22. gaṇḍūṣādividhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਇਦਾਨੀਂ ਧੂਮਪਾਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਗਣ੍ਡੂਸਵਿਧਿਰੇਵ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਤਦਰ੍ਥਮਾਹ

Adhikarana gaNDUShAdividhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ਅਥਾਤੋ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨|| )||੩||

ਸ੦-ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਯੋ ਵਿਧੀਯਨ੍ਤੇਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਵਿਧਿਃ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਵਲਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana gaNDUShabhedAH (1) · Śloka 1

ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਰੋ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ਼ਮਨਸ਼ੋਧਨੌ| ਰੋਪਣਸ਼੍ਚ|੧|

ਸ੦-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਭੇਦੇਨ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਕਾਰਾਃ-ਭੇਦਾਃ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰੋ ਗਣ੍ਡੂਸੋ ਭਵਤਿ|

Adhikarana gaNDUShANAM doShabhedena viShayaH (1-2) · Śloka 2

| ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਾਸ਼੍ਚਲਾਦਿਸੁ||੧|| ਅਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਘ੍ਨਃ| |੨|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਗਣ੍ਡੂਸੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਪਵਨਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸੁ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਯੋ ਗਣ੍ਡੂਸਾ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਗਣ੍ਡੂਸਃ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ਮਨਃ, ਕਫੇ ਸ਼ੋਧਨ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਤ੍ਯੋ-ਰੋਪਣਾਖ੍ਯੋ ਵ੍ਰਣਘ੍ਨੋ-ਵ੍ਰਣਸਾਧਨ ਉਪਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana snigdhasya dravyANi (2) · Śloka 2

ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਵਕ੍ਤੁਮਾਹ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਤ੍ਰ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਪਟੁਸਾਧਿਤੈਃ| ਸ੍ਨੇਹੈਃ|੨|

ਸ੦- ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਗਣ੍ਡੂਸੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਮਧੁਰਾਦਿਸਾਧਿਤੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਭਵਤਿ|

Adhikarana shamanasya dravyANi (2) · Śloka 2

| ਸਂਸ਼ਮਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਮਧੁਰੌਸਧੈਃ||੨||

ਸ੦-ਸ਼ਮਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਭਿਰੌਸਧੈਃ-ਪਟੋਲਾਰਿਸ੍ਟਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਾਮਧੁਕਕ੍ਵਾਥਸ਼ਰ੍ਕਰੋਦਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shodhanasya dravyANi (3) · Śloka 3

ਸ਼ੋਧਨਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟ੍ਵਮ੍ਲਪਟੂਸ੍ਣੈਃ| |੩|

ਸ੦-ਸ਼ੋਧਨੋ ਗਣ੍ਡੂਸਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟ੍ਵਮ੍ਲਾਦਿਭਿਰੌਸਧੈਰ੍ਭਵਤਿ|

Adhikarana ropaNasya dravyANi (3) · Śloka 3

ਰੋਪਣਃ ਪੁਨਃ| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕੈਃ|੩|

ਸ੦-ਰੋਪਣਸ੍ਤੁ ਗਣ੍ਡੂਸਃ ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਕੈਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana gaNDUShArthaM dravyANi (3-4) · Śloka 4

ਨਨੁ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਾਦ੍ਗਣ੍ਡੂਸਾਨੁਪਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਚੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਹ | ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਧੂਦਕਮ੍||੩|| ਸ਼ੁਕ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਂ ਰਸੋ ਮੂਤ੍ਰਂ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਚ ਯਥਾਯਥਮ੍| ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੪||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸੁ ਗਣ੍ਡੂਸੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਕਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ, ਯਥਾਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ-ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾ, ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana dantaharShAdau gaNDUShaH (5-6) · Śloka 6

ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸੇ ਦਨ੍ਤਚਾਲੇ ਮੁਖਰੋਗੇ ਚ ਵਾਤਿਕੇ| ਸੁਖੋਸ੍ਣਮਥਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕੋਦਕਂ ਹਿਤਮ੍||੫|| ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣੇ| |੬|

ਸ੦-ਦਨ੍ਤਹਰ੍ਸਾਦੌ ਕਵੋਸ੍ਣਮਥਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਵਸ਼ਾਤ੍ ਤਿਲਕਲ੍ਕੋਦਕਂ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana svasthe gaNDUShaH (6) · Śloka 6

ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੈਲਂ ਮਾਂਸਰਸੋਥਵਾ| |੬|

ਸ੦-ਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤੈਲਂ ਮਾਂਸਰਸੋ ਵਾ ਹਿਤਃ|

Adhikarana UShAdAhamukhapAkAdau gaNDUShaH (6-7) · Śloka 7

| ਊਸਾਦਾਹਾਨ੍ਵਿਤੇ ਪਾਕੇ ਕ੍ਸਤੇ ਚਾਗਨ੍ਤੁਸਮ੍ਭਵੇ||੬|| ਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੇ ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਧਾਰ੍ਯਂ ਪਯੋਥਵਾ| |੭|

ਸ੦-ਊਸਾਦਿਯੁਕ੍ਤੇ ਪਾਕੇ ਕ੍ਸਤੇ ਚਾਗਨ੍ਤੁਜੇ, ਤਥਾ ਵਿਸੇ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਂ ਦਗ੍ਧੇ ਚ, ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸੇ ਹਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ|

Adhikarana mukhapaicchilyAdau gaNDUShaH (7-8) · Śloka 8

| ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਂ ਜਨਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ ਮੁਖੇ ਵ੍ਰਣਾਨ੍||੭|| ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਮਧੁਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਮ੍| |੮|

ਸ੦-ਮਾਕ੍ਸਿਕਗਣ੍ਡੂਸਧਾਰਣਂ ਮੁਖੇ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਂ-ਅਪੈਚ੍ਛਿਤ੍ਯਂ, ਜਨਯਤਿ, ਮੁਖਵ੍ਰਣਾਂਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਦਧਾਤਿ| ਤਥਾ, ਦਾਹਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਤਿ|

Adhikarana mukhavairasyAdau gaNDUShaH (8) · Śloka 8

| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਮਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਮਲਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍||੮||

ਸ੦-ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਂ ਗਣ੍ਡੂਸ ਉਪਯੁਕ੍ਤਂ ਵਦਨਵੈਰਸ੍ਯਂ ਤਥਾ ਮਲਂ ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਚਾਪਨਯਤਿ|

Adhikarana mukhashoShe gaNDUShaH (9) · Śloka 9

ਤਦੇਵਾਲਵਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਮੁਖਸ਼ੋਸਹਰਂ ਪਰਮ੍| |੯|

ਸ੦-ਤਦੇਵ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਂ, ਅਲਵਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਰਂ-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ, ਆਸ੍ਯਸ਼ੋਸਹਰਮ੍|

Adhikarana shleShmasa~jcaye gaNDUShaH (9) · Śloka 9

| ਆਸ਼ੁ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁਗਣ੍ਡੂਸੋ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਸ਼੍ਚਯਮ੍||੯||

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰੇਣ-ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ, ਯੁਕ੍ਤਂ ਜਲਂ ਕਫਸ੍ਯ ਚਯਮਾਸ਼ੁ ਭਿਨਤ੍ਤਿ|

Adhikarana mukhagaurave gaNDUShaH (10) · Śloka 10

ਸੁਖੋਸ੍ਣੋਦਕਗਣ੍ਡੂਸੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਵਕ੍ਤ੍ਰਲਾਘਵਮ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਕੋਸ੍ਣਪਾਨੀਯਗਣ੍ਡੂਸੈਰ੍ਵਦਨਲਾਘਵਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana gaNDUShavidhiH (10-11) · Śloka 11

| ਨਿਵਾਤੇ ਸਾਤਪੇ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮਦਿਤਸ੍ਕਨ੍ਧਕਨ੍ਧਰਃ||੧੦|| ਗਣ੍ਡੂਸਮਪਿਬਨ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਤਾਸ੍ਯੋ ਵਿਧਾਰਯੇਤ੍| |੧੧|

ਸ੦-ਵਾਤਰਹਿਤੇ ਰਵਿਕਰਾਲੋਕੇ ਸ੍ਥਾਨੇ| ਸ੍ਕਨ੍ਧੌ ਚ ਕਨ੍ਧਰਾ ਚ ਸ੍ਕਨ੍ਧਕਨ੍ਧਰਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਂ ਖਿਨ੍ਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮਦਿਤਂ ਸ੍ਕਨ੍ਧਕਨ੍ਧਰਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ ਗਣ੍ਡੂਸਮਪਿਬਨ੍, ਤਥਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਨਤਂ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਵਿਧਃ ਸਨ੍, ਗਣ੍ਡੂਸਂ ਧਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana gaNDUShadhAraNAvadhiH (11) · Śloka 11

ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਕਫਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਯਤਾ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਰਵਦ੍ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਤਾਥਵਾ||੧੧||

ਸ੦-ਕਫੇਨ ਪੂਰ੍ਣਂ ਕਫਪੂਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਕਫਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਕਫਪੂਰ੍ਣਾਸ੍ਯਤਾ,-ਕਫਪੂਰ੍ਣਮੁਖਤਾ, ਯਾਵਦ੍ਭਵੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸ੍ਰਵਦ੍ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਿ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸ੍ਰਵਦ੍ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਃ, "ਬਹੁਵ੍ਰੀਹੌ ਸਕ੍ਥ੍ਯਕ੍ਸ੍ਣੋਃ" ਇਤਿ ਸਚ੍| ਤਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸ੍ਰਵਦ੍ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਤਾ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਾਵਦ੍ਗਣ੍ਡੂਸਾਨ੍ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਗਣ੍ਡੂਸਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਵਾ ਧਾਰਯਿਤਵ੍ਯਾਃ, ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana gaNDUShakavalayorbhaidaH (12) · Śloka 12

ਅਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯੋ ਮੁਖੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਗਣ੍ਡੂਸਃ, ਕਵਲੋਨ੍ਯਥਾ| |੧੨|

ਸ੦-ਮੁਖੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਤਿ ਯਃ ਸਞ੍ਚਾਰਯਿਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਗਣ੍ਡੂਸ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਮੁਖੇਪੂਰ੍ਣੇ ਸਤਿ ਯਃ ਸਞ੍ਚਾਰਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ, ਸ ਕਵਲ ਉਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana kavalasya viShayaH (12) · Śloka 12

ਮਨ੍ਯਾਸ਼ਿਰਃਕਰ੍ਣਮੁਖਾਕ੍ਸਿਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਸੇਕਕਣ੍ਠਾਮਯਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸਾਃ| ਹਲ੍ਲਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਰੁਚਿਪੀਨਸਾਸ਼੍ਚ ਸਾਧ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਕਵਲਗ੍ਰਹੇਣ||੧੨||

ਸ੦-ਮਨ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਰੋਗੇਣ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪ੍ਰਸੇਕਾਦੀਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਆਮਯਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਕਣ੍ਠੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵਿਵਿਧਕਣ੍ਠਰੋਗਸੂਚਨਾਰ੍ਥਃ| ਮਨ੍ਯਾਰੋਗਾਦਯੋ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਵਲਧਾਰਣੇਨ ਸਾਧ੍ਯਾਃ-ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਃ|

Adhikarana pratisAraNam (13) · Śloka 13

| ਕਲ੍ਕੋ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਮ੍||੧੩||

ਸ੦-ਕਲ੍ਕਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ ਤ੍ਰਿਧਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਲ੍ਕੋ-ਜਲਦਿਪਿਸ੍ਟਃ| ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਦਿਨਾ ਯਦ੍ਰਵੀਕ੍ਰਿਯਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ| ਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁ-ਪ੍ਰਥਿਤਮੇਵ|

Adhikarana pratisAraNasya viShayo dravyANi ca (1) · Śloka 1

ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ ਕਫਰੋਗੇਸੁ ਗਣ੍ਡੂਸਵਿਹਿਤੌਸਧੈਃ| ||੧||

ਸ੦-ਤਤ੍-ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰੋਗੇਸੁ ਗਣ੍ਡੂਸੋਕ੍ਤੈਰੌਸਧੈਰ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਵਪਿ ਕਫਯੋਗਵਿਸਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ੋਧਨਗਣ੍ਡੂਸੋਕ੍ਤੈਰੌਸਧੈਰਿਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana mukhAlepabhedAH (14) · Śloka 14

| ਮੁਖਾਲੇਪਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਦੋਸਵਿਸਹਾ ਵਰ੍ਣਕਚ੍ਚ|੧੪|

ਸ੦-ਮੁਖਾਲੇਪਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਃ, ਦੋਸਘ੍ਨੋ ਵਿਸਘ੍ਨੋ ਵਰ੍ਣਕਰਸ਼੍ਚ|

Adhikarana vAtaghnakaphaghnAvuShNau kAryau, pitttaghnaviShanghavarNyAH shItAH kAryAH (14-15) · Śloka 15

| ਸਃ||੧੪|| ਉਸ੍ਣੋ ਵਾਤਕਫੇ ਸ਼ਸ੍ਤਃ, ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਵਨ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੀਤਲਃ| |੧੫|

ਸ੦-ਸ ਚ-ਮੁਖਾਲੇਪੋ, ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ੍ਯੁਸ੍ਣੋ ਹਿਤਃ| ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਸੇ (ਵਰ੍ਣੇ) ਚ, ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਹਿਤਃ|

Adhikarana mukhAlepapramaNam (15) · Śloka 15

| ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਮਾਣਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਤ੍ਰਿਭਾਗਾਰ੍ਦ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲੋਨ੍ਨਤਿਃ||੧੫||

ਸ੦-ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਤ੍ਰਿਭਾਗਾਰ੍ਦ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲੋਨ੍ਨਤਿਃ| ਉਨ੍ਨਤਿਃ-ਉਤ੍ਸੇਧਃ|

Adhikarana mukhAlepAvadhiH,mukhAlepApanayanam (16) · Śloka 16

ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਸ੍ਤਸ੍ਯ, ਸ਼ੁਸ੍ਕੋ ਦੂਸਯਤਿ ਚ੍ਛਵਿਮ੍| ਤਮਾਰ੍ਦ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾਪਨਯੇਤ੍ਤਦਨ੍ਤੇਭ੍ਯਙ੍ਗਮਾਚਰੇਤ੍||੧੬||

ਸ੦-ਤਸ੍ਯ-ਮੁਖਾਲੇਪਸ੍ਯ, ਅਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਤੁ ਮੁਖਾਲੇਪਸ਼੍ਛਵਿਂ-ਤ੍ਵਚਂ, ਦੂਸਯਤਿ| ਤਂ-ਮੁਖਾਲੇਪਂ, ਆਰ੍ਦ੍ਰਯਿਤ੍ਵਾ-ਤੀਮਯਿਤ੍ਵਾ, ਅਪਸਾਰਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਨੀਤੇ, ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mukhAlepavarjyAni (17) · Śloka 17

ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਦ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਭਾਸ੍ਯਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਸ਼ੁਕ੍ਕ੍ਰੁਧਃ| |੧੭|

ਸ੦-ਮੁਖਾਲੇਪੀ ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਅਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਸੇਵਨਾਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਤ੍ਵਕੂਸ਼ੋਸਪੀਨਸਦਸ੍ਟ੍ਯੁਪਘਾਤਾਦਿਭਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pInasAdau mukhAlepaniShedhaH (17-18) · Śloka 18

| ਨ ਯੋਜ੍ਯਃ ਪੀਨਸੇਜੀਰ੍ਣੇ ਦਤ੍ਤਨਸ੍ਯੇ ਹਨੁਗ੍ਰਹੇ||੧੭|| ਅਰੋਚਕੇ ਜਾਗਰਿਤੇ| |੧੮|

ਸ੦-ਪੀਨਸਾਦੌ ਮੁਖਲੇਪੋ ਨ ਯੋਜ੍ਯਾਃ|

Adhikarana mukhAlepasya phalam (18) · Śloka 18

ਸ ਤੁ ਹਨ੍ਤਿ ਸੁਯੋਜਿਤਃ| ਅਕਾਲਪਲਿਤਵ੍ਯਙ੍ਗਵਲੀਤਿਮਿਰਨੀਲਿਕਾਃ||੧੮||

ਸ੦-ਸ ਚ-ਮੁਖਾਲੇਪਃ, ਸੁਯੋਜਿਤੋ-ਵਿਧਿਨਾ ਸੇਵਿਤਃ, ਅਕਾਲਪਲਿਤਾਦੀਨ੍ ਪਰਾਕਰੋਤਿ|

Adhikarana kolamajjAdayaH ShaNmukhAlepA,hemantAdiShu ShaDRutuShu yojyAH (19-22) · Śloka 22

ਕੋਲਮਜ੍ਜਾ ਵਸਾਨ੍ਮੂਲਂ ਸ਼ਾਬਰਂ ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਾਃ| ਸਿਂਹੀਮੂਲਂ ਤਿਲਾਃ ਕਸ੍ਣਾ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਙ੍ਨਿਸ੍ਤੁਸਾ ਯਵਾਃ||੧੯|| ਦਰ੍ਭਮੂਲਹਿਮੋਸ਼ੀਰਸ਼ਿਰੀਸਮਿਸ਼ਿਤਣ੍ਡੁਲਾਃ| ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਕਹ੍ਲਾਰਦੂਰ੍ਵਾਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨਮ੍||੨੦|| ਕਾਲੀਯਕਤਿਲੋਸ਼ੀਰਮਾਂਸੀਤਗਰਪਦ੍ਮਕਮ੍| ਤਾਲੀਸਗੁਨ੍ਦ੍ਰਾਪੁਣ੍ਡ੍ਰਾਹ੍ਵਯਸ੍ਟੀਕਾਸ਼ਨਤਾਗੁਰੁ||੨੧|| ਇਤ੍ਯਾਰ੍ਦ੍ਧਾਰ੍ਦ੍ਧੋਦਿਤਾ ਲੇਪਾ ਹੇਮਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਸਟ੍ ਸ੍ਮਤਾਃ| |੨੨|

ਸ੦-ਕੋਲਮਜ੍ਜਾਦਯੋਰ੍ਦ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੋਕ੍ਤਾਃ ਸਟ੍ ਮੁਖ਼ਾਲੇਪਾਃ ਸਟ੍ਸੁ ਹੇਮਾਨ੍ਤਾਦਿਸੁ ਤੁਸੁ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਮੁਨੀਨ੍ਦ੍ਰੈਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਬਦਰਮਜ੍ਜਾਦਯੋ ਹੇਮਨ੍ਤੇ, ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ, ਦਰ੍ਭਮੂਲਾਦਯੋ ਵਸਨ੍ਤੇ, ਕੁਮੁਦਾਦਯੋ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ, ਕਾਲੀਯਕਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਵਸਿ, ਤਾਲੀਸਾਦਯਃ ਸ਼ਰਦਿ, ਇਤਿ|

Adhikarana varNyamukhAlepashIlanasya phalam (22-23) · Śloka 23

| ਮੁਖਾਲੇਪਨਸ਼ੀਲਾਨਾਂ ਦਢਂ ਭਵਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੨੨|| ਵਦਨਂ ਚਾਪਰਿਮ੍ਲਾਨਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤਾਮਰਸੋਪਮਮ੍| |੨੩|

ਸ੦-ਮੁਖਾਲੇਪਾਭ੍ਯਾਸਵਤਾਂ ਨਰਾਣਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ-ਦਸ੍ਟਿਃ, ਦਢਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਮੁਖਂ ਚ ਵਿਕਸਿਤਮਿਵ ਤਥਾ ਕੋਮਲਂ ਪਦ੍ਮਤੁਲ੍ਯਂ ਭਵਤਿ-ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana mUrddhatailabhedAH (23-24) · Śloka 24

| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸੇਕਪਿਚਵੋ ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍||੨੩|| ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਤੈਲਮ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਭੇਦਾਤ੍ ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਸ਼ਿਰਸਿ ਤੈਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana abhya~ggAdInAM tAratamyam (24) · Śloka 24

ਬਹੁਗੁਣਂ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਮ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਤਚ੍ਚੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਘਾਤ੍ ਸੇਕੋ ਬਹੁਗੁਣਾਃ, ਤਤੋਪਿ ਪਿਚੁਃ, ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਬਸ੍ਤਿਃ, ਇਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ|

Adhikarana abhya~ggasya viShayaH (24) · Śloka 24

| ਤਤ੍ਰਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਕਣ੍ਡੂਮਲਾਦਿਸੁ||੨੪||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦੀਸ੍ਵਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana sekasya viShayaH (25) · Śloka 25

ਅਰੂਂਸਿਕਾਸ਼ਿਰਸ੍ਤੋਦਦਾਹਪਾਕਵ੍ਰਣੇਸੁ ਤੁ| ਪਰਿਸੇਕਃ|੨੫|

ਸ੦-ਅਰੂਂਸਿਕਾਦਿਸੁ ਪਰਿਸੇਕਃ|

Adhikarana picorviShayaH (25-26) · Śloka 26

| ਪਿਚੁਃ ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤਸ੍ਫੁਟਨਧੂਪਨੇ||੨੫|| ਨੇਤ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਚ| |੨੬|

ਸ੦-ਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤਾਦਿਸੁ ਪਿਚੁਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ|

Adhikarana basterviShayaH (26) · Śloka 26

ਬਸ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤ੍ਯਰ੍ਦਿਤਜਾਗਜੇ| ਨਾਸਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸੇ ਤਿਮਿਰੇ ਸ਼ਿਰੋਰੋਗੇ ਚ ਦਾਰੁਣੇ||੨੬||

ਸ੦-ਬਸ੍ਤਿਃ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤ੍ਯਾਦੌ ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana shirobastividhiH (27-30) · Śloka 30

ਵਿਧਿਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਸਣ੍ਣਸ੍ਯ ਪੀਠੇ ਜਾਨੁਸਮੇ ਮਦੌ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਕ੍ਤਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ ਗਵ੍ਯਮਾਹਿਸਮ੍||੨੭|| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਂ ਸ਼ਿਰਃਸਮਮ੍| ਆਕਰ੍ਣਬਨ੍ਧਨਸ੍ਥਾਨਂ ਲਲਾਟੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਵੇਸ੍ਟਿਤੇ||੨੮|| ਚੈਲਵੇਣਿਕਯਾ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਾਸਕਲ੍ਕੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਸ਼੍ਰੁਤਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਨਿਸੇਚਯੇਤ੍||੨੯|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕੇਸ਼ਭੁਵੋ ਯਾਵਦਙ੍ਗੁਲਮ੍| |੩੦|

ਸ੦-ਤਸ੍ਯ-ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਿਧਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਨਿਸਣ੍ਣਸ੍ਯ-ਉਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ| ਕ੍ਵ ? ਪੀਠੇ ਜਾਨੁਤੁਲ੍ਯੇ, ਤਥਾ ਮਦੌ-ਅਕਠਿਨੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ? ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ-ਵਮਨਾਦਿਨਾ, ਅਕ੍ਤਃ-ਤੈਲਾਦਿਨਾ, ਖਿਨ੍ਨਃ-ਖੇਦੇਨ, ਦੇਹੋ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਕ੍ਤਖਿਨ੍ਨਦੇਹਸ੍ਯ| ਕਦਾ ? ਦਿਨਾਨ੍ਤੇ,-ਅਪਰਾਹ੍ਨੇ ਵਿਭਾਵਰ੍ਯਾਂ ਵਾ| ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਂ-ਗਵ੍ਯਂ ਮਾਹਿਸਂ ਵਾ, ਤਥਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ, ਤਥਾ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤੁਲ੍ਯਂ, ਤਥਾਕਰ੍ਣਂ-ਯਾਵਤ੍, ਬਨ੍ਧਨਸ੍ਥਾਨਂ ਯਸ੍ਯ, ਤਦੇਵਂਵਿਧਂ ਚਰ੍ਮਪਟ੍ਟਂ ਚੈਲਵੇਣਿਕਯਾ ਸਂਯਮ੍ਯ ਮਾਸਕਲ੍ਕੇਨ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਕਦਾ ? ਲਲਾਟੇ ਵਸ੍ਤ੍ਰਵੇਸ੍ਟਿਤੇ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੂਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ.੩੧)-"ਅਥ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਨੋਃ ਸਾਯਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਵਾ ਨਿਵਾਤਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਖਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸੋਪਾਸ਼੍ਰਯਾਸਨੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਮਾਸਪਿਸ੍ਟੇਨ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਣ ਸਦ੍ਯਃ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ ਮਦਿਤੇਨੋਭਯਤਃ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਸਨ੍ਧਾਯ ਬਸ੍ਤਿਮਾਕਰ੍ਣਂ ਬਸ੍ਤਿਮੂਲਂ ਚ ਦਢਮਵਲੀਕਂ ਸਮਂ ਚੈਲਵੇਣਿਕਯਾ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪੁਨਰ੍ਮਾਸਪਿਸ੍ਟੇਨਾਪਰਿਸ੍ਤ੍ਰਾਵਿ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਦੂਸ੍ਯਹਿਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਨ੍ਯਤਮਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਮਾਸੇਚਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਤ ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਵਸ਼ੇਨ ਪਕ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕੋਸ੍ਣਮੁਪਰਿਚ੍ਚਿਦ੍ਰੇਣਾਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਕੇਸ਼ਭੂਮੇਰੁਪਰਿਸ੍ਟਾਦਙ੍ਗੁਲਂ ਯਾਵਤ੍|

Adhikarana bastidhAraNAvadhiH (30-31) · Śloka 31

ਸ ਚ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਿਯਤ੍ਕਾਲਂ ਧਾਰ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਧਾਰਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍| ਆਵਕ੍ਤ੍ਰਨਾਸਿਕੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦਾਦ੍ਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਸਟ੍ ਚਲਾਦਿਸੁ||੩੦|| ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਰੁਜੇ ਤ੍ਵੇਕਂ| |੩੧|

ਸ੦-ਤਂ ਚ-ਸ੍ਨੇਹ, ਯਾਵਦ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਨਾਸਿਕਾਸ੍ਰੁਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਦ੍ਧਾਰਯੇਤ੍| ਚਲ ਆਦਿਰ੍ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਚਲਾਦਯਃ, ਤੇਸੁ ਯਥਾਸਙ੍ਹ੍ਖ੍ਯਂ ਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਸਟ੍ ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਨੇਹਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਵਾਤੇ ਦਸ਼ ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਾਣਿ, ਪਿਤ੍ਤੇਸ੍ਟੌ ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਾਣਿ, ਕਫੇ ਸਣ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਾਣੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਰੁਜੇ ਤੁ-ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤੇ, ਏਕਂ ਮਾਤ੍ਰਾਸਹਸ੍ਰਂ ਧਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana bastyante kRutyam (31) · Śloka 31

ਸ੍ਕਨ੍ਧਾਦਿ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ|੩੧|

ਸ੦-ਮੁਕ੍ਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ-ਅਪਨੀਤਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤੇਃ, ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ਼ਿਰੋਗ੍ਰੀਵਾਦਿ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਰ੍ਹਿ ਸ੍ਨੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤਤਃ "ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍ " ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਮਾਚਰੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹ੍ਯਵੋਚਤ੍ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੧੬|੨੮)-"ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਸ੍ਵਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਚ ਕ੍ਰਮਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana bastyAvRuttyavadhiH (31) · Śloka 31

| ਪਰਮਂ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਤਸ੍ਯ ਸੇਵਨਮ੍||੩੧||

ਸ੦-ਤਸ੍ਯ ਚ-ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੇਃ, ਪਰਮਃ ਸੇਕਃ ਸਪ੍ਤ ਦਿਨਾਨਿ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਪਞ੍ਚ ਸਪ੍ਤ ਵਾਹਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਿਰੋਬਸ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ|

Adhikarana karNapUraNevidhirmAnaM ca mAtrAlakShaNam (32) · Śloka 32

ਧਾਰਯੇਤ੍ਪੂਰਣਂ ਕਰ੍ਣੇ ਕਰ੍ਣਮੂਲਂ ਵਿਮਰ੍ਦਯਨ੍| ਰੁਜਃ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਮਵੇਦਨੇ||੩੨||

ਸ੦-ਕਰ੍ਣੇ ਪੂਰਣਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਕਰ੍ਣਮੂਲਂ ਵਿਮਰ੍ਦਯਨ੍| ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਮ੍ ? ਯਾਵਤ੍ਪੀਡਾਯਾ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਭਵੇਤ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤੇ ਤੁ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਂ ਯਾਵਦ੍ਬਿਭਯਾਤ੍|

Adhikarana mAtrAlakShaNam (33) · Śloka 33

ਅਥ ਮਾਤ੍ਰਾਯਾਃ ਕਿਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਯਾਵਤ੍ਪਰ੍ਯੇਤਿ ਹਸ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਜਾਨੁਮਣ੍ਡਲਮ੍| ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਕਾਲੇਨ ਸਮਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੁ ਸਾ ਸ੍ਮਤਾ||੩੩||

ਸ੦-ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਹਸ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤ ਯਾਵਤ੍ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਜਾਨੁਮਣ੍ਡਲਂ ਪਰ੍ਯੇਤਿ-ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਦਕ੍ਸਿਣਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਕਾਕਾਕ੍ਸਿਗੋਲਕਨ੍ਯਾਯੇਨ ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਕਿਯਤ੍ਕਾਲੇਨ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਨਿਮੇਸੋਨ੍ਮੇਸਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਮਂ,-ਨ ਤੁ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ| ਸਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸ੍ਮਤੇਤਿ| ਮੁਨਿਭਿਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana mUrddhatailashIlanasya phalam (22) · Śloka 22

ਕਚਸਦਨਸਿਤਤ੍ਵਪਿਞ੍ਜਰਤ੍ਵਂ ਪਰਿਫੁਟਨਂ ਸ਼ਿਰਸਃ ਸਮੀਰਰੋਗਾਨ੍| ਜਯਤਿ, ਜਨਯਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪ੍ਰਸਾਦਂ ਸ੍ਵਰਹਨੁਮੂਰ੍ਦ੍ਧਬਲਂ ਚ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਤੈਲਮ੍||੩੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੨||

ਸ੦-ਕਚਾਨਾਂ ਸਦਨਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਪਰਿਫੁਟਨਂ-ਕਚਾਨਾਮੇਵ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ਼ਿਰਸੋ ਮਰੁਦਾਮਯਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ-ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਾਂ, ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਜਨਯਤਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਰਾਦਿਬਲਂ ਚ ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਤੈਲਂ ਜਨਯਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਟਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੨||