Adhikarana dravadravyavij~jAnIyAdhyAyaH pa~jcamaH (2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
अथातो द्रवद्रव्यविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana toyavargaH ga~ggAjalaguNAH (1-2) · Śloka 2
ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਾਨੀਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਦੇਸ਼ਃ| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਨ੍ਨਪਾਨਪ੍ਰਕਰਣੇਧ੍ਯਗੀਸ੍ਟ (ਸੂ.ਅ.੧੦) "ਅਨੁਪਾਨੇ ਤੁ ਸਲਿਲਮੇਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮ੍, ਸਰ੍ਵਰਸਯੋਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਜ੍ਜੀਵਨਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ"| ਤਥਾ, ਤਤ੍ਰੈਵਾਧ੍ਯੈਸ੍ਟ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੬)_"ਪਾਨੀਯਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾ ਵਿਸ਼੍ਵਮੇਵ ਚ ਤਨ੍ਮਯਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ, ਚਾਤ੍ਰੈਵਾਪ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪਿ ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨੀਤਮ੍ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੧੩)- "ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੁਦਕਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਸ੍ਤਮ੍ਭਨਕ੍ਲੇਦਨਾਨਾਮ੍" ਇਤਿ| ਬਹੁਗੁਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਸ੍ਯ ਜਲਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥ ਤੋਯਵਰ੍ਗਃ| ਜੀਵਨਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਹਦ੍ਯਂ ਹ੍ਲਾਦਿ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਬੋਧਨਮ੍| ਤਨ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਂ ਮਸ੍ਟਂ ਸ਼ੀਤਂ ਲਘ੍ਵਮਤੋਪਮਮ੍||੧|| ਗਙ੍ਗਾਮ੍ਬੁ ਨਭਸੋ ਭ੍ਰਸ੍ਟਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਤ੍ਵਰ੍ਕੇਨ੍ਦੁਮਾਰੁਤੈਃ| ਹਿਤਾਹਿਤਤ੍ਵੇ ਤਦ੍ਭੂਯੋ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਪੇਕ੍ਸਤੇ||੨||
प्राधान्याच्च पानीयस्य प्रागुपदेशः| तथा चाष्टाङ्गसङ्ग्रहेऽन्नपानप्रकरणेऽध्यगीष्ट (सू.अ.१०) "अनुपाने तु सलिलमेव श्रेष्ठम्, सर्वरसयोनित्वात्सर्वभूतसात्म्याज्जीवनादिगुणयोगाच्च"| तथा, तत्रैवाध्यैष्ट (सं.सू.अ.६)_"पानीयं प्राणिनां प्राणा विश्वमेव च तन्मयम्" इत्यादि| तथा, चात्रैवाप्यसङ्ग्रहेऽपि तदेव प्रागुपनीतम् (सं.सू.अ.१३)- "श्रेष्ठमुदकमाश्वासनस्तम्भनक्लेदनानाम्" इति| बहुगुणत्वाच्चान्तरिक्षस्य जलस्य प्रागुपन्यासो युक्त इत्याह अथ तोयवर्गः| जीवनं तर्पणं हृद्यं ह्लादि बुद्धिप्रबोधनम्| तन्वव्यक्तरसं मृष्टं शीतं लघ्वमृतोपमम्||१|| गङ्गाम्बु नभसो भ्रष्टं स्पृष्टं त्वर्केन्दुमारुतैः| हिताहितत्वे तद्भूयो देशकालावपेक्षते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ga~ggAjalalakShaNam (3) · Śloka 3
ਨਨ੍ਵਾਕਾਸ਼ਾਤ੍ਪਤਤ੍ ਲਕ੍ਸਣਮਨ੍ਤਰੇਣ ਗਾਙ੍ਗਮਿਦਮਿਤਿ ਨ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ ਯੇਨਾਭਿਵਸ੍ਟਮਮਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਰਾਜਤੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਅਕ੍ਲਿਨ੍ਨਮਵਿਵਰ੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਪੇਯਂ ਗਾਙ੍ਗਮ੍|੩|
नन्वाकाशात्पतत् लक्षणमन्तरेण गाङ्गमिदमिति न ज्ञायत इत्याह येनाभिवृष्टममलं शाल्यन्नं राजते स्थितम्| अक्लिन्नमविवर्णं च तत्पेयं गाङ्गम्|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmudrajalalakShaNam, sAmudrajalapAnaniShedhaH (3-4) · Śloka 4
| ਅਨ੍ਯਥਾ||੩|| ਸਾਮੁਦ੍ਰਂ, ਤਨ੍ਨ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਸਾਦਾਸ਼੍ਵਯੁਜਾਦ੍ਵਿਨਾ| |੪|
| अन्यथा||३|| सामुद्रं, तन्न पातव्यं मासादाश्वयुजाद्विना| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AntarikShaM jalaM peyam, tadabhAve bhaumam (4-5) · Śloka 5
| ਐਨ੍ਦ੍ਰਮਮ੍ਬੁ ਸੁਪਾਤ੍ਰਸ੍ਥਮਵਿਪਨ੍ਨਂ ਸਦਾ ਪਿਬੇਤ੍||੪|| ਤਦਭਾਵੇ ਚ ਭੂਮਿਸ੍ਠਮਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਾਨੁਕਾਰਿ ਯਤ੍| ਸ਼ੁਚਿਪਥ੍ਵਸਿਤਸ਼੍ਵੇਤੇ ਦੇਸ਼ੇਰ੍ਕਪਵਨਾਹਤਮ੍||੫||
| ऐन्द्रमम्बु सुपात्रस्थमविपन्नं सदा पिबेत्||४|| तदभावे च भूमिष्ठमान्तरिक्षानुकारि यत्| शुचिपृथ्वसितश्वेते देशेऽर्कपवनाहतम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAyogyaM jalam,AntarikShamapi pAne~ayogyam (6-8) · Śloka 8
ਇਦਾਨੀਂ ਯਾਦਸ਼ਂ ਜਲਂ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ ਨ ਪਿਬੇਤ੍ਪਙ੍ਕਸ਼ੈਵਾਲਤਣਪਰ੍ਣਾਵਿਲਾਸ੍ਤਤਮ੍| ਸੂਰ੍ਯੇਨ੍ਦੁਪਵਨਾਦਸ੍ਟਮਭਿਵਸ੍ਟਂ ਘਨਂ ਗੁਰੁ||੬|| ਫੇਨਿਲਂ ਜਨ੍ਤੁਮਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਦਨ੍ਤਗ੍ਰਾਹ੍ਯਤਿਸ਼ੈਤ੍ਯਤਃ| ਅਨਾਰ੍ਤਵਂ ਚ ਯਦ੍ਦਿਵ੍ਯਮਾਰ੍ਤਵਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਚ ਯਤ੍||੭|| ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਸਂਸ਼੍ਲੇਸਦੂਸਿਤਮ੍| |੮|
इदानीं यादृशं जलं न पेयम्, तद्दर्शयति न पिबेत्पङ्कशैवालतृणपर्णाविलास्तृतम्| सूर्येन्दुपवनादृष्टमभिवृष्टं घनं गुरु||६|| फेनिलं जन्तुमत्तप्तं दन्तग्राह्यतिशैत्यतः| अनार्तवं च यद्दिव्यमार्तवं प्रथमं च यत्||७|| लूतादितन्तुविण्मूत्रविषसंश्लेषदूषितम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadInirupaNam (8-9) · Śloka 9
ਇਦਾਨੀਂ ਨਦੀਰ੍ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ | ਪਸ਼੍ਚਿਮੋਦਧਿਗਾਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਹਾ ਯਾਸ਼੍ਚਾਮਲੋਦਕਾਃ||੮|| ਪਥ੍ਯਾਃ ਸਮਾਸਾਤ੍ਤਾ ਨਦ੍ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਾਸ੍ਤ੍ਵਤੋਨ੍ਯਥਾ| |੯|
इदानीं नदीर्निरूपयन्नाह | पश्चिमोदधिगाः शीघ्रवहा याश्चामलोदकाः||८|| पथ्याः समासात्ता नद्यो विपरीतास्त्वतोऽन्यथा| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadyaH pathyApathyAH himavanmalayanadIguNAH (9-10) · Śloka 10
| ਉਪਲਾਸ੍ਫਾਲਨਾਕ੍ਸੇਪਵਿਚ੍ਛੇਦੈਃ ਖੇਦਿਤੋਦਕਾਃ||੯|| ਹਿਮਵਨ੍ਮਲਯੋਦ੍ਭੂਤਾਃ ਪਥ੍ਯਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਚ ਸ੍ਥਿਰਾਃ| ਕਮਿਸ਼੍ਲੀਪਦਹਤ੍ਕਣ੍ਠਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਰ੍ਵਤੇ||੧੦||
| उपलास्फालनाक्षेपविच्छेदैः खेदितोदकाः||९|| हिमवन्मलयोद्भूताः पथ्यास्ता एव च स्थिराः| कृमिश्लीपदहृत्कण्ठशिरोरोगान् प्रकुर्वते||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avantinadiguNAH mahendraparvatanadIguNAH sahrAvindyanadIguNAH pAriyAtranadIguNAH samudrodakaguNAH (11-12) · Śloka 12
ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਪਰਾਨ੍ਤੋਤ੍ਥਾ ਦੁਰ੍ਨਾਮਾਨਿ, ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਜਾਃ| ਉਦਰਸ਼੍ਲੀਪਦਾਤਙ੍ਕਾਨ੍, ਸਹ੍ਯਵਿਨ੍ਧ੍ਯੋਦ੍ਭਵਾ: ਪੁਨਃ||੧੧|| ਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ਿਰੋਰੋਗਾਨ੍, ਦੋਸਘ੍ਨ੍ਯਃ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰਜਾਃ| ਬਲ ਪੌਰੁਸਕਾਰਿਣ੍ਯਃ, ਸਾਗਰਾਮ੍ਭਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍||੧੨||
प्राच्यावन्त्यपरान्तोत्था दुर्नामानि, महेन्द्रजाः| उदरश्लीपदातङ्कान्, सह्यविन्ध्योद्भवा: पुनः||११|| कुष्ठपाण्डुशिरोरोगान्, दोषघ्न्यः पारियात्रजाः| बल पौरुषकारिण्यः, सागराम्भस्त्रिदोषकृत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUpataDAgAdiguNAH (13) · Śloka 13
ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਕੂਪਤਡਾਗਾਦੀਨ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨੂਪਸ਼ੈਲਤਃ| |੧੩|
विद्यात्कूपतडागादीन् जाङ्गलानूपशैलतः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keShA~jcijjalapAnaniShedhaH (13-14) · Śloka 14
ਇਦਾਨੀਂ ਕੇਸਾਞ੍ਚਿਜ੍ਜਲਪਾਨਨਿਸੇਧਮਾਹ | ਨਾਮ੍ਬੁ ਪੇਯਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਗੁਲ੍ਮਿਭਿਃ||੧੩|| ਪਾਣ੍ਡੂਦਰਾਤਿਸਾਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਸਸ਼ੋਥਿਭਿਃ| ਤੇ ਸ਼ਰਨ੍ਨਿਦਾਘਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥੋਪਿ ਚਾਲ੍ਪਸ਼ਃ||੧੪||
इदानीं केषाञ्चिज्जलपाननिषेधमाह | नाम्बु पेयमशक्त्या वा स्वल्पमल्पाग्निगुल्मिभिः||१३|| पाण्डूदरातिसारार्शोग्रहणीशोषशोथिभिः| ऋते शरन्निदाघाभ्यां पिबेत्स्वस्थोऽपि चाल्पशः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Bojane~ambupAnaprakAraH (15) · Śloka 15
ਸਮਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਾ ਭੁਕ੍ਤਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤਪ੍ਰਥਮਾਮ੍ਬੁਪਾਃ| |੧੫|
समस्थूलकृशा भुक्तमध्यान्तप्रथमाम्बुपाः| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAmbuguNAH (15-16) · Śloka 16
| ਸ਼ੀਤਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਗ੍ਲਾਨਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਾਨ੍||੧੫|| ਤਸ੍ਣੋਸ੍ਣਦਾਹਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਵਿਸਾਣ੍ਯਮ੍ਬੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| |੧੬|
| शीतं मदात्ययग्लानिमूर्च्छाच्छर्दिश्रमभ्रमान्||१५|| तृष्णोष्णदाहपित्तास्रविषाण्यम्बु नियच्छति| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAmbuguNAH (16-17) · Śloka 17
ਅਧੁਨੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਗੁਣਾਨਾਹ | ਦੀਪਨਂ ਪਾਚਨਂ ਕਣ੍ਠ੍ਯਂ ਲਘੂਸ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੬|| ਹਿਧ੍ਮਾਧ੍ਮਾਨਾਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਦ੍ਯਃਸ਼ੁਦ੍ਧਿਨਵਜ੍ਵਰੇ| ਕਾਸਾਮਪੀਨਸਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਕ੍ਸੁ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੭||
अधुनोष्णाम्बुगुणानाह | दीपनं पाचनं कण्ठ्यं लघूष्णं बस्तिशोधनम्||१६|| हिध्माध्मानानिलश्लेष्मसद्यःशुद्धिनवज्वरे| कासामपीनसश्वासपार्श्वरुक्षु च शस्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kvathitashItalAmbuguNAH vyuShitakvathitashItalambuguNAH (18) · Śloka 18
ਅਧੁਨਾ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਂ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ ਅਨਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਲਘੁ ਚ ਤੋਯਂ ਕ੍ਵਥਿਤਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਯੁਕ੍ਤੇ ਹਿਤਂ ਦੋਸੇ, ਵ੍ਯੁਸਿਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਤ੍||੧੮||
अधुना क्वथितशीतलं निर्दिदिक्षुराह अनभिष्यन्दि लघु च तोयं क्वथितशीतलम्| पित्तयुक्ते हितं दोषे, व्युषितं तत्त्रिदोषकृत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nArikelodakaguNAH (19) · Śloka 19
ਨਾਰਿਕੇਲੋਦਕਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਵਸ੍ਯਂ ਹਿਮਂ ਲਘੁ| ਤਸ੍ਣਾਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੯||
नारिकेलोदकं स्निग्धं स्वादु वृष्यं हिमं लघु| तृष्णापित्तानिलहरं दीपनं बस्तिशोधनम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divyanAdeyayorvarAvaratve (20-1) · Śloka 1
ਇਦਾਨੀਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਗ੍ਰ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦਿਵ੍ਯਨਾਦੇਯੇ ਪਰਂ ਤੋਯੇ ਵਰਾਵਰੇ| |੨੦| ਇਤਿ ਤੋਯਵਰ੍ਗਃ||੧||
इदानीं युक्त्याऽग्र्यसङ्ग्रहं निर्दिशति वर्षासु दिव्यनादेये परं तोये वरावरे| |२०| इति तोयवर्गः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIravargaH sAmAnyakShIraguNAH (20-21) · Śloka 21
ਪਰਿਸ਼ੇਸੇਭ੍ਯੋ ਵਰ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਜਨੋਪਯੋਗਿਤਯੋਪਕਾਰਿਤ੍ਵੇਨਾਜਨ੍ਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਃ ਸਜ੍ਞਾਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਸ ਇਵ ਜੀਵਨਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ ਤੋਯਵਰ੍ਗਾਦਨੁ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ ਪ੍ਰਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਦਧ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਮੂਲਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਤਥਾ, ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ ਚਾਗ੍ਰੇਸਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ. ਅ. ੧੩)- "ਕ੍ਸੀਰਂ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਘਤਾਭ੍ਯਾਸੋ ਰਸਾਯਨਾਨਾਮ੍| " ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਥ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ| | ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੋਜਸ੍ਯਂ ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਮ੍||੨੦|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਯਃ|੨੧|
परिशेषेभ्यो वर्गेभ्यः प्राज्यजनोपयोगितयोपकारित्वेनाजन्मसात्म्येन प्राधान्यात् पयः सज्ञासामान्यात् पयस इव जीवनादिगुणयोगाच्च तोयवर्गादनु क्षीरवर्गः प्रक्रम्यते| तत्रापि दध्यादीनां मूलकारणत्वात् क्षीरस्य प्रागुपादानम्| तथा, जीवनीयानां रसायनानां चाग्रेसरत्वात्| तथा चाष्टाङ्गसङ्ग्रहे (सू. अ. १३)- "क्षीरं जीवनीयानाम्| क्षीरघृताभ्यासो रसायनानाम्| " इत्यादि| अथ क्षीरवर्गः| | स्वादुपाकरसं स्निग्धमोजस्यं धातुवर्धनम्||२०|| वातपित्तहरं वृष्यं श्लेष्मलं गुरु शीतलम्| प्रायः पयः|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gokShIraguNAH (21-23) · Śloka 23
| ਅਤ੍ਰ ਗਵ੍ਯਂ ਤੁ ਜੀਵਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੨੧|| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਹਿਤਂ ਮੇਧ੍ਯਂ ਬਲ੍ਯਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਰਂ ਸਰਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਭ੍ਰਮਮਦਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਤਟ੍ਕ੍ਸੁਧਃ||੨੨|| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| |੨੩|
| अत्र गव्यं तु जीवनीयं रसायनम्||२१|| क्षतक्षीणहितं मेध्यं बल्यं स्तन्यकरं सरम्| श्रमभ्रममदालक्ष्मीश्वासकासातितृट्क्षुधः||२२|| जीर्णज्वरं मूत्रकृच्छ्रं रक्तपित्तं च नाशयेत्| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAhiShakShIraguNAH (23) · Śloka 23
| ਹਿਤਮਤ੍ਯਗ੍ਨ੍ਯਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਗਰੀਯੋ ਮਾਹਿਸਂ ਹਿਮਮ੍||੨੩||
| हितमत्यग्न्यनिद्रेभ्यो गरीयो माहिषं हिमम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjakShIraguNAH (24) · Śloka 24
ਅਲ੍ਪਾਮ੍ਬੁਪਾਨਵ੍ਯਾਯਾਮਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਸ਼ਨੈਰ੍ਲਘੁ| ਆਜਂ ਸ਼ੋਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਜਿਤ੍||੨੪||
अल्पाम्बुपानव्यायामकटुतिक्ताशनैर्लघु| आजं शोषज्वरश्वासरक्तपित्तातिसारजित्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShTrakakShIraguNAH (25) · Śloka 25
ਈਸਦ੍ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਲਵਣਮੌਸ੍ਟ੍ਰਕਂ ਦੀਪਨਂ ਲਘੁ| ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਵਾਤਕਫਾਨਾਹਕਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੨੫||
ईषद्रूक्षोष्णलवणमौष्ट्रकं दीपनं लघु| शस्तं वातकफानाहकृमिशोफोदरार्शसाम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnuShakShIraguNAH (26) · Śloka 26
ਮਾਨੁਸਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸਗਭਿਘਾਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਤ੍| ਤਰ੍ਪਣਾਸ਼੍ਚੋਤਨੈਰ੍ਨਸ੍ਯੈਃ|੨੬|
मानुषं वातपित्तासृगभिघाताक्षिरोगजित्| तर्पणाश्चोतनैर्नस्यैः|२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikakShIraguNAH (26-27) · Śloka 27
| ਅਹਦ੍ਯਂ ਤੂਸ੍ਣਮਾਵਿਕਮ੍||੨੬|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਹਿਧ੍ਮਾਸ਼੍ਵਾਸਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦਮ੍| |੨੭|
| अहृद्यं तूष्णमाविकम्||२६|| वातव्याधिहरं हिध्माश्वासपित्तकफप्रदम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hastinIkShIraguNAH (27) · Śloka 27
| ਹਸ੍ਤਿਨ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਤ੍|੨੭|
| हस्तिन्याः स्थैर्यकृत्|२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaDavAdikShIraguNAH (27-28) · Śloka 28
ਬਾਢਮੁਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵੈਕਸ਼ਫਂ ਲਘੁ||੨੭|| ਸ਼ਾਖਾਵਾਤਹਰਂ ਸਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਜਡਤਾਕਰਮ੍| |੨੮|
बाढमुष्णं त्वैकशफं लघु||२७|| शाखावातहरं साम्ललवणं जडताकरम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvakShIraguNAH pakvakShIraguNAH (28) · Śloka 28
| ਪਯੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਗੁਰ੍ਵਾਮਂ, ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ਼ਤਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੨੮||
| पयोऽभिष्यन्दि गुर्वामं, युक्त्या शृतमतोऽन्यथा||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipakvakShIraguNAH dhAroShNakShIraguNAH (29) · Śloka 29
ਭਵੇਦ੍ਗਰੀਯੋਤਿਸ਼ਤਂ, ਧਾਰੋਸ੍ਣਮਮਤੋਪਮਮ੍| |੨੯|
भवेद्गरीयोऽतिशृतं, धारोष्णममृतोपमम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dadhiguNAH,dadhiBojananiyamAH (29-33) · Śloka 33
| ਅਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗੁਰੂਸ੍ਣਂ ਦਧਿ ਵਾਤਜਿਤ੍||੨੯|| ਮੇਦਃਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਾਗ੍ਨਿਸ਼ੋਫਕਤ੍| ਰੋਚਿਸ੍ਣੁ ਸ਼ਸ੍ਤਮਰੁਚੌ ਸ਼ੀਤਕੇ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰੇ||੩੦|| ਪੀਨਸੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਚ, ਰੂਕ੍ਸਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣੀਗਦੇ| ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਨੈਵੋਸ੍ਣਂ ਵਸਨ੍ਤੋਸ੍ਣਸ਼ਰਤ੍ਸੁ ਨ||੩੧|| ਨਾਮੁਦ੍ਗਸੂਪਂ ਨਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਨ੍ਨਾਘਤਸਿਤੋਪਲਮ੍| ਨ ਚਾਨਾਮਲਕਂ ਨਾਪਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨੋ ਮਨ੍ਦਮਨ੍ਯਥਾ||੩੨|| ਜ੍ਵਰਾਸਕ੍ ਪਿਤ੍ਤਵੀਸਰ੍ਪਕੁਸ੍ਠਪਾਣ੍ਡੁਭ੍ਰਮਪ੍ਰਦਮ੍| |੩੩|
| अम्लपाकरसं ग्राहि गुरूष्णं दधि वातजित्||२९|| मेदःशुक्रबलश्लेष्मपित्तरक्ताग्निशोफकृत्| रोचिष्णु शस्तमरुचौ शीतके विषमज्वरे||३०|| पीनसे मूत्रकृच्छ्रे च, रूक्षं तु ग्रहणीगदे| नैवाद्यान्निशि नैवोष्णं वसन्तोष्णशरत्सु न||३१|| नामुद्गसूपं नाक्षौद्रं तन्नाघृतसितोपलम्| न चानामलकं नापि नित्यं नो मन्दमन्यथा||३२|| ज्वरासृक् पित्तवीसर्पकुष्ठपाण्डुभ्रमप्रदम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraguNAH (33-34) · Śloka 34
| ਤਕ੍ਰਂ ਲਘੁ ਕਸਾਯਾਮ੍ਲਂ ਦੀਪਨਂ ਕਫਵਾਤਜਿਤ੍||੩੩|| ਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹਾਰੁਚੀਃ| ਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮਘਤਵ੍ਯਾਪਦ੍ਗਰਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍||੩੪||
| तक्रं लघु कषायाम्लं दीपनं कफवातजित्||३३|| शोफोदरार्शोग्रहणीदोषमूत्रग्रहारुचीः| प्लीहगुल्मघृतव्यापद्गरपाण्ड्वामयान् जयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mastuguNAH (35) · Śloka 35
ਤਦ੍ਵਨ੍ਮਸ੍ਤੁ ਸਰਂ ਸ੍ਰੋਤਃਸ਼ੋਧਿ ਵਿਸ੍ਠਮ੍ਭਜਿਲ੍ਲਘੁ| |੩੫|
तद्वन्मस्तु सरं स्रोतःशोधि विष्ठम्भजिल्लघु| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navanItaguNAH (35-36) · Śloka 36
| ਨਵਨੀਤਂ ਨਵਂ ਵਸ੍ਯਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਰ੍ਣਬਲਾਗ੍ਨਿਕਤ੍||੩੫|| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਸਕ੍ਕ੍ਸਯਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਦਿਤਕਾਸਜਿਤ੍| |੩੬|
| नवनीतं नवं वृष्यं शीतं वर्णबलाग्निकृत्||३५|| सङ्ग्राहि वातपित्तासृक्क्षयार्शोर्दितकासजित्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIrodBavanavanItaguNAH (36) · Śloka 36
| ਕ੍ਸੀਰੋਦ੍ਭਵਂ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਕ੍ਸਿਰੋਗਜਿਤ੍||੩੬||
| क्षीरोद्भवं तु सङ्ग्राहि रक्तपित्ताक्षिरोगजित्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutaguNAH (37-39) · Śloka 39
ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਧੀਸ੍ਮਤਿਮੇਧਾਗ੍ਨਿਬਲਾਯੁਃਸ਼ੁਕ੍ਰਚਕ੍ਸੁਸਾਮ੍| ਬਾਲਵਦ੍ਧਪ੍ਰਜਾਕਾਨ੍ਤਿਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਸ੍ਵਰਾਰ੍ਥਿਨਾਮ੍||੩੭|| ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਪਰੀਸਰ੍ਪਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਗ੍ਲਪਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਸੋਨ੍ਮਾਦਸ਼ੋਸਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੩੮|| ਸ੍ਨੇਹਾਨਾਮੁਤ੍ਤਮਂ ਸ਼ੀਤਂ ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪਰਮ੍| ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਂ ਵਿਧਿਭਿਰ੍ਘਤਂ ਕਰ੍ਮਸਹਸ੍ਰਕਤ੍||੩੯||
शस्तं धीस्मृतिमेधाग्निबलायुःशुक्रचक्षुषाम्| बालवृद्धप्रजाकान्तिसौकुमार्यस्वरार्थिनाम्||३७|| क्षतक्षीणपरीसर्पशस्त्राग्निग्लपितात्मनाम्| वातपित्तविषोन्मादशोषालक्ष्मीज्वरापहम्||३८|| स्नेहानामुत्तमं शीतं वयसः स्थापनं परम्| सहस्रवीर्यं विधिभिर्घृतं कर्मसहस्रकृत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaghRutaguNAH (40) · Śloka 40
ਮਦਾਪਸ੍ਮਾਰਮੂਰ੍ਛਾਯਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਯੋਨਿਜਾਨ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਜਯਤਿ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣਮ੍||੪੦||
मदापस्मारमूर्छायशिरःकर्णाक्षियोनिजान्| पुराणं जयति व्याधीन् व्रणशोधनरोपणम्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kilATAdiguNAH (41) · Śloka 41
ਬਲ੍ਯਾਃ ਕਿਲਾਟਪੀਯੂਸਕੂਰ੍ਚਿਕਾਮੋਰਣਾਦਯਃ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਨਿਦ੍ਰਾਕਫਕਰਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਗੁਰੁਦੋਸਲਾਃ||੪੧||
बल्याः किलाटपीयूषकूर्चिकामोरणादयः| शुक्रनिद्राकफकरा विष्टम्भिगुरुदोषलाः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShIraghRutayoHshreShThatvaninditatve (42-2) · Śloka 2
ਗਵ੍ਯੇ ਕ੍ਸੀਰਘਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ ਨਿਨ੍ਦਿਤੇ ਚਾਵਿਸਮ੍ਭਵੇ| |੪੨| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਃ||੨||
गव्ये क्षीरघृते श्रेष्ठे निन्दिते चाविसम्भवे| |४२| इति क्षीरवर्गः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ikShuvargaH ikShurasaguNAH (42-43) · Śloka 43
ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਮਿਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗ ਆਰਮ੍ਭ੍ਯਤੇ, ਗੁਣਕ੍ਰਿਯਾਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ, ਹਿ-ਇਕ੍ਸੁਰਪਿ ਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਸਰਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਂਹਣਾਦਿਗੁਣਕਰ੍ਮਾ ਅਥੇਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ| | ਇਕ੍ਸੋਃ ਸਰੋ ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਬਂਹਣਃ ਕਫਮੂਤ੍ਰਕਤ੍||੪੨|| ਵਸ੍ਯਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਃ ਸ੍ਵਾਦੁਪਾਕਰਸੋ ਰਸਃ| ਸੋਗ੍ਰੇ ਸਲਵਣੋ, ਦਨ੍ਤਪੀਡਿਤਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸਮਃ||੪੩||
क्षीरवर्गादनन्तरमिक्षुवर्ग आरम्भ्यते, गुणक्रियातुल्यत्वात्| तथा, हि-इक्षुरपि क्षीरवत्सरगुरुस्निग्धबृंहणादिगुणकर्मा अथेक्षुवर्गः| | इक्षोः सरो गुरुः स्निग्धो बृंहणः कफमूत्रकृत्||४२|| वृष्यः शीतोऽस्रपित्तघ्नः स्वादुपाकरसो रसः| सोऽग्रे सलवणो, दन्तपीडितः शर्करासमः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yAntrikekShurasaguNAH (44-45) · Śloka 45
ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਗੁਣ ਏਵੇਤ੍ਯਾਹ ਮੂਲਾਗ੍ਰਜਨ੍ਤੁਜਗ੍ਧਾਦਿਪੀਡਨਾਨ੍ਮਲਸਙ੍ਕਰਾਤ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਾਲਂ ਵਿਧਤ੍ਯਾ ਚ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਿਕਃ||੪੪|| ਵਿਦਾਹੀ ਗੁਰੁਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੀ ਤੇਨਾਸੌ| |੪੫|
यान्त्रिकस्त्वन्यगुण एवेत्याह मूलाग्रजन्तुजग्धादिपीडनान्मलसङ्करात्| किञ्चित्कालं विधृत्या च विकृतिं याति यान्त्रिकः||४४|| विदाही गुरुविष्टम्भी तेनासौ| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pauNDrikekShuguNAH vAMshikekShuguNAH (45) · Śloka 45
ਤਤ੍ਰ ਪੌਣ੍ਡ੍ਰਕਃ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਪ੍ਰਸਾਦਮਾਧੁਰ੍ਯੈਰ੍ਵਰਸ੍ਤਮਨੁ ਵਾਂਸ਼ਿਕਃ||੪੫||
तत्र पौण्ड्रकः| शैत्यप्रसादमाधुर्यैर्वरस्तमनु वांशिकः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shataparvakAdInAM guNAH (46) · Śloka 46
ਸ਼ਤਪਰ੍ਵਕਕਾਨ੍ਤਾਰਨੈਪਾਲਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤਤਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਸਕ੍ਸਾਰਾਃ ਸਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸੋਸ੍ਣਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਾਹਿਨਃ||੪੬||
शतपर्वककान्तारनैपालाद्यास्ततः क्रमात्| सक्षाराः सकषायाश्च सोष्णाः किञ्चिद्विदाहिनः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phANitaguNAH (47) · Śloka 47
ਫਾਣਿਤਂ ਗੁਰ੍ਵਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ ਚਯਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ਼ੋਧਨਮ੍| |੪੭|
फाणितं गुर्वभिष्यन्दि चयकृन्मूत्रशोधनम्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhautaguDaguNAH adhautaguDaguNAH (47-48) · Śloka 48
ਨਾਤਿਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਰੋ ਧੌਤਃ ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਗੁਡਃ||੪੭|| ਪ੍ਰਭੂਤਕਮਿਮਜ੍ਜਾਸਡ੍ਮੇਦੋਮਾਂਸਕਫੋਪਰਃ| |੪੮|
नातिश्लेष्मकरो धौतः सृष्टमूत्रशकृद्गुडः||४७|| प्रभूतकृमिमज्जासृड्मेदोमांसकफोऽपरः| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana purANaguDaguNAH navaguDaguNAH (48) · Śloka 48
| ਹਦ੍ਯਃ ਪੁਰਾਣਃ ਪਥ੍ਯਸ਼੍ਚ, ਨਵਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਸਾਦਕਤ੍||੪੮||
| हृद्यः पुराणः पथ्यश्च, नवः श्लेष्माग्निसादकृत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyaNDikAdiguNAH (49) · Śloka 49
ਵਸ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਹਿਤਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਾਃ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਖਣ੍ਡਸਿਤਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਗੁਣਵਤ੍ਤਮਾਃ||੪੯||
वृष्याः क्षीणक्षतहिता रक्तपित्तानिलापहाः| मत्स्यण्डिकाखण्डसिताः क्रमेण गुणवत्तमाः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAsasharkarAguNAH (50) · Śloka 50
ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰਾ ਕਸਾਯਾ ਯਾਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| |੫੦|
तद्गुणा तिक्तमधुरा कषाया यासशर्करा| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasharkarAguNAH (50) · Śloka 50
| ਦਾਹਤਟ੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੫੦||
| दाहतृट्च्छर्दिमूर्च्छासृक्पित्तघ्न्यः सर्वशर्कराः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharkarAPANitayorvarAvaratve (51) · Śloka 51
ਅਧੁਨਾ ਵਰਾਵਰਤ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਧਾਰਯਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰੇਕ੍ਸੁਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਫਾਣਿਤਂ ਚ ਵਰਾਵਰੇ| |੫੧|
अधुना वरावरत्वं निर्धारयति शर्करेक्षुविकाराणां फाणितं च वरावरे| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhuguNAH madhusharkarAguNAH (51-53) · Śloka 53
ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੋਨਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਮਧੁਨੋਪਿ ਗੁਣਾਨਾਹ | ਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਛੇਦਿ ਤਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਸਹਿਧ੍ਮਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਨੁਤ੍||੫੧|| ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਕਮਿਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਤਿਸਾਰਜਿਤ੍| ਵ੍ਰਣਸ਼ੋਧਨਸਨ੍ਧਾਨਰੋਪਣਂ ਵਾਤਲਂ ਮਧੁ||੫੨|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਮਧੁਰਂ, ਤਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| |੫੩|
शर्करायोनिप्रसङ्गेन मधुनोऽपि गुणानाह | चक्षुष्यं छेदि तृट्श्लेष्मविषहिध्मास्रपित्तनुत्||५१|| मेहकुष्ठकृमिच्छर्दिश्वासकासातिसारजित्| व्रणशोधनसन्धानरोपणं वातलं मधु||५२|| रूक्षं कषायमधुरं, तत्तुल्या मधुशर्करा| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNamadhuguNAH (53) · Śloka 53
| ਉਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਾਰ੍ਤੁਮੁਸ੍ਣੇ ਚ ਯੁਕ੍ਤਂ ਚੋਸ੍ਣੈਰ੍ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਤਤ੍||੫੩||
| उष्णमुष्णार्तुमुष्णे च युक्तं चोष्णैर्निहन्ति तत्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNamadhuna upayogaH (54-3) · Śloka 3
ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇ ਨਿਰੂਹੇ ਚ ਮਧੂਸ੍ਣਂ ਨ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ| ਅਲਬ੍ਧਪਾਕਮਾਸ਼੍ਵੇਵ ਤਯੋਰ੍ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੫੪|| ਇਤੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗਃ||੩||
प्रच्छर्दने निरूहे च मधूष्णं न निवार्यते| अलब्धपाकमाश्वेव तयोर्यस्मान्निवर्तते||५४|| इतीक्षुवर्गः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tailavargaH tailaguNAH tailasya bRuMhaNAdikaratvam (55-56) · Śloka 56
ਸਰ੍ਪਿਸੋਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨੇਹਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਵਰ੍ਗੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਗੁਡਸ੍ਯ ਸਮਾਨਰਸਵੀਰ੍ਯਵਿਪਾਕਕਰ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਚਾਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਭਕ੍ਸ੍ਯਭੋਜ੍ਯੇਸ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਤੈਲੇਭ੍ਯਃ ਸੁਤਰਾਂ ਭੋਜਨੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵਾਦੀਕ੍ਸੁਵਰ੍ਗੋਨ੍ਤਰਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਭੂਰਿਭੋਜਨੋਪਯੋਗਿਤਯਾ ਚ ਮਦ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਕ੍ ਤੈਲਵਰ੍ਗੋ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ| ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਯੋਨਿਵਤ੍ਤਤ੍ਰ ਮੁਖ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਚ| ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਦਚਕ੍ਸੁਸ੍ਯਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੋਸ੍ਣਂ ਕਫਕਨ੍ਨ ਚ||੫੫|| ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਬਂਹਣਾਯਾਲਂ ਸ੍ਥੂਲਾਨਾਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯ ਚ| ਬਦ੍ਧਵਿਟ੍ਕਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਤ੍ਸਰ੍ਵਰੋਗਜਿਤ੍||੫੬||
सर्पिषोऽनन्तरं स्नेहसामान्यात्तैलवर्गे वक्तव्ये गुडस्य समानरसवीर्यविपाककर्मत्वात् प्रायेण चाहारद्रव्येषु भक्ष्यभोज्येष्वस्यैव तैलेभ्यः सुतरां भोजनोपयोगित्वादीक्षुवर्गोऽन्तरा निर्दिष्टः| भूरिभोजनोपयोगितया च मद्यात्प्राक् तैलवर्गो वक्तव्य इत्याह अथ तैलवर्गः| तैलं स्वयोनिवत्तत्र मुख्यं तीक्ष्णं व्यवायि च| त्वग्दोषकृदचक्षुष्यं सूक्ष्मोष्णं कफकृन्न च||५५|| कृशानां बृंहणायालं स्थूलानां कर्शनाय च| बद्धविट्कं कृमिघ्नं च संस्कारात्सर्वरोगजित्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana eraNDatailaguNAH raktairaNDatailaguNAH (57-58) · Śloka 58
ਸਤ੍ਤਿਕ੍ਤੋਸਣਮੈਰਣ੍ਡਂ ਤੈਲਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਸਰਂ ਗੁਰੁ| ਵਰ੍ਧ੍ਮਗੁਲ੍ਮਾਨਿਲਕਫਾਨੁਦਰਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍||੫੭|| ਰੁਕ੍ਸ਼ੋਫੌ ਚ ਕਟੀਗੁਹ੍ਯਕੋਸ੍ਠਪਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯੌ ਜਯੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ, ਰਕ੍ਤੈਰਣ੍ਡੋਦ੍ਭਵਂ ਤ੍ਵਤਿ||੫੮||
सत्तिक्तोषणमैरण्डं तैलं स्वादु सरं गुरु| वर्ध्मगुल्मानिलकफानुदरं विषमज्वरम्||५७|| रुक्शोफौ च कटीगुह्यकोष्ठपृष्ठाश्रयौ जयेत्| तीक्ष्णोष्णं पिच्छिलं विस्रं, रक्तैरण्डोद्भवं त्वति||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArShApatailaguNAH (59) · Śloka 59
ਕਟੂਸ੍ਣਂ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਫਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਲਘੁ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕਤ੍ ਕੋਠਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ੋਵ੍ਰਣਜਨ੍ਤੁਜਿਤ੍||੫੯||
कटूष्णं सार्षपं तीक्ष्णं कफशुक्रानिलापहम्| लघु पित्तास्रकृत् कोठकुष्ठार्शोव्रणजन्तुजित्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShatailaguNAH (60) · Śloka 60
ਆਕ੍ਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਿਮਂ ਕੇਸ਼੍ਯਂ ਗੁਰੁ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| |੬੦|
आक्षं स्वादु हिमं केश्यं गुरु पित्तानिलापहम्| |६०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nimbodBavatailaguNAH (60) · Śloka 60
| ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਨਿਮ੍ਬਜਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਮਿਕੁਸ੍ਠਕਫਪ੍ਰਣੁਤ੍||੬੦||
| नात्युष्णं निम्बजं तिक्तं कृमिकुष्ठकफप्रणुत्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana umAkusumBajatailaguNAH (61) · Śloka 61
ਉਮਾਕੁਸੁਮ੍ਭਜਂ ਚੋਸ੍ਣਂ ਤ੍ਵਗ੍ਦੋਸਕਫਪਿਤ੍ਤਕਤ੍| |੬੧|
उमाकुसुम्भजं चोष्णं त्वग्दोषकफपित्तकृत्| |६१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasAmajjamedoguNAH (61-4) · Śloka 4
ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਿਦਮਪ੍ਯਾਹ | ਵਸਾ ਮਜ੍ਜਾ ਚ ਵਾਤਘ੍ਨੌ ਬਲਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਦੌ||੬੧|| ਮਾਂਸਾਨੁਗਸ੍ਵਰੂਪੌ ਚ, ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੇਦੋਪਿ ਤਾਵਿਵ| |੬੨| ਇਤਿ ਤੈਲਵਰ੍ਗਃ||੪||
स्नेहप्रसङ्गादिदमप्याह | वसा मज्जा च वातघ्नौ बलपित्तकफप्रदौ||६१|| मांसानुगस्वरूपौ च, विद्यान्मेदोऽपि ताविव| |६२| इति तैलवर्गः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyavargaH sAmAnyamadyaguNAH (62-65) · Śloka 65
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਗੁਣਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ਤੈਲਵਰ੍ਗਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗ ਆਰਭ੍ਯਤੇਅਥ ਮਦ੍ਯਵਰ੍ਗਃ| | ਦੀਪਨਂ ਰੋਚਨਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਤੁਸ੍ਟਿਪੁਸ੍ਟਿਦਮ੍||੬੨|| ਸਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਮਮ੍ਲਪਾਕਰਸਂ ਸਰਮ੍| ਸਕਸਾਯਂ ਸ੍ਵਰਾਰੋਗ੍ਯਪ੍ਰਤਿਭਾਵਰ੍ਣਕਲ੍ਲਘੁ||੬੩|| ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਤਿਨਿਦ੍ਰੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਹਿਤਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੬੪|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਵਿਸਵਦਨ੍ਯਥਾ| |੬੫|
तीक्ष्णोष्णसूक्ष्मादिगुणसामान्यात्तैलवर्गादनन्तरं मद्यवर्ग आरभ्यतेअथ मद्यवर्गः| | दीपनं रोचनं मद्यं तीक्ष्णोष्णं तुष्टिपुष्टिदम्||६२|| सस्वादुतिक्तकटुकमम्लपाकरसं सरम्| सकषायं स्वरारोग्यप्रतिभावर्णकृल्लघु||६३|| नष्टनिद्राऽतिनिद्रेभ्यो हितं पित्तास्रदूषणम्| कृशस्थूलहितं रूक्षं सूक्ष्मं स्रोतोविशोधनम्||६४|| वातश्लेष्महरं युक्त्या पीतं विषवदन्यथा| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navajIrNamadyaguNAH (65) · Śloka 65
| ਗੁਰੁ ਤਦ੍ਦੋਸਜਨਨਂ ਨਵਂ, ਜੀਰ੍ਣਮਤੋਨ੍ਯਥਾ||੬੫||
| गुरु तद्दोषजननं नवं, जीर्णमतोऽन्यथा||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNopacAreNa madyapAnaniShedhaH (66) · Śloka 66
ਪੇਯਂ ਨੋਸ੍ਣੋਪਚਾਰੇਣ ਨ ਵਿਰਿਕ੍ਤਕ੍ਸੁਧਾਤੁਰੈਃ| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਵਲ੍ਪਸਮ੍ਭਾਰਂ ਕਲੁਸਂ ਨ ਚ||੬੬||
पेयं नोष्णोपचारेण न विरिक्तक्षुधातुरैः| नात्यर्थतीक्ष्णमृद्वल्पसम्भारं कलुषं न च||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surAguNAH (67) · Śloka 67
ਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਸ਼ੋਸਹਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨੀ ਗੁਰੁਃ| ਸੁਰਾਨਿਲਘ੍ਨੀ ਮੇਦੋਸਕ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਮੂਤ੍ਰਕਫਾਵਹਾ||੬੭||
गुल्मोदरार्शोग्रहणीशोषहृत् स्नेहनी गुरुः| सुराऽनिलघ्नी मेदोऽसृक्स्तन्यमूत्रकफावहा||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAruNIguNAH,baiBItakIguNAH (68) · Śloka 68
ਤਦ੍ਗੁਣਾ ਵਾਰੁਣੀ ਹਦ੍ਯਾ ਲਘੁਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਚ| ਸ਼ੂਲਕਾਸਵਮਿਸ਼੍ਵਾਸਵਿਬਨ੍ਧਾਧ੍ਮਾਨਪੀਨਸਾਨ੍||੬੮||
तद्गुणा वारुणी हृद्या लघुस्तीक्ष्णा निहन्ति च| शूलकासवमिश्वासविबन्धाध्मानपीनसान्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana baiBItakIguNAH yavasurAguNAH (69-70) · Śloka 70
ਨਾਤਿਤੀਵ੍ਰਮਦਾ ਲਘ੍ਵੀ ਪਥ੍ਯਾ ਬੈਭੀਤਕੀ ਸੁਰਾ| ਵ੍ਰਣੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇ ਕੁਸ੍ਠੇ ਨ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਰੁਧ੍ਯਤੇ||੬੯|| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਨੀ ਯਵਸੁਰਾ ਗੁਰ੍ਵੀ ਰੂਕ੍ਸਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਾ| |੭੦|
नातितीव्रमदा लघ्वी पथ्या बैभीतकी सुरा| व्रणे पाण्ड्वामये कुष्ठे न चात्यर्थं विरुध्यते||६९|| विष्टम्भिनी यवसुरा गुर्वी रूक्षा त्रिदोषला| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ariShTaguNAH (22)) · Śloka 71
| ਯਥਾਦ੍ਰਵ੍ਯਗੁਣੋਰਿਸ੍ਟਃ ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯਗੁਣਾਧਿਕਃ||੭੦|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ੋਫਸ਼ੋਸੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਹਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਕਮਿਪ੍ਲੀਹ੍ਨਃ ਕਸਾਯਕਟੁਵਾਤਲਃ||੭੧||
| यथाद्रव्यगुणोऽरिष्टः सर्वमद्यगुणाधिकः||७०|| ग्रहणीपाण्डुकुष्ठार्शःशोफशोषोदरज्वरान्| हन्ति गुल्मकृमिप्लीह्नः कषायकटुवातलः||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mArdvIkaguNAH (72) · Śloka 72
ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਲੇਖ਼ਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਨਾਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਮਧੁਰਂ ਸਰਮ੍| ਅਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਂ ਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਾਰ੍ਸ਼ਃਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੭੨||
मार्द्वीकं लेख़नं हृद्यं नात्युष्णं मधुरं सरम्| अल्पपित्तानिलं पाण्डुमेहार्शःकृमिनाशनम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khArjUramadyaguNAH shArkaramadyaguNAH (73) · Śloka 73
ਅਸ੍ਮਾਦਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਖਾਰ੍ਜੂਰਂ ਵਾਤਲਂ ਗੁਰੁ| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਃ ਸੁਰਭਿਃ ਸ੍ਵਾਦੁਹਦ੍ਯੋ ਨਾਤਿਮਦੋ ਲਘੁਃ||੭੩||
अस्मादल्पान्तरगुणं खार्जूरं वातलं गुरु| शार्करः सुरभिः स्वादुहृद्यो नातिमदो लघुः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gauDamadyaguNAH (74) · Śloka 74
ਸਸ੍ਟਮੂਤ੍ਰਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤੋ ਗੌਡਸ੍ਤਰ੍ਪਣਦੀਪਨਃ| |੭੪|
सृष्टमूत्रशकृद्वातो गौडस्तर्पणदीपनः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvarasaguNAH (74-75) · Śloka 75
| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਰਃ ਸੀਧੁਃ ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਹਾ||੭੪|| ਮੇਦਃਸ਼ੋਫੋਦਰਾਰ੍ਸ਼ੋਘ੍ਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਰਸੋ ਵਰਃ| |੭੫|
| वातपित्तकरः सीधुः स्नेहश्लेष्मविकारहा||७४|| मेदःशोफोदरार्शोघ्नस्तत्र पक्वरसो वरः| |७५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhvAsavaguNAH (75) · Śloka 75
| ਛੇਦੀ ਮਧ੍ਵਾਸਵਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਮੇਹਪੀਨਸਕਾਸਜਿਤ੍||੭੫||
| छेदी मध्वासवस्तीक्ष्णो मेहपीनसकासजित्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktaguNAH (76-77) · Śloka 77
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਿ ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਹਦ੍ਯਂ ਰੁਚਿਕਰਂ ਸਰਮ੍||੭੬|| ਦੀਪਨਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪਾਣ੍ਡੁਦਕ੍ਕਮਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| |੭੭|
रक्तपित्तकफोत्क्लेदि शुक्तं वातानुलोमनम्| भृशोष्णतीक्ष्णरूक्षाम्लं हृद्यं रुचिकरं सरम्||७६|| दीपनं शिशिरस्पर्शं पाण्डुदृक्कृमिनाशनम्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana guDAdInAM yathottaraM laghutvam (77) · Śloka 77
| ਗੁਡੇਕ੍ਸੁਮਦ੍ਯਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੭੭||
| गुडेक्षुमद्यमार्द्वीकशुक्तं लघु यथोत्तरम्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuktagatakandAdiguNAH (78) · Śloka 78
ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਦ੍ਯਂ ਚ ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਸੁਤਮ੍| |੭੮|
कन्दमूलफलाद्यं च तद्वद्विद्यात्तदासुतम्| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukteMtarasandhAnaguNAH (78) · Śloka 78
ਅਮ੍ਲਤ੍ਵਰੋਚਨਾਦਿਗੁਣਤੁਲ੍ਯਤ੍ਵਾਦਨ੍ਯਦਪਿ ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕ੍ਯਾਦਿਕਮਾਹ | ਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀ ਚਾਸੁਤਂ ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕਾਲਾਮ੍ਲਂ ਰੋਚਨਂ ਲਘੁ||੭੮||
अम्लत्वरोचनादिगुणतुल्यत्वादन्यदपि शाण्डाक्यादिकमाह | शाण्डाकी चासुतं चान्यत्कालाम्लं रोचनं लघु||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kA~jjikaguNAH (79-81) · Śloka 81
ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਭੇਦਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸ਼੍ਰਮਕ੍ਲਮਹਰਂ ਰੁਚ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||੭੯|| ਸ਼ਸ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨੇ ਹਦ੍ਯਂ ਲਘੁ ਵਾਤਕਫਾਪਹਮ੍| ਏਭਿਰੇਵ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ||੮੦|| ਕਮਿਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣੇ| ਤੇ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵਿਤੁਸੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਸਤੁਸੈਸ਼੍ਚ ਯਵੈਃ ਕਤੇ||੮੧||
धान्याम्लं भेदि तीक्ष्णोष्णं पित्तकृत्स्पर्शशीतलम्| श्रमक्लमहरं रुच्यं दीपनं बस्तिशूलनुत्||७९|| शस्तमास्थापने हृद्यं लघु वातकफापहम्| एभिरेव गुणैर्युक्ते सौवीरकतुषोदके||८०|| कृमिहृद्रोगगुल्मार्शःपाण्डुरोगनिबर्हणे| ते क्रमाद्वितुषैर्विद्यात्सतुषैश्च यवैः कृते||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana go~ajAdimUtraguNAH (82-83) · Śloka 83
ਮਦ੍ਯਵਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਦਿਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਦਿਗੁਣਾਨਪ੍ਯਾਹ ਮੂਤ੍ਰਂ ਗੋਜਾਵਿਮਹਿਸੀਗਜਾਸ਼੍ਵੋਸ੍ਟ੍ਰਖਰੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਲਂ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਲਵਣਾਨੁਰਸਂ ਕਟੁ||੮੨|| ਕਮਿਸ਼ੋਫੋਦਰਾਨਾਹਸ਼ੂਲਪਾਣ੍ਡੁਕਫਾਨਿਲਾਨ੍| ਗੁਲ੍ਮਾਰੁਚਿਵਿਸਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਜਯੇਲ੍ਲਘੁ||੮੩||
मद्यवत्तीक्ष्णोष्णादियुक्तत्वात् गोमूत्रादिगुणानप्याह मूत्रं गोऽजाविमहिषीगजाश्वोष्ट्रखरोद्भवम्| पित्तलं रूक्षतीक्ष्णोष्णं लवणानुरसं कटु||८२|| कृमिशोफोदरानाहशूलपाण्डुकफानिलान्| गुल्मारुचिविषश्वित्रकुष्ठार्शांसि जयेल्लघु||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravaikadeshodAharaNam (5) · Śloka 5
ਤੋਯਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਤੈਲਾਨਾਂ ਵਰ੍ਗੈਰ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਇਤਿ ਦ੍ਰਵੈਕਦੇਸ਼ੋਯਂ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮੁਦਾਹਤਃ||੮੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
तोयक्षीरेक्षुतैलानां वर्गैर्मद्यस्य च क्रमात्| इति द्रवैकदेशोऽयं यथास्थूलमुदाहृतः||८४|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने द्रवद्रव्यविज्ञानीयो नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon