணாநாஂ வாதாதீநாஂ லிங்காந்யாஹ - - - - லிங்கஂ க்ஷீணேऽநிலேऽங்கஸ்ய ஸாதோऽல்பஂ பாஷிதேஹிதம்| ஸஂஜ்ஞாமோஹஸ்ததா ஶ்லேஷ்மவத்தயுக்தாமயஸம்பவஃ||௧௫||

ஸ௦-அநிலே க்ஷீணே-ஸ்வப்ரமாணாபசிதே, வக்ஷ்யமாணாநி லிங்காநி| வாயோஸ்து ஸர்வக்ஷயே தேஹ ஏவ ந ஸ்யாத், கஸ்ய தல்லிங்கஂ ஸ்யாத்| கிஂ புநஸ்தல்லிங்கம் ? இத்யாஹ-அங்கஸ்யேத்யாதி| அங்கஸ்ய ஸாதஃ-க்ரியாஸ்வஸாமர்த்யம்| ஈஹிதஂ-சேஷ்டிதம், காயிகஂ கர்ம| பாஷிதஂ சேஹிதஂ ச பாஷிதேஹிதம்,-அல்பவசநாऽல்பசேஷ்டிதத்வஂ ச ஸ்யாத்| ததா, ஸஂஜ்ஞாமோஹஃ-ஸஂவிதோऽபாவஃ| ததா, ஶ்லேஷ்மவத்தௌ ய உக்தாஃ-அக்நிஸாதப்ரஸேகாதயஃ, தேஷாமாமயாநாஂ ஸம்பவோ பவதி|

Adhikarana kShINapittasya karmANi (16) · Śloka 16

பித்தே மந்தோऽநலஃ ஶீதஂ ப்ரபாஹாநிஃ| |௧௬|

ஸ௦-லிங்கஂ க்ஷீணே இத்யநுவர்ததே| பித்தே க்ஷீணே லிங்கமேதத்| அக்நிர்மந்தஃ ஶீதஂ காந்திஹாநிஶ்ச ஸ்யாத்|

Adhikarana kShINakaphasya karmANi (16) · Śloka 16

கபே ப்ரமஃ| ஶ்லேஷ்மாஶயாநாஂ ஶூந்யத்வஂ ஹத்த்ரவஃ ஶ்லதஸந்திதா||௧௬||

ஸ௦-கபே க்ஷீணே ப்ரமோ பவதி| ததா, ஶ்லேஷ்மாஶயாநாஂ ஶூந்யத்வஂ பவதி| ஶ்லேஷ்மாஶயாஃ-உரஃஶிரஃஸந்த்யாத்யாஃ| [ததா, ஹத்த்ராவாதயஃ ஸ்யுஃ| ஹத்த்ரவஃ-ஹதி கம்ப இத்யர்தஃ|]

Adhikarana kShINarasasya karmANi (17) · Śloka 17

ரஸே ரௌக்ஷ்யஂ ஶ்ரமஃ ஶோஷோ க்லாநிஃ ஶப்தாஸஹிஷ்ணுதா| |௧௭|

ஸ௦-ரஸே க்ஷீணே ரௌக்ஷ்யாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana kShINaraktasya karmANi (17) · Śloka 17

| ரக்தேऽம்லஶிஶிரப்ரீதிஶிராஶைதில்யரூக்ஷதாஃ||௧௭||

ஸ௦-ரக்தே க்ஷீணேऽம்லாத்யபிலாஷாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana kShINamAMsasya karmANi (18) · Śloka 18

மாஂஸேऽக்ஷக்லாநிகண்டஸ்பிக்ऽऽஶுஷ்கதாஸந்திவேதநாஃ| |௧௮|

ஸ௦-மாஂஸே க்ஷீணேऽக்ஷக்லாநிஃ, கல்லயோஃ ஸ்பிஜோஶ்ச ஶுஷ்கத்வம், ஸந்தீநாஂ வேதநாஃ ஸ்யுஃ, ஸ்புடந்தீவ ஸந்தய இத்யர்தஃ|

Adhikarana kShINamedasaH karmANi (18) · Śloka 18

| மேதஸி க்ஷீணே கட்யாஃ ப்லீஹ்நோ வத்திஃ கஶாங்கதா||௧௮||

ஸ௦-மேதஸி க்ஷீணே கட்யாஃ ஸ்வாபஃ ப்லீஹவதிஃ கஶாங்கத்வஂ ச|

Adhikarana kShINasyAsthnaH karmANi (19) · Śloka 19

அஸ்த்ந்யஸ்திதோதஃ ஶதநஂ தந்தகேஶநகாதிஷு| |௧௯|

ஸ௦-அஸ்த்நி க்ஷீணேऽஸ்த்நாஂ தோதோ பவதி| ஶதநஂ-ஶாதஃ, பாத இத்யர்தஃ| கேஷாம் ? தந்தாதீநாம்|

Adhikarana kShINamajj~jaH karmANi (19) · Śloka 19

| அஸ்த்நாஂ மஜ்ஜநி ஸௌஷிர்யஂ ப்ரமஸ்திமிரதர்ஶநம்||௧௯||

ஸ௦-மஜ்ஜநி க்ஷீணேऽஸ்த்நாஂ ஸௌஷிர்யஂ ப்ரமாதிஶ்ச|

Adhikarana kShINashukrasya karmANi (20) · Śloka 20

ஶுக்ரே சிராத் ப்ரஸிச்யேத ஶுக்ரஂ ஶோணிதமேவ வா| தோதோऽத்யர்தஂ வஷணயோர்மேட்ரஂ தூமாயதீவ ச||௨௦||

ஸ௦-ஶுக்ரே க்ஷீணே ஶுக்ரஂ சிராத் ப்ரஸிச்யேத, ரக்தஂ வா| ப்ரஸிச்யேதேதி கர்மகர்தரி| வஷணயோரதிஶயேந தோதோ-வ்யதா ஸ்யாத்| மேட்ரஂ-ஶிஶ்நஂ, தூமாயதீவ ச| தூமாயதீதி லோஹிதாதேராகதிகணத்வாத் க்விப், அகத்ஸார்வதாதுகேத்யாதிநா தீர்கஃ|

Adhikarana kShINapurIShasya karmANi (21) · Śloka 21

புரீஷே வாயுரந்த்ராணி ஸஶப்தோ வேஷ்டயந்நிவ| குக்ஷௌ ப்ரமதி யாத்யூர்த்வஂ ஹத்பார்ஶ்வே பீடயந் பஶம்||௨௧||

ஸ௦-புரீஷே க்ஷீணே வாயுஃ குக்ஷௌ ப்ரமதி| அந்த்ராணி வேஷ்டயந்நிவ ஶப்தஂ ஜநயந் யாத்யூர்த்வம்| கிஂ குர்வந் ? ஹத்பார்ஶ்வே பஶஂ பீடயந்|

Adhikarana kShINamUtrasya karmANi (22) · Śloka 22

மூத்ரேऽல்பஂ மூத்ரயேத்கச்ச்ராத்விவர்ணஂ ஸாஸ்ரமேவ வா| |௨௨|

ஸ௦- மூத்ரே க்ஷீணேऽல்பஂ மூத்ரயேத், கச்ச்ராத்விவர்ணஂ ஸரக்தமேவ வா|

Adhikarana kShINasvedasya karmANi (22) · Śloka 22

| ஸ்வேதே ரோமச்யுதிஃ ஸ்தப்தரோமதா ஸ்புடநஂ த்வசஃ||௨௨||

ஸ௦-ஸ்வேதே க்ஷீணே ரோம்ணாஂ ச்யுதிஃ-ஶாதஃ, ரோம்ணாஂ ச ஸ்தப்தத்வம்| த்வசஃ-சர்மணஃ, ஸ்புடநஂ-தரணம்|

Adhikarana ghrANAmalAnAM kShayali~ggam (23) · Śloka 23

இதாநீஂ க்ராணாதிமலாநாமபி ஸாமாந்யேநக்ஷயலிங்கமாஹ - - - - மலாநாமதிஸூக்ஷ்மாணாஂ துர்லக்ஷ்யஂ லக்ஷயேத் க்ஷயம்| ஸ்வமலாயநஸஂஶோஷதோதஶூந்யத்வலாகவைஃ||௨௩||

ஸ௦-மலாநாமதிஸூக்ஷ்மாணாஂ-ஸுஸ்வல்பாநாஂ தூஷிகாதீநாஂ, துஃகேந போத்துஂ ஶக்யஂ-துர்லக்ஷ்யம், க்ஷயஂ லக்ஷயேத்-ஜாநீயாத்| கைஃ ? மலாநாஂ ஸ்தாநாநி-மலாயநாநி, ஸ்வாநி ச தாநி மலாயநாநி ச-ஸ்வமலாயநாநி, தேஷாம் ஸஂஶோஷதோதஶூந்யத்வலாகவாநி-ஸ்வமலாயநஸஂஶோஷதோதஶூந்யத்வலாகவாநி, தைஃ|

Adhikarana doShadhAtumalAnAM samAsato vRuddhikShayanidAnam (24-25) · Śloka 25

ஏவஂ வ்யாஸேந தோஷதாதுமலாநாஂ வத்திக்ஷயாவபிதாய ஸமாஸதோऽபிதாதுமிதமாஹ- தோஷாதீநாஂ யதாஸ்வஂ ச வித்யாத்தத்திக்ஷயௌ பிஷக்| க்ஷயேண விபரீதாநாஂ குணாநாஂ வர்தநேந ச||௨௪|| வத்திஂ மலாநாஂ ஸங்காச்ச க்ஷயஂ சாதி விஸர்கதஃ| |௨௫|

ஸ௦-தோஷதாதுமலாநாஂ வத்திக்ஷயௌ ஜாநீயாத்| கதம் ? யதாஸ்வஂ தோஷாதீநாஂ குணேப்யோ விபரீதா யே குணாஸ்தேஷாஂ குணாநாஂ க்ஷயேண வர்தநேந ச தேஹகதேந தோஷாதீநாஂ யதாக்ரமஂ வத்திஂ க்ஷயஂ ச வித்யாத்| யதா,-வாயோர்குணா ரூக்ஷலகுஶீதாதயஃ, தேஷாஂ விபரீதாஃ-ஸ்நிக்தகுரூஷ்ணாதயஃ, தேஷாஂ ஸ்நிக்தாதீநாஂ தேஹே யதா க்ஷயோ தஶ்யதே ததா வாயோர்வத்திஂ வித்யாத்| யதா து தேஷாஂ ஸ்நிக்தாதீநாஂ தேஹே வத்திர்தஶ்யதே ததா வாயோஃ க்ஷயோ ஜ்ஞேயஃ| ஏவஂ ஸ்வபுத்த்யா விகல்ப்ய மலாநாஂ தாதூநாஂ ச வாச்யம்| வத்திஂ மலாநாமித்யாதி| ந கேவலஂ மலாநாஂ பூர்வோக்தேந ப்ரகாரேண வத்திக்ஷயௌ ஜ்ஞேயௌ, யாவதமுநாऽபி வக்ஷ்யமாணேந லக்ஷணேந தேஷாஂ வத்திக்ஷயௌ ஜ்ஞேயௌ, [இதி சஶப்தேந த்யோதயதி]| ஏவஂ ஸ்வபுத்த்யா விகல்ப்ய, மலாநாஂ ஸங்காத்-பஹிரநிஃஸரணலக்ஷணாச்ச வத்திஂ வித்யாத்| தேஷாமேவ மலாநாமதிவிஸர்காத்-அதிப்ரவர்தநாத் க்ஷயஂ வித்யாத்|

Adhikarana kShayavRuddhyoH pIDAkaratve tAratamyam (25) · Śloka 25

| மலோசிதத்வாத்தேஹஸ்ய க்ஷயோ வத்தேஸ்து பீடநஃ||௨௫||

ஸ௦-த்வாவபி மலாநாஂ வத்திக்ஷயௌ பீடாகரௌ தேஹஸ்ய| தத்ராபி ய ஏஷாஂ க்ஷயஃ ஸ வத்திதோऽப்யதிஶயேந பீடாகரஃ, அநௌசித்யாத்| தேஹிநாஂ ஹி ப்ராயேண மலக்ஷயோऽநுசிதோ-அநப்யஸ்தஃ, வத்திஸ்தூசிதைவேதி ந ததா பீடாஂ கரோதி|

Adhikarana doShadUShyayorAshrayAshrayibhAvaH, AshrayAshrayibhAvasya phalam, apavAdaH, vRuddhikShayajavikAreShu la~gghana bRuMhaNam (26-29) · Śloka 29

அத தோஷாதீநாமாஶ்ரயாஶ்ரயிபாவஂ தர்ஶயதி - - - - தத்ராஸ்தநி ஸ்திதோ வாயுஃ, பித்தஂ து ஸ்வேதரக்தயோஃ| ஶ்லேஷ்மா ஶேஷேஷு, தேநைஷாமாஶ்ரயாஶ்ரயிணாஂ மிதஃ||௨௬|| யதேகஸ்ய ததந்யஸ்ய வர்தநக்ஷபணௌஷதம்| அஸ்திமாருதயோர்நைவஂ, ப்ராயோ வத்திர்ஹி தர்பணாத்||௨௭|| ஶ்லேஷ்மணாऽநுகதா தஸ்மாத் ஸங்க்ஷயஸ்தத்விபர்யாத்| வாயுநாऽநுகதோऽஸ்மாச்ச வத்திக்ஷயஸமுத்பவாந்||௨௮|| விகாராந் ஸாதயேச்சீக்ரஂ க்ரமால்லங்கநபஂஹணைஃ| |௨௯|

ஸ௦-தத்ர-தேஷு வாதாதிஷு மத்யே, அஸ்த்நி வாயுஃ ஸ்திதஃ-ஆஶ்ரிதஃ| பித்தஂ து ஸ்வேதரக்தயோஃ ஸ்திதம்| ஶ்லேஷ்மா ஶேஷேஷு-ரஸமாஂஸமேதோமஜ்ஜஶுக்ரமூத்ரபுரீஷாதிஷு ஸ்திதஃ| யதஶ்சைவமாஶ்ரயாஶ்ரயிபாவோதோஷதாதூநாஂ, தேந ஹேதுநா, ஆஶ்ரயாஶ்ரயிணாஂ மிதஃ-பரஸ்பரஂ, யதேகஸ்ய-ஆஶ்ரயஸ்ய வர்தநஂ, ததந்யஸ்ய-ஆஶ்ரயிணோऽபி வர்தநம், யதாஶ்ரயஸ்ய க்ஷபணஂ ததாஶ்ரயிணோऽபி க்ஷபணம்| நநு, ஏவமஸ்த்நோ வாதாஶ்ரயஸ்ய யத்வர்தநஂ ததஸ்யாஶ்ரயிணோ வாதஸ்யாபி வர்தநஂ, யதஸ்ய க்ஷபணஂ ததபி வாதஸ்ய க்ஷபணஂ ப்ராப்நோதீத்யத ஆஹ-அஸ்தீத்யாதி| அஸ்திமாருதயோர்நைவஂ வர்தநக்ஷபணௌஷதம், ஸம்பவதீத்யத்யாஹார்யம்| ஹி-யஸ்மாத், ப்ராயோ-பாஹுல்யேந, யா வத்திஃ-வர்தநஂ தோஷதாதூநாம், ஸா தர்பணாத்-பஂஹணாத்பவதி| ப்ராயோக்ரஹணஂ வாயுபரிஹாரார்தம்| ஸா ச ஶ்லேஷ்மணாऽநுகதா-அநுபத்தா| யத ஏவஂ யா வத்திஃ ஸா ஸந்தர்பணாத், தஸ்மாத்தேதோர்ய ஏஷாஂ தோஷாதீநாஂ க்ஷயஃ ஸ ப்ராயோ-பூயிஷ்டம், அபதர்பணாத்-லங்கநரூபாத்பவதி| ஸ ச ஸங்க்ஷயோ வாயுநாऽநுகதஃ| ஏவஂ யதஸ்த்நோ வர்தநமௌஷதம், தத் ஸ்நிக்தமதுராதி பஂஹணரூபஂ வாதஸ்ய க்ஷபணம்| யச்ச வாதஸ்ய வர்தமௌஷதம், தத் ரூக்ஷதிக்தாத்யபதர்பணஂ லங்கநரூபமஸ்த்நஃ க்ஷபணம்| ததர்தமேததுக்தம்-அஸ்மாச்சேத்யாதி| யத ஏவஂ வத்தேஃ ஸந்தர்பணரூபத்வஂ க்ஷயஸ்யாபதர்பணரூபத்வம், அதோ வத்திக்ஷயஸம்பவாந் விகாராந் தோஷதாதூநாஂ ஸம்பந்திநஃ க்ரமால்லங்கநபஂஹணைஃ ஸாதயேத்-உபக்ரமேத்| கதம் ? ஶீக்ரஂ சிரோத்திதா ஹி தே துஶ்சிகித்ஸ்யாஃ ஸ்யுஃ| வத்த்யுத்தாந் விகாராந் லங்கநைஃ, க்ஷயோத்தாந் பஂஹணைரிதி க்ரமார்தஃ|

Adhikarana apavAdaH (29) · Śloka 29

நநு, ஏவஂ வாதவத்த்யுத்தாந் விகாராந் லங்கநைஸ்தத்க்ஷயோத்தாந் பஂஹணைரிதி ஸ்யாத்| அத இதமாஹ - - - - | வாயோரந்யத்ர, தஜ்ஜாஂஸ்து தைரேவோத்க்ரமயோஜிதைஃ||௨௯||

ஸ௦-வாயுஂ ஹித்வா வத்த்யுத்தாந் விகாராந் லங்கநைஃ, க்ஷயோத்தாந் பஂஹணைஃ ஸாதயேத்| தஜ்ஜாந்-வாயுஸம்பவாந் விகாராந், புநஸ்தைரேவ-லங்கநபஂஹணைருத்க்ரமயோஜிதைருபக்ரமேத்| யதாநிர்திஷ்டக்ரமாத்விபரீதஃ க்ரமஃ-உத்க்ரமஃ| யதா,-வாதவத்த்யுத்தாந் விகாராந் பஂஹணைஃ தத்க்ஷயோத்தாஂஶ்ச லங்கநைரிதி|

Adhikarana raktavRuddhyutthAdInAM raktasrutivirecanAdibhirupakramaH, dhAtorvRuddhikShayakaraNaprakAraH (30-33) · Śloka 33

தோஷாணாஂ விஶேஷசிகித்ஸேஹ நோக்தா, தோஷோபக்ரமணீயே வக்ஷ்யமாணத்வாத்| ரஸசிகித்ஸா ச "ரஸோऽபி ஶ்லேஷ்மவத்" இத்யுக்தேர்நேஹ புநர்நிர்திஷ்டா| அதோ ரக்தாதீநாஂ சிகித்ஸாமாஹ - - - - விஶேஷாத்ரக்தவத்த்யுத்தாந் ரக்தஸ்ருதிவிரேசநைஃ| மாஂஸவத்திபவாந் ரோகாந் ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிகர்மபிஃ||௩௦|| ஸ்தௌல்யகார்ஶ்யோபசாரேண மேதோஜாநஸ்திஸங்க்ஷயாத்| ஜாதாந் க்ஷீரகதைஸ்திக்தஸஂயுதர்பஸ்திபிஸ்ததா||௩௧|| விட்வத்திஜாநதீஸாரக்ரியயா, விட்க்ஷயோத்பவாந்| மேஷாஜமத்யகுல்மாஷயவமாஷத்வயாதிபிஃ||௩௨|| மூத்ரவத்திக்ஷயோத்தாஂஶ்ச மேஹகச்ச்ரசிகித்ஸயா| வ்யாயாமாப்யஞ்ஜநஸ்வேதமத்யைஃ ஸ்வேதக்ஷயோத்பவாந்||௩௩||

ஸ௦-வத்திக்ஷயோபக்ரமே ஏவஂ ஸ்திதேऽபி விஶேஷேண ரக்தவத்த்யுத்தாந் ரக்தஸ்ருதிவிரேசநைருபக்ரமேத| மாஂஸவத்திஜாந் ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிகர்மபிஃ| மேதோவத்திக்ஷயாப்யாஂ ஜாதாந்-மேதோஜாநிதி மத்யமபதலோபோऽத்ர த்ரஷ்டவ்யஃ| மேதோவத்திஜாந் விகாராந் ஸ்தௌல்யோபசாரேண த்விவிதோபக்ரமணீயோக்த்யா ஸ்தௌல்யசிகித்ஸயா, மேதஃக்ஷயஜாந் கார்ஶ்யோபசாரேணோபாசரேத்| அஸ்திக்ஷயஜாந் க்ஷீரகதைஸ்திக்தஸஂயுதைஃ, பஸ்திபிஸ்ததா-ததாரூபைஸ்திக்தஸஂயுதைரித்யர்தஃ| நநு, யாநி வாதகந்தி த்ரவ்யாணி தாந்யஸ்திக்ஷயோத்பவவிகாராணாஂ வத்திகரணாநீதி தத்த்ரவ்யோபயோகோऽத்ர ந யுக்தஃ, திக்தஸ்ய வாதகதத்வாத்| அத்ரோச்யதே| யத்த்ரவ்யஂ ஸ்நிக்தஂ ஶோஷணஂ கரத்வமுத்பாதயதி ததஸ்த்நோ வர்தநஂ யுக்தம், கரஸ்வபாவத்வாதஸ்த்நாம்| ந சைவஂவிதமேகஂ த்ரவ்யமஸ்தி, யத் ஸ்நிக்தஂ ஶோஷணஂ ச| தஸ்மாத் க்ஷீரகதைஸ்திக்தஸஂயுதைர்பஸ்திபிஶ்ச திக்தஸஂயுதைஶ்சேத்யுபதிஷ்டம்| க்ஷீரகதஸ்ய திக்தயுக்தஸ்ய கரஸ்வபாவத்வாத்| விட்வத்திஜாந்-புரீஷவத்திஜாந், அதீஸாரசிகித்ஸயா ஸாதயேத்| விட்க்ஷயோத்பவாந் மேஷாஜமத்யாதிபிஃ ஸாதயேத்| மேஷ-உரப்ரஃ, அஜஃ-ச்சாகஃ, தயோர்மத்யஂ-அந்தராதிஃ| குல்மாஷஃ-அர்தஸ்விந்நோ மாஷாதிர்ஹிங்குகதாதிஸஂஸ்கதஃ| மாஷத்வயஂ-மாஷோ ராஜமாஷஶ்ச| ஆதிஶப்தேந காகாண்டோலாத்மகுப்தாதீநாஂ க்ரஹணம்| மூத்ரவத்த்யுத்தாந் மேஹசிகித்ஸயா, மூத்ரக்ஷயோத்தாந் மூத்ரகச்ச்ரசிகித்ஸயா, ஸ்வேதக்ஷயஜாந் வ்யாதீந் வ்யாயாமாதிபிஃ ஸாதயேத்|

Adhikarana dhAtujAnAmupakramAntaram (34-35) · Śloka 35

ஸ்வஸ்தாநஸ்தஸ்ய காயக்நேரஂஶா தாதுஷு ஸஂஶ்ரிதாஃ| தேஷாஂ ஸாதாதிதீப்திப்யாஂ தாதுவத்திக்ஷயோத்பவஃ||௩௪|| பூர்வோ தாதுஃ பரஂ குர்யாத்தத்தஃ க்ஷீணஶ்ச தத்விதம்| |௩௫|

ஸ௦-ஸ்வஸ்தாநஂ காயாக்நேஃ-பக்வாமாஶயயோர்மத்யம்| யதா ச வக்ஷ்யதி (ஹ. ஸூ. அ. ௧௨|௧௦) - "பித்தஂ பஞ்சாத்மகஂ தத்ர பக்வாமாஶயமத்யகம்|" இத்யாதி யாவத் "பாசகஂ நாம தத் ஸ்மதம்|" இதி| தத்ர பக்வாமாஶயமத்யே திஷ்டதீதி ஸ்வஸ்தாநஸ்தஃ, தஸ்யைவஂவிதஸ்ய காயாக்நேஃ-ஜாடராநலஸ்ய, அஂஶாஃ-பாகாஃ, தாதுஷு-ரஸாதிஷு ஸஂஶ்ரிதாஃ| தேஷாஂ-அக்ந்யஂஶாநாம், ஸாதேந-மாந்த்யேந, தாதூநாஂ வத்த்யுத்பவஃ| ததா தேஷாமஂஶாநாமதிதீப்த்யா-அதிதைக்ஷ்ண்யாத், தாதுக்ஷயோத்பவஃ| பூர்வோ-ரஸாக்யோ, தாதுர்வத்தோ பூத்வா பரஂ-ரக்தாக்யஂ, தாதுஂ வத்தஂ குர்யாத்| பூர்வஶ்ச க்ஷீணோ தாதுஃ பரஂ தாதுஂ தத்விதஂ-க்ஷீணமேவ குர்யாத்|

Adhikarana vRuddhikShayavikArasaMprAptiH, malAyanAni (35-36) · Śloka 36

| தோஷா துஷ்டா ரஸைர்தாதூந் தூஷயந்த்யுபயே மலாந்||௩௫|| அதோ த்வே, ஸப்த ஶிரஸி, காநி ஸ்வேதவஹாநி ச| மலா மலாயநாநி ஸ்யுர்யதாஸ்வஂ தேஷ்வதோ கதாஃ||௩௬||

ஸ௦-தோஷா துஷ்டா ரஸைஃ-மதுராதிபிர்மித்யாயோகாதியோகஸேவிதைஃ குபிதாஃ, தாதூந் தூஷயந்தி| உபயே-தோஷா தாதவஶ்ச, மலாந் தூஷயந்தி| மலா மலாயநாநி தூஷயந்தீதி ஸம்பந்தஃ| ததா ச முநிஃ (ச. ஸூ. அ. ௭|௪௨) - "மலாயநாநி பாத்யந்தே துஷ்டைர்மாத்ராதிகைர்மலைஃ|" இதி| காநி மலாயநாநி ? இத்யாஹ-அதோ த்வே இத்யாதி| அதோ த்வே-குதமேட்ராக்யே, ஸப்த ஶிரஸி காநி-த்வே அக்ஷிணீ த்வௌ கர்ணௌ த்வௌ நாஸாபுடாவாஸ்யஂ சேதி, ததா ஸ்வேதவஹாநி-ரோமகூபாக்யாநி சித்ராணி ஸர்வஶரீரகதாநி, மலாயநாநி ஸ்யுஃ| அதோ-தூஷணாத்காரணாத், தேஷு-மலாயநேஷு துஷ்டேஷு, யதாஸ்வஂ கதாஃ-ரோகாஃ ஸ்யுஃ| யோ யஸ்ய ஸ்வோ- யதாஸ்வம்|

Adhikarana ojasaH prAdhAnyam (37-39) · Śloka 39

தோஷதாதுமலாநாஂ ஸமவிஷமாவஸ்தா கதிதா| ஓஜஸஸ்து நிரூபயந்நாஹ - - - - ஓஜஸ்து தேஜோ தாதூநாஂ ஶுக்ராந்தாநாஂ பரஂ ஸ்மதம்| ஹதயஸ்தமபி வ்யாபி தேஹஸ்திதிநிபந்தநம்||௩௭|| ஸ்நிக்தஂ ஸோமாத்மகஂ ஶுத்தமீஷல்லோஹிதபீதகம்| யந்நாஶே நியதஂ நாஶோ யஸ்மிஂஸ்திஷ்டதி திஷ்டதி||௩௮|| நிஷ்பத்யந்தே யதோ பாவா விவிதா தேஹஸஂஶ்ரயாஃ| |௩௯|

ஸ௦-ரஸாதீநாஂ தாதூநாஂ ஶுக்ராந்தாநாஂ யத்பரஂ-உத்கஷ்டஂ, தேஜஸ்ததோஜஃ ஸ்மதம், [ந து ஶுக்ரஸ்யைவ மலஃ|] ததா,ஹதயஸ்தமபி வ்யாபி| ஸகலஶரீரவ்யாபிநஸ்தஸ்ய ஷட்பிந்துகஸ்ய விஶேஷேண ஹதயஂ ஸ்தாநம்| ததா, தேஹஸ்ய ஸ்திதிர்தேஹஸ்திதிஸ்தஸ்யா நிபந்தநஂ-ஜீவிதாதிஷ்டாநமித்யர்தஃ| அந்யே த்வாஹுஃ, பரஶப்தேநைதத் த்யோதயதி,-அந்யதப்யோஜோऽஸ்தி ந தத்தாதூநாஂ ஶுக்ராந்தாநாஂ தேஜஃ, ஶ்லேஷ்மாக்யமிதி| ததா சோக்தஂ ஸங்க்ரஹே (ஸூ. அ. ௧௯) - "தேஜோ யத்ஸர்வதாதூநாமோஜஸ்தத் பரமுச்யதே| மது ஸோமாத்மகஂ ஶுத்தஂ ரக்தமீஷத்ஸபீதகம்||" இத்யாதி| யந்நாஶே-யஸ்யௌஜஸோऽபாவே, நியதஂ-நிஶ்சிதஂ, ப்ராணிநோ நாஶஃ-அபாவஃ| யஸ்மிந்நோஜஸி திஷ்டதி-வித்யமாநே, திஷ்டதி-ப்ராணிதி, தேஹீதி ஶேஷஃ| யதோ-யஸ்மாத், பாவாஃ-பதார்தாஃ, நிஷ்பத்யந்தே-ஜாயந்தே| கிம்பூதாஃ ? விவிதாஃ-அநேகப்ரகாராஃ| ததா, தேஹஃ ஸஂஶ்ரயோ யேஷாஂ தே தேஹஸஂஶ்ரயாஃ| லக்ஷணமோஜஸோ முநிநாऽப்யதாயி (ச. ஸூ. அ. ௧௭|௭௪) - "ஹதி திஷ்டதி யச்சுத்தஂ ஸ்நிக்தமீஷத்ஸபீதகம்| ஓஜஃ ஶரீரே ஸங்க்யாதஂ தந்நாஶே நா விநஶ்யதி||" இத்யாதி|

Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM cikitsA (39-41) · Śloka 41

| ஓஜஃ க்ஷீயேத கோபக்ஷுத்த்யாநஶோகஶ்ரமாதிபிஃ||௩௯|| பிபேதி துர்பலோऽபீக்ஷ்ணஂ த்யாயதி வ்யதிதேந்த்ரியஃ| துஃச்சாயோ துர்மநா ரூக்ஷோ பவேத்க்ஷாமஶ்ச தத்க்ஷயே||௪௦|| ஜீவநீயௌஷதக்ஷீரரஸாத்யாஸ்தத்ர பேஷஜம்| |௪௧|

ஸ௦-ஓஜஃ கோபாதிபிஃ க்ஷீயேத| தத்க்ஷயே-தஸ்யௌஜஸஃ க்ஷயே, பிபேதி துர்பல இத்யாதிலக்ஷணம்| ஜீவநீயௌஷதாத்யாஸ்தத்ர பேஷஜம்| ஜீவநீயௌஷதாநி-ஜீவந்த்யாதீநி தஶ ஜீவநஸஂஜ்ஞாநி (ஹ. ஸூ. அ. ௧௫|௮) ததாऽந்யாநி யாநி மதுராணி க்ஷீராதீநி த்ரவ்யாணி| க்ஷீரஸ்ய ஜீவநீயத்வேநைவ க்ரஹணே ஸித்தே பதக்பாடோऽதிஶயார்தஃ, அதிஶயேநாத்ர க்ஷீரமௌஷதமிதி| ரஸோ-மாஂஸரஸஃ| ஆதி (த்ய)-க்ரஹணேந காகாண்டோலாத்மகுப்தாகதாதிபரிக்ரஹஃ|

Adhikarana ojovRuddhilakShaNam (41) · Śloka 41

| ஓஜோவத்தௌ ஹி தேஹஸ்ய துஷ்டிபுஷ்டிபலோதயஃ||௪௧||

ஸ௦-ஓஜோவிவத்தௌ ஸத்யாஂ தேஹஸ்ய துஷ்டிஃ-ப்ரஹர்ஷஃ, புஷ்டிஃ-வத்திஃ, பலஂ-ஸாமர்த்யம், ஏஷாமுதயஃ-ஸம்யக்வத்திர்பவதி|

Adhikarana saMkShepeNa vRuddhikShayabheShajakathanam (42) · Śloka 42

இதாநீஂ ஸங்க்ஷேபேண வத்திக்ஷயபேஷஜஂ கதயந்நாஹ - - - - யதந்நஂ த்வேஷ்டி யதபி ப்ரார்தயேதாவிரோதி து| தத்தத்த்யஜந் ஸமஶ்நஂஶ்ச தௌ தௌ வத்திக்ஷயௌ ஜயேத்||௪௨||

ஸ௦-யதந்நஂ புருஷோ த்வேஷ்டி-நாபிநந்ததி, யதப்யந்நஂ ப்ரார்தயேத, தத்ததந்நஂ த்விஷ்டஂ த்யஜந்-பரிஹரந், இஷ்டமந்நஂ ஸமஶ்நந்-பக்ஷயந், தோஷாணாஂ ஸம்பந்திநௌ வத்திக்ஷயௌ தௌ தௌ-யௌ யஸ்ய தோஷஸ்யாத்மீயௌ வத்திக்ஷயௌ, தௌ தௌ ஜயேத்| நநு, கிமவிஶேஷேணைதத் ப்ரார்திதமஶ்நந் தோஷக்ஷயஂ ஜயேத் ? நேத்யாஹ-அவிரோதி து| துரவதாரணே| அவிரோத்யேவ| தத்ததாவிதமந்நமஶ்நந் தோஷாணாஂ க்ஷயஂ ஜயேத், ந து விரோத்யந்நமஶ்நந்|

Adhikarana yathArucyupacArasya nAnucitatvam, vAtAdInAM viparItasamAnayo rucikaratvam (43) · Śloka 43

நநு, த்வேஷ்யாந்நத்யாகேநேஷ்டாந்நபக்ஷணேந | ச ] குதோ ஹேதோர்தோஷாணாஂ வத்திக்ஷயௌ ஜயேத் ? இத்யாஹ - - - - குர்வதே ஹி ருசிஂ தோஷா விபரீதஸமாநயோஃ| வத்தாஃ க்ஷீணாஶ்ச பூயிஷ்டஂ லக்ஷயந்த்யபுதாஸ்து ந||௪௩||

ஸ௦-ஹி-யஸ்மாத், தோஷாஃ-வாதாதயோ, விபரீதஸமாநயோஃ ருசிஂ குர்வந்தி| கிம்பூதாஃ ஸந்தஃ ? வத்தாஃ க்ஷீணாஶ்ச, யதாக்ரமம்| வத்தாஃ-ப்ரமாணாதிகாஃ ஸந்தஃ, ஸ்வகுணேப்யோ யத்விபரீதகுணமந்நஂ தேஷாஂ க்ஷபணஹேதுஃ, தத்விஷயாஂ ருசிஂ-ப்ரீதிமுத்பாதயந்தி| பூயிஷ்டஂ-பாஹுல்யேந| க்ஷீணாஃ-ஸ்வப்ரமாணாபசிதாஃ ஸந்தோ, யத்ஸ்வஸமாநகுணமாஹாரஜாதஂ தேஷாஂ வர்தநஹேதுஃ, தத்விஷயாஂ ப்ரீதிமுத்பாதயந்தி| யதா,-வாதோ வத்தஃ ஸ்நிக்தாம்லமதுரமந்நமபிலஷதி|பித்தஂ வத்தஂ ஶீதமதுரருக்ஷதிக்தகஶாயமந்நபிலஷதி| ஶ்லேஷ்மா வத்தோ ரூக்ஷோஷ்ணகடுதிக்தகஷாயமந்நமபிலஷதி| வாதஃ க்ஷீணோ ரூக்ஷகஷாயாத்யந்நமபிலஷதி| பித்தஂ க்ஷீணமம்லலவணகடுகமந்நமபிலஷதி| ஶ்லேஷ்மா க்ஷீணஃ ஸ்நிக்தமதுராம்லலவணமந்நமபிலஷதி| பூயிஷ்டமித்யநேந ப்ராயிகத்வமஸ்யா வ்யவஸ்தாயா தர்ஶயதி| தேந தோஷகதிவைசித்ர்யாதந்யதாऽபி க்வசித்பவதி| யதா,-கஸ்யசிந்நரஸ்ய வாதோऽபி க்ஷீணஃ ஸ்நிக்தமதுராத்யந்நமபிலஷதி, பித்தமபி வத்தமம்லலவணாத்யந்நமபிலஷதி, ஶ்லேஷ்மாऽபி வத்தோ மதுராம்லாத்யந்நமபிலஷதீதி வ்யபிசாராத்| அத ஏவாபுதாஃ-அபண்டிதாஃ, ந லக்ஷயந்தி-ந விதந்தி, யதா-கிமய தோஷஃ க்ஷீண உத வத்த இதி|

Adhikarana uktayo rucidveShayorupapattiH (44) · Śloka 44

ந சாநேநைவ லக்ஷணேந வத்தாஃ க்ஷீணாஶ்ச லக்ஷணீயாஃ| கிஂ தர்ஹி ? அந்யதபி லக்ஷணமஸ்தீத்யாஹ - - - - யதாபலஂ யதாஸ்வஂ ச தோஷா வத்தா விதந்வதே| ரூபாணி, ஜஹதி க்ஷீணாஃ, ஸமாஃ ஸ்வஂ கர்ம குர்வதே||௪௪||

ஸ௦-யதாபலஂ-பலாநதிக்ரமேண, யதாஸ்வஂ ச-யத்யதாத்மீயஂ யதா, ரூபாணி-குணகர்மலக்ஷணாநி, தோஷா வத்தா விதந்வதே-விஸ்தாரயந்தி| க்ஷீணாஶ்ச பலாநதிக்ரமேண யதாஸ்வஂ ரூபாணி ஜஹதி-த்யஜந்தி| யதா,-வாயுர்வத்தோ ரௌக்ஷ்யஶைத்யபாருஷ்யஸ்ரஂஸவ்யாஸாதீநி விஸ்தாரயதி| க்ஷீணஸ்து வாயுஃ பூர்வோக்தாநி ரௌக்ஷ்யாதீநி ஜஹாதி, அத ஏவ ந வ்யஞ்ஜயதி| அத ஸமா தோஷாஃ கிஂ விதததி ? இத்யாஹ-ஸமா இத்யாதி| யதா ந வத்தா ந ச க்ஷீணாஃ-ஸமா தோஷாஃ,-ஸ்வப்ரமாணஸ்தாஃ, ததா ஸ்வஂ கர்ம-உத்ஸாஹோச்ச்வாஸாதிகஂ யதோக்தஂ குர்வதே| தல்லக்ஷணத்தே லக்ஷணீயாஃ| ததேவஂ வத்தக்ஷீணஸமா தோஷா வேத்யாஃ|

Adhikarana doShavaiShamyAnutpAdane yatnaH (11) · Śloka 11

க்ஷீணா தோஷாஃ க்ஷீணத்வாதேவாகிஞ்சித்கரத்வாத் கதாசித்பீடாஂ நோத்பாதயந்த்யேவ, இதி விசிந்த்யால்பமதயோ வைத்யாஃ க்ஷீணதோஷவர்தநார்தஂ கதாசிதநாதரஂ குர்யுரித்யாஹ - - - - ய ஏவ தேஹஸ்ய ஸமா விவத்த்யை த ஏவ தோஷா விஷமா வதாய| யஸ்மாததஸ்தே ஹிதசர்யயைவ க்ஷயாத்விவத்தேரிவ ரக்ஷணீயாஃ||௪௫|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸுநூஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயோ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||

ஸ௦-ய ஏவ தோஷாஃ ஸமாஃ ஸந்தோ தேஹஸ்ய விவத்த்யை-வர்தநாய பவந்தி, த ஏவ தோஷா விஷமாஃ-ஸ்வப்ரமாணாததிகா ஹீநா வா ஸந்தோ, வதாய-தேஹவிகாதாய ஸ்யுஃ| யஸ்மாதேவஂ ததஸ்தே தோஷா ஹிதசர்யயைவ க்ஷயாத்-ஹீநத்வாத்ரக்ஷணீயாஃ| குத இவ ? விவதேரிவ| யதா விவத்தேஃ-விஶேஷேண வர்தநாத்தே ரக்ஷ்யந்தே, ததா க்ஷயாதபி ரக்ஷணீயா இதி| உபஜாதிர்வத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயாத்யாய ஏகாதஶஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௧||