22. gaṇḍūṣādividhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

இதாநீஂ தூமபாநாதநந்தரஂ கண்டூஷவிதிரேவ யுக்தஃ| ததர்தமாஹ

Adhikarana gaNDUShAdividhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

அதாதோ கண்டூஷாதிவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே||௨|| )||௩||

ஸ௦-கண்டூஷாதயோ விதீயந்தேऽஸ்மிந்நிதி கண்டூஷாதிவிதிஃ| ஆதிஶப்தேந கவலாதிபரிக்ரஹஃ|

Adhikarana gaNDUShabhedAH (1) · Śloka 1

சதுஷ்ப்ரகரோ கண்டூஷஃ ஸ்நிக்தஃ ஶமநஶோதநௌ| ரோபணஶ்ச|௧|

ஸ௦-ஸ்நிக்தாதிபேதேந சத்வாரஃ ப்ரகாராஃ-பேதாஃ, யஸ்ய ஸ சதுஷ்ப்ரகாரோ கண்டூஷோ பவதி|

Adhikarana gaNDUShANAM doShabhedena viShayaH (1-2) · Śloka 2

| த்ரயஸ்தத்ர த்ரிஷு யோஜ்யாஶ்சலாதிஷு||௧|| அந்த்யோ வ்ரணக்நஃ| |௨|

ஸ௦-தத்ர-தேஷு கண்டூஷேஷு மத்யே, யதாஸங்க்யஂ பவநபித்தஶ்லேஷ்மஸு த்ரயஃ ஸ்நிக்தாதயோ கண்டூஷா யோஜ்யாஃ| தத்ர வாதே ஸ்நிக்தோ கண்டூஷஃ, பித்தே ஶமநஃ, கபே ஶோதந இத்யர்தஃ| அந்த்யோ-ரோபணாக்யோ வ்ரணக்நோ-வ்ரணஸாதந உபயுஜ்யதே|

Adhikarana snigdhasya dravyANi (2) · Śloka 2

இதாநீமேஷாஂ லக்ஷணாநி வக்துமாஹ ஸ்நிக்தோऽத்ர ஸ்வாத்வம்லபடுஸாதிதைஃ| ஸ்நேஹைஃ|௨|

ஸ௦- அத்ர-ஏஷு கண்டூஷேஷு மத்யே, ஸ்நிக்தோ மதுராதிஸாதிதைஃ ஸ்நேஹைர்பவதி|

Adhikarana shamanasya dravyANi (2) · Śloka 2

| ஸஂஶமநஸ்திக்தகஷாயமதுரௌஷதைஃ||௨||

ஸ௦-ஶமநஸ்திக்தாதிபிரௌஷதைஃ-படோலாரிஷ்டஜம்ப்வாம்ராமதுகக்வாதஶர்கரோதகக்ஷௌத்ராதிபிஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana shodhanasya dravyANi (3) · Śloka 3

ஶோதநஸ்திக்தகட்வம்லபடூஷ்ணைஃ| |௩|

ஸ௦-ஶோதநோ கண்டூஷஸ்திக்தகட்வம்லாதிபிரௌஷதைர்பவதி|

Adhikarana ropaNasya dravyANi (3) · Śloka 3

ரோபணஃ புநஃ| கஷாயதிக்தகைஃ|௩|

ஸ௦-ரோபணஸ்து கண்டூஷஃ கஷாயதிக்தகைஃ ஸ்யாத்|

Adhikarana gaNDUShArthaM dravyANi (3-4) · Śloka 4

நநு, த்ரவ்யாணாஂ ஶுஷ்கத்வாத்கண்டூஷாநுபபத்திரிதி சேத்தத்ராஹ | தத்ர ஸ்நேஹஃ க்ஷீரஂ மதூதகம்||௩|| ஶுக்தஂ மத்யஂ ரஸோ மூத்ரஂ தாந்யாம்லஂ ச யதாயதம்| கல்கைர்யுக்தஂ விபக்வஂ வா யதாஸ்பர்ஶஂ ப்ரயோஜயேத்||௪||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு பூர்வோக்தேஷு கண்டூஷேஷு மத்யே, ஸ்நேஹாதிகஂ கல்கைர்யதாஸ்வஂ யுக்தஂ விபக்வஂ வா, யதாஸ்பர்ஶஂ-ஶீதமுஷ்ணஂ வா, ப்ரயோஜயேத்|

Adhikarana dantaharShAdau gaNDUShaH (5-6) · Śloka 6

தந்தஹர்ஷே தந்தசாலே முகரோகே ச வாதிகே| ஸுகோஷ்ணமதவா ஶீதஂ திலகல்கோதகஂ ஹிதம்||௫|| கண்டூஷதாரணே| |௬|

ஸ௦-தந்தஹர்ஷாதௌ கவோஷ்ணமதவா ஶீதஂ தோஷவஶாத் திலகல்கோதகஂ ஹிதம்|

Adhikarana svasthe gaNDUShaH (6) · Śloka 6

நித்யஂ தைலஂ மாஂஸரஸோऽதவா| |௬|

ஸ௦-கண்டூஷதாரணே நித்யஂ தைலஂ மாஂஸரஸோ வா ஹிதஃ|

Adhikarana UShAdAhamukhapAkAdau gaNDUShaH (6-7) · Śloka 7

| ஊஷாதாஹாந்விதே பாகே க்ஷதே சாகந்துஸம்பவே||௬|| விஷே க்ஷாராக்நிதக்தே ச ஸர்பிர்தார்யஂ பயோऽதவா| |௭|

ஸ௦-ஊஷாதியுக்தே பாகே க்ஷதே சாகந்துஜே, ததா விஷே க்ஷாராக்நிப்யாஂ தக்தே ச, ஸர்பிர்கண்டூஷே ஹிதஂ க்ஷீரஂ வா|

Adhikarana mukhapaicchilyAdau gaNDUShaH (7-8) · Śloka 8

| வைஶத்யஂ ஜநயத்யாஶு ஸந்ததாதி முகே வ்ரணாந்||௭|| தாஹதஷ்ணாப்ரஶமநஂ மதுகண்டூஷதாரணம்| |௮|

ஸ௦-மாக்ஷிககண்டூஷதாரணஂ முகே வைஶத்யஂ-அபைச்சித்யஂ, ஜநயதி, முகவ்ரணாஂஶ்ச ஸந்ததாதி| ததா, தாஹஂ தஷ்ணாஂ ச ப்ரஶமயதி|

Adhikarana mukhavairasyAdau gaNDUShaH (8) · Śloka 8

| தாந்யாம்லமாஸ்யவைரஸ்யமலதௌர்கந்த்யநாஶநம்||௮||

ஸ௦-தாந்யாம்லஂ கண்டூஷ உபயுக்தஂ வதநவைரஸ்யஂ ததா மலஂ தௌர்கந்த்யஂ சாபநயதி|

Adhikarana mukhashoShe gaNDUShaH (9) · Śloka 9

ததேவாலவணஂ ஶீதஂ முகஶோஷஹரஂ பரம்| |௯|

ஸ௦-ததேவ-காஞ்ஜிகஂ, அலவணஂ ஶீதஂ பரஂ-அதிஶயேந, ஆஸ்யஶோஷஹரம்|

Adhikarana shleShmasa~jcaye gaNDUShaH (9) · Śloka 9

| ஆஶு க்ஷாராம்புகண்டூஷோ பிநத்தி ஶ்லேஷ்மணஶ்சயம்||௯||

ஸ௦-க்ஷாரேண-ஸ்வர்ஜிகாதிநா, யுக்தஂ ஜலஂ கபஸ்ய சயமாஶு பிநத்தி|

Adhikarana mukhagaurave gaNDUShaH (10) · Śloka 10

ஸுகோஷ்ணோதககண்டூஷைர்ஜாயதே வக்த்ரலாகவம்| |௧௦|

ஸ௦-கோஷ்ணபாநீயகண்டூஷைர்வதநலாகவஂ ஸம்பத்யதே|

Adhikarana gaNDUShavidhiH (10-11) · Śloka 11

| நிவாதே ஸாதபே ஸ்விந்நமதிதஸ்கந்தகந்தரஃ||௧௦|| கண்டூஷமபிபந் கிஞ்சிதுந்நதாஸ்யோ விதாரயேத்| |௧௧|

ஸ௦-வாதரஹிதே ரவிகராலோகே ஸ்தாநே| ஸ்கந்தௌ ச கந்தரா ச ஸ்கந்தகந்தரம்| பூர்வஂ கிந்நஂ பஶ்சாந்மதிதஂ ஸ்கந்தகந்தரஂ யஸ்ய ஸ ஏவம்| ததா கண்டூஷமபிபந், ததா கிஞ்சிதுந்நதஂ முகஂ யஸ்ய ஸ ஏவஂவிதஃ ஸந், கண்டூஷஂ தாரயேத்|

Adhikarana gaNDUShadhAraNAvadhiH (11) · Śloka 11

கியந்தஂ காலஂ ? இத்யாஹ | கபபூர்ணாஸ்யதா யாவத்ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷதாऽதவா||௧௧||

ஸ௦-கபேந பூர்ணஂ கபபூர்ணமாஸ்யஂ யஸ்ய ஸ கபபூர்ணாஸ்யஃ, தஸ்ய பாவஃ கபபூர்ணாஸ்யதா,-கபபூர்ணமுகதா, யாவத்பவேத்| அதவா ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷி யஸ்ய ஸ ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷஃ, "பஹுவ்ரீஹௌ ஸக்த்யக்ஷ்ணோஃ" இதி ஷச்| தஸ்ய பாவஃ ஸ்ரவத்க்ராணாக்ஷதா யாவத்ஸ்யாத், தாவத்கண்டூஷாந் தாரயேத்| ஏவஂ கண்டூஷாஃ பஞ்ச ஸப்த வா தாரயிதவ்யாஃ, யாவத்ஸ்வாஸ்த்யஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana gaNDUShakavalayorbhaidaH (12) · Śloka 12

அஸஞ்சார்யோ முகே பூர்ணே கண்டூஷஃ, கவலோऽந்யதா| |௧௨|

ஸ௦-முகே பூர்ணே ஸதி யஃ ஸஞ்சாரயிதுமஶக்யஃ ஸ்யாத் ஸ கண்டூஷ உச்யதே| அந்யதா-முகேऽபூர்ணே ஸதி யஃ ஸஞ்சாரயிதுஂ ஶக்யதே, ஸ கவல உச்யதே|

Adhikarana kavalasya viShayaH (12) · Śloka 12

மந்யாஶிரஃகர்ணமுகாக்ஷிரோகாஃ ப்ரஸேககண்டாமயவக்த்ரஶோஷாஃ| ஹல்லாஸதந்த்ராருசிபீநஸாஶ்ச ஸாத்யா விஶேஷாத்கவலக்ரஹேண||௧௨||

ஸ௦-மந்யாதீநாஂ ரோகேண ஸம்பந்தஃ| ப்ரஸேகாதீநாஂ த்வந்த்வஃ| ஆமயஶப்தஸ்ய கண்டேந ஸம்பந்தோ விவிதகண்டரோகஸூசநார்தஃ| மந்யாரோகாதயோ விஶேஷேண கவலதாரணேந ஸாத்யாஃ-சிகித்ஸ்யாஃ|

Adhikarana pratisAraNam (13) · Śloka 13

| கல்கோ ரஸக்ரியா சூர்ணஸ்த்ரிவிதஂ ப்ரதிஸாரணம்||௧௩||

ஸ௦-கல்காதிபேதேந ப்ரதிஸாரணஂ த்ரிதா ஸ்யாத்| கல்கோ-ஜலதிபிஷ்டஃ| மாக்ஷிகாதிநா யத்ரவீக்ரியதே த்ரவ்யஂ ஸா ரஸக்ரியா| சூர்ணஂ து-ப்ரதிதமேவ|

Adhikarana pratisAraNasya viShayo dravyANi ca (1) · Śloka 1

யுஞ்ஜ்யாத்தத் கபரோகேஷு கண்டூஷவிஹிதௌஷதைஃ| ||௧||

ஸ௦-தத்-ப்ரதிஸாரணஂ, ஶ்லேஷ்மரோகேஷு கண்டூஷோக்தைரௌஷதைர்யோஜ்யம்| ஸாமாந்யோக்தாவபி கபயோகவிஷயத்வாத் ஶோதநகண்டூஷோக்தைரௌஷதைரிதி வேத்யம்|

Adhikarana mukhAlepabhedAH (14) · Śloka 14

| முகாலேபஸ்த்ரிதா தோஷவிஷஹா வர்ணகச்ச|௧௪|

ஸ௦-முகாலேபஸ்த்ரிப்ரகாரஃ, தோஷக்நோ விஷக்நோ வர்ணகரஶ்ச|

Adhikarana vAtaghnakaphaghnAvuShNau kAryau, pitttaghnaviShanghavarNyAH shItAH kAryAH (14-15) · Śloka 15

| ஸஃ||௧௪|| உஷ்ணோ வாதகபே ஶஸ்தஃ, ஶேஷேஷ்வந்யர்தஶீதலஃ| |௧௫|

ஸ௦-ஸ ச-முகாலேபோ, வாதஶ்லேஷ்மண்யுஷ்ணோ ஹிதஃ| ஶேஷேஷு பித்தே விஷே (வர்ணே) ச, அதிஶயேந ஶிஶிரோ ஹிதஃ|

Adhikarana mukhAlepapramaNam (15) · Śloka 15

| த்ரிப்ரமாணஶ்சதுர்பாகத்ரிபாகார்த்தாங்குலோந்நதிஃ||௧௫||

ஸ௦-சதுர்பாகத்ரிபாகார்த்தாங்குலோந்நதிஃ| உந்நதிஃ-உத்ஸேதஃ|

Adhikarana mukhAlepAvadhiH,mukhAlepApanayanam (16) · Śloka 16

அஶுஷ்கஸ்ய ஸ்திதிஸ்தஸ்ய, ஶுஷ்கோ தூஷயதி ச்சவிம்| தமார்த்ரயித்வாऽபநயேத்ததந்தேऽப்யங்கமாசரேத்||௧௬||

ஸ௦-தஸ்ய-முகாலேபஸ்ய, அஶுஷ்கஸ்ய ஸ்திதிஃ| ஶுஷ்கஸ்து முகாலேபஶ்சவிஂ-த்வசஂ, தூஷயதி| தஂ-முகாலேபஂ, ஆர்த்ரயித்வா-தீமயித்வா, அபஸாரயேத்| தஸ்யாந்தே-தஸ்மிந்நபநீதே, அப்யங்கஂ குர்யாத்|

Adhikarana mukhAlepavarjyAni (17) · Śloka 17

விவர்ஜயேத்திவாஸ்வப்நபாஷ்யாக்ந்யாதபஶுக்க்ருதஃ| |௧௭|

ஸ௦-முகாலேபீ ச திவாஸ்வப்நாதி வர்ஜயேத்| அஹஃஸ்வப்நாதிஸேவநாத் கண்டூத்வகூஶோஷபீநஸதஷ்ட்யுபகாதாதிபயஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana pInasAdau mukhAlepaniShedhaH (17-18) · Śloka 18

| ந யோஜ்யஃ பீநஸேऽஜீர்ணே தத்தநஸ்யே ஹநுக்ரஹே||௧௭|| அரோசகே ஜாகரிதே| |௧௮|

ஸ௦-பீநஸாதௌ முகலேபோ ந யோஜ்யாஃ|

Adhikarana mukhAlepasya phalam (18) · Śloka 18

ஸ து ஹந்தி ஸுயோஜிதஃ| அகாலபலிதவ்யங்கவலீதிமிரநீலிகாஃ||௧௮||

ஸ௦-ஸ ச-முகாலேபஃ, ஸுயோஜிதோ-விதிநா ஸேவிதஃ, அகாலபலிதாதீந் பராகரோதி|

Adhikarana kolamajjAdayaH ShaNmukhAlepA,hemantAdiShu ShaDRutuShu yojyAH (19-22) · Śloka 22

கோலமஜ்ஜா வஷாந்மூலஂ ஶாபரஂ கௌரஸர்ஷபாஃ| ஸிஂஹீமூலஂ திலாஃ கஷ்ணா தார்வீத்வங்நிஸ்துஷா யவாஃ||௧௯|| தர்பமூலஹிமோஶீரஶிரீஷமிஶிதண்டுலாஃ| குமுதோத்பலகஹ்லாரதூர்வாமதுகசந்தநம்||௨௦|| காலீயகதிலோஶீரமாஂஸீதகரபத்மகம்| தாலீஸகுந்த்ராபுண்ட்ராஹ்வயஷ்டீகாஶநதாகுரு||௨௧|| இத்யார்த்தார்த்தோதிதா லேபா ஹேமந்தாதிஷு ஷட் ஸ்மதாஃ| |௨௨|

ஸ௦-கோலமஜ்ஜாதயோऽர்த்தஶ்லோகோக்தாஃ ஷட் முகாலேபாஃ ஷட்ஸு ஹேமாந்தாதிஷு துஷு ஸ்மதாஃ| முநீந்த்ரைரிதி ஶேஷஃ| தத்ர பதரமஜ்ஜாதயோ ஹேமந்தே, வ்யாக்ர்யாதயஃ ஶிஶிரே, தர்பமூலாதயோ வஸந்தே, குமுதாதயோ க்ரீஷ்மே, காலீயகாதயஃ ப்ராவஷி, தாலீஸாதயஃ ஶரதி, இதி|

Adhikarana varNyamukhAlepashIlanasya phalam (22-23) · Śloka 23

| முகாலேபநஶீலாநாஂ தடஂ பவதி தர்ஶநம்||௨௨|| வதநஂ சாபரிம்லாநஂ ஶ்லக்ஷ்ணஂ தாமரஸோபமம்| |௨௩|

ஸ௦-முகாலேபாப்யாஸவதாஂ நராணாஂ தர்ஶநஂ-தஷ்டிஃ, தடஂ ஸ்யாத்| முகஂ ச விகஸிதமிவ ததா கோமலஂ பத்மதுல்யஂ பவதி-ஜாயதே|

Adhikarana mUrddhatailabhedAH (23-24) · Śloka 24

| அப்யங்கஸேகபிசவோ பஸ்திஶ்சேதி சதுர்விதம்||௨௩|| மூர்த்ததைலம்| |௨௪|

ஸ௦-அப்யங்காதிபேதாத் சதுர்தா ஶிரஸி தைலஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana abhya~ggAdInAM tAratamyam (24) · Śloka 24

பஹுகுணஂ தத்வித்யாதுத்தரோத்தரம்| |௨௪|

ஸ௦-தச்சோத்தரோத்தரஂ பஹுகுணஂ வித்யாத்| அப்யங்காத் ஸேகோ பஹுகுணாஃ, ததோऽபி பிசுஃ, தஸ்மாதபி பஸ்திஃ, இதி க்ரமேண|

Adhikarana abhya~ggasya viShayaH (24) · Śloka 24

| தத்ராப்யங்கஃ ப்ரயோக்தவ்யோ ரௌக்ஷ்யகண்டூமலாதிஷு||௨௪||

ஸ௦-தத்ர-தேஷு மத்யே, ரௌக்ஷ்யாதீஷ்வப்யங்கஃ ப்ரயோஜ்யஃ|

Adhikarana sekasya viShayaH (25) · Śloka 25

அரூஂஷிகாஶிரஸ்தோததாஹபாகவ்ரணேஷு து| பரிஷேகஃ|௨௫|

ஸ௦-அரூஂஷிகாதிஷு பரிஷேகஃ|

Adhikarana picorviShayaH (25-26) · Śloka 26

| பிசுஃ கேஶஶாதஸ்புடநதூபநே||௨௫|| நேத்ரஸ்தம்பே ச| |௨௬|

ஸ௦-கேஶஶாதாதிஷு பிசுஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ|

Adhikarana basterviShayaH (26) · Śloka 26

பஸ்திஸ்து ப்ரஸுப்த்யர்திதஜாகஜே| நாஸாஸ்யஶோஷே திமிரே ஶிரோரோகே ச தாருணே||௨௬||

ஸ௦-பஸ்திஃ புநஃ ப்ரஸுப்த்யாதௌ யோஜ்யஃ|

Adhikarana shirobastividhiH (27-30) · Śloka 30

விதிஸ்தஸ்ய நிஷண்ணஸ்ய பீடே ஜாநுஸமே மதௌ| ஶுத்தாக்தஸ்விந்நதேஹஸ்ய திநாந்தே கவ்யமாஹிஷம்||௨௭|| த்வாதஶாங்குலவிஸ்தீர்ணஂ சர்மபட்டஂ ஶிரஃஸமம்| ஆகர்ணபந்தநஸ்தாநஂ லலாடே வஸ்த்ரவேஷ்டிதே||௨௮|| சைலவேணிகயா பத்த்வா மாஷகல்கேந லேபயேத்| ததோ யதாவ்யாதி ஶ்ருதஂ ஸ்நேஹஂ கோஷ்ணஂ நிஷேசயேத்||௨௯|| ஊர்த்வஂ கேஶபுவோ யாவதங்குலம்| |௩௦|

ஸ௦-தஸ்ய-ஶிரோபஸ்தேர்விதாநமுச்யதே| நிஷண்ணஸ்ய-உபவிஷ்டஸ்ய நரஸ்ய| க்வ ? பீடே ஜாநுதுல்யே, ததா மதௌ-அகடிநே| கிம்பூதஸ்ய நரஸ்ய ? ஶுத்தோ-வமநாதிநா, அக்தஃ-தைலாதிநா, கிந்நஃ-கேதேந, தேஹோ யஸ்ய தஸ்ய ஶுத்தாக்தகிந்நதேஹஸ்ய| கதா ? திநாந்தே,-அபராஹ்நே விபாவர்யாஂ வா| சர்மபட்டஂ-கவ்யஂ மாஹிஷஂ வா, ததா த்வாதஶாங்குலவிஸ்தீர்ணஂ, ததா ஶிரஸ்துல்யஂ, ததாऽऽகர்ணஂ-யாவத், பந்தநஸ்தாநஂ யஸ்ய, ததேவஂவிதஂ சர்மபட்டஂ சைலவேணிகயா ஸஂயம்ய மாஷகல்கேந லேபயேத்| கதா ? லலாடே வஸ்த்ரவேஷ்டிதே| ஸங்க்ரஹே தூக்தம் (ஸூ.அ.௩௧)-"அத ஶுத்ததநோஃ ஸாயஂ ராத்ரௌ வா நிவாதஸ்தஸ்ய ஸ்வப்யக்தகிந்நஸ்ய ஸோபாஶ்ரயாஸநோபவிஷ்டஸ்ய கேஶாந்தே ஶ்லக்ஷ்ணஂ த்ர்யங்குலஂ மாஷபிஷ்டேந ஸுஸூக்ஷ்மேண ஸத்யஃ ஸுகாம்புநா மதிதேநோபயதஃ ப்ரதிக்தஂ வஸ்த்ரபட்டஂ பத்நீயாத்| ததஸ்தஸ்யோபரி ஸந்தாய பஸ்திமாகர்ணஂ பஸ்திமூலஂ ச தடமவலீகஂ ஸமஂ சைலவேணிகயா பத்த்வா புநர்மாஷபிஷ்டேநாபரிஸ்த்ராவி கத்வா யதாவ்யாதிதோஷதூஷ்யஹிதஂ ஸித்தமந்யதமஂ ஸ்நேஹஂ ஸுகோஷ்ணமாஸேசயேத்|" இதி| தத ஏவஂ கதே ஸதி வ்யாதிவஶேந பக்வஂ ஸ்நேஹஂ கோஷ்ணமுபரிச்சித்ரேணாவஸேசயேத்| கேஶபூமேருபரிஷ்டாதங்குலஂ யாவத்|

Adhikarana bastidhAraNAvadhiH (30-31) · Śloka 31

ஸ ச ஸ்நேஹஃ கியத்காலஂ தார்யஃ ? இத்யாஹ தாரயேச்ச தம்| ஆவக்த்ரநாஸிகோத்க்லேதாத்தஶாஷ்டௌ ஷட் சலாதிஷு||௩௦|| மாத்ராஸஹஸ்ராண்யருஜே த்வேகஂ| |௩௧|

ஸ௦-தஂ ச-ஸ்நேஹ, யாவத்வக்த்ரநாஸிகாஸ்ருதிஃ ஸ்யாத்தாவத்தாரயேத்| சல ஆதிர்யேஷாஂ தே சலாதயஃ, தேஷு யதாஸங்ஹ்க்யஂ தஶாஷ்டௌ ஷட் மாத்ராஸஹஸ்ராணி யாவத்ஸ்நேஹஂ தாரயேத்| வாதே தஶ மாத்ராஸஹஸ்ராணி, பித்தேऽஷ்டௌ மாத்ராஸஹஸ்ராணி, கபே ஷண்மாத்ராஸஹஸ்ராணீத்யர்தஃ| அருஜே து-ஸ்வஸ்தவதே, ஏகஂ மாத்ராஸஹஸ்ரஂ தாரயேத்|

Adhikarana bastyante kRutyam (31) · Śloka 31

ஸ்கந்தாதி மர்தயேத்| முக்தஸ்நேஹஸ்ய|௩௧|

ஸ௦-முக்தஸ்நேஹஸ்ய-அபநீதஶிரோபஸ்தேஃ, ஸ்கந்தஶிரோக்ரீவாதி மர்தயேத்| ஸ்நேஹபஸ்திர்ஹி ஸ்நேஹஶப்தேநாத்ர கஹ்யதே| ததஃ "உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத் " இத்யாதிகமாசரேத்| தத்ர ஹ்யவோசத் (ஹ.ஸூ.அ.௧௬|௨௮)-"ஸர்வகர்மஸ்வயஂ ப்ராயோ வ்யாதிக்ஷீணேஷு ச க்ரமஃ|" இதி|

Adhikarana bastyAvRuttyavadhiH (31) · Śloka 31

| பரமஂ ஸப்தாஹஂ தஸ்ய ஸேவநம்||௩௧||

ஸ௦-தஸ்ய ச-ஸ்நேஹபஸ்தேஃ, பரமஃ ஸேகஃ ஸப்த திநாநி| தஸ்மாத்த்ரீணி பஞ்ச ஸப்த வாऽஹாநி கார்யஃ ஶிரோபஸ்திரித்யவதிஷ்டதே|

Adhikarana karNapUraNevidhirmAnaM ca mAtrAlakShaNam (32) · Śloka 32

தாரயேத்பூரணஂ கர்ணே கர்ணமூலஂ விமர்தயந்| ருஜஃ ஸ்யாந்மார்தவஂ யாவந்மாத்ராஶதமவேதநே||௩௨||

ஸ௦-கர்ணே பூரணஂ தாரயேத்| கிஂ குர்வந் ? கர்ணமூலஂ விமர்தயந்| கியந்தஂ காலம் ? யாவத்பீடாயா மார்தவஂ பவேத்| ஸ்வஸ்தவதே து மாத்ராஶதஂ யாவத்பிபயாத்|

Adhikarana mAtrAlakShaNam (33) · Śloka 33

அத மாத்ராயாஃ கிஂ ப்ரமாணஂ ? இத்யாஹ யாவத்பர்யேதி ஹஸ்தாக்ரஂ தக்ஷிணஂ ஜாநுமண்டலம்| நிமேஷோந்மேஷகாலேந ஸமஂ மாத்ரா து ஸா ஸ்மதா||௩௩||

ஸ௦-தக்ஷிணஂ ஹஸ்தாக்ரஂ கர்த யாவத் தக்ஷிணஂ ஜாநுமண்டலஂ பர்யேதி-பரிவர்ததே| தக்ஷிணஶப்தோऽத்ர காகாக்ஷிகோலகந்யாயேந த்வயோரபி யுஜ்யதே| கியத்காலேந ? இத்யாஹ-நிமேஷோந்மேஷமாத்ரேண ஸமஂ,-ந து விஶ்ரம்ய| ஸா மாத்ரா ஸ்மதேதி| முநிபிரிதி ஶேஷஃ|

Adhikarana mUrddhatailashIlanasya phalam (22) · Śloka 22

கசஸதநஸிதத்வபிஞ்ஜரத்வஂ பரிபுடநஂ ஶிரஸஃ ஸமீரரோகாந்| ஜயதி, ஜநயதீந்த்ரியப்ரஸாதஂ ஸ்வரஹநுமூர்த்தபலஂ ச மூர்த்ததைலம்||௩௪|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே கண்டூஷாதிவிதிர்நாம த்வாவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௨||

ஸ௦-கசாநாஂ ஸதநாதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| பரிபுடநஂ-கசாநாமேவ, ப்ரகதத்வாத்| ஶிரஸோ மருதாமயாஂஶ்ச ஹந்தி| இந்த்ரியாணாஂ-சக்ஷுராதீநாஂ, ப்ரஸாதஂ ஜநயதி| ததா, ஸ்வராதிபலஂ ச மூர்த்ததைலஂ ஜநயதி| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிடயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே கண்டூஷாதிவிதிர்நாம த்வாவிஂஶதிதமோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௨||