11. dōśāhivijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana doShAdivij~jAnIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ரஸபேதீயாதநந்தரஂ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீய ஆரப்யதே| யதோ "தோஷபேஷஜவஶாதுபயோஜ்யாஃ" இத்யுக்தம், அத ஈதக்ஸ்வரூபாஸ்தே தோஷா இதி ஜ்ஞாபநார்தமத்யாயோऽயமுச்யதே - - - - அதாதோ தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸூத்ரே||௨||

Adhikarana dehasya mUlaM doShAdayaH (1) · Śloka 1

தோஷதாதுமலா மூலஂ ஸதா தேஹஸ்ய--| |௧|

Adhikarana vAyoH sAmyalakShaNam, pittasya sAmyalakShaNam, shcleShmaNaH sAmyalakShaNam (1-3) · Śloka 3

தஂ சலஃ| உத்ஸாஹோச்ச்வாஸநிஶ்வாஸசேஷ்டாவேகப்ரவர்தநைஃ||௧|| ஸம்யக்கத்யா ச தாதூநாமக்ஷாணாஂ பாடவேந ச| அநுகஹ்ணாத்யவிகதஃ, பித்தஂ பக்த்யூஷ்மதர்ஶநைஃ||௨|| க்ஷுத்தட்ருசிப்ரபாமேதாதீஶௌர்யதநுமார்தவைஃ| ஶ்லேஷ்மா ஸ்திரத்வஸ்நிக்தத்வஸந்திபந்தக்ஷமாதிபிஃ||௩||

Adhikarana dhAtUnAM shreShThakarmANi (4) · Śloka 4

இதாநீஂ தாதூநாஂ கர்மாண்யாஹ - - - - ப்ரீணநஂ ஜீவநஂ லேபஃ ஸ்நேஹோ தாரணபூரணே| கர்போத்பாதஶ்ச தாதூநாஂ ஶ்ரேஷ்டஂ கர்ம க்ரமாத்ஸ்மதம்||௪||

Adhikarana malAnAM karmANi (5) · Śloka 5

இதாநீஂ மலாநாஂ கர்மாண்யாஹ - - - - அவஷ்டம்பஃ புரீஷஸ்ய, மூத்ரஸ்ய க்லேதவாஹநம்| ஸ்வேதஸ்ய க்லேதவிததிஃ|௫|

Adhikarana vRuddhavAyoH karmANi (5-6) · Śloka 6

| வத்தஸ்து குருதேऽநிலஃ||௫|| கார்ஶ்யகார்ஷ்ண்யோஷ்ணகாமத்வகம்பாநாஹஶகத்க்ரஹாந்| பலநித்ரேந்த்ரியப்ரஂஶப்ரலாபப்ரமதீநதாஃ||௬||

Adhikarana vRuddhapittasya karmANi (7) · Śloka 7

பீதவிண்மூத்ரநேத்ரத்வக்க்ஷுத்தட்தாஹால்பநித்ரதாஃ| பித்தம்|௭|

Adhikarana vRuddhashleshmaNaH karmANi (7-8) · Śloka 8

| ஶ்லேஷ்மாऽக்நிஸதநப்ரஸேகாலஸ்யகௌரவம்||௭|| ஶ்வைத்யஶைத்யஶ்லதாங்கத்வஂ ஶ்வாஸகாஸாதிநித்ரதாஃ| |௮|

Adhikarana vRuddharasasya karmANi (8) · Śloka 8

| ரஸோऽபி ஶ்லேஷ்மவத்|௮|

Adhikarana vRuddharaktasya karmANi (8-9) · Śloka 9

| ரக்தஂ விஸர்பப்லீஹவித்ரதீந்||௮|| குஷ்டவாதாஸ்ரபித்தாஸ்ரகுல்மோபகுஶகாமலாஃ| வ்யங்காக்நிநாஶஸம்மோஹரக்தத்வங்நேத்ரமூத்ரதாஃ||௯||

Adhikarana vRuddhamAMsasya karmANi (10) · Śloka 10

மாஂஸஂ கண்டார்புதக்ரந்திகண்டோரூதரவத்திதாஃ| கண்டாதிஷ்வதிமாஂஸஂ ச|௧௦|

Adhikarana vRuddhamedasaH karmANi (10-11) · Śloka 11

தத்வந்மேதஸ்ததா ஶ்ரமம்||௧௦|| அல்பேऽபி சேஷ்டிதே ஶ்வாஸஂ ஸ்பிக்ஸ்தநோதரலம்பநம்| |௧௧|

Adhikarana vRuddhAsthnaH karmANi (11) · Śloka 11

| அஸ்த்யத்யஸ்த்யதிதந்தாஂஶ்ச|௧௧|

Adhikarana vRuddhamajj~jaH karmANi (11-12) · Śloka 12

மஜ்ஜா நேத்ராங்ககௌரவம்||௧௧|| பர்வஸு ஸ்தூலமூலாநி குர்யாத்கச்ச்ராண்யரூஂஷி ச| |௧௨|

Adhikarana vRuddhashukrasya karmANi (12) · Śloka 12

| அதிஸ்த்ரீகாமதாஂ வத்தஂ ஶுக்ரஂ ஶுக்ராஶ்மரீமபி||௧௨||

Adhikarana vRuddhashakRutaH karmANi (13) · Śloka 13

குக்ஷாவாத்மாநமாடோபஂ கௌரவஂ வேதநாஂ ஶகத்| |௧௩|

Adhikarana vRuddhamUtrasya karmANi (13) · Śloka 13

| மூத்ரஂ து பஸ்திநிஸ்தோதஂ கதேऽப்யகதஸஂஜ்ஞதாம்||௧௩||

Adhikarana vRuddhasvedasya karmANi (14) · Śloka 14

ஸ்வேதோऽதிஸ்வேததௌர்கந்த்யகண்டூஃ| |௧௪|

Adhikarana evaM dUShikAdayo malAH (14) · Śloka 14

ஏவஂ ச லக்ஷயேத்| தூஷிகாதீநபி மலாந் பாஹுல்யகுருதாதிபிஃ||௧௪||

Adhikarana kShINAnilasya karmANi (15) · Śloka 15

வத்தாநாஂ வாதாதீநாஂ லிங்காந்யபிதாய, க்ஷீணாநாஂ வாதாதீநாஂ லிங்காந்யாஹ - - - - லிங்கஂ க்ஷீணேऽநிலேऽங்கஸ்ய ஸாதோऽல்பஂ பாஷிதேஹிதம்| ஸஂஜ்ஞாமோஹஸ்ததா ஶ்லேஷ்மவத்தயுக்தாமயஸம்பவஃ||௧௫||

Adhikarana kShINapittasya karmANi (16) · Śloka 16

பித்தே மந்தோऽநலஃ ஶீதஂ ப்ரபாஹாநிஃ| |௧௬|

Adhikarana kShINakaphasya karmANi (16) · Śloka 16

கபே ப்ரமஃ| ஶ்லேஷ்மாஶயாநாஂ ஶூந்யத்வஂ ஹத்த்ரவஃ ஶ்லதஸந்திதா||௧௬||

Adhikarana kShINarasasya karmANi (17) · Śloka 17

ரஸே ரௌக்ஷ்யஂ ஶ்ரமஃ ஶோஷோ க்லாநிஃ ஶப்தாஸஹிஷ்ணுதா| |௧௭|

Adhikarana kShINaraktasya karmANi (17) · Śloka 17

| ரக்தேऽம்லஶிஶிரப்ரீதிஶிராஶைதில்யரூக்ஷதாஃ||௧௭||

Adhikarana kShINamAMsasya karmANi (18) · Śloka 18

மாஂஸேऽக்ஷக்லாநிகண்டஸ்பிக்ऽऽஶுஷ்கதாஸந்திவேதநாஃ| |௧௮|

Adhikarana kShINamedasaH karmANi (18) · Śloka 18

| மேதஸி க்ஷீணே கட்யாஃ ப்லீஹ்நோ வத்திஃ கஶாங்கதா||௧௮||

Adhikarana kShINasyAsthnaH karmANi (19) · Śloka 19

அஸ்த்ந்யஸ்திதோதஃ ஶதநஂ தந்தகேஶநகாதிஷு| |௧௯|

Adhikarana kShINamajj~jaH karmANi (19) · Śloka 19

| அஸ்த்நாஂ மஜ்ஜநி ஸௌஷிர்யஂ ப்ரமஸ்திமிரதர்ஶநம்||௧௯||

Adhikarana kShINashukrasya karmANi (20) · Śloka 20

ஶுக்ரே சிராத் ப்ரஸிச்யேத ஶுக்ரஂ ஶோணிதமேவ வா| தோதோऽத்யர்தஂ வஷணயோர்மேட்ரஂ தூமாயதீவ ச||௨௦||

Adhikarana kShINapurIShasya karmANi (21) · Śloka 21

புரீஷே வாயுரந்த்ராணி ஸஶப்தோ வேஷ்டயந்நிவ| குக்ஷௌ ப்ரமதி யாத்யூர்த்வஂ ஹத்பார்ஶ்வே பீடயந் பஶம்||௨௧||

Adhikarana kShINamUtrasya karmANi (22) · Śloka 22

மூத்ரேऽல்பஂ மூத்ரயேத்கச்ச்ராத்விவர்ணஂ ஸாஸ்ரமேவ வா| |௨௨|

Adhikarana kShINasvedasya karmANi (22) · Śloka 22

| ஸ்வேதே ரோமச்யுதிஃ ஸ்தப்தரோமதா ஸ்புடநஂ த்வசஃ||௨௨||

Adhikarana ghrANAmalAnAM kShayali~ggam (23) · Śloka 23

இதாநீஂ க்ராணாதிமலாநாமபி ஸாமாந்யேநக்ஷயலிங்கமாஹ - - - - மலாநாமதிஸூக்ஷ்மாணாஂ துர்லக்ஷ்யஂ லக்ஷயேத் க்ஷயம்| ஸ்வமலாயநஸஂஶோஷதோதஶூந்யத்வலாகவைஃ||௨௩||

Adhikarana doShadhAtumalAnAM samAsato vRuddhikShayanidAnam (24-25) · Śloka 25

ஏவஂ வ்யாஸேந தோஷதாதுமலாநாஂ வத்திக்ஷயாவபிதாய ஸமாஸதோऽபிதாதுமிதமாஹ- தோஷாதீநாஂ யதாஸ்வஂ ச வித்யாத்தத்திக்ஷயௌ பிஷக்| க்ஷயேண விபரீதாநாஂ குணாநாஂ வர்தநேந ச||௨௪|| வத்திஂ மலாநாஂ ஸங்காச்ச க்ஷயஂ சாதி விஸர்கதஃ| |௨௫|

Adhikarana kShayavRuddhyoH pIDAkaratve tAratamyam (25) · Śloka 25

| மலோசிதத்வாத்தேஹஸ்ய க்ஷயோ வத்தேஸ்து பீடநஃ||௨௫||

Adhikarana doShadUShyayorAshrayAshrayibhAvaH, AshrayAshrayibhAvasya phalam, apavAdaH, vRuddhikShayajavikAreShu la~gghana bRuMhaNam (26-29) · Śloka 29

அத தோஷாதீநாமாஶ்ரயாஶ்ரயிபாவஂ தர்ஶயதி - - - - தத்ராஸ்தநி ஸ்திதோ வாயுஃ, பித்தஂ து ஸ்வேதரக்தயோஃ| ஶ்லேஷ்மா ஶேஷேஷு, தேநைஷாமாஶ்ரயாஶ்ரயிணாஂ மிதஃ||௨௬|| யதேகஸ்ய ததந்யஸ்ய வர்தநக்ஷபணௌஷதம்| அஸ்திமாருதயோர்நைவஂ, ப்ராயோ வத்திர்ஹி தர்பணாத்||௨௭|| ஶ்லேஷ்மணாऽநுகதா தஸ்மாத் ஸங்க்ஷயஸ்தத்விபர்யாத்| வாயுநாऽநுகதோऽஸ்மாச்ச வத்திக்ஷயஸமுத்பவாந்||௨௮|| விகாராந் ஸாதயேச்சீக்ரஂ க்ரமால்லங்கநபஂஹணைஃ| |௨௯|

Adhikarana apavAdaH (29) · Śloka 29

நநு, ஏவஂ வாதவத்த்யுத்தாந் விகாராந் லங்கநைஸ்தத்க்ஷயோத்தாந் பஂஹணைரிதி ஸ்யாத்| அத இதமாஹ - - - - | வாயோரந்யத்ர, தஜ்ஜாஂஸ்து தைரேவோத்க்ரமயோஜிதைஃ||௨௯||

Adhikarana raktavRuddhyutthAdInAM raktasrutivirecanAdibhirupakramaH, dhAtorvRuddhikShayakaraNaprakAraH (30-33) · Śloka 33

தோஷாணாஂ விஶேஷசிகித்ஸேஹ நோக்தா, தோஷோபக்ரமணீயே வக்ஷ்யமாணத்வாத்| ரஸசிகித்ஸா ச "ரஸோऽபி ஶ்லேஷ்மவத்" இத்யுக்தேர்நேஹ புநர்நிர்திஷ்டா| அதோ ரக்தாதீநாஂ சிகித்ஸாமாஹ - - - - விஶேஷாத்ரக்தவத்த்யுத்தாந் ரக்தஸ்ருதிவிரேசநைஃ| மாஂஸவத்திபவாந் ரோகாந் ஶஸ்த்ரக்ஷாராக்நிகர்மபிஃ||௩௦|| ஸ்தௌல்யகார்ஶ்யோபசாரேண மேதோஜாநஸ்திஸங்க்ஷயாத்| ஜாதாந் க்ஷீரகதைஸ்திக்தஸஂயுதர்பஸ்திபிஸ்ததா||௩௧|| விட்வத்திஜாநதீஸாரக்ரியயா, விட்க்ஷயோத்பவாந்| மேஷாஜமத்யகுல்மாஷயவமாஷத்வயாதிபிஃ||௩௨|| மூத்ரவத்திக்ஷயோத்தாஂஶ்ச மேஹகச்ச்ரசிகித்ஸயா| வ்யாயாமாப்யஞ்ஜநஸ்வேதமத்யைஃ ஸ்வேதக்ஷயோத்பவாந்||௩௩||

Adhikarana dhAtujAnAmupakramAntaram (34-35) · Śloka 35

ஸ்வஸ்தாநஸ்தஸ்ய காயக்நேரஂஶா தாதுஷு ஸஂஶ்ரிதாஃ| தேஷாஂ ஸாதாதிதீப்திப்யாஂ தாதுவத்திக்ஷயோத்பவஃ||௩௪|| பூர்வோ தாதுஃ பரஂ குர்யாத்தத்தஃ க்ஷீணஶ்ச தத்விதம்| |௩௫|

Adhikarana vRuddhikShayavikArasaMprAptiH, malAyanAni (35-36) · Śloka 36

| தோஷா துஷ்டா ரஸைர்தாதூந் தூஷயந்த்யுபயே மலாந்||௩௫|| அதோ த்வே, ஸப்த ஶிரஸி, காநி ஸ்வேதவஹாநி ச| மலா மலாயநாநி ஸ்யுர்யதாஸ்வஂ தேஷ்வதோ கதாஃ||௩௬||

Adhikarana ojasaH prAdhAnyam (37-39) · Śloka 39

தோஷதாதுமலாநாஂ ஸமவிஷமாவஸ்தா கதிதா| ஓஜஸஸ்து நிரூபயந்நாஹ - - - - ஓஜஸ்து தேஜோ தாதூநாஂ ஶுக்ராந்தாநாஂ பரஂ ஸ்மதம்| ஹதயஸ்தமபி வ்யாபி தேஹஸ்திதிநிபந்தநம்||௩௭|| ஸ்நிக்தஂ ஸோமாத்மகஂ ஶுத்தமீஷல்லோஹிதபீதகம்| யந்நாஶே நியதஂ நாஶோ யஸ்மிஂஸ்திஷ்டதி திஷ்டதி||௩௮|| நிஷ்பத்யந்தே யதோ பாவா விவிதா தேஹஸஂஶ்ரயாஃ| |௩௯|

Adhikarana ojaHkShayalakShaNaM cikitsA (39-41) · Śloka 41

| ஓஜஃ க்ஷீயேத கோபக்ஷுத்த்யாநஶோகஶ்ரமாதிபிஃ||௩௯|| பிபேதி துர்பலோऽபீக்ஷ்ணஂ த்யாயதி வ்யதிதேந்த்ரியஃ| துஃச்சாயோ துர்மநா ரூக்ஷோ பவேத்க்ஷாமஶ்ச தத்க்ஷயே||௪௦|| ஜீவநீயௌஷதக்ஷீரரஸாத்யாஸ்தத்ர பேஷஜம்| |௪௧|

Adhikarana ojovRuddhilakShaNam (41) · Śloka 41

| ஓஜோவத்தௌ ஹி தேஹஸ்ய துஷ்டிபுஷ்டிபலோதயஃ||௪௧||

Adhikarana saMkShepeNa vRuddhikShayabheShajakathanam (42) · Śloka 42

இதாநீஂ ஸங்க்ஷேபேண வத்திக்ஷயபேஷஜஂ கதயந்நாஹ - - - - யதந்நஂ த்வேஷ்டி யதபி ப்ரார்தயேதாவிரோதி து| தத்தத்த்யஜந் ஸமஶ்நஂஶ்ச தௌ தௌ வத்திக்ஷயௌ ஜயேத்||௪௨||

Adhikarana yathArucyupacArasya nAnucitatvam, vAtAdInAM viparItasamAnayo rucikaratvam (43) · Śloka 43

நநு, த்வேஷ்யாந்நத்யாகேநேஷ்டாந்நபக்ஷணேந | ச ] குதோ ஹேதோர்தோஷாணாஂ வத்திக்ஷயௌ ஜயேத் ? இத்யாஹ - - - - குர்வதே ஹி ருசிஂ தோஷா விபரீதஸமாநயோஃ| வத்தாஃ க்ஷீணாஶ்ச பூயிஷ்டஂ லக்ஷயந்த்யபுதாஸ்து ந||௪௩||

Adhikarana uktayo rucidveShayorupapattiH (44) · Śloka 44

ந சாநேநைவ லக்ஷணேந வத்தாஃ க்ஷீணாஶ்ச லக்ஷணீயாஃ| கிஂ தர்ஹி ? அந்யதபி லக்ஷணமஸ்தீத்யாஹ - - - - யதாபலஂ யதாஸ்வஂ ச தோஷா வத்தா விதந்வதே| ரூபாணி, ஜஹதி க்ஷீணாஃ, ஸமாஃ ஸ்வஂ கர்ம குர்வதே||௪௪||

Adhikarana doShavaiShamyAnutpAdane yatnaH (11) · Śloka 11

க்ஷீணா தோஷாஃ க்ஷீணத்வாதேவாகிஞ்சித்கரத்வாத் கதாசித்பீடாஂ நோத்பாதயந்த்யேவ, இதி விசிந்த்யால்பமதயோ வைத்யாஃ க்ஷீணதோஷவர்தநார்தஂ கதாசிதநாதரஂ குர்யுரித்யாஹ - - - - ய ஏவ தேஹஸ்ய ஸமா விவத்த்யை த ஏவ தோஷா விஷமா வதாய| யஸ்மாததஸ்தே ஹிதசர்யயைவ க்ஷயாத்விவத்தேரிவ ரக்ஷணீயாஃ||௪௫|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸுநூஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தோஷாதிவிஜ்ஞாநீயோ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||