5. dravadravyavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ੦-ਅਥ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਃ| ਤਸ੍ਯਾਯਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ "ਨਿਤ੍ਯਂ ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵੀ " ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੌ ਚਾਹਾਰਵਿਹਾਰੌ ਦਿਨਚਰ੍ਯੁਰ੍ਤੁਚਰ੍ਯਯੋਰ੍ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਯਮਿਤੌ, ਤਥਾਪਿ ਨ ਭਵਤ੍ਯਲਂ ਹਿਤਾਹਿਤਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਤਤ੍ਰਾਵਾਦੀਤ੍ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੩|੨੬)-'ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮਧੁਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍"| ਤਥਾ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੩|੪੭)-ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਂ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵਲ੍ਲਘੁ"| ਤਥਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਾਤੀਤੇਪ੍ਯਧ੍ਯਾਯੇ ਜਗਾਦ (ਸੂ.ਅ. ੪|੬)-"ਅਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਵਿਡ੍ਭੇਦਿ ਇਤਿ| ਤਦਿਯਤਾ ਵਾਕ੍ਯੇਨ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ਕਿਂ ਪੁਨਸ੍ਤਤ੍ ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਮ੍? ਕਿਂ ਲਘੁ ? ਕਿਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮ੍ ? ਕਿਂ ਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦਨਮ੍? ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਮਤਃਪਰਂ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਗਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵੇਨਾਲ੍ਪਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਸ੍ਵਰੂਪਂ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤਵਰ੍ਗਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵੇਨ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana dravadravyavij~jAnIyAdhyAyaH pa~jcamaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|

ਸ੦-ਅਪਾਮੇਵਾਯਂ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕੋ ਗੁਣੋ ਯਤ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਮ੍| ਅਤੋ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਦ੍ਰਵਰੂਪਾਣਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਆਪ੍ਯਾਨ੍ਯੇਵ ਕ੍ਸੀਰਦਧ੍ਯਾਦੀਨਿ| ਤਦਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਰ੍ਵਦ੍ਰਵਵ੍ਯਕ੍ਤਿਪਰਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ| ਦ੍ਰਵਾਣਿ ਚ ਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਚ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਂ-ਅਵਬੋਧਃ, ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤੋ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ-ਪ੍ਰਥਯਿਸ੍ਯਾਮਃ|

Adhikarana toyavargaH ga~ggAjalaguNAH (1-2) · Śloka 2

ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਨ੍ਨਪਾਨਪ੍ਰਕਰਣੇਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਸੂ.ਅ.੧੦) "ਅਨੁਪਾਨੇ ਤੁ ਸਲਿਲਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍, ਸਰ੍ਵਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ"| ਤਥਾ, ਤਤ੍ਰੈਵਾਧ੍ਯੈਸ੍ਟ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੬)_"ਪਾਨੀਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੇਵ ਚ ਤਨ੍ਮਯਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ, ਚਾਤ੍ਰੈਵਾਪ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪਿ ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨੀਤਮ੍ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੧੩)- "ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਦਕਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਸ੍ਤਮ੍ਭਨਕ੍ਲੇਦਨਾਨਾਮ੍" ਇਤਿ| ਬਹੁਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਸ੍ਯ ਜਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥ ਤੋਯਵਰ੍ਗਃ| ਜੀਵਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍| ਤਨ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਮਸ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲਘ੍ਵਮਤੋਪਮਮ੍||੧|| ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਨਭਸੋ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਤ੍ਵਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਮਾਰੁਤੈਃ| ਹਿਤਾਹਿਤਤ੍ਵੇ ਤਦ੍ਭੂਯੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪੇਕ੍ਸਤੇ||੨||

ਸ੦-ਜੀਵਨਂ-ਓਜੋਵਿਵਦ੍ਧਿਕਰਮ੍, ਸੌਮ੍ਯਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤਰ੍ਪਣਂ-ਕ੍ਲਮਹਤ੍, [ਤਪ੍ਤਿਕਦਿਤ੍ਯਨ੍ਯੇ]| ਹਦ੍ਯਂ-ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਹਦਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਂ ਹਦ੍ਯਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਮਾਨੇ, "ਅਮ੍ਲਂ ਹਦ੍ਯਾਨਾਮ੍" (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੫|੩੯) ਇਤ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਤਤ੍ਪਾਠਂ ਮੁਨਿਰ੍ਨੈਵਾਕਰਿਸ੍ਯਤ੍| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤਿ, ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧਦਯਾਯ ਹਿਤਂ ਹਦ੍ਯਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਹ੍ਲਾਦਿ-ਆਹ੍ਲਾਦਕਰਮ੍| ਤਥਾ, ਬੁਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍, ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੇਮੁਸੀ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਫੁਟਪ੍ਰਤਿਭਾਸਾ ਤਦ੍ਯੋਗਾਦ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਨੁ-ਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ-ਅਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਸਡ੍ਰਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਸ੍ਟਂ-ਅਤ੍ਯਾਸ੍ਵਾਦਸੁਖਮ੍| ਸਨ੍ਤਿ ਹਿ ਭੂਰਿਰਸਕ੍ਵਾਥਚੂਰ੍ਣਵਟਕਾਦੀਨ੍ਯਪ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਨਿ, ਨ ਤੁ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਤਾਨੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਾਸ੍ਵਾਦਪ੍ਰੀਤਿਕਰਾਣਿ| ਤਥਾ, ਅਨੁਰਸਬਾਹੁਲ੍ਯਾਤ੍ਪਥਗਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਭਯਾਮਲਕਾਦੀਨ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਨਿ, ਨ ਤੁ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨਿ ਤਥਾ ਮਨਃਪ੍ਰੀਣਨਾਨਿ| ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਸ੍ਯਾਪ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਸਾਯਤ੍ਵਸ੍ਵਾਦੁਤ੍ਵਾਦਿ ਭਵਤ੍ਯੇਵ| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪਠਤ੍(ਸੂ.ਅ.੬)- "ਸ਼੍ਵੇਤੇ ਕਸਾਯਂ, ਤਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸ੍ਣੇ, ਤਿਕ੍ਤਂ ਚ ਪਾਣ੍ਡੁਰੇ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਸ੍ਟਂ-ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੭|੧੯੩)- ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੁਚਿ ਸ਼ਿਵਂ ਮਸ੍ਟਂ ਵਿਮਲਂ ਲਘੁ ਸਡ੍ਗੁਣਮ੍| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਦਿਵ੍ਯਮੁਦਕਮ੍" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਮਸ੍ਟਵਿਮਲਯੋਰ੍ਦ੍ਵਯੋਰੁਪਾਦਾਨੇ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਸ੍ਟਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਮਨਃਪ੍ਰੀਣਨਾਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤਂ-ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਚ| ਤਥਾ, ਲਘੁ-ਲਘੁਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ,ਅਮਤੋਪਮਂ-ਯਥਾ ਕਿਲਾਮਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਤ੍ਵਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਕਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸਾਰ੍ਤਿਜਿਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣੈਰਸ਼ੇਸੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵੈਤਜ੍ਜਲਮਪੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬)- "ਸੂਰ੍ਯੋਦ੍ਧਤਪ੍ਰਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਲ੍ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਸ਼ੈਤ੍ਯਜੀਵਨਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵੈਃ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸਾਰ੍ਤਿਜਿਤ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਨਭਸੋ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ-ਅਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਤ੍ਪਤਿਤਮਾਤ੍ਰਂ, ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਗਹੀਤਂ ਗਾਙ੍ਗਂ ਜਲਮੀਦਗ੍ਗੁਣਂ ਭਵਤਿ| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਨਰਰ੍ਥੇ| ਅਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਮਾਰੁਤੈਃ-ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਲੈਃ, ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ-ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਂ ਸਤ੍, ਪੁਨਃ ਹਿਤਾਹਿਤਤ੍ਵੇ-ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਤ੍ਵੇ, ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪੇਕ੍ਸਤੇ-ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਦੇਸ਼ੋ ਵਿਸਯਃ ਪਾਤ੍ਰਮਾਸ਼੍ਰਯ ਇਤਿ ਪਰ੍ਯਾਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਿਮਨੂਪਦੇਸ਼ੇ ਜਾਙ੍ਗਲੇ ਵਾ ਤਤ੍ਪਤਿਤਮ੍? ਤਥਾ, ਕਿਮਸਿਤਸ਼੍ਵੇਤਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇ ਵਾ? ਇਤਿ ਦੇਸ਼ਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤੇ ਕਿਮੁਤੋਸ੍ਣੇਥਵਾ ਵਰ੍ਸਾਖ੍ਯੇ ਪਤਿਤਮ੍? ਇਤਿ ਕਾਲਾਨੁਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਲੈਰਿਤਿ ਸਮਸ੍ਤਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਯਦਾ ਸਮਸ੍ਤੈਰੇਤੈਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਨ ਤੁ ਵ੍ਯਸ੍ਤੈਃ, ਤਦਾ ਹਿਤਾਹਿਤਤ੍ਵੇ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਤ ਇਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਸਦ੍ਯੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਗਹੀਤਸ੍ਯ ਜਲਸ੍ਯ ਤੁ ਨ ਸਰ੍ਵੈਰੇਤੈਰ੍ਯੋਗਃ ਸਮ੍ਭਵਤੀਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿਤਮੇਵ|

Adhikarana ga~ggAjalalakShaNam (3) · Śloka 3

ਨਨ੍ਵਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪਤਤ੍ ਲਕ੍ਸਣਮਨ੍ਤਰੇਣ ਗਾਙ੍ਗਮਿਦਮਿਤਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ ਯੇਨਾਭਿਵਸ੍ਟਮਮਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਰਾਜਤੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਵਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਪੇਯਂ ਗਾਙ੍ਗਮ੍|੩|

ਸ੦-ਯੇਨ-ਅਮ੍ਬੁਨਾ, ਅਭਿਵਸ੍ਟਂ-ਆਭਿਮੁਖ੍ਯਤਃ ਸਿਕ੍ਤਂ, ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਰਾਜਤਸ੍ਥਿਤਮਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ-ਅਕ੍ਲੇਦਯੁਤਂ, ਅਵਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਭਵਤਿ, ਤਦ੍ਗਾਙ੍ਗਂ ਜਲਂ ਪੇਯਮ੍| ਪੇਯਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਸ੍ਨਾਨਾਵਗਾਹਯੋਰਪਿ ਤਤ੍ਪਥ੍ਯਮੇਵ| ਰਜਤਸ੍ਯ ਰੂਪਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰੋ ਰਾਜਤਮ੍| ਪ੍ਰਾਣਿਰਜਤਾਦਿਭ੍ਯੋਞ੍|

Adhikarana sAmudrajalalakShaNam, sAmudrajalapAnaniShedhaH (3-4) · Śloka 4

| ਅਨ੍ਯਥਾ||੩|| ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ, ਤਨ੍ਨ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਸਾਦਾਸ਼੍ਵਯੁਜਾਦ੍ਵਿਨਾ| |੪|

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਥਾ ਸਾਮੁਦ੍ਰਮਿਤਿ| ਏਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਯੇਨਾਮ੍ਬੁਨਾ ਸਿਕ੍ਤਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਮਲਿਨਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਭਵੇਤ੍, ਤਤ੍ਸਾਮੁਦ੍ਰਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਨ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪਾਨਨਿਸੇਧ ਉਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥ:| ਸ੍ਨਾਨਾਵਗਾਹਾਵਪਿ ਹਿ ਨਾਨੇਨ ਕਾਰ੍ਯੌ| ਸਾਮੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਾਨ੍ਵਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਲੇਦਨਾਦਿਯੋਗਃ| ਨਨੁ, ਸਾਮੁਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤਃ ਸਮੁਦ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਧੂਮਾਦਿਪਾਠਾਤ੍ ਧੂਮਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਵੁਞਾ ਭਵਿਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਮੈਵਮ੍| ਧੂਮਾਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਗਣੇ ਪਠ੍ਯਤੇ, ਸਮੁਦ੍ਰਾਨ੍ਨਾਵਿ ਮਨੁਸ੍ਯੇ ਚ ਵੁਞ੍| ਸਾਮੁਦ੍ਰਿਕੀ ਨੌਃ ਸਾਮੁਦ੍ਰਿਕੋ ਮਨੁਸ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤ੍ਵਣੇਵ, ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ ਜਲਮਿਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮੇਵੈਤਤ੍| ਏਵਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰੋ ਮਣਿਰਿਤ੍ਯਾਦਯੋ ਵੈਦ੍ਯਾਃ| ਅਥ ਕਿਂ ਸਦੈਵੈਤਨ੍ਨ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਮਾਸਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ਼੍ਵਯੁਜਮਨ੍ਤਰੇਣੈਤਨ੍ਨ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਆਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਤੁ ਮਾਸਿ ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਤ੍ ਪਥ੍ਯਮੇਵੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸ੍ਤ੍ਵਧੀਤੇ (ਸੂ.ਅ.੪੫| ੭)- "ਗਾਙ੍ਗਮਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਰ੍ਸਤਿ ਮਾਧਵਃ| ਤਦੁਪਾਦਦੀਤ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana AntarikShaM jalaM peyam, tadabhAve bhaumam (4-5) · Śloka 5

| ਐਨ੍ਦ੍ਰਮਮ੍ਬੁ ਸੁਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਮਵਿਪਨ੍ਨਂ ਸਦਾ ਪਿਬੇਤ੍||੪|| ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਭੂਮਿਸ੍ਠਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਨੁਕਾਰਿ ਯਤ੍| ਸ਼ੁਚਿਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਵੇਤੇ ਦੇਸ਼ੇਰ੍ਕਪਵਨਾਹਤਮ੍||੫||

ਸ੦-ਐਨ੍ਦ੍ਰਂ-ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮ੍, ਅਮ੍ਬੁ-ਜਲਂ ਗਾਙ੍ਗਮ੍, ਸੁਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸ਼ੋਭਨੇ ਭਾਜਨੇ ਰਾਜਤਾਦੌ ਸ੍ਥਿਤਮ੍, ਅਵਿਪਨ੍ਨਂ-ਅਦੂਸਿਤਮਵਿਨਸ੍ਟਂ, ਪਿਬੇਤ੍| ਨ ਮਲਿਨਾਸ਼ੁਚਿਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਮ੍| ਤਦਭਾਵੇ-ਤਸ੍ਯੈਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਭਾਵੇ ਸਤਿ, ਭੂਯਿਸ੍ਠਂ-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਨੁਕਾਰਿ-ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਜਲਂ ਯਦਨੁਕਰੋਤਿ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਦਿਗੁਣੈਃ ਸਦਸ਼ਂ, ਤਤ੍ਪਿਬੇਤ੍| ਤਦੇਵਾਹ-ਸ਼ੁਚੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੁਚਿਸ਼੍ਚਾਸੌ ਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਵੇਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਚਿਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਵੇਤ:, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਸ਼ੇ ਯਜ੍ਜਲਂ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਰ੍ਕਪਵਨਾਭ੍ਯਾਮਾਹਤਂ-ਆਸਮਨ੍ਤਾਤ੍ ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍| ਈਦਸ਼ਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਨੁਕਾਰਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana pAnAyogyaM jalam,AntarikShamapi pAne~ayogyam (6-8) · Śloka 8

ਇਦਾਨੀਂ ਯਾਦਸ਼ਂ ਜਲਂ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਨ ਪਿਬੇਤ੍ਪਙ੍ਕਸ਼ੈਵਾਲਤਣਪਰ੍ਣਾਵਿਲਾਸ੍ਤਤਮ੍| ਸੂਰ੍ਯੇਨ੍ਦੁਪਵਨਾਦਸ੍ਟਮਭਿਵਸ੍ਟਂ ਘਨਂ ਗੁਰੁ||੬|| ਫੇਨਿਲਂ ਜਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਦਨ੍ਤਗ੍ਰਾਹ੍ਯਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਚ ਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਾਰ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚ ਯਤ੍||੭|| ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਸਂਸ਼੍ਲੇਸਦੂਸਿਤਮ੍| |੮|

ਸ੦-ਪਙ੍ਕ-ਕਰ੍ਦਮਃ| ਸ਼ੈਵਾਲਃ-ਸ਼ੈਵਲਮ੍| ਤਣਂ-ਖਟਃ| ਪਰ੍ਣਂ-ਪਤ੍ਰਮ੍| ਆਵਿਲਂ ਚਾਸ੍ਤਤਂ ਚਾਵਿਲਾਸ੍ਤਤਮ੍, ਪਙ੍ਕਾਦਿਭਿਰਾਵਿਲਾਸ੍ਤਤਂ ਪਙ੍ਕਾਦ੍ਯਾਵਿਲਾਸ੍ਤਤਮ੍| ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਮਤ੍ਰ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਤੇਨ ਪਙ੍ਕੇਨਾਵਿਲਂ-ਕਲੁਸਂ, ਸ਼ੈਵਾਲਾਦਿਭਿਰਾਸ੍ਤਤਂ-ਸਞ੍ਛਾਦਿਤਮਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਸੂਰ੍ਯੇਨ੍ਦੁਪਵਨੈਰਦਸ੍ਟਂ-ਅਨਾਸੇਵਿਤਂ, ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਅਭਿਵਸ੍ਟਂ-ਤਤ੍ਕਾਲਪਤਿਤਾਨ੍ਯਵਰ੍ਸਮਿਸ਼੍ਰੀਭੂਤਂ ਕਾਲਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਖਰਨਾਦੇ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍- "ਵਾਰ੍ਸਿਕਂ ਤਦਹਰ੍ਵਸ੍ਟਂ ਭੂਮਿਸ੍ਠਮਹਿਤਂ ਜਲਮ੍| ਵ੍ਯੁਸ੍ਟਂ ਦ੍ਵਿਰਾਤ੍ਰਂ ਤਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮਮਤੋਪਮਮ੍||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਘਨਂ-ਅਸ੍ਵਚ੍ਛਮ੍| ਤਥਾ, ਗੁਰੁ-ਗੁਰੁਗੁਣਮ੍| ਤਥਾ, ਫੇਨਿਲਂ ਫੇਨਵਤ੍| ਤਥਾ, ਜਨ੍ਤੁਮਤ੍-ਕੀਟਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਤਪ੍ਤਂ-ਉਸ੍ਣਮ੍| ਤਥਾ, ਅਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ-ਅਤਿਜਾਡ੍ਯਾਤ੍, ਦਨ੍ਤਗ੍ਰਾਹਿ-ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਕਾਰ੍ਯਾਕ੍ਸਮਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ, ਤਚ੍ਛੀਲਮ੍| ਨ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਦਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਇਤ੍ਯਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭੂਮਿਸ੍ਠਤੋਯਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਃ| ਅਧੁਨਾ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਯਨ੍ਨ ਪੇਯਂ ਤਦਾਹ-ਅਨਾਰ੍ਤਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਜਲਮਾਰ੍ਤਵਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਨਨੁ, ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਦਿਵ੍ਯਂ ਜਲਮਾਰ੍ਤਵਮ੍, ਕਾਲਸ੍ਯ ਤੁਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੌ ਚ ਭਵਮਾਰ੍ਤਵਮ੍| ਏਵਂ ਚ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨਾਰ੍ਤਵਂ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਉਚ੍ਯਤੇ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਰ੍ਥਾਦਾਰ੍ਤਵਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਦਤ੍ਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟੋ ਦਿਵ੍ਯਸ੍ਯ ਜਲਸ੍ਯ ਕਾਲ ਤੁਰੂਪੋ ਬੋਧ੍ਯੋ ਵਰ੍ਸਾਖ੍ਯਃ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯਂ ਜਲਂ ਪੇਯਤ੍ਵੇਨਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਯਥਾ-"ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦਿਵ੍ਯਨਾਦੇਯੇ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯਰ੍ਤੁਭਵਂ ਤ੍ਵਨਾਰ੍ਤਵਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਪੇਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਵਰ੍ਸਾਖ੍ਯ ਤੁਸ਼੍ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸਿਕੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ| ਅਤ ਏਵਾਸ਼੍ਵਯੁਜੇ ਮਾਸਿ ਦਿਵ੍ਯਂ ਜਲਂ ਪੇਯਤ੍ਵੇਨਾਨੁਜਜ੍ਞੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹ੍ਯਨਾਰ੍ਤਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦਪੇਯਮੇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਰ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚ ਯਤ੍ਨ ਕੇਵਲਮਨਾਰ੍ਤਵਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍ ਯਾਵਦਾਰ੍ਤਵਮਪਿ ਪ੍ਰਥਮਂ ਨ ਪਿਬੇਤ੍| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋ: ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਲੂਤਾਦੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੂਤਾ ਆਦਿਰ੍ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਲੂਤਾਦਯਃ,-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤਵਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾਣਿ| ਤਨ੍ਤੁਃ-ਸੂਤ੍ਰਾਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸੋ, ਲਾਲੇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਤੇਸਾਂ ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਾਣਾਂ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸਃ-ਸਮ੍ਪਰ੍ਕਃ, ਤੇਨ ਦੂਸਿਤਂ ਯਤਃ, ਤਤਸ੍ਤਦਾਰ੍ਤਵਮਪਿ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ-ਆਰ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚ ਯਤ੍ਤਨ੍ਨ ਪੇਯਮ੍, ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤ੍ਵਾਦਿਦੂਸਿਤਂ ਚ ਨ ਪੇਯਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚਾਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਸੂ.ਅ.੬)- "ਤਤ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਨਾਨਪਾਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤਸ੍ਣਾਧ੍ਮਾਨੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਕਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਕਣ੍ਡੂਗਣ੍ਡਾਦਿਕਾਨਤਃ|| ਤਦ੍ਵਰ੍ਜਯੇਦਭਾਵੇ ਵਾ ਤੋਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਘਨਵਸ੍ਤ੍ਰਪਰਿਸ੍ਰਾਵੈਃ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਜਨ੍ਤ੍ਵਭਿਰਕ੍ਸਣਮ੍|| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤਪਨਮਗ੍ਨ੍ਯਰ੍ਕਾਯਸਪਿਣ੍ਡਕੈਃ| ਪਰ੍ਣੀਂਮੂਲਬਿਸਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮੁਕ੍ਤਾਕਤਕਸ਼ੈਵਲੈਃ|| ਵਸ੍ਤ੍ਰਗੋਮੇਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਕਾਰਯੇਤ੍ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਪਾਟਲਾਕਰਵੀਰਾਦਿਕੁਸੁਮੈਰ੍ਗਨ੍ਧਨਾਸ਼ਨਮ੍||' ਇਤਿ|

Adhikarana nadInirupaNam (8-9) · Śloka 9

ਇਦਾਨੀਂ ਨਦੀਰ੍ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ | ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਹਾ ਯਾਸ਼੍ਚਾਮਲੋਦਕਾਃ||੮|| ਪਥ੍ਯਾਃ ਸਮਾਸਾਤ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ| |੯|

ਸ੦- ਨਦ੍ਯਃ ਸਮਾਸਾਤ੍-ਸਂਕ੍ਸੇਪਤਃ, ਪਥ੍ਯਾਃ-ਹਿਤਾ:| ਕਾਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਾਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮਮੁਦਧਿਂ-ਸਮੁਦ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਃ| ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋਪਿ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਡਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਹਾਃ-ਵੇਗਵਤ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਅਮਲੋਦਕਾਃ-ਨਿਰ੍ਮਲਸਲਿਲਾਃ| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਵਿਸ਼ੇਸਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ| ਅਤਃ-ਆਭ੍ਯੋ, ਯਾਃ ਪੁਨਰਨ੍ਯਥਾ-ਵਿਪਰੀਤਲਕ੍ਸਣਾਃ, ਤਾ ਵਿਪਰੀਤਾਃ- ਅਪਥ੍ਯਾਃ|

Adhikarana nadyaH pathyApathyAH himavanmalayanadIguNAH (9-10) · Śloka 10

| ਉਪਲਾਸ੍ਫਾਲਨਾਕ੍ਸੇਪਵਿਚ੍ਛੇਦੈਃ ਖੇਦਿਤੋਦਕਾਃ||੯|| ਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯੋਦ੍ਭੂਤਾਃ ਪਥ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾਃ| ਕਮਿਸ਼੍ਲੀਪਦਹਤ੍ਕਣ੍ਠਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ||੧੦||

ਸ੦-ਹਿਮਵਾਂਸ਼੍ਚ ਮਲਯਸ਼੍ਚ ਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯੌ, ਤਾਭ੍ਯਾਮੁਦ੍ਭੂਤਾਃ-ਸਞ੍ਜਾਤਾਃ ਪਥ੍ਯਾਃ| ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਾ ਏਵ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਉਪਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਲਾਨਾਮਾਸ੍ਫਾਲਨਂ-ਉਲ੍ਲਾਲਨਂ, ਤੇਨਾਕ੍ਸੇਪਃ-ਕ੍ਸੋਭਃ, ਤੇਨ ਵਿਚ੍ਛੇਦਾਃ-ਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾਃ, ਉਪਲਾਸ੍ਫਾਲਨਾਕ੍ਸੇਪਵਿਚ੍ਛੇਦਾਃ ਤੈਃ| ਖੇਦਿਤਂ-ਜਾਤਕ੍ਸੋਭਮੁਦਕਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾਃ ਖੇਦਿਤੋਦਕਾਃ, ਯਾ ਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯੋਦ੍ਭੂਤਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਪਥ੍ਯਾ:| ਯਾਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂਭੂਤਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਾ ਅਪਥ੍ਯਾਃ| ਸ੍ਥਿਰਾ ਇਤਿ| ਤਾ ਏਵਾਵਹਨ੍ਤ੍ਯਃ ਸਤ੍ਯਃ ਕਮ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਹਚ੍ਚ ਕਣ੍ਠਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਤੇਸਾਂ ਰੋਗਾਃ, ਕਮਯਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਲੀਪਦਂ ਚ ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਮੁਨਿਰਪਿ ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਭਵਾਨਾਂ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹ| ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯਸੁਸ਼੍ਰੁਤੌ ਤ੍ਵਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮਾਹਤੁਃ| ਅਤ ਏਵਾਯਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਾਰੋ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਤਦ੍ਵਯਮਪਿ ਸਙ੍ਗਿਰਮਾਣੋ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮੁਪਨ੍ਯਸ੍ਤਵਾਨ੍- 'ਉਪਲਾਸ੍ਫਾਲਨਾਕ੍ਸੇਪਵਿਚ੍ਛੇਦੈ: ਖੇਦਿਤੋਦਕਾ:' ਇਤਿ| ਤੇਨ ਯਾ ਏਵਂਵਿਧਾ ਨ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਤਾ ਨ ਪਥ੍ਯਾ ਇਤਿ|

Adhikarana avantinadiguNAH mahendraparvatanadIguNAH sahrAvindyanadIguNAH pAriyAtranadIguNAH samudrodakaguNAH (11-12) · Śloka 12

ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਪਰਾਨ੍ਤੋਤ੍ਥਾ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ, ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਃ| ਉਦਰਸ਼੍ਲੀਪਦਾਤਙ੍ਕਾਨ੍, ਸਹ੍ਯਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾ: ਪੁਨਃ||੧੧|| ਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍, ਦੋਸਘ੍ਨ੍ਯਃ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਜਾਃ| ਬਲ ਪੌਰੁਸਕਾਰਿਣ੍ਯਃ, ਸਾਗਰਾਮ੍ਭਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍||੧੨||

ਸ੦-ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਦਿਜਾ ਨਦ੍ਯੋ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ-ਅਰ੍ਸ਼ਾਸਿ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਃ-ਗੌਡਾਃ| ਅਵਨ੍ਤਯੋ-ਮਾਲਵਾਃ| ਅਪਰਾਨ੍ਤਾਃ-ਕੌਙ੍ਕਣਾਃ| ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾ ਨਦ੍ਯ ਉਦਰਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਸਹ੍ਯਵਿਨ੍ਧ੍ਯਪਰ੍ਵਤੋਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਪੁਨਃ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਵਤੇ| ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਸਞ੍ਜਾਤਾ ਦੋਸਘ੍ਨ੍ਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਾਗਰਾਮ੍ਭਃ-ਸਮੁਦ੍ਰੋਦਕਂ, ਦੋਸਤ੍ਰਯਕਾਰਿ|

Adhikarana kUpataDAgAdiguNAH (13) · Śloka 13

ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕੂਪਤਡਾਗਾਦੀਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸ਼ੈਲਤਃ| |੧੩|

ਸ੦-ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾ (ਸੂ.ਅ.੬) ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਥਾ-"ਕੌਪਸਾਰਸਤਾਡਾਗਚੌਣ੍ਡ੍ਯਪ੍ਰਾਸ੍ਰਵਣੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਵਾਪੀਨਦੀਤੋਯਮਿਤਿ ਤਤ੍ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਤਮਸ੍ਟਧਾ|| [ਕੌਪਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ| ਕ੍ਸਾਰਂ ਤੁ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਪਰਮ੍|| ਕਸਾਯਬਹੁਲਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਵਾਤਕਚ੍ਚ ਤਤ੍| ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਸਾਰਸਂ ਬਲ੍ਯਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ ਲਘੁ|| ਵਾਤਲਂ ਲਘੁ ਤਾਡਾਗਂ, ਚੌਣ੍ਡ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਲਘੁਸ਼ੀਤਾਮਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਸ੍ਰਵਣਂ ਜਲਮ੍|| ਔਦ੍ਭਿਦਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਦੀਪਨਂ ਗੁਰੁ ਕਿਞ੍ਚਨ| ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਕਟੁ ਵਾਪ੍ਯਮ੍ਬੁ ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਲਘ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸਂ ਸੁਸ੍ਵਾਦੁ ਨਵਵਾਪੀਸ੍ਵਵਾਰ੍ਸਿਕਮ੍| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਨਾਦੇਯਂ ਕਟੁਕਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍|| ਵਿਸ਼ਦਂ ਵਾਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਮਨਵਸ੍ਥਿਤਲਾਘਵਮ੍|"] ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ (?) ਚੈਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ-"ਭੂਮ੍ਯੁਤ੍ਖਾਤਸਮੁਦ੍ਭੂਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਸਮਪ੍ਰਭਮ੍| ਵਿਮਲਂ ਮਧੁਰਾਸ੍ਵਾਦਂ ਕੌਪਂ ਜਲਮੁਦਾਹਤਮ੍|| ਨਦ੍ਯਾਃ ਸ਼ੈਲਵਰਾਦ੍ਵਾਪਿ ਸ੍ਰੁਤਮੇਕਾਨ੍ਤਸਂਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਕੁਮੁਦਾਮ੍ਭੋਜਸਞ੍ਛਨ੍ਨਂ ਵਾਰਿ ਸਾਰਸਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਭੂਮਿਭਾਗਸ੍ਥਂ ਨੈਕਸਂਵਤ੍ਸਰੋਸਿਤਮ੍| ਕਸਾਯਮਧੁਰਾਸ੍ਵਾਦਂ ਤਾਡਾਗਂ ਸਲਿਲਂ ਸ੍ਮਤਮ੍|| ਸ੍ਵਯਂਸ਼ੀਰ੍ਣਸ਼ਿਲਾਸ਼੍ਵਭ੍ਰੇ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਨਿਭਂ ਜਲਮ੍| ਲਤਾਵਿਤਾਨਸਞ੍ਛ੍ਨ੍ਨਂ ਬੁਧੈਸ਼੍ਚੌਣ੍ਡੇਯਮੁਚ੍ਯਤੇ|| ਸ਼ੈਲਸਾਨੁਸਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਵਾਤਹਿਮਾਤਪੈਃ| ਲਘੁ ਸ਼ੀਤਾਮਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ੍ਮਤਂ ਪ੍ਰਾਸ੍ਰਵਣਂ ਜਲਮ੍|| ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਭੂਮਿਮੁਦ੍ਭੂਤਂ ਮਹਤ੍ਯਾ ਧਾਰਯਾ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਯਜ੍ਜਲਂ ਵੇਦਿਤਵ੍ਯਂ ਤਦੌਦ੍ਭਿਦਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍|| ਪਾਸਾਣੈਰਿਸ੍ਟਕਾਭਿਰ੍ਵਾ ਬਦ੍ਧਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਾ ਤੁ ਕੂਪਵਤ੍| ਵਾਪਿ ਸਾ ਖਲੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਕਤਸੋਪਾਨਪਙ੍ਕ੍ਤਿਕਾ|| ਨਦ੍ਯਾਂ ਸ਼ੈਲਪ੍ਰਸੂਤਾਯਾਂ ਗੋਮੇਦਕਮਣਿਪ੍ਰਭਮ੍| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਭੂਮਿਭਾਗਸ੍ਥਂ ਜਲਂ ਨਾਦੇਯਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| "ਪੌਸਾਦਿਦ੍ਵਿਤਯੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕ੍ਰਮਾਜ੍ਜਲਮ੍| ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਯੋਃ ਕੂਪਚੁਣ੍ਡਯੋਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣੋਦ੍ਭਿਦੋਃ|| ਕੂਪੇਨ੍ਦ੍ਰਯੋਃ ਕੂਪਚੁਣ੍ਡਯੋਃ ਸਰ੍ਵਂ ਪਥ੍ਯਂ ਤਤਃ ਪਰਮ੍|" ਤਦੇਤਾਨ੍ ਕੂਪਾਦੀਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸ਼ੈਲਾਨ੍ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਜਾਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਜਾਙ੍ਗਲਾਦਿਦੇਸ਼ਜਾਨ੍ ਯਥਾਯੋਗਂ ਲਘੂਨ੍ ਗੁਰੂਂਸ਼੍ਚ ਜਾਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਜਾਙ੍ਗਲਦੇਸ਼ੇ ਕੂਪਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਬਹੂਦਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਭਾਵਾਲ੍ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਆਨੂਪੇ ਤੁ ਬਹੂਦਕਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਦ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|ਸ਼ੈਲੇ ਤੂਦਕਾਲ੍ਪਤਯਾ ਲਘੁਤਰਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬)- "ਧਨ੍ਵਾਨੂਪਮਹੀਧ੍ਰਾਣਾਂ ਸਾਮੀਪ੍ਯਾਦ੍ਗੁਰੁਲਾਘਵਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana keShA~jcijjalapAnaniShedhaH (13-14) · Śloka 14

ਇਦਾਨੀਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਜ੍ਜਲਪਾਨਨਿਸੇਧਮਾਹ | ਨਾਮ੍ਬੁ ਪੇਯਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਗੁਲ੍ਮਿਭਿਃ||੧੩|| ਪਾਣ੍ਡੂਦਰਾਤਿਸਾਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਸਸ਼ੋਥਿਭਿਃ| ਤੇ ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਃ||੧੪||

ਸ੦-ਅਲ੍ਪਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਭਿਰਮ੍ਬੁ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਸਰ੍ਵਥੈਸਾਂ ਜਲਪਾਨਨਿਸੇਧਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਯਮਾਸ਼ਙ੍ਕਮਾਨ ਇਦਮਾਹ-ਅਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ,-ਪਿਪਾਸਾਮਸਹਿਸ੍ਣੁਭਿਃ, ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ-ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਪੇਯਮ੍| ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਯੋ ਨ ਭਵਤਿ ਤਾਵਦੇਵ ਪੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਲ੍ਪਾਗ੍ਨਯਸ਼੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਿਨਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸਪ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ, ਤਤੋ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯ ਇਨਿਃ| ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਾਭ੍ਯਾਮਨ੍ਤਰੇਣ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪ੍ਯਲ੍ਪਸ਼ਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਂ ਪੁਨਰਾਤੁਰਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤ੍ਵੇਵਮੁਵਾਚ (ਸੂ.ਅ.੬)- "ਕਾਮਮਲ੍ਪਮਸ਼ਕ੍ਤੌ ਤੁ ਪੇਯਮੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਪਾਸਾਣਰੂਪ੍ਯਮਦ੍ਭੇਮਜਤੁਤਾਪਾਰ੍ਕਤਾਪਿਤਮ੍|| ਪਾਨੀਯਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਘ੍ਨਂ ਤਡਰ੍ਤਿਜਿਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana Bojane~ambupAnaprakAraH (15) · Śloka 15

ਸਮਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਾ ਭੁਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪ੍ਰਥਮਾਮ੍ਬੁਪਾਃ| |੧੫|

ਸ੦-ਸਮਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥੂਲਾਸ਼੍ਚ ਕਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਮਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਾਃ| ਮਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਅਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਥਮਸ਼੍ਚ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪ੍ਰਥਮਾਃ| ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪ੍ਰਥਮਾਃ ਭਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪ੍ਰਥਮਾਃ| ਤੇਸੁ ਕਾਲੇਸੁ ਯੇਮ੍ਬੁ ਪਿਬਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਭਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪ੍ਰਥਮਾਮ੍ਬੁਪਾਃ, ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸਮਾਃ ਸ੍ਥੂਲਾਃ ਕਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭਕ੍ਤਮਧ੍ਯੇਮ੍ਬੁ ਪੀਤਂ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯਂ ਸਮਾਨਤਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਭਕ੍ਤਾਨ੍ਤੇ ਤੁ ਪੀਤਮਾਮਾਸ਼ਯੇ ਕਫਵਦ੍ਧਿਂ ਵਿਦਧਤ੍ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਮਾਧਤ੍ਤੇ| ਭਕ੍ਤਾਦੌ ਚ ਪੀਤਂ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨਮਗ੍ਨਿਂ ਤੇਜਃਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸਤਯਾਵਸ਼੍ਯਮਵਸਾਦਯਤਿ, ਮਨ੍ਦੋਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਂ ਪਕ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ, ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਚਾਸਮ੍ਯਗ੍ਪਾਕਾਨ੍ਨ ਤਥਾਪੁਸ੍ਟਿਃ, ਇਤਿ ਕਸ਼ਤ੍ਵੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬)-"ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਜਲਂ ਪੀਤਮਗ੍ਨਿਸਾਦਂ ਕਸ਼ਾਙ੍ਗਤਾਮ੍| ਅਨ੍ਤੇ ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਥੂਲਤ੍ਵਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚਾਮਾਸ਼ਯਾਤ੍ਕਫਮ੍|| ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯਾਙ੍ਗਤਾਂ ਸਾਮ੍ਯਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਜਰਣਂ ਸੁਖਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana shItAmbuguNAH (15-16) · Śloka 16

| ਸ਼ੀਤਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਗ੍ਲਾਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਾਨ੍||੧੫|| ਤਸ੍ਣੋਸ੍ਣਦਾਹਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਿਸਾਣ੍ਯਮ੍ਬੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| |੧੬|

ਸ੦-ਸ਼ੀਤਮਮ੍ਬੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦੀਨ੍ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ-ਪਰਾਕਰੋਤਿ| ਮਦਾਤ੍ਯਯੋ-ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਰੋਗਃ| ਗ੍ਲਾਨਿਃ-ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਿਃ| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ-ਮੋਹਃ| ਛਰ੍ਦਿਃ-ਵਮਿਃ| ਸ਼੍ਰਮਃ-ਖੇਦਃ| ਭ੍ਰਮਃ-ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਤਥਾ, ਤਸ੍ਣਾਦੀਨਿ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਏਵਂਗੁਣਮਪ੍ਯਾਮਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨੇਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬)-"ਅਨਵਸ੍ਥਿਤਦੋਸਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣਬਲਸ੍ਯ ਚ| ਨਾਲ੍ਪਮਪ੍ਯਾਮਮੁਦਕਂ ਹਿਤਂ, ਤਦ੍ਧਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana uShNAmbuguNAH (16-17) · Śloka 17

ਅਧੁਨੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਗੁਣਾਨਾਹ | ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੬|| ਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਦ੍ਯਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਵਜ੍ਵਰੇ| ਕਾਸਾਮਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੭||

ਸ੦-ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮੁਸ੍ਣਮਮ੍ਬੁ ਭਵਤਿ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਾਤ੍ਸ੍ਥ੍ਯਾਨ੍ਮੂਤ੍ਰਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਰ੍ਥੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਆਮਸ਼੍ਚ ਪੀਨਸਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ ਚ, ਤਾਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਆਮੋ-ਅਪਕ੍ਵਃ, ਆਹਾਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਮਪੀਨਸ ਇਤਿ ਪੀਨਸਵਿਸ਼ੇਸਣਮਾਮਸ਼ਬ੍ਦਮਾਹੁਃ| ਤੈਰਜੀਰ੍ਣ ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਨੋਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਚਾਲਸਕਾਦਿਰੂਪੇ ਜਲਮੁਸ੍ਣਮਿਸ੍ਯਤ ਏਵ|

Adhikarana kvathitashItalAmbuguNAH vyuShitakvathitashItalambuguNAH (18) · Śloka 18

ਅਧੁਨਾ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਂ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਘੁ ਚ ਤੋਯਂ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਯੁਕ੍ਤੇ ਹਿਤਂ ਦੋਸੇ, ਵ੍ਯੁਸਿਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍||੧੮||

ਸ੦-ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰਿ| ਲਘੁਗੁਣਯੋਗੋਮ੍ਭਸੋਸ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਪੁਨਰ੍ਲਘੁਤ੍ਵਕਥਨਮਗ੍ਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਲ੍ਲਘੁਤਰਤ੍ਵਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਅਥਵਾ, ਆਧਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਦਕ੍ਵਥਿਤਮਮ੍ਭੋ ਲਘ੍ਵਾਪਿ ਯਦ੍ਗੁਰੁ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮ੍, ਤਦਪਿ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਂ ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵਾਦਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਂ ਯਤ੍ਤੋਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍, ਤਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦਿਹਨ੍ਤਤ੍ਵਂ ਤੁ ਯਚ੍ਛੀਤਲਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤਦਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਨ ਕੇਨਚਿਨ੍ਨਿਸੇਦ੍ਧੁਂ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯੇਕਵਚਨਮਵਿਵਕ੍ਸਿਤਮ੍, ਤੇਨ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਯਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਯੋਗਃ-ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਤ੍ਵਂ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਰੈਤਤ੍ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਂ ਜਲਂ ਹਿਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਂ (ਸੂ.ਅ.੬) ਤਤ੍ਕ੍ਵਥਨਲਕ੍ਸਣਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣੇਹ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ-"ਕ੍ਸੀਣਪਾਦਤ੍ਰਿਭਾਗਾਰ੍ਧਂ ਦੇਸ਼ਰ੍ਤੁਗੁਰੁਲਾਘਵਾਤ੍| ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਫੇਨਰਹਿਤਮਵੇਗਮਮਲਂ ਹਿਤਮ੍||" ਇਤਿ| ਅਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ-ਧਨ੍ਵਸਾਧਾਰਣਾਨੂਪੇਸੁ ਦੇਸ਼ੇਸੁ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਕ੍ਸਪਿਤਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਤ੍ਰਿਭਾਗਾਰ੍ਧਂ ਸਲਿਲਮਧਿਸ਼੍ਰਪੇਤ੍| ਜਾਙ੍ਗਲੋ ਹਿ ਦੇਸ਼ੋਨਿਲਾਨਲਾਭ੍ਯਾਂ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਧਿਸ੍ਠਿਤਃ, ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਤੋਯਂ ਲਾਘਵਾਦਾਸ਼ੁ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਆਨੂਪਸ੍ਤੁ ਭੂਮਿਸੋਮਗੁਣਬਹੁਲਃ, ਤਤ੍ਰ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚਿਰੇਣ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| ਏਵਂ ਸਾਧਾਰਣੋ ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਤੁਸ੍ਵਪਿ ਯਥਾਯੋਗਮਯਮੇਵ ਕ੍ਰਮੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੫|੪੦)- "ਯਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਮਾਨਂ ਨਿਰ੍ਵੇਗਂ ਨਿਸ੍ਫੇਨਂ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਲਘੁ| ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤੁ ਤਤ੍ਤੋਯਂ ਕਫਰੋਗਨੁਤ੍|| ਤਤ੍ਪਾਦਹੀਨਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ, ਹੀਨਮਰ੍ਧੇਨ ਵਾਤਨੁਤ੍|" ਇਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਮੇਵ (ਸੂ.ਅ.੬) ਗ੍ਰਨ੍ਥਮਿਮਂ ਕੇਚਿਦਤ੍ਰਾਪਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ_ "ਪਾਨੀਯਂ ਨ ਤੁ ਪਾਨੀਯਂ ਪਾਨੀਯੇਨ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਜੇ| ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚਾਮੇ ਪਕ੍ਵੇ ਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਨੇਤਰਤ੍|| ਸ਼ੀਤੇ ਵਿਧਿਰਯਂ, ਤਪ੍ਤੇ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਸਲਿਲਂ ਤਸ੍ਯਤੋਪਿ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਮ੍|| ਪ੍ਰਯਾਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ|" ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਜੇ ਪੀਤੇ ਪਾਨੀਯੇ ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਪਾਨੀਯਂ-ਜਲਂ, ਨ ਪਾਨੀਯਂ-ਨ ਪੇਯਮ੍| ਏਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ-ਪਾਨੀਯੇ ਪੀਤੇ ਤਜ੍ਜਰਣਾਨ੍ਤਂ ਯਾਵਤ੍ ਵਿਜਾਤੀਯਂ ਜਲਂ ਨ ਪੇਯਮਿਤਿ| ਅਨ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਜ ਇਤਿ ਕੋਰ੍ਥਃ? ਕੌਪੇ ਪੀਤੇ ਤਾਡਾਗਂ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਤਾਡਾਗੇ ਪੀਤੇ ਕੌਪਂ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਏਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਆਮੇ-ਅਪਕ੍ਵੇ ਜਲੇ, ਅਜੀਰ੍ਣੇ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਚ ਜਲਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਪਕ੍ਵੇ-ਕ੍ਵਥਿਤੇ, ਪੀਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇਪਿ, ਇਤਰਤ੍-ਆਮਂ ਜਲਂ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਯਾਵਨ੍ਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਤਾਵਤ੍ਸਜਾਤੀਯਮਾਪ ਨ ਪੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ਼ੀਤੇ ਵਿਧਿਰਯਂ-ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤ ਏਤਦ੍ਵਿਧਾਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਤਪ੍ਤੇਜੀਰ੍ਣ ਏਵ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍, ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤਿਯੋਗੇਨ-ਅਤਿਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ, ਤਸ੍ਯਤਃ-ਤਸ੍ਣਾਵਤੋਪਿ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤਂ-ਉਪਯੁਕ੍ਤਂ, ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਪਿ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ-ਯਤ ਆਮੇਨਾਗ੍ਨੌ ਬਹਿਸ੍ਕਤੇ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ, ਆਮਸ੍ਯ ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਵਰ੍ਧਕਮਿਤਿ| ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਤਯਾਲ੍ਪੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਾਦਿਗੁਣਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਸ਼ਿਸ੍ਯਹਿਤਾਯ ਬ੍ਰੂਮਃ-"ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਨੁਰਵਸ਼੍ਯਾਯਃ ਸ਼ੀਤੋ ਵਾਤਾਸ੍ਰਕੋਪਨਃ| ਪਾਨਤਡ੍ਦਾਹਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕੁਸ੍ਠੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਮੇਹਜਿਤ੍|| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੂਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਦਪਿ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਮ੍ਬੁ ਚ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕਫਕਦ੍ਵਿਰਸਂ ਗੁਰੁ|| ਹਿਮਂ ਤੁ ਸ਼ੀਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦਾਰੁਣਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮੇਵ ਚ| ਕਫਂ ਨ ਸਨ੍ਦੂਸਯਤਿ ਨ ਪਿਤ੍ਤਂ ਨ ਚ ਮਾਰੁਤਮ੍|| ਯਥਾਸ਼੍ਮਵਰ੍ਸਂ ਪ੍ਰਾਲੇਯਂ ਹਿਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਂ ਗੁਣੈਃ| ਚਰਾਚਰਾਣਾਮਹਿਤਂ, ਤੁਸਾਰਂ ਤ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾਸ਼ਨਮ੍|| (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ.੪੫|੩੫)- 'ਵੈਕਿਰਂ ਲਘੁ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਘ੍ਨਂ ਵਹ੍ਨਿਦੀਪਨਮ੍| ਕੈਦਾਰਂ ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਵਿਪਾਕੇ ਗੁਰੁ ਦੋਸਲਮ੍|| ਤਦ੍ਵਤ੍ਪਾਲ੍ਵਲਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਵਿਪਾਕੇ ਦੋਸਲਂ ਤੁ ਤਤ੍| ਅਨੇਕਦੋਸਮਾਨੂਪਂ ਵਾਰ੍ਯਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਗਰ੍ਹਿਤਮ੍|| ਏਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਰਵਦ੍ਯਂ ਤੁ ਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| ਪਾਕੇਵਿਦਾਹਿ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰੀਤਿਵਰ੍ਧਨਮ੍|| ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਤੋਯਂ ਸਾਧਾਰਣਂ ਲਘੁ|' ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਾਨ੍ਤਭਵਂ ਰਕ੍ਸੋਵਿਸਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍|| ਰਤ੍ਨਾਕਰਸਮੁਤ੍ਥਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦੋਸਕਰਂ ਮਤਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana nArikelodakaguNAH (19) · Śloka 19

ਨਾਰਿਕੇਲੋਦਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਿਮਂ ਲਘੁ| ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੯||

ਸ੦-ਨਾਰਿਕੇਲਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਮੁਦਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਿਮਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਮਪਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਲ੍ਲਘੁ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਤਸ੍ਣਾਦਿਹਰਂ ਦੀਪਨਂ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਂ ਚ ਭਵਤਿ|

Adhikarana divyanAdeyayorvarAvaratve (20-1) · Śloka 1

ਇਦਾਨੀਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦਿਵ੍ਯਨਾਦੇਯੇ ਪਰਂ ਤੋਯੇ ਵਰਾਵਰੇ| |੨੦| ਇਤਿ ਤੋਯਵਰ੍ਗਃ||੧||

ਸ੦-ਪ੍ਰਾਵਸ੍ਯਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਜਲਂ ਪਰਂ ਵਰਂ-ਅਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਪਥ੍ਯਮ੍| ਨਦੀਸਮ੍ਭਵਂ ਤ੍ਵਪਥ੍ਯਮ੍| ਇਤਿ ਤੋਯਵਰ੍ਗਃ|

Adhikarana kShIravargaH sAmAnyakShIraguNAH (20-21) · Śloka 21

ਪਰਿਸ਼ੇਸੇਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਜਨੋਪਯੋਗਿਤਯੋਪਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨਾਜਨ੍ਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਃ ਸਜ੍ਞਾਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਸ ਇਵ ਜੀਵਨਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ ਤੋਯਵਰ੍ਗਾਦਨੁ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਤਥਾ, ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਚਾਗ੍ਰੇਸਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੧੩)- "ਕ੍ਸੀਰਂ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਘਤਾਭ੍ਯਾਸੋ ਰਸਾਯਨਾਨਾਮ੍| " ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ| | ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੋਜਸ੍ਯਂ ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਮ੍||੨੦|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਯਃ|੨੧|

ਸ੦-ਪਯਃ-ਕ੍ਸੀਰਂ, ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਰਸਸ਼੍ਚ ਪਾਕਰਸੌ, ਸ੍ਵਾਦੂ ਪਾਕਰਸੌ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਓਜਸੇ ਹਿਤਂ-ਓਜਸ੍ਯਮ੍| ਧਾਤੂਨ੍ ਵਰ੍ਧਯਤੀਤਿ ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਸ੍ਯਂ-ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰਮਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਤ੍ਵਾਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧੇਃ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਨੈਵਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਸ੍ਟ੍ਰੀਕ੍ਸੀਰਮੀਸਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਲਵਣਂ ਪਠ੍ਯਤੇ, ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਲਘੁ, ਆਵਿਕਮੁਸ੍ਣਮ੍, ਐਕਸ਼ਫਮੁਸ੍ਣਂ ਸਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਚੇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਕਤਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਾਰਸਤ੍ਵਾਦੇਵ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਸ੍ਯਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਲਬ੍ਧਾ ਏਵ| ਕਿਂ ਪੁਨਰੇਤੈਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਃ ? ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਤਾਨ੍ ਬ੍ਰੂਮਹੇ| ਮਧੁਰਰਸਾਸ਼੍ਰਿਤੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਸ੍ਯਾਦਿਭ੍ਯੋਪਰੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਸ੍ਯਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਬਹੁਤਰਾਃ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਯੈਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ ਪੁਨਰੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ| ਮਹਾਭੂਤਾਨਾਂ ਹਿ ਸਂਯੋਗਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਰਸਸਹਚਰਿਤਾ ਏਵ ਗੁਣਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਭਿਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ| ਯੇ ਰਸੇ ਸਮਾਰੋਪ੍ਯ ਵਰ੍ਣ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਯਥਾ-ਮਧੁਰ ਆਯੁਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਾਃ, ਅਮ੍ਲੇਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਦਾਦਯਃ| ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਰਸਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯੈਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ| ਯਥਾ-ਮਧੁਰਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਮਕੁਸ੍ਟਤਣ੍ਡੁਲੀਯਾਦੌ ਰੂਕ੍ਸਾਦਯੋ ਗੁਣਾਃ| ਤਥਾ ਹਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦੀਨਾਂ ਤਤ੍ਰੋਪਲਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋ ਮਧੁਰਰਸਾਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਕੁਸ੍ਟਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮਧੁਰਰਸਸਹਚਰੋਕ੍ਤੇਨ ਗੁਣੌਘੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਕ੍ਤੁਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੁ, ਕਤਂ ਸਡ੍ਰਸਗੁਣਸ੍ਵਰੂਪਵਰ੍ਣਨਮਨਰ੍ਥਕਮੇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਯਮਤ੍ਰ ਵਿਸਯਵਿਭਾਗੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਕੇਚਿਦ੍ਗੁਣਾ ਰਸਸਹਚਰਿਤਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ, ਯਦ੍ਵਸ਼ਾਤ੍ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਰਸਗੁਣਾਨਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਈਦਸ਼ਂ ਚ ਵਿਸਯਮੁਦ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਦ੍ਭਿਰ੍ਮਧੁਰਾਦਿਰਸਾਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਾ ਵਰ੍ਣਿਤਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ| ਕੇਚਿਤੁ ਰਸਨਿਰਪੇਕ੍ਸਾ ਏਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੇ| ਅਤ ਏਵ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਰਸਗੁਣਾਨ੍ਨਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੁ ਵਿਸਯੇ ਰਸਗੁਣਵਰ੍ਣਨਂ ਨੋਕ੍ਤਮੇਵ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਯੋਗਾਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਤ੍ਵੇ ਸਤ੍ਯਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਵਰ੍ਣਨਮ੍| ਏਵਂ ਚੋਭਯਥਾ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਦਧਿਕਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਯੋ ਯੇ ਗੁਣਾਸ੍ਤੇਸ੍ਯ ਸਨ੍ਤੀਤ੍ਯਵਗਚ੍ਛ| ਅਯਮੇਵ ਚ ਵ੍ਯਵਹਾਰੋਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੇਵਂਵਿਧੇ ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੌ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ| ਨਨੁ, "ਸ੍ਵਾਦੁਃ ਪਟੁਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਮਮ੍ਲੋਮ੍ਲਂ ਪਚ੍ਯਤੇ ਰਸਃ|" ਇਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੯|੨੧) ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਤ੍ਵਾਦੇਵ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਤ੍ਵਂ ਲਬ੍ਧਮ੍, ਤਤ੍ਕਿਂ ਪਾਕਗ੍ਰਹਣੇਨ ? ਭਣਾਮਃ| "ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਭਾਵਾਦ੍ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦੇਤਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਗੁਰੁਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਪਿ ਵਿਦਾਹਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਚਿਰਂ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ, ਪ੍ਰਾਗੇਵ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਇਤੀਮਮਰ੍ਥਂ ਜ੍ਞਾਪਯਿਤੁਂ ਪਾਕਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਹਾਰਰਸ ਏਵਾਪਤ੍ਯਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਯ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ ਦਾਰੁਵਾਹਿਃ- "ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਪਤ੍ਯਜਾਦ੍ਧਰ੍ਸਾਦ੍ਰਸਃ ਕ੍ਸੀਰਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਰਸਃ ਕ੍ਸਰਤ੍ਯੇਵਂ ਹਦਯਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਮੇਤ੍ਯਤਃ||" ਇਤਿ| ਗਵ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਪੂਰ੍ਵਤਰਮੁਪਾਦਾਨਂ ਸਰ੍ਵਕ੍ਸੀਰੇਭ੍ਯੋ ਜ੍ਯਾਯਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਥਾ ਮਾਹਿਸਮਪਿ ਤਕ੍ਰਾਦਿ ਗੋਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਥਿਤਮਿਤਿ|

Adhikarana gokShIraguNAH (21-23) · Śloka 23

| ਅਤ੍ਰ ਗਵ੍ਯਂ ਤੁ ਜੀਵਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੨੧|| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰਂ ਸਰਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਮਦਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਃ||੨੨|| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| |੨੩|

ਸ੦- ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਕ੍ਸੀਰੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਗਵ੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਜੀਵਨੀਯਮਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍, ਜੀਵਨੀਯਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੌਜਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਕ੍ਸੀਰਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਓਜਸ੍ਯਂ ਹਿ ਜੀਵਨੀਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਹ੍ਯੋਜਃਕ੍ਸਯੇ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਮੌਸਧਾਨਾਮੁਪਯੋਗੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਯਥਾ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੧|੩੯)- "ਓਜਃ ਕ੍ਸੀਯੇਤ ਕੋਪਾਦਿਭਿਃ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮੁਵਾਚ-"ਜੀਵਨੀਯੌਸਧਕ੍ਸੀਰਰਸਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਭੇਸਜਮ੍|" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਜੀਵਨੀਯਤ੍ਵੇਨ ਗਹੀਤਮਪਿ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭|੨੧੪)- "ਪ੍ਰਵਰਂ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍|" ਇਤਿ| ਰਸਾਯਨਂਰਸਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾਨਾਂ ਲਾਭੋਪਾਯਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੯|੨)- "ਲਾਭੋਪਾਯੋ ਹਿ ਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਰਸਾਯਨਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਂ-ਉਰਃਕ੍ਸਤਾਯ ਹਿਤਂ ਕ੍ਸੀਣਾਯ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਃ-ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਃ| ਤਥਾ, ਮੇਧਾ-ਧਾਰਣਾਸ਼ਕ੍ਤਿਃ, ਤਸ੍ਯੈ ਹਿਤਂ-ਮੇਧ੍ਯਮ੍| "ਉਗਵਾਦਿਭ੍ਯੋ ਯਤ੍" ਇਤਿ ਯਤ੍| ਏਵਂ ਬਲ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰਮ੍| ਕਞੋ ਹੇਤੁਤਾਚ੍ਛੀਲ੍ਯੇਤਿ ਹੇਤੌ ਟਃ, ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰਣੇ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸਰਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਾਦੀਂਸ਼੍ਚੈਕਾਦਸ਼ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍|

Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (23) · Śloka 23

| ਹਿਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਗਰੀਯੋ ਮਾਹਿਸਂ ਹਿਮਮ੍||੨੩||

ਸ੦-ਮਹਿਸ੍ਯਾ ਇਦਂ-ਮਾਹਿਸਂ ਕ੍ਸੀਰਮ੍, ਅਤ੍ਯਗ੍ਨਿਭ੍ਯੋਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਗਰੀਯੋ-ਗੁਰੁਤਰਮ੍| ਤਥਾ, ਹਿਮਂ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਮੁਨਿਰਪ੍ਯਾਹ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭|੨੧੫)- "ਮਹਿਸੀਣਾਂ ਗੁਰੁਤਰਂ ਗਵ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਤਰਂ ਪਯਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦੂਨਮਨਿਦ੍ਰਾਣਾਮਤ੍ਯਗ੍ਨੀਨਾਂ ਹਿਤਂ ਚ ਤਤ੍||" ਇਤਿ| [ਸ੍ਨੇਹਾਤ੍ ਅਦੂਨਂ-ਆਪੂਰ੍ਣਂ, ਸ੍ਨੇਹਾਦੂਨਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਨ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੋਨਮਿਤਿ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਵਿਰੋਧਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਗੋਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਮਾਹਿਸਕ੍ਸੀਰੇ ਬਹੁਃ ਸ੍ਨੇਹ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ| ਹਰਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋਪ੍ਯੇਵਮੇਵ ਵ੍ਯਾਚਸ੍ਟੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਧਿਕਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ] ਖਰਨਾਦੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਗਵ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਤਮਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਗਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਯਸਃ ਪਯਃ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਹੀਨਮੌਰਭ੍ਰਚ੍ਛਾਗਮਾਹਿਸਮ੍|| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸ਼ੈਲੇਸੁ ਚਰਨ੍ਤੀਨਾਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| ਪਯੋ ਗੁਰੁਤਰਂ ਵਤ੍ਸੋ ਯਥਾ ਤਾਸਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਤੇ|| ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਤਰਂ ਗਵ੍ਯਾਨ੍ਮਾਹਿਸਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਲਂ ਪਯਃ| ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਸ੍ਨੇਹੋਨਂ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||" ਇਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਰਵਿਗੁਪ੍ਤਃ ਸਿਦ੍ਧਸਾਰੇਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ-"ਗਵ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁਤਰਂ ਮਾਹਿਸਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਕਤ੍ਪਯ:|" ਇਤਿ| ਤਦ੍ਬੁਧੈਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍, ਸਰ੍ਵਮਤਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana AjakShIraguNAH (24) · Śloka 24

ਅਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਵ੍ਯਾਯਾਮਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਸ਼ਨੈਰ੍ਲਘੁ| ਆਜਂ ਸ਼ੋਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਜਿਤ੍||੨੪||

ਸ੦-ਆਜਂ-ਛਾਗਲਂ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਲਘੁ ਭਵਤਿ, ਅਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਃ| ਅਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦਿਤ੍ਵਂ ਚਾਜਾਨਾਂ ਸ੍ਵਭਾਵਃ, ਅਨ੍ਯਾਸਾਂ ਤੁ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਨਨੁ, ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵਾਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦੇਰ੍ਗਮ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਦੇਤਦੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਵ੍ਯਰ੍ਥ ਏਵ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਇਦਂ ਜ੍ਞਾਪਯਤਿ,-ਯਦਾ ਅਜਾ ਅਲ੍ਪਵ੍ਯਾਯਾਮਗੁਰ੍ਵਸ਼ਨਾਦਿ ਕੁਰ੍ਯੁਃ, ਤਦਾ ਤਾਸਾਮਪ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਭਵੇਤ੍| ਏਵਂ ਚ ਗਵਾਦੀਨਾਮਪ੍ਯਾਹਾਰਾਦਿਵਸ਼ਾਦ੍ਗੁਰੁਲਘੁਤ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਿਤਿ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਾਦੋਸਮਪਰਾਹ੍ਣੇ ਯਦ੍ਗਹੀਤਂ ਪਯਃ, ਤਦਪੇਕ੍ਸਯੌਸਸਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਯਦ੍ਗਹੀਤਂ ਤਦ੍ਗੁਰੁ, ਚੇਸ੍ਟਾਰਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਰਾਤ੍ਰੌ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਨ ਕਦਾਚਿਚ੍ਚੇਸ੍ਟਾ ਭਵਤਿ, ਅਤ ਔਸਸਂ ਗੁਰੁ| ਦਿਵਾ ਚ ਧਾਵਨਪ੍ਲਵਨਾਦਿਕਯਾ ਚੇਸ੍ਟਯਾ ਪ੍ਰਾਦੋਸਂ ਲਘੁ| ਅਨਯਾ ਚ ਦਿਸ਼ਾ ਸਰ੍ਵਮਪਿ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੬)- "ਪਿਣ੍ਯਾਕਾਮ੍ਲਾਸ਼ਿਨੀਨਾਂ ਤੁ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਤਦ੍ਭਸ਼ਮ੍|" ਇਤਿ| ਤਦੇਤੇਨੈਵੋਕ੍ਤਪ੍ਰਾਯਤ੍ਵਾਨ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਸਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤਾਨ੍ ਜਯਤੀਤਿ ਕ੍ਵਿਪ੍| ਸ਼ੋਸਜਿਤ੍| ਏਵਂ ਜ੍ਵਰਜਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana auShTrakakShIraguNAH (25) · Śloka 25

ਈਸਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਲਵਣਮੌਸ੍ਟ੍ਰਕਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ| ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਕਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੨੫||

ਸ੦-ਔਸ੍ਟ੍ਰਕਂ-ਉਸ੍ਟ੍ਰੀਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਲਘੁ ਤਥਾ ਈਸਤ੍-ਮਨਾਗ੍ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਲਵਣਂ ਤਥਾ ਦੀਪਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ-ਵਾਤਾਦਿਸੁ ਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਔਸ੍ਟ੍ਰਕਮਿਤਿ "ਉਸ੍ਟ੍ਰਾਦ੍ਵੁਞ੍" ਇਤਿ ਵੁਞ੍| ਪ੍ਰਾਤਿਪਦਿਕਗ੍ਰਹਣੇ ਲਿਙ੍ਗਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣਮਿਤ੍ਯੁਸ੍ਟ੍ਰੀਸ਼ਬ੍ਦਾਦਪਿ|

Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (26) · Śloka 26

ਮਾਨੁਸਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸਗਭਿਘਾਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚੋਤਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਃ|੨੬|

ਸ੦-ਮਾਨੁਸੀਣਾਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸਗਭਿਘਾਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਦ੍ਭਵਤਿ ਵਾਤਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚਾਸਕ੍ ਚਾਭਿਘਾਤਸ਼੍ਚੇਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ, ਤੈਰਕ੍ਸਿਰੋਗਃ, ਤਂ ਜਯਤਿ ਯਤ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਕੇਨ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚੋਤਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਃ| ਨ ਤ੍ਵਭ੍ਯਵਹਾਰਾਦਿਨਾ| ਤਰ੍ਪਣਾਦੀਨਿ-ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਵੇਧ੍ਯਾਯੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ|

Adhikarana AvikakShIraguNAH (26-27) · Śloka 27

| ਅਹਦ੍ਯਂ ਤੂਸ੍ਣਮਾਵਿਕਮ੍||੨੬|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦਮ੍| |੨੭|

ਸ੦-ਆਵਿਕਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਅਹਦ੍ਯਂ-ਹਦਯਾਯਾਹਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਮ੍| ਤਥਾ, ਹਿਕ੍ਕਾਦਿਪ੍ਰਦਮ੍| ਆਵਿਕਮਿਤ੍ਯਵਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥੇ ਕਪ੍ਰਤ੍ਯਯਾਨ੍ਤਾਤ੍ "ਤਸ੍ਯੇਦਮ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍|

Adhikarana hastinIkShIraguNAH (27) · Śloka 27

| ਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍|੨੭|

ਸ੦-ਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਦ੍ਭਵਤਿ|

Adhikarana vaDavAdikShIraguNAH (27-28) · Śloka 28

ਬਾਢਮੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵੈਕਸ਼ਫਂ ਲਘੁ||੨੭|| ਸ਼ਾਖਾਵਾਤਹਰਂ ਸਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਜਡਤਾਕਰਮ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਏਕਃ ਸ਼ਫੋ-ਨਖੋ, ਯਾਸਾਂ ਵਡਵਾਦੀਨਾਂ ਤਾ ਏਕਸ਼ਫਾਃ, ਤਾਸਾਮਿਦਂ-ਐਕਸ਼ਫਂ ਕ੍ਸੀਰਂ, ਬਾਢਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੋਸ੍ਣਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ਼ਾਖਾਸੁ-ਬਾਹੂਰੁਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਯੋ ਵਾਤਃ, ਤਂ ਹਰਤੀਤਿ ਸ਼ਾਖਾਵਾਤਹਰਮ੍| "ਹਰਤੇਰਨੁਦ੍ਯਮਨੇਚ੍" ਇਤ੍ਯਚ੍| ਤਥਾ, ਸਮ੍ਲਲਵਣਂ-ਈਸਦਮ੍ਲਮੀਸਲ੍ਲਵਣਂ ਚ| ਤਥਾ, ਜਡਤਾਕਰਂ-ਅਙ੍ਗਜਾਡ੍ਯਕਰਣਹੇਤੁਃ| "ਕੁਞੋ ਹੇਤੁਃ" ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਾ ਹੇਤੌ ਟਃ|

Adhikarana apakvakShIraguNAH pakvakShIraguNAH (28) · Śloka 28

| ਪਯੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰ੍ਵਾਮਂ, ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੨੮||

ਸ੦-ਆਮਂ-ਅਕ੍ਵਥਿਤਂ, ਪਯੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਿ, ਤਥਾ ਗੁਰੁ ਭਵਤਿ| ਅਤਃ-ਆਮਾਤ੍, ਅਨ੍ਯਥਾ-ਵਿਪਰੀਤਂ, ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਂ ਭਵਤਿ| ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਘੁ ਚ| ਲਘਿਮਾ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਾਵਸ੍ਥਾਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਯੁਕ੍ਤਿਃ-ਯੋਗ ਉਪਾਯ:| ਖਰਨਾਦੇਨ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਪਣੇ ਯੁਕ੍ਤਿਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾ-"ਅਰ੍ਧੋਦਕਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ਿਸ੍ਟਮਾਮਾਲ੍ਲਘੁਤਰਂ ਸ਼ਤਮ੍|" ਇਤਿ|

Adhikarana atipakvakShIraguNAH dhAroShNakShIraguNAH (29) · Śloka 29

ਭਵੇਦ੍ਗਰੀਯੋਤਿਸ਼ਤਂ, ਧਾਰੋਸ੍ਣਮਮਤੋਪਮਮ੍| |੨੯|

ਸ੦-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਕਵਲਭੋਜ੍ਯਮਿਵ ਸਞ੍ਜਾਤਂ, ਗਰੀਯੋ-ਗੁਰੁਤਰਂ ਭਵੇਤ੍| ਖਰਨਾਦੇਨੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਰ੍ਜਲਂ ਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਚਤੁਰਸ੍ਟਾਂਸ਼ਸ਼ੇਸਿਤਮ੍| ਯਥਾਸ਼ਤਤਮਂ ਸਾਰਂ ਗੁਰੁ ਬਲ੍ਯਤਮਂ ਪਯਃ||" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ (?) ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ਼ਤੋਸ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਵਿਗਨ੍ਧਂ ਵਿਰਸਂ ਪਟੁ|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੀ ਵਸ੍ਯਾ ਸਨ੍ਤਾਨਿਕਾ ਗੁਰੁਃ|" ਇਤਿ| ਖਰਨਾਦੇਨੋਕ੍ਤਮ੍-"ਧਾਰੋਸ੍ਣਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ ਕ੍ਸੀਰਾਚ੍ਛੀਤਂ ਗੁਰੁਤਰਂ ਭਵੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਧਾਰੋਸ੍ਣਮਮਤੋਪਮਮ੍, ਨਿਰ੍ਦੋਸਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana dadhiguNAH,dadhiBojananiyamAH (29-33) · Śloka 33

| ਅਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਦਧਿ ਵਾਤਜਿਤ੍||੨੯|| ਮੇਦਃਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸ਼ੋਫਕਤ੍| ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਸ਼ਸ੍ਤਮਰੁਚੌ ਸ਼ੀਤਕੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ||੩੦|| ਪੀਨਸੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਚ, ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ| ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਨੈਵੋਸ੍ਣਂ ਵਸਨ੍ਤੋਸ੍ਣਸ਼ਰਤ੍ਸੁ ਨ||੩੧|| ਨਾਮੁਦ੍ਗਸੂਪਂ ਨਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਨ੍ਨਾਘਤਸਿਤੋਪਲਮ੍| ਨ ਚਾਨਾਮਲਕਂ ਨਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੋ ਮਨ੍ਦਮਨ੍ਯਥਾ||੩੨|| ਜ੍ਵਰਾਸਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਵੀਸਰ੍ਪਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡੁਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਮ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਅਮ੍ਲੌ ਪਾਕਰਸੌ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਂਭੂਤਂ ਦਧਿ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਗ੍ਰਾਹਿ-ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਭੇਦਿ ਤਤ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਸ਼ਕਦਾਦੀਨ੍ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਯਤ੍| ਵਿਪਰੀਤਮਤੋ ਗ੍ਰਾਹਿ ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਗੁਰੁ ਉਸ੍ਣਂ ਵਾਤਜਿਚ੍ਚ| ਮੇਦਆਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ, ਤਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਯਤ੍ਤਦੇਵਮ੍| ਰੋਚਤ ਇਤਿ ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ| ਨ ਰੋਚਤ ਏਵ ਕੇਵਲਮ੍, ਅਰੋਚਕਮਪਿ ਵ੍ਯਾਵਰ੍ਤਯਤੀਤਿ ਸ਼ਸ੍ਤਮਰੁਚੌ| ਰੋਚਨਂ ਹਿ ਘਤਪੂਰਾਦਿ ਨ ਤ੍ਵਰੁਚਿਂ ਜਯਤਿ| ਅਰੁਚਿਘ੍ਨਂ ਪ ਪਟੋਲਪਤ੍ਰਂ ਤਨ੍ਨ ਰੋਚਤੇ| ਤਥਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਪਠਿਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੦|੧੪)- "ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਮਰੋਚਿਸ੍ਣੁਰਰੁਚਿਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਚਿਸ੍ਣੁਤ੍ਵਾਦੇਵ ਚੋਚ੍ਚਾਵਚਵ੍ਯਞ੍ਜਨਪਰਿਵਤੈਰ੍ਮਾਂਸਮਣ੍ਡਕਾਦਿਭਿਰਪਿ ਸੁਹਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਦਧਨ੍ਯਭਿਲਾਸ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤ ਏਵ| ਅਤ ਏਵ ਚੈਤਦਾਹਾਰਾਨ੍ਤੇਭ੍ਯਵਹਰਨ੍ਤਿ| ਸ਼ੀਤਕ ਇਤਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸ਼ੀਤਕਾਰਿਤ੍ਵਂ ਤੁ ਵਾਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਤਤ੍ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਾ ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਿਤਯੇ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਵਾਤਜਿਦ੍ਵਾਤਜ ਏਵ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ ਦਧਿ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍, ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣੇ| ਤਥਾ ਹਿ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰ ਏਵੋਕ੍ਤਮ੍ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੧|੧੪੨)- "ਅਗ੍ਨ੍ਯਨਗ੍ਨਿਕਤਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਿ ਭੇਸਜਭੋਜਨਮ੍|" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਪੀਨਸੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮਿਤਿ ਕਥਮਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਕ੍ਤਮ੍ ? ਯਤਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੀਨਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਦਧ੍ਨੋ ਵਾਤਾਧਿਕ ਏਵ ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਨ ਸ਼ੇਸੇਸੁ| ਅਤ੍ਰ ਸਞ੍ਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਪਰਿਪਾਕਾਤ੍ ਪੀਨਸਸ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ| ਪਰਿਪਾਕਕਰਂ ਚ ਦਧਿ, ਉਸ੍ਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਯਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਤਾਸ੍ਯ ਵਾਤਿਕੇ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਦੁਪਕਲ੍ਪ੍ਯਤਾਮ੍| ਅਨੁਕ੍ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮੋ ਵਸ੍ਤੁਵਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸ੍ਵੇਵ ਵਿਪਰਿਣਮਤਿ| ਤਥਾ ਹ੍ਯਤ੍ਰੈਵੋਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਦੁਗ੍ਧਕਰ੍ਮਸੁ ਵ੍ਯਤੀਤਮ੍-"ਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਮਦਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਃ| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਨ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕਚ੍ਛ੍ਰਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇਸੁ ਪਯਃ ਕਾਰ੍ਮੁਕਮਿਤਿ| ਤਥਾ, ਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗੇ ਤੁ ਤਦ੍ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਅਨੇਨ ਚ ਹੇਤੁਨਾ ਦਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਰੂਕ੍ਸਂ-ਉਦ੍ਧਤਸਾਰਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਨਿਸ਼ਿ ਨੈਵ-ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਨੈਵੋਸ੍ਣਮਿਤ੍ਯੇਵਕਾਰਾ ਆਤ੍ਯਨ੍ਤਿਕਨਿਸੇਧਾਯ| ਰਾਤ੍ਰੌ ਨਿਸੇਧਾਦ੍ਦਿਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦਵਗਮ੍ਯਤੇ| ਨੈਵੋਸ੍ਣਂ-ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਤਾਪਾਤ੍ਤਪ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਸ਼ਰਤ੍ਸੁ ਨ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਰ੍ਤਾਵਪਿ ਮੁਦ੍ਗਸੂਪਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨ ਰਹਿਤਂ ਨ ਭੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਘਤਸਿਤੋਪਲਯੋਃ ਸਮਾਂਸ਼ਿਕਤਯੋਰੇਵ ਯੋਗੇਨ ਪਥ੍ਯਤ੍ਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਮੁਦ੍ਗਸੂਪਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵੋ ਦਧ੍ਨਾ ਜਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਥਂ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ, ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਵਤ੍| ਯਥਾਸਮੀਰਣੋਲ੍ਬਣੇਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤੇ ਤਿਤ੍ਤਿਰ੍ਯਾਦੀਨਾਮੌਸ੍ਣ੍ਯਮੁਦੁਮ੍ਬਰਾਦਿਰਸੇਨ ਪ੍ਰਤਿਬਧ੍ਨਾਤਿ| ਨਿਤ੍ਯਮਿਤਿ| ਯਦ੍ਯੁਪਸ਼ੇਤੇ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਤਥਾਪ੍ਯੁਦਕਰੋਗਾਵਹਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਸ਼ੀਲਨੀਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਿਤੀਯੇਪ੍ਯਤਿਦੋਸਲਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ ਨਿਸੇਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੮|੪੦)- "ਕਿਲਾਟਦਧਿਕੂਚੀਕਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨੋ ਮਨ੍ਦਮਿਤਿ| ਦੁਗ੍ਧਾਵਸ੍ਥਾਂ ਵ੍ਯਤੀਤ੍ਯ ਦਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਨ੍ਤਰਾਲਵਰ੍ਤਿ-ਮਨ੍ਦਕਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਤ੍ਯਪਿ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪਰਿਣਤਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਲਾਤ੍ਮਨਾ ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਤ੍ਯਨ੍ਤੋਪਲੇਪਕਤੋ ਦੋਸਤ੍ਰਯਕੋਪੋਪਿ ਭਵਤੀਤ੍ਯਤੀਵ ਵਰ੍ਜਨੀਯਮੇਵ ਮਨ੍ਦਕਨਿਸੇਧਸ਼੍ਚੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਃ, ਤੇਨ ਮਦ੍ਯਾਦੀਨਪ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਰਸਾਨ੍ਨੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਵਗਨ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ-ਵਿਧਿਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਦਧਿ ਨਿਸੇਵ੍ਯਮਾਣਂ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਜ੍ਵਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਦਦਾਤਿ| ਨਨੁ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵਬਲਵਰ੍ਧਨਤ੍ਵਾਦ੍ਦੀਪਨਤ੍ਵਮਨੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਦ੍ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਨਿ ਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਗੁਰੂਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤੋ ਦਧ੍ਯੇਵਂਗੁਣਂ ਸਤ੍ਕਥਂ ਨਾਮਾਗ੍ਨਿਕਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਅਮ੍ਲਤ੍ਵਾਦੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਯਤੋ ਰਸਵਿਪਾਕਾਭ੍ਯਾਮਮ੍ਲਂ ਵੀਰ੍ਯੇਣੋਸ੍ਣਂ ਚ ਦਧਿ, ਅਤੋਗ੍ਨਿਕਤ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤਿ| ਨਨੁ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਰਤ੍ਵਂ ਦਧ੍ਨੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਦਧੀਤ੍ਯਧੀਤਮਾਚਾਰ੍ਯੇਣ, ਅਮ੍ਲਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਾਸ਼ਨਃ, ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵਮਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਬਂਹਣਤ੍ਵਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਬਲ੍ਯਤ੍ਵੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵਮੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੯|੨੨)- "ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰਸੇਨ ਕੁਰੁਤੇ ਕਰ੍ਮ ਪਾਕੇਨ ਚਾਪਰਮ੍| ਗੁਣਾਨ੍ਤਰੇਣ ਵੀਰ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣੈਵ ਕਿਞ੍ਚਨ||" ਇਤਿ| ਨਨੁ, ਵਾਤਜਿਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਨਾਰ੍ਥਃ| ਯਾਨਿ ਖਲੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਬਲ੍ਯਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੂਸ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨ੍ਯੇਵ ਦਸ੍ਟਾਨਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਤਜਿਦਿਤਿ ਨ ਵਾਚ੍ਯਮ੍| ਨੈਵਮ੍| ਸਕ੍ਤੁਮਦ੍ਯਸੂਰ੍ਯਤਾਪਮਨ੍ਦਕਾਦਿਸੁ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ-ਸਕ੍ਤਵੋ ਵਾਤਲਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਬਲਕਰਾਸ਼੍ਚ| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਿਮਦ੍ਯਂ ਹਰ੍ਸਣਤ੍ਵਾਦ੍ਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਲਂ ਚ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਉ. ਅ. ੪੦|੩੫)- "ਮਨਸੋ ਹਰ੍ਸਣਂ ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਵਸ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ| ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੀਤਂ ਹਰ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਚਿ.ਅ.੨੪|੫੯)-"ਹਰ੍ਸਮੂਰ੍ਜਪ੍ਰਦਂ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਪੌਰੁਸਂ ਪਰਮ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਦ੍ਯਮ੍" ਇਤਿ| ਸੂਰ੍ਯਤਾਪਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣੋਪਿ ਸਨ੍ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਯੇ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ.ਚਿ.ਅ. ੧੪|੧੩)-"ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਘੂਨਿ ਚ|" ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਵਾਤਾਤਪੌ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮਿਤਿ||" ਇਤਿ| ਮਨ੍ਦਕਂ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਗੁਰੁਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੭|੨੨੪)- "ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਮਨ੍ਦਕਮ੍" ਇਤਿ| ਤ੍ਰਿਸੁ ਚ ਦੋਸੇਸ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਭੂਤਃ ਪਵਨ ਇਤਿ ਚੈਵਂ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਵਾਤਜਿਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਚ ਦਧ੍ਯਾਤ੍ਮਨਾ ਪਰਿਣਮਤੋਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਾਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਾਤ੍ਯਮ੍ਲਲਕ੍ਸਣਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਜਾਤਂ-ਅਨਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਮ੍| ਸਮ੍ਯਗ੍ਜਾਤਂ-ਅਭਿਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਮ੍| ਅਤਿਜਾਤਂ-ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਜਾਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਸਮ੍ਯਗ੍ਜਾਤਸ੍ਯੈਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਗੁਣਾਃ| ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਧੀਨਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਮ੍ਲਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਸੁਜਾਤੇਤ੍ਯਮ੍ਲੇ ਚ ਦਧ੍ਨਿ ਸਰਮਣ੍ਡੌ ਸ੍ਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਦਧ੍ਨ ਉਪਰਿਭਾਗਃ ਸਰਃ, ਅਧੋ ਮਣ੍ਡਃ| ਏਤਦ੍ਗੁਣਾਸ੍ਤੁ ਲਾਘਵਿਕਤ੍ਵਾਨ੍ਨੇਹੋਕ੍ਤਾਃ| ਮੁਨਿਨਾ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ (ਚ.ਸੂ.ਅ. ੨੭|੨੨੪)- "ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਮਨ੍ਦਕਂ ਜਾਤਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਦਧਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਲਮ੍| ਸਰਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨਿਲਘ੍ਨਸ੍ਤੁ ਮਣ੍ਡਃ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਃ||" ਇਤਿ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਮ੍ਲਪਾਕਰਸੋਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਾਦੇਵਾਤ੍ਰਗਮ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਤੁ ਸਾਕ੍ਸਾਦੇਤੇਸਾਮੁਪਾਦਾਨਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਨ੍ਯੇਭ੍ਯੋਮ੍ਲਦ੍ਰਵ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਦਧ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕਰੋਤੀਤਿ| ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ੀਤ੍ਯਾਦੌ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਚੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਨਕਾਰੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਯਦਨੇਕਨਕਾਰਕਰਣਂ ਤਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਨਿਸਿਦ੍ਧਦਧਿਭਕ੍ਸਣਾਦਤਿਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਚਰਕੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਗੁਣੋ ਨੇਹੋਕ੍ਤਃ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਮਨੁਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਸਰ੍ਪਿਰਾਦੀਨਾਂ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯਾਨਾਮਪਿ ਚਰਕੇਪਿ ਮਙ੍ਗਲਤ੍ਵਂ ਨਾਵਾਦੀਦਿਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ. ੪੫|੬੮) ਦਧ੍ਨੋ ਵਿਸ਼ੇਸਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਯਥਾ-"ਦਧ੍ਯਾਜਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਲਘੁ ਵਾਤਕ੍ਸਯਾਪਹਮ੍| ਦੁਰ੍ਨਾਮਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸੇਸੁ ਹਿਤਮਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਮ੍|| ਵਿਪਾਕੇ ਮਧੁਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਣਾਸ਼ਨਮ੍| ਬਲਾਸਵਰ੍ਧਨਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਦਧਿ ਮਾਹਿਸਮ੍|| ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁ ਸਕ੍ਸਾਰਮਮ੍ਲਂ ਭੇਦ੍ਯੌਸ੍ਟ੍ਰਕਂ ਦਧਿ| ਵਾਤਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕੁਸ੍ਠਾਨਿ ਕਮੀਨ੍ ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਦਰਾਣਿ ਚ|| ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਕਫਕਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਭਕ੍ਤਾਭਿਲਾਸਂ ਚ ਦਧਿ ਯਤ੍ ਸੁਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮ੍|| ਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਾਚ੍ਚ ਯਜ੍ਜਾਤਂ ਗੁਣਵਦ੍ਦਧਿ ਤਤ੍ਸ੍ਮਤਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਧਾਤ੍ਵਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍|| ਦਧਿ ਤ੍ਵਸਾਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਵਾਤਲਮ੍| ਦੀਪਨੀਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਕਸਾਯਂ ਰੁਚਿਪ੍ਰਦਮ੍||" ਇਤਿ| ਕੇਵਲਮਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦਧਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦਵਗਮ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਕੇਵਲਸ੍ਯ ਗੁਣਕਥਨਂ ਨਿਸ੍ਫਲਮੇਵ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ|

Adhikarana takraguNAH (33-34) · Śloka 34

| ਤਕ੍ਰਂ ਲਘੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੩੩|| ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਾਰੁਚੀਃ| ਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਘਤਵ੍ਯਾਪਦ੍ਗਰਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍||੩੪||

ਸ੦-ਤਕ੍ਰਂ ਲਘੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਚ੍ਚ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ਼ੋਫਾਦੀਨੇਕਾਦਸ਼ ਜਯੇਤ੍| ਘਤਸ੍ਯਾਤਿਪਾਨਾਤ੍ ਵ੍ਯਾਪਤ੍-ਰੋਗੋ ਘਤਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਗਰਃ-ਕਤ੍ਰਿਮੋ ਵਿਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੫|੮੬)- "ਨੈਵ ਤਕ੍ਰਂ ਕ੍ਸਤੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਨੋਸ੍ਣਕਾਲੇ ਨ ਦੁਰ੍ਬਲੇ| ਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਭ੍ਰਮਦਾਹੇਸੁ ਨ ਰੋਗੇ ਰਕ੍ਤਪੈਤ੍ਤਿਕੇ|| ਸ਼ੀਤਕਾਲੇਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯੇ ਚ ਕਫੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵਾਮਯੇਸੁ ਚ| ਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਚ ਵਾਯੌ ਤਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ. ਅ. ੭)- "ਤਕ੍ਰਮਾਮਂ ਕਫਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਹਨ੍ਤਿ ਕਣ੍ਠੇ ਕਰੋਤਿ ਤੁ| ਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਦੌ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵੋਪਯੋਜਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| "ਮਨ੍ਦਜਾਤਂ ਮਰੁਤ੍ਕੋਪਿ ਰੂਕ੍ਸਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਦੁਰ੍ਜਰਮ੍| ਅਤਿਜਾਤਂ ਭਸ਼ਾਮ੍ਲੌਸ੍ਣ੍ਯਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਕਰਂ ਪਰਮ੍|| ਦੋਸਘ੍ਨਮੁਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਂ ਸਸ੍ਨੇਹਮਪਿ ਸ਼ੋਫਜਿਤ੍| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੪੫|੮੯)- 'ਵਾਤੇਮ੍ਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵੋਪੇਤਂ, ਸ੍ਵਾਦੁ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍|| ਹਿਤਂ ਤਕ੍ਰਂ ਕਫੇ ਸਾਮ੍ਲਂ ਵ੍ਯੋਸਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਤਕ੍ਰਾਲ੍ਲਘੁਤਰੋ ਮਣ੍ਡੋ ਦੁਰ੍ਜਰਾ ਤਕ੍ਰਕੂਰ੍ਚਿਕਾ'||" ਇਤਿ|

Adhikarana mastuguNAH (35) · Śloka 35

ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸਰਂ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਧਿ ਵਿਸ੍ਠਮ੍ਭਜਿਲ੍ਲਘੁ| |੩੫|

ਸ੦-ਮਸ੍ਤੁ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤਕ੍ਰਵਦ੍ਗੁਣੈਰ੍ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਸਰਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਧਿਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਜਿਤ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੫|੮੧)- "ਤਸ੍ਣਾਕ੍ਲਮਹਰਂ ਮਸ੍ਤੁ ਲਘੁ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਅਮ੍ਲਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਮਵਸ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍|| ਆਹ੍ਲਾਦਨਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਚ ਭਿਨਤ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਲਂ ਚ ਤਤ੍| ਬਲਮਾਵਹਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਤਥਾ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯ ਰੋਚਕਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana navanItaguNAH (35-36) · Śloka 36

| ਨਵਨੀਤਂ ਨਵਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਰ੍ਣਬਲਾਗ੍ਨਿਕਤ੍||੩੫|| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਦਿਤਕਾਸਜਿਤ੍| |੩੬|

ਸ੦-ਨਵਨੀਤਂ ਨਵਂ-ਨਵੋਦ੍ਧਤਂ, ਲਘੁ ਵਸ੍ਯਂ ਚ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤਂ-ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ, ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਕਰਂ ਚ| ਤਥਾ, ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਾਦਿਜਿਚ੍ਚ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੬)-"ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਨਵਨੀਤਂ ਨਵੋਦ੍ਧਤਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana kShIrodBavanavanItaguNAH (36) · Śloka 36

| ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਤ੍||੩੬||

ਸ੦-ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਤੁ-ਕ੍ਸੀਰਾਦੇਵ ਜਾਤਂ ਮਥਿਤ੍ਵੋਤ੍ਪਾਦਿਤਂ, ਨਵਨੀਤਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਚ੍ਚ ਭਵਤਿ|

Adhikarana ghRutaguNAH (37-39) · Śloka 39

ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਧੀਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੁਃਸ਼ੁਕ੍ਰਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍| ਬਾਲਵਦ੍ਧਪ੍ਰਜਾਕਾਨ੍ਤਿਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਸ੍ਵਰਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍||੩੭|| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਪਰੀਸਰ੍ਪਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਗ੍ਲਪਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਸ਼ੋਸਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੩੮|| ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪਰਮ੍| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਭਿਰ੍ਘਤਂ ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਕਤ੍||੩੯||

ਸ੦-ਘਤਂ ਧੀਪ੍ਰਭਤੀਨਾਮਗ੍ਨਿਗ੍ਲਪਿਤਾਤ੍ਮਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਂ-ਹਿਤਮ੍| ਧੀਃ-ਬੁਦ੍ਧਿਃ, ਵਸ੍ਤੁਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਸ੍ਮਤਿਃ-ਅਤੀਤਵਿਚਾਰਸ਼ਕ੍ਤਿਃ| ਪ੍ਰਜਾਰ੍ਥਿਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਪ੍ਰਜਾ-ਅਪਤ੍ਯਮ੍, ਤਦਰ੍ਥਿਨਾਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯ ਸਫਲਤਾਕਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਵਾਤਾਦਿਘ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਂ-ਤੈਲਾਦੀਨਾਂ, ਉਤ੍ਤਮਂ-ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤਮ੍| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ-ਜਰਯਾ ਵਿਨਾ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਮਿਤਿ| ਸਹਸ੍ਰ-ਸ਼ਬ੍ਦੋਨੇਕਾਰ੍ਥਃ, ਅਨੇਕਸ਼ਕ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਥਮ੍ ? ਵਿਧਿਭਿਃ,-ਯੋਗਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਭਿਰ੍ਘਤਮਨੇਕਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਯੇਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸਂਸ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾ, ਤਚ੍ਛਕ੍ਤਿਮੇਵਾਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਅਥਵਾ ਤਤ੍ਸਂਯੋਗਾਚ੍ਛਕ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਮਨ੍ਯਦਾਰੋਹਤਿ| ਅਤੋ ਹੇਤੋਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋਨੇਕਾਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮਾਨਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਕਥਂ ਦਸ਼ਸ਼ਤਵਾਚੀ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦ ਉਪਪਦ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਵ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ -ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦਸ਼ਸ਼ਤਸਂਖ੍ਯਾਵਾਚ੍ਯੇਵ| ਸਹਸ੍ਰਪਾਕ੍ਯਂ ਹਿ ਸਰ੍ਪਿਰੁਕ੍ਤਮ੍, ਨ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕ੍ਯਾਤ੍ਪਰੇਣ| ਤਤ੍ਰ ਚੇਦਂ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕ੍ਯਤ੍ਵੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍-ਪਾਕਸਹਸ੍ਰਂ ਯਾਵਦਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਨਾਤਃਪਰਮ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਸਹਸ੍ਰਪਾਕਾਤ੍ਪਰੇਣ ਕਿਮਿਤਿ ਪਾਕੋ ਨੋਕ੍ਤਃ ? ਤਸ੍ਮਾਦਾਸਹਸ੍ਰਂ ਪਾਕਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਾਰੋਹਨ੍ਤਿ ਪਾਕਾਃ, ਨ ਤਤਃ ਪਰੇਣੇਤਿ| ਤਥਾ, ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਕਤ੍-ਅਨੇਕਕਾਰ੍ਯਕਤ੍|

Adhikarana purANaghRutaguNAH (40) · Śloka 40

ਮਦਾਪਸ੍ਮਾਰਮੂਰ੍ਛਾਯਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਯੋਨਿਜਾਨ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਜਯਤਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੪੦||

ਸ੦-ਪੁਰਾਣਂ-ਅਤੀਤਬਹੁ ਕਾਲਂ, ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਦਿਵਰ੍ਸਸ੍ਥਿਤਂ, ਘਤਂ ਮਦਾਦੀਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਯਤਿ| ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸ਼ੋਧਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵ੍ਰਣਾਨ੍ ਰੋਪਯਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੈਵਮਧ੍ਯੈਸ੍ਟ (ਸੂ. ਅ. ੬)- "ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚਾਧਿਕਾਨ੍ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਗੁਣਾਂਸ੍ਤਦਮਤੋਪਮਮ੍|| ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਘਤਮਣ੍ਡੋਪਿ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਤਨੁਸ੍ਤੁ ਸਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana kilATAdiguNAH (41) · Śloka 41

ਬਲ੍ਯਾਃ ਕਿਲਾਟਪੀਯੂਸਕੂਰ੍ਚਿਕਾਮੋਰਣਾਦਯਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਦ੍ਰਾਕਫਕਰਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਗੁਰੁਦੋਸਲਾਃ||੪੧||

ਸ੦-ਕਿਲਾਟਾਦਯੋ ਬਲ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦਿਕਰਾਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੋ ਗੁਰਵੋ ਦੋਸਲਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯੁਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਕਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਹ੍ਨਿਨਾਸ਼ਕਤ੍ਵਂ ਚੈਸਾਂ ਬਲ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਤ੍ਤ੍ਵੇਨ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਦੋਸਲਤ੍ਵੇਨਾਵਗਤਮੇਵੇਤਿ 'ਵਹ੍ਨਿਸਾਦਨਾਃ' ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਨੇਹਕਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਕਤਮੇਵ| ਤਤ੍ਰ, ਕਿਲਾਟਃ-ਅਲ੍ਪਕ੍ਸੀਰੋ ਬਹੁਨਾ ਤਕ੍ਰੇਣ ਕਤਃ| ਪੀਯੂਸਃ-ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਸੂਤਾਕ੍ਸੀਰਕਤਃ| ਕੂਰ੍ਚਿਕਾ-ਦਧਿਤਕ੍ਰਕਤਾ ਕਿਲਾਟਿਕਾ| ਮੋਰਣਃ-ਕ੍ਸੀਰਸਦਸ਼ਃ ਕਿਲਾਟਿਕਃ| ਪਿਣ੍ਡਨਂ-ਉਤ੍ਤਰਾਪਥੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ਾਕਃ-ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ|

Adhikarana kShIraghRutayoHshreShThatvaninditatve (42-2) · Śloka 2

ਗਵ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਘਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ਚਾਵਿਸਮ੍ਭਵੇ| |੪੨| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ||੨||

ਸ੦-ਗੋਸਮ੍ਭਵੇ ਕ੍ਸੀਰਘਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ| ਆਵਿਕੇ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇ-ਗਰ੍ਹਿਤੇ| ਘਤਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸੀਰਵਿਕਾਰੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦ੍ਦਧਿਤਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਾਮਪਿ ਗਵ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਮੇਵ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਵਿਸਮ੍ਭਵਾਨਾਂ ਦਧਿਤਕ੍ਰਾਦੀਨਾਮਧਮਤ੍ਵਮੇਵ ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਨ ਕ੍ਸੀਰਘਤਯੋਰੇਵ| ਅਤ ਏਵ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੁਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੬)- "ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਧਿਘਤਾਦੀਨਾਂ ਗੁਣਦੋਸਾਨ੍ ਯਥਾਪਯਃ|" ਇਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਹ੍ਯਯਮਰ੍ਥਃ-ਘਤਾਦੀਨਾਂ ਪਯੋਗੁਣਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਪਦਾਰ੍ਥਾਨਤਿਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥੇਸ੍ਯਾਵ੍ਯਯੀਭਾਵਃ| ਤੇਨੈਤਦੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਯਥਾ-"ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦੀਨਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਗੁਣਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| ਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਲਾਸੇ ਤੁ ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਤ੍ਸ੍ਵਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਗੁਣੇਸੁ ਪ੍ਰਕਤਿਭੂਤਂ ਯਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਤਦ੍ਗੁਣੋਚ੍ਚਯੋਪਿ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਇਤਿ| ਖਰਨਾਦੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍-"ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਤਜ੍ਜਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਗੁਣਕਰ੍ਮਣੀ| ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਾਦਪਿ ਕ੍ਸੀਰਾਦ੍ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍||" ਇਤਿ| ਗਵ੍ਯਮਿਤਿ "ਗੋਪਯਸੋਰ੍ਯਤ੍" ਇਤਿ ਯਤ੍| ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਕ੍ਸੀਰਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗੋਯਮ੍| ਦਧਿਨਵਨੀਤਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਤਦ੍ਵਿਕਾਰਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ|

Adhikarana ikShuvargaH ikShurasaguNAH (42-43) · Śloka 43

ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਮਿਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗ ਆਰਮ੍ਭ੍ਯਤੇ, ਗੁਣਕ੍ਰਿਯਾਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਹਿ-ਇਕ੍ਸੁਰਪਿ ਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਸਰਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਂਹਣਾਦਿਗੁਣਕਰ੍ਮਾ ਅਥੇਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ| | ਇਕ੍ਸੋਃ ਸਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਂਹਣਃ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਤ੍||੪੨|| ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਰਸਃ| ਸੋਗ੍ਰੇ ਸਲਵਣੋ, ਦਨ੍ਤਪੀਡਿਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮਃ||੪੩||

ਸ੦-ਇਕ੍ਸੋ ਰਸਃ ਸਰਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਤ੍| ਸਰਃ-ਸ਼ਕਦ੍ਭੇਦੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੬|੮੪)- "ਗੁਰ੍ਵੀ ਸਰਾ ਤੁ ਪਾਲਕ੍ਯਾ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮੁਕ੍ਤਵਾਨ੍-"ਪਾਲਕ੍ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਮਤਸ਼੍ਚਞ੍ਚੁਃ ਸ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਮਕਃ|" ਇਤਿ ਚਞ੍ਚੁਸ਼ਾਕਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨ ਗੁਣੇਨ ਸਰਤ੍ਵਂ ਬਾਧਿਤਮਿਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਂਹਣਵਸ੍ਯਮਧੁਰਾਦਿਗੁਣੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਵਨਹਨ੍ਤ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਅਤੋਸ੍ਯਾਪੀਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਮਾਰੁਤਜਿਤ੍ਤ੍ਵਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ ਤੁ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਭੁਕ੍ਤੇ ਹਿ ਸਮੀਰਣਕਤ੍ਤ੍ਵਮਸ੍ਯ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬)-"ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤਃ ਪਵਨਜਿਦ੍ਭੁਕ੍ਤੇ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਨਃ|" ਇਤਿ| ਖਰਨਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਮਾਰੁਤਾਧ੍ਮਾਨਜਨਨਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯੋ ਬਂਹਣੋ ਰਸਃ|" ਇਤਿ| ਸ੦-ਸ ਚ-ਰਸਃ, ਅਗ੍ਰੇ-ਇਕ੍ਸੁਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇ ਜਾਤਃ, ਸਲਵਣਃ-ਈਸਲ੍ਲਵਣਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੪੫|੧੫੬)-"ਅਤੀਵ ਮਧੁਰੋ ਮੂਲੇ, ਮਧ੍ਯੇ ਮਧੁਰ ਏਵ ਚ| ਅਗ੍ਰੇ ਤ੍ਵਕ੍ਸਿਸੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਲਵਣੋ ਰਸਃ||" ਇਤਿ| ਪਾਸਾਣਾਦਿਸਙ੍ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਸ੍ਯੇਕ੍ਸੋਃ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਯੋ ਰਸ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਸ੍ਯੈਤੇ ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਗੁਣਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ, ਨਾਨ੍ਯਥਾ ਪੀਡਿਤਸ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ| ਯਨ੍ਤ੍ਰਦਨ੍ਤਾਦਿਪੀਡਿਤਸ੍ਯਾਨ੍ਯਥਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤਾ ਗੁਣੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤੇ| ਦਨ੍ਤਪੀਡਿਤੋ ਯਃ, ਸ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮ ਇਤਿ|

Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (44-45) · Śloka 45

ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਗੁਣ ਏਵੇਤ੍ਯਾਹ ਮੂਲਾਗ੍ਰਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਾਦਿਪੀਡਨਾਨ੍ਮਲਸਙ੍ਕਰਾਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਵਿਧਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਃ||੪੪|| ਵਿਦਾਹੀ ਗੁਰੁਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਤੇਨਾਸੌ| |੪੫|

ਸ੦-ਮੂਲਂ ਚਾਗ੍ਰਂ ਚ ਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਾਦਯਸ਼੍ਚ ਮੂਲਾਗ੍ਰਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਾਦਯਃ, ਤੇਸਾਂ ਤਥਾਵਿਧਾਨਾਮਿਕ੍ਸੂਣਾਂ ਪੀਡਨਂ, ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੂਲਾਗ੍ਰਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਾਦਿਪੀਡਨਾਤ੍| ਤਥਾ, ਮਲਸਙ੍ਕਰਾਤ੍-ਮਲਮਿਸ਼੍ਰਣਾਤ੍| ਤਥਾ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਵਿਧਤ੍ਯਾ ਚ-ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੇ ਰਸੇ ਸ੍ਵਲ੍ਪਕਾਲਂ ਵਿਧਤਿਃ-ਵਿਲਮ੍ਬਸ਼੍ਚ ਦਸ੍ਟਃ| ਤਦੇਤੈਃ ਕਾਰਣੈਰ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੋ ਰਸੋ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ-ਸ੍ਵਭਾਵਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਤਥਾ-ਗੁਰੁਰਧਿਕਂ ਗੁਰੁਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਵਿਦਾਹਿ ਵਿਦਾਹਿ, ਅਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ, ਇਤ੍ਯੇਵਂਵਿਧਾਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਃ| ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਯ ਚ ਰਸਸ੍ਯ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਲੋਕੇ ਮੂਲਾਦਿਸਹਿਤਸ੍ਯ ਪੀਡਨਾਤ੍ਕਾਲਵਿਲਮ੍ਬੋਪਲਬ੍ਧੇਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਦੇਵਂ ਸਮਵੋਚਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਹੇਤੁਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋਤ੍ਰ ਕਤਃ, ਹੇਤ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ਕਾਰ੍ਯਾਭਾਵਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਯ| ਤੇਨ ਯਦਾਤਿਨਿਪੁਣਧੀਭਿਰ੍ਮੂਲਾਦਿਰਹਿਤਃ ਪੀਡ੍ਯਤੇ, ਕਾਲਵਿਲਮ੍ਬਿਤਂ ਚ ਨੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਦਾ ਵਿਕਤਿਂ ਨ ਯਾਤ੍ਯੇਵੇਰ੍ਥਃ|ਵਿਦਾਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਤੋ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ, ਤੇਨ-ਹੇਤੁਨਾ, ਅਸੌ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕੋ, ਵਿਦਾਹ੍ਯਾਦਿਗੁਣਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਵਿਦਾਹੀ-ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਦ੍ਯਃ ਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਮਧ੍ਯਮਾਯਾਮੇਵਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਵਂਸ਼੍ਚਿਰਕਾਲਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇ, ਨ ਦ੍ਰਾਗੇਵ ਜਰਾਂ ਯਾਤਿ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਥਵਾ ਵਸ੍ਤੁਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍, ਸ ਵਿਦਾਹਗੁਣਯੁਕ੍ਤੋ ਭਾਵੋ ਭਣ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਗੁਰੁਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਦ੍ਵਿਦਾਹੀ ਕਥਿਤਃ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਂ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੇ-"ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਮਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਗੁਰੁਭਾਵਾਦ੍ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ|" ਇਤਿ|

Adhikarana pauNDrikekShuguNAH vAMshikekShuguNAH (45) · Śloka 45

ਤਤ੍ਰ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਃ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਮਾਧੁਰ੍ਯੈਰ੍ਵਰਸ੍ਤਮਨੁ ਵਾਂਸ਼ਿਕਃ||੪੫||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਇਕ੍ਸੁਰਸੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕੋ ਰਸੋ ਵਰਃ-ਸਰ੍ਵੇਕ੍ਸੁਰਸੇਭ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਕਥਮ੍ ? ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤੈਃ| ਸ਼ੀਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ-ਸ਼ੈਤ੍ਯਮ੍| "ਗੁਣਵਚਨ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਯਞ੍| ਪ੍ਰਸਾਦਃ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਮ੍| ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ-ਸ੍ਵਾਦੁਤਾ| ਤਮਨੁ ਵਾਂਸ਼ਿਕਃ-ਹੀਨਾਰ੍ਥੇਨੁਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ "ਕਰ੍ਮਪ੍ਰਵਚਨੀਯਯੁਕ੍ਤ" ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ, ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਾਦ੍ਧੀਨੋ ਵਾਂਸ਼ਿਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shataparvakAdInAM guNAH (46) · Śloka 46

ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਕਾਨ੍ਤਾਰਨੈਪਾਲਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਸਕ੍ਸਾਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸੋਸ੍ਣਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿਨਃ||੪੬||

ਸ੦-ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਾਦਯਃ, ਤਤਃ-ਵਾਂਸ਼ਿਕਾਤ੍, ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ, ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਹੀਨਾਃ| ਤੇ ਚ ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਾਦਯ ਈਸਤ੍ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਵੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾ ਈਸਤ੍ਕਸਾਯਰਸਾ ਈਸਦੁਸ੍ਣਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿਨਸ਼੍ਚ|

Adhikarana phANitaguNAH (47) · Śloka 47

ਫਾਣਿਤਂ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚਯਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਮ੍| |੪੭|

ਸ੦-ਫਾਣਿਤਂ-ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਗੁਡੀਭੂਤ ਇਕ੍ਸੁਰਸਃ, ਗੁਰੁ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਵੇਦ੍ਯਮ੍, ਗੁਰੁਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ| ਤਥਾ, ਚਯਕਤ੍-ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਂ-ਮੂਤ੍ਰਮਤਿਵਾਹਯਤਿ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪੋਤ੍ਥਂ ਫਾਣਿਤਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਕਫਘ੍ਨਂ ਮਧੁਰਂ ਪਾਕੇ ਕਸਾਯਂ ਬਸ੍ਤਿਦੂਸਣਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana dhautaguDaguNAH adhautaguDaguNAH (47-48) · Śloka 48

ਨਾਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰੋ ਧੌਤਃ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਗੁਡਃ||੪੭|| ਪ੍ਰਭੂਤਕਮਿਮਜ੍ਜਾਸਡ੍ਮੇਦੋਮਾਂਸਕਫੋਪਰਃ| |੪੮|

ਸ੦-ਗੁਡੋ ਧੌਤਃ-ਸਂਸ੍ਕਾਰਵਸ਼ਾਨ੍ਨਿਰ੍ਮਲੋ, ਨਾਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰਃ-ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਫਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ਕਚ੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਤ੍, ਸਸ੍ਟਂ-ਬਹਿਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ, ਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਯੇਨ ਸ ਏਵਮ੍| ਪ੍ਰਭੂਤ ਇਤਿ| ਅਪਰ ਇਤਿ ਧੌਤਾਤ੍-ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਦਨ੍ਯਃ, ਸਮਲ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਪ੍ਰਭੂਤਾਃ ਕਮਿਮਜ੍ਜਾਸਡ੍ਮੇਦੋਮਾਂਸਕਫਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਕਾਰਣੇ ਕਾਰ੍ਯੋਪਚਾਰਾਦ੍ਗੁਡੋਪ੍ਯੇਵਮੁਕ੍ਤਃ| ਯਥਾ-ਆਨੂਪੋਦਕਂ ਪਾਦਰੋਗ ਇਤਿ| ਪ੍ਰਭੂਤਕਮ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana purANaguDaguNAH navaguDaguNAH (48) · Śloka 48

| ਹਦ੍ਯਃ ਪੁਰਾਣਃ ਪਥ੍ਯਸ਼੍ਚ, ਨਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍||੪੮||

ਸ੦-ਗੁਡ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਪੁਰਾਣੋ ਗੁਡੋ ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਃ| ਤਥਾ, ਪਥ੍ਯਃ-ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਧ੍ਯਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਾਯ ਹਿਤਃ| ਨਵੋ ਗੁਡਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮਗ੍ਨਿਸਾਦਂ ਚ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana matsyaNDikAdiguNAH (49) · Śloka 49

ਵਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਹਿਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਾਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਸਿਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਵਤ੍ਤਮਾਃ||੪੯||

ਸ੦-ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਦਯਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਵਸ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਹਿਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਾਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਵਤ੍ਤਮਾਃ-ਧੌਤਗੁਡਾਦਪਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਨਿਰ੍ਮਲਤਰਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਤੋਪਿ ਖਣ੍ਡੋ ਗੁਣਵਤ੍ਤਰਃ, ਖਣ੍ਡਾਦਪਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਗੁਣਵਤ੍ਤਮਾ ਨਿਰ੍ਮਲਤਮਤ੍ਵਾਤ੍, ਗੁਣਵਤ੍ਤਮੇਤਿ ਗੁਣਵਤੀਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਤਮਪ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵੋਤ੍ਰ ਪਕ੍ਸੇ ਚ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਪੁਂਵਦ੍ਭਾਵਃ|

Adhikarana yavAsasharkarAguNAH (50) · Śloka 50

ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਕਸਾਯਾ ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| |੫੦|

ਸ੦-ਤਦ੍ਗੁਣੇਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮਾ| ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ-ਯਵਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰੇਤਿ ਯਾ ਲੋਕੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ, ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਕਸਾਯਰਸਾ ਚ| ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚਕ੍ਸਤੇ-ਦੁਰਾਲਭਾਰਸੇਨ ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ|

Adhikarana sarvasharkarAguNAH (50) · Śloka 50

| ਦਾਹਤਟ੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੫੦||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਇਤ੍ਯੇਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦਾਹਾਦਿਨਾਸ਼ਨਾਃ| ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਸੂ.ਅ. ੪੫|੧੬੩)- "ਯਥਾ ਯਥਾਸਾਂ ਵੈਮਲ੍ਯਂ ਮਧੁਰਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਤਥਾ| ਸ੍ਨੇਹਲਾਘਵਸ਼ੈਤ੍ਯਾਦਿ ਸਾਰਤ੍ਵਂ ਚ ਤਥਾ ਤਥਾ||" ਇਤਿ|

Adhikarana sharkarAPANitayorvarAvaratve (51) · Śloka 51

ਅਧੁਨਾ ਵਰਾਵਰਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਫਾਣਿਤਂ ਚ ਵਰਾਵਰੇ| |੫੧|

ਸ੦-ਇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਫਾਣਿਤਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਰਾਵਰੇ ਭਵਤਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ, ਫਾਣਿਤਮਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍|

Adhikarana madhuguNAH madhusharkarAguNAH (51-53) · Śloka 53

ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੋਨਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਧੁਨੋਪਿ ਗੁਣਾਨਾਹ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਛੇਦਿ ਤਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਸਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍||੫੧|| ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਕਮਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਜਿਤ੍| ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਸਨ੍ਧਾਨਰੋਪਣਂ ਵਾਤਲਂ ਮਧੁ||੫੨|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| |੫੩|

ਸ੦-ਮਧੁ ਚਕ੍ਸੁਸੇ ਹਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਛੇਦਿ-ਉਭਯਥਾਸ਼੍ਚੋਤਨਵ੍ਰਣਲੇਪਾਦਾਵੁਪਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਥਾਭ੍ਯਵਹਾਰਵਿਸਯੇਪਿ| ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਯੋ ਦੇਹੇ ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਨ੍ ਭਾਵਾਨ੍ ਛਿਨਤ੍ਤਿ-ਵਿਭਜਤਿ, ਸ ਛੇਦੀਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਤਡਾਦਿਨੁਤ੍ ਮੇਹਾਦਿਜਿਦਿਤਿ ਚ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਭ੍ਯਵਹਾਰਵਿਸਯ ਏਵ| ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸਨ੍ਧਾਨਂ ਰੋਪਣਂ ਚ| ਸ਼ੋਧਨਂ-ਯਤ੍ ਪੂਯਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰੇਰਕਮ੍| ਸਨ੍ਧਾਨਂ-ਯਦ੍ ਦ੍ਵੌ ਵ੍ਰਣੌ ਚੈਕੀਕਰੋਤਿ| ਰੋਪਣਂ-ਸੁਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਬਾਹ੍ਯਵਿਸਯਮੇਵਾਸ੍ਯ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਲਮੇਤਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯੋਪਯੋਗੇਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋਪਯੋਗੇਨ ਚ, ਅਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਸ੍ਤਸ਼੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਤ੍| "ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਛੇਦਿ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਸ੍ਯ ਮਧੁਨਃ ਕਰ੍ਮਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| "ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ" ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ| ਲਾਘਵਾਚ੍ਚਾਤ੍ਰ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਾਰੇਣੈਤਦ੍ਭੇਦਾਦਿ ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ ਹ੍ਯਯਮੇਵ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬) ਮਧੁਨੋ ਭੇਦਾਨਾਖ੍ਯਤ੍| ਯਥਾ-"ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਪੌਤ੍ਤਿਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਚ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍| [ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਘਤਵਰ੍ਣਂ ਤੁ ਪੌਤ੍ਤਿਕਮ੍|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤੁ ਕਪਿਲਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਤੈਲਾਭਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਭ੍ਰਾਮਰਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਸ੍ਵਾਦੁ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਂ ਪੌਤ੍ਤਿਕਂ ਵਿਦੁਃ|| ਵਰਂ ਚ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਨਾਗ੍ਗੁਰੁ| ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਲਘ੍ਵਪਵਨਂ ਮਧੁਰਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਵ੍ਰਣੇ|| ਗਰੀਯਃ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਨਵਂ, ਜੀਰ੍ਣਮਤੋਨ੍ਯਥਾ| ਮਣ੍ਡਃ ਪੁਰਾਣੋ ਮਧੁਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਲਘੁਸ੍ਤਨੁਃ||"] ਇਤਿ| ਤਥਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਕਟੁਪਾਕਿਤ੍ਵਗੁਰੁਤ੍ਵਸ਼ੈਤ੍ਯਵਿਸਾਨ੍ਵਯਤ੍ਵਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਾਦੀਨ੍ ਗੁਣਾਨਵੋਚਤ੍| ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵੇ ਚ ਵਿਵਦਨ੍ਤੇ ਬਹੁਵਿਦਃ| ਤਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦੇਵਂ ਸਮਗਿਰਨ੍ਤ,-ਯਧ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਸਂਯੁਜ੍ਯਾਤ੍ਮੀਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਹਿਤ੍ਵਾ ਸਂਯੁਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਮੇਵਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ, ਤਦ੍ਯੋਗਵਾਹੀਤਿ| ਨ ਚੈਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤੋ ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਯੋਗਵਾਹਿਤਾ ਨਿਸ਼੍ਚੀਯਤੇ ਤਦਾਨੀਂ ਯੋਗਵਾਹਿਦ੍ਰਵ੍ਯੋਪਯੋਗੋ ਨਿਰਰ੍ਥਕਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ-ਯੋਗਵਾਹਿਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਯਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਗਾਸੀਤ੍ ਤਤ੍ਸ੍ਵਭਾਵਮੇਵ ਯੋਗਵਾਹਿਦ੍ਰਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਮਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਸਦੇਤਦ੍ਯੋਗਵਾਵਾਹਿਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨਤੇ,-ਯਧ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤਿ, ਤਦ੍ਯੋਗਵਾਹੀਤਿ| ਤਦਪ੍ਯਸਮ੍ਯਕ੍| ਯਸ੍ਮਾਦੇਵਮਭ੍ਯੁਪਗਮ੍ਯਮਾਨੇ ਬਹੂਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯੋਗਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ ਚ ਮਧ੍ਵਾਦੇਰਪਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਧ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਮਾਨਗੁਣਂ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਕਰ੍ਸਂ ਕੁਰ੍ਵਦੇਵ ਦਸ੍ਟਮ੍| ਤਤ੍ਕਥਂ ਮਧ੍ਵਾਦੇਰੇਵ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ਨਾਪਰਸ੍ਯੇਤਿ| ਤਦੇਤਦਪਿ ਲਕ੍ਸਣਮਸਚ੍ਛ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਦਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਪਰੇ ਤ੍ਵੇਵਮਾਹੁਃ,-ਯਧ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣਾਨਨੁਗੁਣੇਨਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ਤਦ੍ਗੁਣਾਨਨੁਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਵਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਦਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰੋਤਿ, ਤਦ੍ਯੋਗਵਾਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਭਤ੍ਯਵਤ੍| ਯਥਾ ਭਤ੍ਯਃ ਸ੍ਵਾਮਿਕਾਰ੍ਯਮਤ੍ਯਜਨ੍ ਸ੍ਵਕਾਰ੍ਯਮਪਿ ਸ਼ਰੀਰਯਾਤ੍ਰਾਦਿਕਂ ਸ੍ਵਾਮ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਥੈਵ ਮਧੁ ਮਦਨਫਲਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵਮਨਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਤੁ ਵਮਨਨਿਵਾਰਣਂ ਮਧੁਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਏਵਂ ਮਧੁ ਹਰੀਤਕੀਸਂਯੋਗਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਕਾਰ੍ਯਮੇਵ ਕਰੋਤਿ, ਨ ਮਧੁਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਰੂਪਮਿਤਿ| ਯੇ ਤ੍ਵਤ੍ਰੈਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਾਃ,-ਮਦਨਫਲਾਦੇਃ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਰ੍ਸਸ੍ਤਥਾਵਿਧੋਸ੍ਤਿ ਯੇਨ ਮਧੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਕਾਰ੍ਯਮਵਧੂਯ, ਸ੍ਵਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਰੋਤੀਤਿ, ਤੇ ਚੈਵਂ ਚੋਦਯਨ੍ਤੋ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਵਚਨੀਯਾਃ| ਯਤਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਦ੍ਰਵ੍ਯੇਣਾਨ੍ਯੇਨ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ਸਂਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦਪਹੀਯਮਾਨਾ ਦਸ੍ਟਾ, ਮਧੁਨਾ ਤੁ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਸ੍ਵਭਾਵੇਨਾਪ੍ਯਸ੍ਯ ਨਾਪਹੀਯਤੇ ਮਨਾਗਪਿ| ਅਤੋ ਮਧ੍ਵਾਦੇਰੇਵ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਂ ਨਾਨ੍ਯਸ੍ਯ| ਅਪਿ ਚਾਨ੍ਯਦਾ ਯੋਗਵਾਹਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਮਦਨਫਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਦ੍ਵਿਰੇਚਨਂ ਵਮਨਂ ਚੋਭਯਕਾਰ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਵਦ੍ਦਸ੍ਟਮ੍, ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਮਨਮੇਵ ਵਿਰੇਚਨਮੇਵ ਵਾ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧ੍ਵਾਦੇਰੇਵ ਯੋਗਵਾਹਿਤ੍ਵਮਿਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮੇਤਤ੍| ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯੇਤਿ ਮਧੁਸਮਾ ਗੁਣੈਰ੍ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ|

Adhikarana uShNamadhuguNAH (53) · Śloka 53

| ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਰ੍ਤੁਮੁਸ੍ਣੇ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚੋਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੫੩||

ਸ੦-ਤਤ੍-ਮਧੁ, ਉਸ੍ਣਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ-ਮਾਰਯਤਿ| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਾਰ੍ਤਂ-ਪ੍ਰਤਪ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਉਸ੍ਣੇ ਚ ਕਾਲੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚੋਪਯੁਕ੍ਤਂ ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣੈਰਾਹਾਰਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ|

Adhikarana uShNamadhuna upayogaH (54-3) · Śloka 3

ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਨਿਰੂਹੇ ਚ ਮਧੂਸ੍ਣਂ ਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਅਲਬ੍ਧਪਾਕਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਤਯੋਰ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੫੪|| ਇਤੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ||੩||

ਸ੦-ਤਚ੍ਚ ਮਧੁ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ-ਵਮਨੇ, ਤਥਾ ਨਿਰੂਹੇ ਚ ਉਸ੍ਣਂ ਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ-ਨ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਤਯੋਃ-ਵਮਿਨਿਰੂਹਯੋਃ, ਅਲਬ੍ਧਪਾਕਂ-ਅਪਕ੍ਵਮੇਵਾਸ਼ੁ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ-ਪੁਨਰਾਗਚ੍ਛਤਿ| ਇਤੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ|

Adhikarana tailavargaH tailaguNAH tailasya bRuMhaNAdikaratvam (55-56) · Śloka 56

ਸਰ੍ਪਿਸੋਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਵਰ੍ਗੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਗੁਡਸ੍ਯ ਸਮਾਨਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਚਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯੇਸ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਤੈਲੇਭ੍ਯਃ ਸੁਤਰਾਂ ਭੋਜਨੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗੋਨ੍ਤਰਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਭੂਰਿਭੋਜਨੋਪਯੋਗਿਤਯਾ ਚ ਮਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤੈਲਵਰ੍ਗੋ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ| ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ| ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਦਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਸ੍ਣਂ ਕਫਕਨ੍ਨ ਚ||੫੫|| ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬਂਹਣਾਯਾਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚ| ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੫੬||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਕਾਰਣਸਮਗੁਣਂ ਭਵਤਿ| ਯਤੋ ਯਦਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਂ ਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਮੇਵ ਤਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ-ਤੈਲੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਮੁਖ੍ਯਂ-ਤਿਲੋਦ੍ਭਵਂ, ਯਤ੍ਤੈਲਂ ਤਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਮਨ੍ਦਵਿਪਰੀਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਵਾਯਿ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਸ਼ੀਲਮ੍, ਯਦ੍ਦੇਹਂ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ ਪਾਕਂ ਯਾਤਿ| ਤਥਾ, ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਤ੍-ਪਾਨਾਭ੍ਯਾਸੇਨ ਤ੍ਵਚਂ ਦੂਸਯਤਿ| ਅਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ-ਚਕ੍ਸੁਸੇ ਹਿਤਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿ| ਉਸ੍ਣਂ-ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਦਿਤ੍ਯਤਿਦੇਸ਼ਾਤ੍ਕਫਕਤ੍ਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਕਫਕਨ੍ਨ ਚ,-ਕਫਂ ਨ ਕਰੋਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੭)-"ਮੇਧ੍ਯਸ੍ਤਿਲਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤੋ, ਮੇਧ੍ਯਂ ਤੈਲਂ, ਖਲੋ ਹਿਮ:| ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ, ਨ ਤੈਲਸ੍ਯ ਖਲਸ੍ਯ ਵਾ||" ਇਤਿ| ਪਾਨਕਸ੍ਤ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਵਤਾਰੇਧਿਜਗੇ-"ਵਿਪਾਕੇ ਕਟੁਕਂ ਤੈਲਂ ਵਾਤਘ੍ਨਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|" ਇਤਿ| ਨਨੁ ਚ, ਤੈਲਮਿਤਿ ਕਥਮਸ੍ਯ ਮੁਖ੍ਯਂ ਨਾਮ ? ਯਤੋ ਯਥਾ ਤਿਲਸ੍ਯ ਵਿਕਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤੈਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਤਥੈਰਣ੍ਡਾਦੀਨਾਮਪਿ ਯੋ ਵਿਕਾਰਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸੋਪਿ ਤੈਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਮੁਨਰਪ੍ਯਾਹ (ਚ.ਵਿ.ਅ. ੮|੨੧)- "ਅਤੈਲਮਪਿ ਤੈਲਮੇਵ ਕਤ੍ਵੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਤੈਲਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍|" ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗੋਤ ਏਵੋਪਪਨ੍ਨਃ| ਯਥਾ-ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਤੈਲਮੈਰਣ੍ਡਂ ਤੈਲਮਿਤਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਤਿਲਸ੍ਯੇਦਂ ਵਸ੍ਤੁ ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਨ੍ਵਰ੍ਥਤਾ ਤਿਲੋਦ੍ਭਵਸ੍ਯੈਵ ਤੈਲਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਕੌਸੁਮ੍ਭਾਦੀਨਾਮ੍| ਅਪਿ ਚ, ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਾਣ੍ਡਾਦਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਪਰਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ-ਕੌਸੁਮ੍ਭਂ ਤੈਲਂ, ਨ ਪਤ੍ਰਂ ਕਾਣ੍ਡਂ ਵੇਤਿ| ਇਦਂ ਤੈਲਂ ਤੈਲਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਸਾਮਾਨਾਧਿਕਰਣ੍ਯੇਨ ਯਦਿ ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਤਤਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਾਤ੍ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਭਿਧਾਯਿਨੋਧਿਕਮਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ ਨ ਵਕ੍ਤਿ| ਨਨੁ, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਣ੍ਡਾਦਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਪਰੋ ਨ ਭਵਤਿ ? ਇਤਿ ਚੇਤ੍ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਰੂਢਿਰੂਪਤ੍ਵਾਤ੍ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ| ਸ੍ਨੇਹਵਿਸਯ ਏਵ ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰੂਢਃ, ਨ ਕਾਣ੍ਡਪਤ੍ਰਾਦਿਵਿਸਯੇ| ਤਿਲਸ੍ਯ ਹਿ ਕਾਣ੍ਡਂ ਪਤ੍ਰਂ ਵਾ ਨ ਤੈਲਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਤਿਲਪਤ੍ਰਂ ਤਿਲਕਾਣ੍ਡਮਿਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਤੈਲਸ਼ਬ੍ਦੋਚ੍ਚਾਰਣਸ੍ਯ ਸਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਵਿਸਯੈਵ ਧੀਰ੍ਜਾਯਤੇ, ਨ ਪਤ੍ਰਕਾਣ੍ਡਾਦਿਵਿਸਯਾ| ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯੈਵੈਤਨ੍ਮੁਖ੍ਯਂ ਨਾਮੇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਨੁਵਰ੍ਤਿਤ੍ਵੇਨ ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍ਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਮੁਖ੍ਯਤ੍ਵਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍" ਇਤਿ| ਕੁਸੁਮ੍ਭਾਦੀਨਾਂ ਤਿਲਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਵਾਚ੍ਯੇ ਵਿਕਾਰੇ ਸ੍ਨੇਹੇ ਤੈਲਚ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇ ਸਤਿ ਕੁਸੁਮ੍ਭਤੈਲਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤਿਲਤੈਲਮਿਤਿ ਰੂਪਂ ਭਵਤਿ| ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਪੁਂਸਾਂ ਬਂਹਣਾਯ-ਬਹਤ੍ਤ੍ਵਾਯ, ਅਲਂ-ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯਾਲਮ੍| ਨਨੁ, ਕਥਮੇਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਸ੍ਤੁਨੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕਾਰ੍ਯਦ੍ਵਯਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਤ੍ਵਬਂਹਣਤ੍ਵਰੂਪਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ? ਬ੍ਰੂਮ:| ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਤਾਤ੍ਵਤ੍ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਙ੍ਕੋਚਮਾਯਾਨ੍ਤਿ| ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਚ ਨਰਾਣਾਂ ਤੈਲਮਨ੍ਤਰੇਣਾਨ੍ਯਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਬਂਹਣਗੁਣਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਨ ਤਥਾ ਪ੍ਰਵੇਸ੍ਟੁਂ ਸਮਰ੍ਥਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤੈਲਂ ਪੁਨਃ ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਸ਼ੋਧਯਤਿ| ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਰੀਰਪੁਸ੍ਟਿਃ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੮|੪੩)- " ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਤਕ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਰਸੋ ਧਾਤੂਨੁਪੈਤਿ ਯਃ| ਤੇਨ ਤੁਸ੍ਟਿਰ੍ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਃ ਪਰਂ ਪੁਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬਂਹਣਾਯਾਲਮਿਤ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਨ੍ਮੇਦਃ ਕ੍ਸਪਯਤਿ| ਤਤ੍ਕ੍ਸਪਣਾਚ੍ਚ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਇਤਿ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚੇਤ੍ਯਪ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਤ੍ਤੈਲਸ੍ਯ ਬਂਹਣਤ੍ਵਕਰ੍ਸ਼ਨਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਸਤਿ 'ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬਂਹਣਾਯਾਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚ|' ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦਿਤ੍ਥਂਭੂਤਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਯਦਪਿ, ਤਤ੍ ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬਂਹਣਾਯਾਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚੇਤਿ| ਬਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਦ੍ਧਾ ਵਿਟ੍ ਯੇਨ ਤਦ੍ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਮ੍| ਕਪ੍ਸਮਾਸਾਨ੍ਤਃ| ਗ੍ਰਥਿਤਪੁਰੀਸਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਕਮਿਘ੍ਨਮ੍| ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਂ ਸਂਸ੍ਕਾਰਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯਾਸ਼ੇਸਰੋਗਜਿਤ੍|

Adhikarana eraNDatailaguNAH raktairaNDatailaguNAH (57-58) · Śloka 58

ਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤੋਸਣਮੈਰਣ੍ਡਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਰਂ ਗੁਰੁ| ਵਰ੍ਧ੍ਮਗੁਲ੍ਮਾਨਿਲਕਫਾਨੁਦਰਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍||੫੭|| ਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫੌ ਚ ਕਟੀਗੁਹ੍ਯਕੋਸ੍ਠਪਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯੌ ਜਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ, ਰਕ੍ਤੈਰਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਂ ਤ੍ਵਤਿ||੫੮||

ਸ੦-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਮੀਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਾਦੁ-ਮਧੁਰਮ੍| ਤਥਾ, ਸਰਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਵਰ੍ਧ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਧ੍ਮਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਕਟੀਗੁਹ੍ਯਕੋਸ੍ਠਪਸ੍ਠਸ੍ਥਿਤੌ ਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫੌ ਜਯੇਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਲੋਹਿਤੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana sArShApatailaguNAH (59) · Śloka 59

ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਲਘੁ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਤ੍ ਕੋਠਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਜਨ੍ਤੁਜਿਤ੍||੫੯||

ਸ੦-ਸਰ੍ਸਪਾਣਾਮਿਦਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੈਲਂ ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਾਪਹਂ ਚ| ਅਪਪੂਰ੍ਵਾਦ੍ਧਨ੍ਤੇਰਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਦਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਡਃ| ਤਥਾ ਚ, ਲਘੁ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਂ ਚ ਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਕੋਠਾਦੀਨ੍ ਜਯਤਿ|

Adhikarana akShatailaguNAH (60) · Śloka 60

ਆਕ੍ਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| |੬੦|

ਸ੦-ਅਕ੍ਸਾਣਾਂ-ਬਿਭੀਤਕਾਨਾਮਿਦਮਾਕ੍ਸਂ ਤੈਲਂ ਮਧੁਰਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਚ੍ਚ|

Adhikarana nimbodBavatailaguNAH (60) · Śloka 60

| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਿਮ੍ਬਜਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍||੬੦||

ਸ੦-ਨਿਮ੍ਬੋਦ੍ਭਵਂ ਤੈਲਮਤਿਸ਼ਯੇਨੋਸ੍ਣਂ ਨ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਤਿਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਕਫਨਾਸ਼ਨਮਤਿਸ਼ਯੇਨ|

Adhikarana umAkusumBajatailaguNAH (61) · Śloka 61

ਉਮਾਕੁਸੁਮ੍ਭਜਂ ਚੋਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| |੬੧|

ਸ੦- ਅਤਸੀਜਂ ਕੁਸੁਮ੍ਭਜਂ ਚ ਤੈਲਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਤਥਾ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana vasAmajjamedoguNAH (61-4) · Śloka 4

ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਿਦਮਪ੍ਯਾਹ | ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੌ ਬਲਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦੌ||੬੧|| ਮਾਂਸਾਨੁਗਸ੍ਵਰੂਪੌ ਚ, ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੇਦੋਪਿ ਤਾਵਿਵ| |੬੨| ਇਤਿ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ||੪||

ਸ੦- ਵਸਾ-ਤਨੁਰੂਪੇਣ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਂਸਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਃ| ਮਜ੍ਜਾ-ਧਾਤੁਃ| ਤੌ ਵਾਤਨਾਸ਼ਨੌ| ਤਥਾ, ਮਾਂਸਾਨੁਗਸ੍ਵਰੂਪੌ-ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨਃ ਸਮ੍ਬਧਿ ਮਾਂਸਂ ਤਤ੍ਸਦਸ਼ਰੂਪੌ| ਮੇਦੋਪਿ ਤਾਵਿਵ-ਵਸਾਮਜ੍ਜ੍ਞੋਃ ਸਦਸ਼ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਸਂਕ੍ਸੇਪਤਯਾ ਚਾਯਂ ਤੈਲਵਰ੍ਗ ਇਹੋਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਧਿਕਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੬)-"ਦਨ੍ਤੀਮੂਲਕਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਕਰਞ੍ਜਾਰਿਸ੍ਟਸ਼ਿਗ੍ਰੁਜਮ੍| ਸੁਵਰ੍ਚਲੇਙ੍ਗੁਦੀਪੀਲੁਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਨੀਪਸਮ੍ਭਵਮ੍|| ਸਰਲਾਗੁਰੁਦੇਵਾਹ੍ਵਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਸਾਰਜਨ੍ਮ ਚ| ਤੁਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੋਤ੍ਥਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਟ੍ਵਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਕਤ੍|| ਅਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਕਮਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੁਕ੍ਰਮੇਦੋਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਕਰਞ੍ਜਨਿਮ੍ਬਜੇ ਤਿਕ੍ਤੇ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣੇ ਤਤ੍ਰ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਂ ਸਾਰਲਂ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਕਟੁਕੇ ਤੁਵਰਾਰੁਸ੍ਕਰੋਦ੍ਭਵੇ|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਘ੍ਨੇ ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਵਿਰੇਚਨੇ| ਅਕ੍ਸਾਤਿਮੁਕ੍ਤਕਾਕ੍ਸੋਡਨਾਲਿਕੇਰਮਧੂਕਜਮ੍|| ਤ੍ਰਪੁਸੈਰ੍ਵਾਰੁਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਪ੍ਰਿਯਾਲਜਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍|| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਤਿਲਤੈਲਂ ਵਰਂ ਤੇਸੁ ਕੌਸੁਮ੍ਭਮਵਰਂ ਪਰਮ੍|| ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੌ ਬਲਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦੌ| ਮਾਂਸਾਨੁਗਸ੍ਵਰੂਪੌ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੇਦੋਪਿ ਤਾਵਿਵ|| ਤੌਲੂਕੀ ਸ਼ੌਕਰੀ ਪਾਕਹਂਸਜਾ ਕੁਕ੍ਕੁਟੋਦ੍ਭਵਾ| ਵਸਾ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਸ੍ਵਵਰ੍ਗੇਸੁ ਕੁਮ੍ਭੀਰਮਹਿਸੋਦ੍ਭਵਾ|| ਕਾਕਮਦ੍ਗੁਵਸਾ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਾਰਣ੍ਡੋਤ੍ਥਾ ਚ ਨਿਨ੍ਦਿਤਾ| ਸ਼ਾਖਾਦਮੇਦਸਾਂ ਛਾਗਂ ਹਾਸ੍ਤਿਨਂ ਚ ਵਰਾਵਰਮ੍||" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ|

Adhikarana madyavargaH sAmAnyamadyaguNAH (62-65) · Śloka 65

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਗੁਣਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗ ਆਰਭ੍ਯਤੇਅਥ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| | ਦੀਪਨਂ ਰੋਚਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਦਮ੍||੬੨|| ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਸਰਮ੍| ਸਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਰਾਰੋਗ੍ਯਪ੍ਰਤਿਭਾਵਰ੍ਣਕਲ੍ਲਘੁ||੬੩|| ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਤਿਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਹਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੬੪|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਵਿਸਵਦਨ੍ਯਥਾ| |੬੫|

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦੀਪਨਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੁਸ੍ਟਿਃ-ਚਿਤ੍ਤਪਰਿਤੋਸਃ, ਪੁਸ੍ਟਿਃ-ਸ਼ਰੀਰਪੋਸਃ, ਤੇ ਦਦਾਤਿ-ਜਨਯਤਿ, ਯਤ੍ਤਤ੍ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਦਮ੍| ਆਤੋਨੁਪਸਰ੍ਗੇ ਕਃ| ਤਥਾ ਈਸਨ੍ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮ੍| ਤਥਾ, ਅਮ੍ਲੌ ਪਾਕਰਸੌ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਸਰਮ੍| ਤਥਾ ਸਕਸਾਯਮ੍| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਰਸ਼੍ਚਾਰੋਗ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਚ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਤਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਨਨੁ, ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਾਰੋਗ੍ਯਕਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮ੍| ਕਿਮਿਤਿ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੈਵਾਰੋਗ੍ਯਕਤ੍ਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ ? ਯੁਕ੍ਤਮਾਹ ਭਵਾਨ੍| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਤਿਸ਼ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮੇਤਤ੍| ਮਦ੍ਯਮਤਿਸ਼ਯੇਨਾਰੋਗ੍ਯਕਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਲਘੁ| ਤਥਾ, ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਨਰੇਭ੍ਯੋਤਿਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਿਤਮ੍| ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵੇਵਂ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਯਥਾ-ਸੁਰਾਦਿ ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਵਰ੍ਧਨਂ, ਤਨ੍ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮ੍| ਯਚ੍ਚ ਮਾਧਵਾਦਿ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਦਿਹਨ੍ਤ, ਤਚ੍ਚਾਤਿਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਮਿਤਿ| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਤਥਾ, ਕਸ਼ੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਥੂਲੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਿਤਮ੍, ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਪਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇਤ੍ਰਾਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਬੋਧ੍ਯਃ,-ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਕਸ਼ਾਯ ਹਿਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਥੂਲਾਯੇਤਿ| ਅਥਵਾ, ਤੈਲੋਕ੍ਤਨ੍ਯਾਯੇਨ ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਹਿਤਤ੍ਵਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਰੂਕ੍ਸਂ| ਤਥਾ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ-ਸ੍ਰੋਤੋਗਾਮਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਰੋਤੋ ਵਿਸ਼ੋਧਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵਾਤ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਮ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਸਦੇਵਂਗੁਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਯੁਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁ-ਮਦਾਤ੍ਯਯਨਿਦਾਨੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਅਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਸਤ੍, ਵਿਸਤੁਲ੍ਯਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana navajIrNamadyaguNAH (65) · Śloka 65

| ਗੁਰੁ ਤਦ੍ਦੋਸਜਨਨਂ ਨਵਂ, ਜੀਰ੍ਣਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੬੫||

ਸ੦-ਨਵਂ-ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍, ਤਤ੍-ਮਦ੍ਯਂ, ਗੁਰੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਂ ਚ ਭਵਤਿ| ਨਵਂ-ਅਨਤੀਤਸਂਵਤ੍ਸਰਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਜੀਰ੍ਣਂ-ਪੁਰਾਣਂ ਬਹੁਕਾਲਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍| ਅਤਃ-ਨਵਾਤ੍, ਅਨ੍ਯਥਾ-ਲਘੁ ਦੋਸਹਰਂ ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana uShNopacAreNa madyapAnaniShedhaH (66) · Śloka 66

ਪੇਯਂ ਨੋਸ੍ਣੋਪਚਾਰੇਣ ਨ ਵਿਰਿਕ੍ਤਕ੍ਸੁਧਾਤੁਰੈਃ| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਵਲ੍ਪਸਮ੍ਭਾਰਂ ਕਲੁਸਂ ਨ ਚ||੬੬||

ਸ੦-ਤਚ੍ਚ ਮਦ੍ਯਮੁਸ੍ਣੋਪਚਾਰੇਣ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਉਸ੍ਣੋ-ਵਿਹਾਰਾਹਾਰਾਦਿਕ ਉਪਚਾਰੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍, ਤੇਨ| ਨ ਵਿਰਿਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਵਿਰੇਚਨੇਨ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਦੋਸਾਸਾਮ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤੇਨ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਮਦੁ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਅਲ੍ਪਸਮ੍ਭਾਰਮਿਤਿ| ਯਦ੍ਯਾਵਤਾ ਸਮ੍ਭਾਰੇਣ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ ਸੁਰਾਦਿ, ਤਤ੍ਰ ਤਦਪੇਕ੍ਸਯਾ ਚਾਲ੍ਪਸਮ੍ਭਾਰਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਤਥਾ, ਕਲੁਸਂ-ਅਸ੍ਵਚ੍ਛਂ ਪਾਂਸੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦਿਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਚ ਨ ਪੇਯਮ੍|

Adhikarana surAguNAH (67) · Śloka 67

ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਸਹਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨੀ ਗੁਰੁਃ| ਸੁਰਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਮੇਦੋਸਕ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੂਤ੍ਰਕਫਾਵਹਾ||੬੭||

ਸ੦--ਸੁਰਾ ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਹਦ੍ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹਯਤੀਤਿ ਸ੍ਨੇਹਨੀ| ਤਥਾ, ਗੁਰੁਰ੍ਵਾਤਨਾਸ਼ਿਨੀ ਚ| ਤਥਾ, ਮੇਦਸ਼੍ਚਾਸਕ੍ ਚ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਕਫਸ਼੍ਚ ਤਾਨਾਵਹਤਿ|

Adhikarana vAruNIguNAH,baiBItakIguNAH (68) · Śloka 68

ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਵਾਰੁਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਲਘੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚ| ਸ਼ੂਲਕਾਸਵਮਿਸ਼੍ਵਾਸਵਿਬਨ੍ਧਾਧ੍ਮਾਨਪੀਨਸਾਨ੍||੬੮||

ਸ੦-ਏਵਂ ਵਾਰੁਣੀ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ| ਤ ਏਵ ਸੁਰੋਕ੍ਤਾ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਦ੍ਗੁਣਾ, ਸੁਰਾਸਮਗੁਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਾ-ਹਦ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਲਘੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਚ| ਸ਼ੂਲਾਦੀਨ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚ| ਵਿਬਨ੍ਧਃ-ਸ੍ਰੋਤਸਾਮੁਪਲੇਪੇਨ ਦੋਸਾਦੀਨਾਮਵਹਨਮ੍| ਜਗਲਮੇਦਕਬਕ੍ਕਸਾਨਾਂ ਸੁਤਰਾਮਨੁਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਣਾ ਨੇਹੋਕ੍ਤਾਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੬) ਤੂਕ੍ਤਾ ਏਵ| ਯਥਾ-"ਜਗਲਃ ਪਾਚਨੋ ਗ੍ਰਾਹੀ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਮੇਦਕਃ| ਬਕ੍ਕਸੋ ਹਤਸਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਦੋਸਕੋਪਨਃ||" ਇਤਿ| ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ ਅਧੋਭਾਗੋ ਘਨੋ-ਜਗਲਃ| ਜਗਲਸ੍ਯਾਧੋਭਾਗੋ-ਮੇਦਕਃ| ਪਾਨੀਯੇਨ ਮਦ੍ਯਕਲ੍ਕਪੀਡ(ਨੇ)ਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨੋ-ਬਕ੍ਕਸਃ|

Adhikarana baiBItakIguNAH yavasurAguNAH (69-70) · Śloka 70

ਨਾਤਿਤੀਵ੍ਰਮਦਾ ਲਘ੍ਵੀ ਪਥ੍ਯਾ ਬੈਭੀਤਕੀ ਸੁਰਾ| ਵ੍ਰਣੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਨ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ||੬੯|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਯਵਸੁਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਾ| |੭੦|

ਸ੦-ਬਿਭੀਤਕਾਨਾਮਿਯਂ ਬੈਭੀਤਕੀ| ਨਾਤਿਤੀਵ੍ਰੋ ਮਦੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਤੀਵ੍ਰਮਦਂ ਨ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਲਘ੍ਵੀ| ਤਥਾ, ਪਥ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਵ੍ਰਣਾਦਿਸੁ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਨ੍ਯਮਦ੍ਯਵਨ੍ਨ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ|

Adhikarana ariShTaguNAH (22)) · Śloka 71

| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੋਰਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯਗੁਣਾਧਿਕਃ||੭੦|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੋਫਸ਼ੋਸੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਕਮਿਪ੍ਲੀਹ੍ਨਃ ਕਸਾਯਕਟੁਵਾਤਲਃ||੭੧||

ਸ੦-ਅਰਿਸ੍ਟੋ ਯੋ ਯੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਿਦ੍ਧਃ, ਸ ਤਦ੍ਗੁਣਾਨਨੁਗਚ੍ਛਤਿ| ਸਰ੍ਵੈਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਮਦ੍ਯਗੁਣੈਰਧਿਕਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍-"ਮਦ੍ਯਾਕਰਾਧਿਕਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਮਦਿਰਾਦ੍ਯਾਤ੍ਮਕਂ ਤ੍ਵਤਃ| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੋਰਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯਗੁਣਾਧਿਕਃ||" ਇਤਿ| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਦਿਕਾਂਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ, ਕਸਾਯਕਟੁਸ਼੍ਚਾਸੌ ਵਾਤਲਸ਼੍ਚ ਸ ਏਵਮ੍| ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਕ੍ਤਮ੍ (ਅ. ੩|੨੨)|

Adhikarana mArdvIkaguNAH (72) · Śloka 72

ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਲੇਖ਼ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍| ਅਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਂ ਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੭੨||

ਸ੦-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ-ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸੋਦ੍ਭਵਂ, ਲੇਖ਼ਨਤ੍ਵਾਦਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਲ੍ਪੌ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲੌ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਅਨ੍ਯਮਦ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾਲ੍ਪਤਰੌ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| "ਵਿਲਿਖ਼ਤ੍ਯਤਿਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ਯਦ੍ਧਾਤੂਂਸ੍ਤਲ੍ਲੇਖ਼ਨਂ ਮਤਮ੍|"

Adhikarana khArjUramadyaguNAH shArkaramadyaguNAH (73) · Śloka 73

ਅਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਹਦ੍ਯੋ ਨਾਤਿਮਦੋ ਲਘੁਃ||੭੩||

ਸ੦-ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਮਦ੍ਯਮਸ੍ਮਾਤ੍-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਮ੍| ਅਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਾਃ-ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ ਚ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਃ| ਯਥਾ-"ਸ਼ੁਸ੍ਕਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍ਬੁਸਮ੍ਭੂਤੋ ਵਿਸ਼ਦੋ ਰੋਚਨੋ ਹਿਮਃ| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸਵੋ ਮਧੁਸਮੋ ਬਂਹਣੋ ਭਸ਼ਦੀਪਨਃ||' ਇਤਿ| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਃ-ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਸੁਰਭਿਃ-ਸੁਗਨ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼੍ਚ (ਸ਼੍ਚਾਸੌ) ਹਦ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਾਦੁਹਦ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਨਾਤਿਮਦੋ ਲਘੁਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ|

Adhikarana gauDamadyaguNAH (74) · Śloka 74

ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤੋ ਗੌਡਸ੍ਤਰ੍ਪਣਦੀਪਨਃ| |੭੪|

ਸ੦-ਗੁਡਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ-ਗੌਡਃ, ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਥਾ, ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚਾਸੌ ਦੀਪਨਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਣਦੀਪਨਃ|

Adhikarana pakvarasaguNAH (74-75) · Śloka 75

| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਃ ਸੀਧੁਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਹਾ||੭੪|| ਮੇਦਃਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਰਸੋ ਵਰਃ| |੭੫|

ਸ੦-ਸੀਧੁਃ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਨੇਹਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਭ੍ਰੂਣਵਤ੍ਰੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯ ਨਿਯਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਵਿਪ੍| ਸੀਧੁਃ-ਅਪਕ੍ਵੇਕ੍ਸੁਰਸਕਤਃ ਪਕ੍ਵੇਕ੍ਸੁਰਸਕਤਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸੀਧ੍ਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ, ਪਕ੍ਵਰਸੋ ਮੇਦਃਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਹਨ੍ਤਿ, ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਮੇਦਃਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨ ਇਤਿ "ਅਮਨੁਸ੍ਯਕਰ੍ਤਕੇ ਚ" ਇਤਿ ਠਕ੍|

Adhikarana madhvAsavaguNAH (75) · Śloka 75

| ਛੇਦੀ ਮਧ੍ਵਾਸਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮੇਹਪੀਨਸਕਾਸਜਿਤ੍||੭੫||

ਸ੦-ਮਧ੍ਵਾਸਵੋ-ਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਸਨ੍ਧੀਯਤੇ ਮਾਧਵਾਖ੍ਯੋ ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਛੇਦੀ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮੇਹਾਦਿਨਾਸ਼ਨਸ਼੍ਚ| ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ (ਸੂ.ਅ.੬) ਸੁਰਾਸਵਾਦਯੋ ਗਦਿਤਾਃ| ਤਥਾ ਚਾਪਠਤ੍-"ਸੁਰਾਸਵਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮਦਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਨਿਲਾਪਹਃ| ਮੈਰੇਯੋ ਮਧੁਰੋ ਵਸ੍ਯਃ ਸਰਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣੋ ਗੁਰੁਃ||" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਨੈਵ ਸੁਰਾਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਸੁਰਾਸਵਮਾਹੁਃ| ਮੈਰੇਯਃ-ਕੋਦ੍ਰਵੈਰ੍ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana shuktaguNAH (76-77) · Śloka 77

ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਸਰਮ੍||੭੬|| ਦੀਪਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪਾਣ੍ਡੁਦਕ੍ਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੭੭|

ਸ੦-ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨੁਤ੍ਕ੍ਲੇਦਯਤਿ| ਤਥਾ, ਵਾਤਮਨੁਲੋਮਯਤਿ-ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ਤਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤਮਾਨੀਯ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਨ੍ਨਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਦ੍ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਮ੍| ਤਥਾ, ਹਦ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਰੁਚਿਕਰਮ੍| ਤਥਾ, ਦੀਪਨਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਦਿਘ੍ਨਮ੍|

Adhikarana guDAdInAM yathottaraM laghutvam (77) · Śloka 77

| ਗੁਡੇਕ੍ਸੁਮਦ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੭੭||

ਸ੦-ਗੁਡਾਦਿਭਿਵਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਲਘੁ-ਯਦ੍ਯਦੁਤ੍ਤਰਂ ਤਤ੍ਤਲ੍ਲਘੁ, ਗੁਡਕਤਾਚ੍ਛੁਕ੍ਤਾਦਿਕ੍ਸੁਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ, ਇਕ੍ਸੁਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨ੍ਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ, ਮਦ੍ਯਸ਼ੁਕ੍ਤਾਨ੍ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਭਵਤਿ|

Adhikarana shuktagatakandAdiguNAH (78) · Śloka 78

ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਦ੍ਯਂ ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਸੁਤਮ੍| |੭੮|

ਸ੦-ਕਨ੍ਦਾਦਿਕਂ ਚ ਤਦਾਸੁਤਂ-ਗੁਡਸ਼ੁਕ੍ਤਾਦ੍ਯਾਸੁਤਂ, ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍- ਤਚ੍ਛੁਕ੍ਤਸਮਾਨਗੁਣਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨਾਤ੍ਯੁਤ੍ਕਸ੍ਟਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯ ਨਿਜਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ, ਵਸ਼ੀਕਤ੍ਯਾਤ੍ਮਰੂਪਤਾਂ ਨੀਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਦ੍ਯਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ਕਾਣ੍ਡਤ੍ਵਕ੍ਪਤ੍ਰਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਤੇਨ ਕਾਣ੍ਡਾਦ੍ਯਪਿ ਤਥੈਵ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana shukteMtarasandhAnaguNAH (78) · Śloka 78

ਅਮ੍ਲਤ੍ਵਰੋਚਨਾਦਿਗੁਣਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਦਪਿ ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕ੍ਯਾਦਿਕਮਾਹ | ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀ ਚਾਸੁਤਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕਾਲਾਮ੍ਲਂ ਰੋਚਨਂ ਲਘੁ||੭੮||

ਸ੦-ਮੂਲਕਸਰ੍ਸਪਸ਼ਾਕਾਨਿ ਕ੍ਵਥਿਤਾਸੁਤਾਨਿ ਕਾਲਜੀਰਕਰਾਜਿਕਾਚੂਰ੍ਣਭਾਵਿਤਾਨ੍ਯਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਸਾ ਟਕ੍ਕਵਿਸਯੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ| ਸਾ ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚਾਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯਾਸੁਤਂ ਕਾਲੇਨਾਮ੍ਲਂ-ਅਮ੍ਲੀਭੂਤਮ੍, ਨ ਤੁ ਸ੍ਵਯਮਾਮ੍ਲ੍ਯਮਾਪਾਦ੍ਯਮ੍| ਅਨੇਨੈਵ ਹੇਤੁਨਾ ਸੁਤਰਾਂ ਤਤ੍ਸਂਸ੍ਕਾਰਤਾਮਧਿਕਰੋਤੀਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਰੋਚਨਂ ਲਘੁ ਭਵਤਿ|

Adhikarana kA~jjikaguNAH (79-81) · Śloka 81

ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਭੇਦਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||੭੯|| ਸ਼ਸ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨੇ ਹਦ੍ਯਂ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਏਭਿਰੇਵ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ||੮੦|| ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣੇ| ਤੇ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਤੁਸੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਤੁਸੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਃ ਕਤੇ||੮੧||

ਸ੦-ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ, ਭੇਦਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| ਸ੍ਵਭਾਵਾਚ੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ-ਸ਼੍ਰਮਃ, ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੇਰੇਵੋਪਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਂ-ਕ੍ਲਮਃ, ਤੌ ਹਰਤਿ| ਤਥਾ, ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਚ| ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਚ ਜਯਤਿ| ਤਥਾ, ਆਸ੍ਥਾਪਨੇ-ਨਿਰੂਹੇ ਸ਼ਸ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਂ ਚ| ਹਨ੍ਤੇਃ "ਅਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਦਸ਼੍ਯਤੇ" ਇਤਿ ਡਃ| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ-ਤਣ੍ਡੁਲਕਣ੍ਡਨਾਦਿਕਤਮ੍| ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ ਤੁ ਵਿਤੁਸੈਃ ਸਤੁਸੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਕਤੇ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana go~ajAdimUtraguNAH (82-83) · Śloka 83

ਮਦ੍ਯਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਗੁਣਾਨਪ੍ਯਾਹ ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਜਾਵਿਮਹਿਸੀਗਜਾਸ਼੍ਵੋਸ੍ਟ੍ਰਖਰੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਲਵਣਾਨੁਰਸਂ ਕਟੁ||੮੨|| ਕਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਨਾਹਸ਼ੂਲਪਾਣ੍ਡੁਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਰੁਚਿਵਿਸਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਜਯੇਲ੍ਲਘੁ||੮੩||

ਸ੦-ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਜਾਦਿਭਵਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਲਵਣੋਨੁਰਸਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੋ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਕਮ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਲਘੁ ਚ| ਗੋਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਚ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਤਰਮਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੬)- "ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਰਂ ਛਾਗਂ ਪੂਰਣਾਤ੍ਕਰ੍ਣਸ਼ੂਲਜਿਤ੍| ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸਾਰੇ ਕਿਲਾਸੇ ਚ ਗਜਵਾਜਿਸਮੁਦ੍ਭਵਮ੍| ਹਨ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਮਪਸ੍ਮਾਰਂ ਕਮੀਨ੍ਮੇਹਂ ਚ ਰਾਸਭਮ੍| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮੇਤੇਸਾਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਸ਼ਕਤ੍|| ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਮਿਹਰਂ, ਰੋਚਨਾ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਾ ਪਾਮਾਹਰਾ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਮਾਨੁਸਂ ਤੁ ਵਿਸਾਪਹਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana dravaikadeshodAharaNam (5) · Śloka 5

ਤੋਯਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਤੈਲਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗੈਰ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਇਤਿ ਦ੍ਰਵੈਕਦੇਸ਼ੋਯਂ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮੁਦਾਹਤਃ||੮੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਅਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਤੋਯਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਗੈਃ ਕ੍ਰਮਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਦ੍ਰਵਾਣਾਮੇਕਦੇਸ਼ੋ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮਯਮੁਦਾਹਤਃ-ਉਕ੍ਤਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੫||