30. kṣārāgnikarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਰਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਥੈਵ ਹਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪਾਟਨਾਦੀਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯ ਆਮਯ ਉਪਕ੍ਰਮ੍ਯਤੇ, ਤਥੈਵ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana kShArAgnikarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਃ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|

ਸਂ-ਕ੍ਸਾਰਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨੀ, ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਬਾਹ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋਪਯੋਗਿਤ੍ਵੇਨ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ|

Adhikarana kShAraprashaMsA (1-2) · Śloka 2

ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਬਹੂਨਿ ਯਤ੍| ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯਾਦਿਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰੁਤੇ ਵਿਸਮੇਸ੍ਵਪਿ||੧|| ਦੁਃਖਾਵਚਾਰ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਿਮਯਾਤ੍ਸੁ ਚ| ਅਤਿਕਚ੍ਛ੍ਰੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਯਚ੍ਚ ਪਾਨੇਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੨||

ਸ ੦ -ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਚ ਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਤਾਨ੍ਯੇਵਮ੍, ਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍| ਕੁਤੋਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਬਹੂਨਿ ਛੇਦ੍ਯਭੇਦ੍ਯਾਦੀਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣ੍ਯਸੌ ਕਰੋਤਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਲੇਖਨਪਾਟਨਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਵਿਸਮੇਸ੍ਵਪਿ-ਦੇਹਦੇਸ਼ੇਸੁ| ਦੁਃਖਾਵਚਾਰ੍ਯਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ-ਨਾਸਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਾਦਿਸੁ, ਦੁਃਖੇਨਾਵਚਾਰਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਯੇਸੁ ਤੇਸੁ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਸਮੇਸ੍ਵਪਿ ਦੇਹਦੇਸ਼ੇਸੁ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਚ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਚ, ਸਿਦ੍ਧਿਮਯਾਤ੍ਸੁ-ਅਸਿਧ੍ਯਤ੍ਸੁ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣੇਸੁ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਕੋਪਿਸੁ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਸੁ ? ਅਤਿਕਚ੍ਛ੍ਰੇਸੁ-ਅਤਿਦੁਃਖਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਦਿਸੁ| ਚਸ਼ਬ੍ਦਾਦਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਰੋਗੋਸ੍ਵਸੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਯੁਜ੍ਯਤੇ-ਯੋਗ੍ਯਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਤੋਪਿ ਹੇਤੋਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ| ਯਚ੍ਚੇਤਿ| ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪਾਨਵਿਸਯੇਪਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥਿਤਰੋਗਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦ੍ਬਾਹ੍ਯੇਪਿ ਬਾਹ੍ਯਸ੍ਥਿਤਰੋਗਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਲੇਪੇ ਸ ਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana antaH parimArjanasya viShayaH (3) · Śloka 3

ਅਧੁਨਾ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਪੇਯਲੇਪਵਿਸਯਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਸ ਪੇਯੋਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਨਿਸਾਦਾਸ਼੍ਮਗੁਲ੍ਮੋਦਰਗਰਾਦਿਸੁ| |੩|

ਸ੦-ਸਃ-ਕ੍ਸਾਰਃ, ਅਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਵਿਸਯੇ ਪੇਯਃ| ਤਥਾਗ੍ਨਿਸਾਦੇ, ਤਥਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਂ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਿਸੁ ਚ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਾਨਾਹਸ਼ੂਲਾਦਿਸੁ ਚ|

Adhikarana bahiH parimArjanasya viShayaH (3-4) · Śloka 4

| ਯੋਜ੍ਯਃ ਸਾਕ੍ਸਾਨ੍ਮਸਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਬਾਹ੍ਯਾਰ੍ਸ਼ਃਕੁਸ੍ਠਸੁਪ੍ਤਿਸੁ||੩|| ਭਗਨ੍ਦਰਾਰ੍ਬੁਦਗ੍ਰਨ੍ਥਿਦੁਸ੍ਟਨਾਡੀਵ੍ਰਣਾਦਿਸੁ| |੪|

ਸਂ-ਸ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯੋਜ੍ਯਃ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍-ਲੇਪਨੇਨ, ਮਸਾਦਿਸੁ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਚਰ੍ਮਕੀਲਵਰ੍ਤ੍ਮਤਿਲਕਾਦਿਪਰਿਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana dvayorapi kShArayorniShedhaH (4-8) · Śloka 8

| ਨ ਤੂਭਯੋਪਿ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਚਲੇਬਲੇ||੪|| ਜ੍ਵਰੇਤਿਸਾਰੇ ਹਨ੍ਮੂਰ੍ਧਰੋਗੇ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਰੁਚੌ| ਤਿਮਿਰੇ ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਦ੍ਧੌ ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਗੇ||੫|| ਭੀਰੁਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਤੁਮਤੀਪ੍ਰੋਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਿਸੁ| ਅਜੀਰ੍ਣੇਨ੍ਨੇ ਸ਼ਿਸ਼ੌ ਵਦ੍ਧੇ ਧਮਨੀਸਨ੍ਧਿਮਰ੍ਮਸੁ||੬|| ਤਰੁਣਾਸ੍ਥਿਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸੇਵਨੀਗਲਨਾਭਿਸੁ| ਦੇਸ਼ੇਲ੍ਪਮਾਂਸੇ ਵਸਣਮੇਢ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਨਖਾਨ੍ਤਰੇ||੭|| ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਾਦਤੇਕ੍ਸ੍ਣੋਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਵਰ੍ਸੋਸ੍ਣਦੁਰ੍ਦਿਨੇ| |੮|

ਸਂ-ਪਾਨਲੇਪਨਭੇਦੇਨ ਦ੍ਵਿਧੋਪਿ ਕ੍ਸਾਰਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦੌ ਨ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਚਲੇ-ਵਾਤੇ| ਅਬਲੇ-ਪ੍ਰਾਣਾਹੀਨੇ| { ਜ੍ਵਰੇ, ਅਤਿਸਾਰੇ, ਹਦ੍ਰੋਗੇ, ਮੂਰ੍ਧਰੋਗੇ, ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇ-ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ, ਅਰੁਚੌ-ਅਰੋਚਕੇ, ਕਤਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੌ-ਕਤਵਮਨਵਿਰੇਕੇ, ਸ਼੍ਵਯਥੌ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰਗੇ-ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇ ਸ਼ੂਨੇ, ਤਥਾ ਭੀਰੌ, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਮ੍, ਤੁਮਤ੍ਯਾਮ੍, } ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਿਃ-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾ ਉਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਗੁਹ੍ਯਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੇ| ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣੋਦ੍ਵਤ੍ਤਂ ਫਲਂ-ਰਜੋਰੂਪਂ, ਯਸ੍ਯਾ ਯੋਨੇਃ ਸਾ ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨਿਃ| ਰਜ ਏਵ ਫਲਂ ਗਰ੍ਭਾਖ੍ਯਫਲਸਾਧਨੋਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਪ੍ਰੋਦ੍ਵਤ੍ਤਫਲਯੋਨੇਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਯਥਾ (ਹ. ਉ. ਅ. ੩੩|੩੩)-"ਵੇਗੋਦਾਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਪੀਡਯਤਿ ਮਾਰੁਤਃ| ਸਾ ਫੇਨਿਲਂ ਰਜਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਦਾਵਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ|| ਇਯਂ ਵ੍ਯਾਪਦੁਦਾਵਤ੍ਤਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਸ਼ਿਸ਼ੌ-ਬਾਲੇ, ਵਦ੍ਧੇ-ਗਤਵਯਸਿ| ਤਥਾ ਧਮਨ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ੇਸੁ, ਦੇਸ਼ੇਲ੍ਪਮਾਂਸੇ-ਖਲ੍ਪਪਿਸ਼ਿਤੇ| ਤਥਾ, ਵਸਣਾਦਿਸੁ ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ੇਸੁ| ਤਥਾ, ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ-ਨੇਤ੍ਰਯੋਃ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰੋ ਨ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਃ| ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇ ਤੁ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯੋਜ੍ਯ ਏਵ| ਸ਼ੀਤਵਰ੍ਸੋਸ੍ਣਾ ਇਤਿ ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਪ੍ਰਾਵਡ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਃ, ਦੁਰ੍ਦਿਨਂ-ਮੇਘਾਦ੍ਯਾਕੁਲਦਿਵਸਮ੍, ਏਸੁ ਕ੍ਸਾਰੋ ਨ ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana bahiH parimArjanasya dahanavidhiH galanavidhiH pAkavidhiH (8-20) · Śloka 20

ਅਧੁਨਾ ਕ੍ਸਾਰਕ੍ਰਿਯਾਮਾਹ | ਕਾਲਮੁਸ੍ਕਕਸ਼ਮ੍ਯਾਕਕਦਲੀਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਾਨ੍||੮|| ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਮਹਾਵਕ੍ਸਪਲਾਸ਼ਾਸ੍ਫੋਤਵਕ੍ਸਕਾਨ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਸਾਰ੍ਕਪੂਤੀਕਨਕ੍ਤਮਾਲਾਸ਼੍ਵਮਾਰਕਾਨ੍||੯|| ਕਾਕਜਙ੍ਘਾਮਪਾਮਾਰ੍ਗਮਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਾਗ੍ਨਿਤਿਲ੍ਵਕਾਨ੍| ਸਾਰ੍ਦ੍ਰਾਨ੍ ਸਮੂਲਸ਼ਾਖਾਦੀਨ੍ ਖਣ੍ਡਸ਼ਃ ਪਤਿਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍||੧੦|| ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਕਂ ਨਾਲਂ ਯਵਸ੍ਯ ਚ| ਨਿਵਾਤੇ ਨਿਚਯੀਕਤ੍ਯ ਪਥਕ੍ ਤਾਨਿ ਸ਼ਿਲਾਤਲੇ||੧੧|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਮੁਸ੍ਕਕਚਯੇ ਸੁਧਾਸ਼੍ਮਾਨਿ ਚ ਦੀਪਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤਿਲਾਨਾਂ ਕੁਤਲੈਰ੍ਦਗ੍ਧ੍ਵਾਗ੍ਨੌ ਵਿਗਤੇ ਪਥਕ੍||੧੨|| ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਧਾਸ਼੍ਮਨਾਂ ਭਸ੍ਮ ਦ੍ਰੋਣਂ ਤ੍ਵਿਤਰਭਸ੍ਮਨਃ| ਮੁਸ੍ਕਕੋਤ੍ਤਰਮਾਦਾਯ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਜਲਮੂਤ੍ਰਯੋਃ||੧੩|| ਗਾਲਯੇਦਰ੍ਧਭਾਰੇਣ ਮਹਤਾ ਵਾਸਸਾ ਚ ਤਤ੍| ਯਾਵਤ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲਰਕ੍ਤਾਚ੍ਛਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਜਾਤਸ੍ਤਦਾ ਚ ਤਮ੍||੧੪|| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਂ ਪਚੇਲ੍ਲੌਹ੍ਯਾਂ ਵਿਘਟ੍ਟਯਨ੍| ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਾਃ ਸੁਧਾਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੧੫|| ਸ਼ੁਕ੍ਤੀਃ ਕ੍ਸੀਰਪਕਂ ਸ਼ਙ੍ਖਾਨਾਭੀਸ਼੍ਚਾਯਸਭਾਜਨੇ| ਕਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਨ੍ਬਹੁਸ਼ਃ ਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਥੇ ਕੁਡਵੋਨ੍ਮਿਤੇ||੧੬|| ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ਕਦ੍ਦਕ੍ਸਸ਼ਿਖਿਗਧ੍ਰਕਙ੍ਕਕਪੋਤਜਮ੍||੧੭|| ਚਤੁਸ੍ਪਾਤ੍ਪਕ੍ਸਿਪਿਤ੍ਤਾਲਮਨੋਹ੍ਵਾਲਵਣਾਨਿ ਚ| ਪਰਿਤਃ ਸੁਤਰਾਂ ਚਾਤੋ ਦਰ੍ਵ੍ਯਾ ਤਮਵਘਟ੍ਟਯੇਤ੍||੧੮|| ਸਬਾਸ੍ਪੈਸ਼੍ਚ ਯਦੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਦ੍ਬੁਦ੍ਬੁਦੈਰ੍ਲੇਹਵਦ੍ਧਨਃ| ਅਵਤਾਰ੍ਯ ਤਦਾ ਸ਼ੀਤੋ ਯਵਰਾਸ਼ਾਵਯੋਮਯੇ||੧੯|| ਸ੍ਥਾਪ੍ਯੋਯਂ ਮਧ੍ਯਮਃ ਕ੍ਸਾਰੋ| |੨੦|

ਸਂ-ਕਾਲਮੁਸ੍ਕਕੋ-ਮੋਕ੍ਸਃ| ਅਸ਼੍ਵਕਰ੍ਣਃ-ਕੁਸ਼ਿਕਃ| ਮਹਾਵਕ੍ਸਃ-ਸ੍ਨੁਹੀ| ਆਸ੍ਫੋਤੋ-ਗਿਰਿਕਰ੍ਣਿਕਾ| ਵਕ੍ਸਕੋ-ਨਨ੍ਦੀਵਕ੍ਸਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਸਃ-ਕੁਟਜਃ| ਪੂਤੀਕਃ-ਪੂਤੀਕਰਞ੍ਜਃ| ਨਕ੍ਤਮਾਲਃ-ਕਰਞ੍ਜਃ| ਅਸ਼੍ਵਮਾਰਃ-ਕਰਵੀਰਃ| ਕਾਲਮੁਸ੍ਕਕਾਦੀਨ੍ ਮੂਲਾਦਿਸਹਿਤਾਨ੍ ਖਣ੍ਡਂ ਖਣ੍ਡਂ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍-ਪਰਸ਼੍ਵਾਦਿਨਾ ਛਿਨ੍ਨਾਨ੍| ਤਥਾ ਕੋਸ਼ਾਤਕੀਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋ, ਯਵਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੂਕਂ ਨਾਲਂ-ਯਵਸ੍ਯ ਸ਼ੂਕੋ ਨਾਲੋਵਯਵੋ ਭਵਤਿ, ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਵਾਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਸ਼ਿਲਾਤਲੇ-ਸ਼ਿਲਾਪਸ੍ਠੇ, ਪਥਕ੍ ਮੁਸ੍ਕਕਾਦੀਨ੍ਨਿਚਯੀਕਤ੍ਯ, ਮੁਸ੍ਕਕਚਯੇ ਚ ਸੁਧਾਸ਼੍ਮਾਨਿ-ਸੁਧਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ, ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਦੀਪਯੇਤ੍-ਜ੍ਵਾਲਯੇਤ੍| ਕੈਃ ? ਤਿਲਾਨਾਂ ਕੁਤਲੈਃ-ਕਾਣ੍ਡੈਃ| ਸੁਧਾਸ਼੍ਮਾਨਿ ਚੇਤਿ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਪਥਗ੍ਦੀਪਨੇ ਚੈਸਾਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਪ੍ਰਭਾਵਃ| ਏਵਂ ਤਾਨਿ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨੌ ਵਿਗਤੇ ਸੁਧਾਸ਼੍ਮਨਾਂ ਭਸ੍ਮ ਦ੍ਰੋਣਂ ਪਥਕ੍ਕਤ੍ਵਾ-ਵ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸਂਸ੍ਥਾਪ੍ਯ, ਇਤਰਭਸ੍ਮਨਃ-ਸ਼ਮ੍ਯਾਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਭਸ੍ਮਨੋ, ਦ੍ਰੋਣਮਾਦਾਯ-ਗਹੀਤ੍ਵਾ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਦ੍ਰੋਣਮ੍ ? ਮੁਸ੍ਕਕ ਉਤ੍ਤਰਃ-ਅਧਿਕੋ, ਯਸ੍ਯ ਤਮਾਦਾਯ, ਜਲਮੂਤ੍ਰਯੋਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਰ੍ਧਭਾਰੇਣ ਤਤ੍-ਭਸ੍ਮ, ਗਾਲਯੇਤ੍| ਕਥਂ ਗਾਲਯੇਤ੍ ? ਮਹਤਾ-ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇਨ, ਵਾਸਸਾ| ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਮ੍ ? ਯਾਵਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਃ-ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਰਾਵਃ, ਪਿਚ੍ਛਿਲਰਕ੍ਤਾਚ੍ਛਸ੍ਤਥਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਜਾਤਃ-ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਃ, ਤਦਾ-ਤਸ੍ਮਿਮ੍ਕਾਲੇ, ਤਂ-ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਂ, ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਲੌਹ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਵਿਧਿਨਾ ਪਚੇਤ੍| ਕਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ ? ਦਰ੍ਵ੍ਯਾ-ਖਜਕਸਂਜ੍ਞਯਾ, ਵਿਘਟ੍ਟਯਨ੍-ਆਲੋਡਯਨ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇ, ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਤਾਃ-ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਥਾਪਿਤਾਃ ਸੁਧਾਭਸ੍ਮਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ, { ਯਾ ਮੁਸ੍ਕਕਮਧ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਦਤ੍ਤਾਃ,} ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤੀਃ-ਪ੍ਰਾਣਿਵਿਸ਼ੇਸਾਸ੍ਥੀਨਿ, ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਪਕਂ-ਪ੍ਰਲੇਪਕਂ (?) ਖਟਿਕਾਸਂਜ੍ਞਮ੍, ਤਥਾ ਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭੀਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ, ਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਥੇ-ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇ, ਕੁਡਵੋਨ੍ਮਿਤੇ-ਪਲਾਸ੍ਟਕਪਰਿਮਾਣੇ ਕ੍ਵਥਿਤਕ੍ਸਾਰੋਤ੍ਥੇ, ਆਯਸਭਾਜਨੇ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਲੋਹਪਾਤ੍ਰਗਤੇ, ਬਹੁਸ਼ਃ-ਬਹੂਨ੍ ਵਾਰਾਨ੍, ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ-ਸ਼ੀਤੀਕਤ੍ਯ, ਤੇਨੈਵ-ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇਨ, ਦਸਦਿ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਚ੍ਯਮਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇ, ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਦ੍ਰਵਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਂ ਦੀਯਤੇ ਸ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਨ ਚ ਕੇਵਲਮੇਸ ਏਵ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਸੇਪ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਾਵਤ੍ ਦਕ੍ਸਾਦੀਨਾਮਪਿ ਸ਼ਕਤ੍ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਦਕ੍ਸਃ-ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| (ਸ਼ਿਖੀ-ਮਯੂਰਃ| ਗਧ੍ਰਃ-ਸ਼੍ਯੇਨਃ| ਕਙ੍ਕਕਪੋਤਕੌ-ਪਕ੍ਸਿਣੌ| } ਤਥਾ ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਂ-ਗਵਾਦੀਨਾਂ, ਤਥਾ ਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਹਰਿਤਾਲਮਨੋਹ੍ਵਾਲਵਣਾਨਿ ਚ { ਅਲਂ-ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਮਨੋਹ੍ਵਾ-ਮਨਃਸ਼ਿਲਾ| ਲਵਣਂ-ਸੈਨ੍ਧਵਾਦਿ| ਏਤਾਨਿ } ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਅਤਃ-ਪ੍ਰਤੀਵਾਪਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਰਿਤਃ-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍, ਦਰ੍ਵ੍ਯਾ ਤਮਵਘਟ੍ਟਯੇਤ੍| ਸਬਾਸ੍ਪੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦਾ-ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ, ਸ ਕ੍ਸਾਰਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦਃ ਸਬਾਸ੍ਪੈਃ-ਸੋਸ੍ਮਭਿਃ, ਬੁਦ੍ਬੁਦੈਰ੍ਘਨੋ ਲੇਹ ਇਵੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍-ਉਦ੍ਗਚ੍ਛੇਤ੍, ਯਦਾ {ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਯਾ ਪਚ੍ਯਮਾਨਃ ਸਨ੍ ਲੇਹਤੁਲ੍ਯੋ } ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਦਾ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਅਯੋਮਯੇ-ਲੋਹਭਾਣ੍ਡੇ, ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਵਰਾਸ਼ੌ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਃ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਅਵਤਾਰ੍ਯ ਚੁਲ੍ਲੀਤਃ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਃ ਸਨ੍| ਅਯਂ ਮਧ੍ਯਮਃ ਕ੍ਸਾਰਃ|

Adhikarana mRudutIkShNakShArayorvisheShaH (20-22) · Śloka 22

ਨ ਤੁ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸਿਪੇਨ੍ਮਦੌ| ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਾਪਨਯੇਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਵਾਪਨਮ੍||੨੦|| ਤਥਾ ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਦਨ੍ਤਿਚਿਤ੍ਰਕਾਤਿਵਿਸਾਵਚਾਃ| ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਕਨਕਕ੍ਸੀਰਿਹਿਙ੍ਗੁਪੂਤੀਕਪਲ੍ਲਵਾਃ||੨੧|| ਤਾਲਪਤ੍ਰੀ ਬਿਡਂ ਚੇਤਿ, ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ਪਰਂ ਤੁ ਸਃ| ਯੋਜ੍ਯਃ|੨੨|

ਸ੦ -ਮਦੌ ਕ੍ਸਾਰੇ ਸੁਧਾਦੀਨਿ ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯੈਵ, ਅਪਨਯੇਤ੍-ਵਿਸਰ੍ਜਯੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਕ੍ਸਾਰੇ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍-ਮਧ੍ਯਮਕ੍ਸਾਰਤੁਲ੍ਯਂ, ਪ੍ਰਤਿਵਾਪਨਂ-ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਦਿਤਿ| ਨ ਚੈਤਾਵਦੇਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਵਾਪਨਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਦੀਨਿ ਬਿਡਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨਿ ਚ ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਵਾਪਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਪਰਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਃ-ਕ੍ਸਾਰੋ, ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana kShAratraye viShayatrayam (22-23) · Śloka 23

ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਸਯਂ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ- | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਨਿਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦੋਜੇਸ੍ਵਰ੍ਬੁਦਾਦਿਸੁ||੨੨|| ਮਧ੍ਯੇਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵ ਮਧ੍ਯੋਨ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਗੁਦਜਨ੍ਮਸੁ| ਬਲਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਣਪਾਨੀਯੇ ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਪੁਨਰਾਵਪੇਤ੍||੨੩||

ਸ੦-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮੇਦਃਸਮੁਤ੍ਥੇਸ੍ਵਰ੍ਬੁਦਾਦਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਮਹਤ੍ਸ੍ਵੇਵ ਯੋਜ੍ਯਃ, ਮਧ੍ਯੇਸੁ, ਕ੍ਸਾਰਾਨ੍ਤਰਵਿਧਾਨਾਤ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਰੋਗੇਸ੍ਵਯਂ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਮਧ੍ਯੇਸ੍ਵੇਸ੍ਵੇਵੇਤਿ| ਏਸ੍ਵੇਵ-ਅਨਿਲਕਫਮੇਦੋਜੇਸੁ ਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵਰ੍ਬੁਦਾਦਿਸੁ, ਮਧ੍ਯੇਸੁ-ਨੋਤ੍ਕਸ੍ਟੇਸੁ ਨਾਪਿ ਹੀਨੇਸੁ, ਮਧ੍ਯਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯ ਇਤਿ| ਅਨ੍ਯੋ- ਮਦਃ ਕ੍ਸਾਰਃ, ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਸਮੁਤ੍ਥੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਯੋਜ੍ਯੋ, ਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਧ੍ਯੌ ਕ੍ਸਾਰੌ| ਬਲਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੀਣਪਾਨੀਯੇ-ਘਨੀਭੂਤੇ ਕ੍ਸਾਰੇ, ਬਲਾਰ੍ਥਂ-ਬਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ, ਪੁਨਃ-ਭੂਯਃ, ਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਬੁ-ਕ੍ਸਾਰਵਿਧਿਸ੍ਰੁਤਂ ਜਲਮ੍ , ਆਵਪੇਤ੍-ਦਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana kShAraguNAH (24-26) · Śloka 26

ਅਧੁਨਾ ਕ੍ਸਾਰਗੁਣਾਨਾਹ ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦੁਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਃ ਪਿਚ੍ਛਿਲਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਃ ਸਿਤਃ| ਸ਼ਿਖਰੀ ਸੁਖਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯੋ ਨ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ ਨ ਚਾਤਿਰੁਕ੍||੨੪|| ਕ੍ਸਾਰੋ ਦਸ਼ਗੁਣਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਤੇਜਸੋਰਪਿ ਕਰ੍ਮਕਤ੍| ਆਚੂਸਨ੍ਨਿਵ ਸਂਰਮ੍ਭਾਦ੍ਗਾਤ੍ਰਮਾਪੀਡਯਨ੍ਨਿਵ||੨੫|| ਸਰ੍ਵਤੋਨੁਸਰਨ੍ ਦੋਸਾਨੁਨ੍ਮੂਲਯਤਿ ਮੂਲਤਃ| ਕਰ੍ਮ ਕਤ੍ਵਾ ਗਤਰੁਜਃ ਸ੍ਵਯਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੨੬||

ਸ੦-[ ਕ੍ਸਾਰੇ ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਗੁਣਾ ਭਵਨ੍ਤਿ|] ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ-ਆਸ਼ੁ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਃ| ਸ਼ਿਖਰੀ-ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ਪਿਟਿਕਾਵਾਨ੍| ਮੁਖੇਨ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ, ਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਤੇ-ਸ਼ੀਤੀਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਇਤਿ ਸੁਖਨਿਰ੍ਵਾਪ੍ਯਃ| ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੋਸ੍ਯਾਸ੍ਤੀਤਿ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ-ਸ੍ਰੁਤਿਮਾਨ੍, ਨ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀ-ਨ ਸ੍ਰੁਤਿਮਾਨ੍| ਨ ਚਾਤਿਰੁਕ੍-ਨ ਚਾਰ੍ਤਿਮਾਨ੍| ਨਾਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਦਯੋ ਦਸ਼ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਦਸ਼ਗੁਣਃ ਕ੍ਸਾਰਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚਾਸ੍ਯ ਦਸ਼ੈਵ ਦੋਸਾ ਗਦਿਤਾਃ| ਤਦ੍ਯਥਾ (ਸੂ. ਅ. ੩੯)- "ਅਤ੍ਯੁਸ੍ਣੋਤਿਸ਼ੀਤੋਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਤਿਮਦੁਰਤਿਤਨੁਰਤਿਘਨੋਤਿਪਿਚ੍ਛਿਲੋਤਿਵਸਰ੍ਪੀ ਹੀਨੌਸਧੋ ਹੀਨਪਾਕਸ਼੍ਚੇਤਿ|" ਇਤਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ-ਛੇਦਨਪਾਟਨਲੇਖਨਾਦਿਕਂ, ਤਥਾ ਤੇਜਸੋ-ਵਹ੍ਨੇਰਪਿ, ਯਤ੍ਕਰ੍ਮ-ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਸ਼ਮਲਕ੍ਸਣਂ, ਤਤ੍ਕਰੋਤਿ| ਅਧੁਨਾ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰਾਨੁਭਵਦ੍ਵਾਰੇਣ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਗੁਣਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ-ਆਚੂਸਨ੍ਨਿਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਂਰਮ੍ਭਾਤ੍-ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍, ਗਾਤ੍ਰਮਾਚੂਸਨ੍ਨਿਵ, ਤਥਾਪੀਡਯਨ੍ਨਿਵ, ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਤਃ-ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍, ਅਨੁਸਰਨ੍-ਗਚ੍ਛਨ੍, ਦੋਸਾਨ੍-ਤਤ੍ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍, ਮੂਲਤ ਉਨ੍ਮੂਲਯਤਿ-ਉਦ੍ਧਰਤਿ| ਤਥਾ, ਕਰ੍ਮ-ਸ੍ਵੀਯਂ ਦਾਹਾਦਿਕਂ, ਕਤ੍ਵਾ ਗਤਰੁਜਃ-ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ, ਸ੍ਵਯਮੇਵ-ਯਤ੍ਨਂ ਵਿਨੈਵ, ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ|

Adhikarana kShAraprayogaH (27-28) · Śloka 28

ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇ ਗਦੇ ਛਿਨ੍ਨੇ ਲਿਖਿਤੇ ਸ੍ਰਾਵਿਤੇਥਵਾ| ਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪ੍ਲੋਤਪ੍ਰਾਵਤਦੇਹਯਾ||੨੭|| ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ| |੨੮|

ਸ ੦ -ਕ੍ਸਰਸਾਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਾਦੌ ਛੇਦਾਦੌ [ ਛਿਨ੍ਨੇ-ਦ੍ਵਿਧਾਕਤੇ, ਲਿਖਿਤੇ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਿਘਸ੍ਟੇ, ਸ੍ਰਾਵਿਤੇ-ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਤਸ਼ੋਣਿਤੇ, ] ਕਰ੍ਮਣਿ ਕਤੇ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯੋਜ੍ਯੋ, ਨਾਕਤੇ ਛੇਦਾਦੌ, ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਵਿਸਯੋ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ, ਨ ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਯਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ? ਪ੍ਲੋਤੇਨ-ਚੈਲਖਣ੍ਡੇਨ, ਪ੍ਰਾਵਤਃ-ਸ੍ਥਗਿਤੋ, ਦੇਹਃ ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਯਸ੍ਯਾਃ|

Adhikarana arshaHsu visheShaH (28) · Śloka 28

ਤਤ੍ਰਾਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਾਵਤਾਨਨਮ੍| ਹਸ੍ਤੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ|੨੮|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਕ੍ਸਾਰਪਾਤਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਂ ਯਾਵਤ੍ਤਾਵਦ੍ਧਸ੍ਤੇਨ ਯਨ੍ਤ੍ਰਮਾਵਤਾਨਨਂ-ਛਾਦਿਤਮੁਖਂ, ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vartmarogeShu visheShaH (28-29) · Śloka 29

| ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ||੨੮|| ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ ਪਿਚੁਨਾਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਕਸ੍ਣਭਾਗਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਤਨੁਃ ਕ੍ਸਾਰਲੇਪੋ, ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਬੁਦੇਸੁ ਚ||੨੯||

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇਸੁ ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯ-ਕੁਟਿਲੀਕਤ੍ਯ, ਤਤਃ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਪਰਿਹਾਰਾਯ ਪਿਚੁਨਾ-ਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਮਯੇਨ, ਕਸ੍ਣਭਾਗਂ-ਤਾਰਕਪ੍ਰਦੇਸ਼ਂ, ਆਚ੍ਛਾਦ੍ਯ ਕ੍ਸਾਰਂ ਵਿਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਤਨੁਃ ਕ੍ਸਾਰਲੇਪੋ ਦੇਯਃ, ਨ ਗੁਦਾਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਿਵ ਘਨਃ| ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਮਿਵ ਤਨੁਰਿਤਿ "ਉਪਮਾਨਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਚਨੈਃ" ਇਤਿ ਸਮਾਸਃ| ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਬੁਦੇਸੁ ਚ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਤਨੁਃ ਕ੍ਸਾਰਲੋਪੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਕਥਂ ਤਤ੍ਰ ਲੇਪੋ ਦੇਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana GrANArbudeShu visheShaH (30) · Śloka 30

ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਂ ਨਿਸਣ੍ਣਸ੍ਯ ਸਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯਾਗ੍ਰਨਾਸਿਕਾਮ੍| ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਧਾਰ੍ਯਃ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍|੩੦|

ਸ੦-ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਂ-ਰਵਿਸਮ੍ਮੁਖਂ, ਨਿਸਣ੍ਣਸ੍ਯ-ਸਂਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਅਗ੍ਰੇ ਨਾਸਿਕਾ-ਅਗ੍ਰਨਾਸਿਕਾ, ਤਾਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯ-ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ| ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਲੇਪੋ ਧਾਰ੍ਯਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ| ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਵਿਧਾਰ੍ਯਃ| ਵਰ੍ਤ੍ਮਸੁ ਚਾਲ੍ਪਤਰਾ ਮਾਤ੍ਰਾਃ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਸੁਕੁਮਾਰਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana karNArshaHsu visheShaH (30) · Śloka 30

| ਤਦ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਸਿ ਕਰ੍ਣਜੇ||੩੦||

ਸ੦-ਕਰ੍ਣਜੇਰ੍ਸ਼ਸਿ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤੇਨ ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਬੁਦੇਨ ਤੁਲ੍ਯਮ੍, ਸ ਏਵ ਪਦ੍ਮਪਤ੍ਰਤਨੁਃ ਕ੍ਸਾਰਲੇਪਸ੍ਤਾ ਏਵ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਧਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana kShAraprayogAnantaraM kRutyam (31-32) · Śloka 32

ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇਨਾਨੁ ਪਰਿਮਜ੍ਯਾਵਗਮ੍ਯ ਚ| ਸੁਦਗ੍ਧਂ ਘਤਮਧ੍ਵਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਪਯੋਮਸ੍ਤੁਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ||੩੧|| ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਤ੍ਤਤਃ ਸਾਜ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਯੇਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਨਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਲੇਦਨਾਯ ਚ||੩੨||

ਸ੦-ਅਨੁ-ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਲੇਪਦਾਨਨਿਯਮਿਤਾਤ੍ਕਾਲਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਕ੍ਸਾਰਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨੇਨ-ਚੈਲਾਦਿਨਾ, ਪਰਿਮਜ੍ਯ-ਸ਼ੋਧਯਿਤ੍ਵਾ, ਸੁਦਗ੍ਧਂ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਥਾਨਮਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਾਦ੍ਯਧਿਸ੍ਠਾਨਮਵਗਮ੍ਯ-ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਾਹਲਕ੍ਸਣੇਨ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਤਤ੍-ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਘਤਮਧੁਲੇਪਿਤਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪਯਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਨਿਵਾਪਯੇਤ੍-ਸ਼ੀਤੀਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ-ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਸਾਜ੍ਯੈਃ-ਸਘਤੈਃ, ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਨਿ-ਸ੍ਰੁਤਿਰੂਪਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰੀਣਿ, ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ-ਅਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਮਾਸਦਧ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਭੋਜ੍ਯਾਨਿ-ਭਕ੍ਸਯਿਤਵ੍ਯਾਨਿ| ਕਿਮਰ੍ਥਮ੍ ? ਕ੍ਲੇਦਨਾਯ-ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ਰਣਾਯ| ਯਤਃ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਂ ਸਚ੍ਛੀਰ੍ਯਤੇ|

Adhikarana sudagdhe~apyashIrNe kRutyam (33-34) · Śloka 34

ਯਦਿ ਚ ਸ੍ਥਿਰਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ| ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਬੀਜਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਤਿਲੈਰਾਲੇਪਯੇਤ੍ਤਤਃ||੩੩|| ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ ਸਮਧੁਕੋ ਘਤਾਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰਣਰੋਪਣਃ| |੩੪|

ਸ੦-ਯਦਿ ਚ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਮਿਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਿਰਪਿ ਭੋਜ੍ਯੈਰੁਪਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ੍ਥਿਰਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍-ਦਢਮੂਲਤ੍ਵਾਤ੍, ਤਦ੍ਰੋਗਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਨ ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ, ਤਤੋ ਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਯ ਬੀਜਂ-ਅਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤੇਨ ਤਥਾ ਮਧੁਕਤਿਲਾਭ੍ਯਾਂ ਚਾਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਿਲਕਲ੍ਕੋ ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਯੁਕ੍ਤੋ ਘਤਾਨ੍ਵਿਤੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਯ ਰੋਪਣਃ|

Adhikarana sudagdhalakShaNam (34) · Śloka 34

| ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬ੍ਵਸਿਤਂ ਸਨ੍ਨਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਮ੍|੩੪|

ਸ੦-ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬੂਫਲਵਦਸਿਤਂ-ਕਸ੍ਣਂ, ਤਥਾ ਸਨ੍ਨਂ-ਨਿਮ੍ਰਂ, ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana durdagdhalakShaNam (34-35) · Śloka 35

| ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ||੩੪|| ਤਾਮ੍ਰਤਾਤੋਦਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦ੍ਯੈਰ੍ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਮ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ-ਪਕ੍ਵਜਮ੍ਬ੍ਵਸਿਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣਵਿਪਰ੍ਯਯੇ, ਤਥਾ ਤਾਮ੍ਰਤਾਤੋਦਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦ੍ਯੈਃ, ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਸ਼ੋਫਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦਿਭਿਃ, ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana durdagdhe punardAhaH (35) · Śloka 35

ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਦਹੇਤ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਤਂ-ਤਥਾਭੂਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਪੁਨਰ੍ਦਹੇਤ੍-ਭੂਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਂ ਪਾਤਯੇਤ੍, ਦਾਹਾਯ|

Adhikarana atidagdhalakShaNam (35) · Śloka 35

| ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਸ੍ਰਵੇਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਾਹਜ੍ਵਰਾਦਯਃ||੩੫||

ਸ੦-ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਸਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਤਥਾ, ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਪਸ਼ੋਫੌਸਵਿਸ੍ਫੋਟਾਦਯੋਪਿ|

Adhikarana gudAtidagdhalakShaNam (36) · Śloka 36

ਗੁਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਂਰੋਧੋਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍| ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵੋਪਘਾਤੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਗੁਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਤਨਾਦ੍ਧ੍ਰੁਵਮ੍||੩੬||

ਸ੦-ਗੁਦੇਤਿਦਗ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਯੋਃ ਸਂਰੋਧਃ, ਤਥਾ ਤਯੋਰੇਵਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵਤਿ| ਵਿਸ਼ੇਸਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਾਦਯੋਪਿ| ਤਥਾ, ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵੋਪਘਾਤਃ-ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯਾਤ੍ਕਾਨ੍ਤਾਗਮਨਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਮ੍| ਅਥਵਾ, ਗੁਦਸ੍ਯ ਸ਼ਾਤਨਾਤ੍-ਵਿਦਾਰਣਾਤ੍, ਨਿਸ਼੍ਚਯੇਨ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵੇਤ੍

Adhikarana nAsAtidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37

ਨਾਸਾਯਾਂ ਨਾਸਿਕਾਵਂਸ਼ਦਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨੋਦ੍ਭਾਵਃ| ਭਵੇਚ੍ਚ ਵਿਸਯਾਜ੍ਞਾਨਮ੍|੩੭|

ਸ੦-ਨਾਸਾਯਾਂ ਕ੍ਸਾਰਾਤਿਦਗ੍ਧਾਯਾਂ ਨਾਸਿਕਾਵਂਸ਼ਸ੍ਯ ਦਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨੇ ਉਦ੍ਭਵਤਃ| ਤਥਾ, ਵਿਸਯਾਜ੍ਞਾਨਂ-ਗਨ੍ਧਸ੍ਯਾਵੇਦਨਂ ਚ ਭਵੇਤ੍|

Adhikarana shrotrAdyatidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37

| ਤਦ੍ਵਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਕੇਸ੍ਵਪਿ||੩੭||

ਸ੦-ਤਦ੍ਵਤ੍-ਤੇਨ ਕ੍ਸਾਰਾਤਿਦਗ੍ਧਨਾਸਿਕਾਵਿਸਯਾਜ੍ਞਾਨੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ, ਕ੍ਸਾਰਾਤਿਦਗ੍ਧੇਸੁ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦਿਕੇਸੁ-ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਚਕ੍ਸੂਰਸਨੇਸੁ ਸ੍ਥਾਨੇਸੁ, ਵਿਸਯਾਜ੍ਞਾਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana atidagdhe pratIkAraH (38-1) · Śloka 1

ਵਿਸ਼ੇਸਾਦਤ੍ਰ ਸੇਕੋਮ੍ਲੈਰ੍ਲੇਪੋ ਮਧੁ ਘਤਂ ਤਿਲਾਃ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਚੇਸ੍ਟਾ ਸਰ੍ਵੈਵ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ ਕ੍ਰਿਯਾ||੩੮|| ਅਮ੍ਲੋ ਹਿ ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਤੇਨੋਪਸਂਹਿਤਃ| ਯਾਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ੍ਵਾਦੁਤਾਂ ਤਸ੍ਮਾਦਮ੍ਲੈਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਤ੍ਤਰਾਮ੍||੩੯|| (ਵਿਸਗ੍ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਮਤ੍ਯੁਤੁਲ੍ਯਃ ਕ੍ਸਾਰੋ ਭਵੇਦਲ੍ਪਮਤਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ| ਸ ਧੀਮਤਾ ਸਮ੍ਯਗਨੁਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੋ ਰੋਗਾਨ੍ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਿਚਿਰੇਣ ਘੋਰਾਨ੍)||੧||

ਸ੦-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਿਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਚਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਸੇਕੋ ਹਿਤਃ| ਮਧੁਘਤਤਿਲਾਸ਼੍ਚ ਲੇਪ ਇਸ੍ਟਃ| ਤਥਾ ਸਰ੍ਵੈਵ ਚ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਚੇਸ੍ਟਾ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ.੩੯)- "ਪਾਯਯੇਤਾਤਿਯੋਗੇਤ੍ਰ ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸਘਤਂ ਦਧਿ| ਸਗੁਡਂ ਵਾ ਦਧਿਸਰਂ ਤੈਲਂ ਵਾ ਸਸਿਤੋਪਲਮ੍||" ਇਤਿ| ਅਮ੍ਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੋਃ ਕ੍ਸਾਰਦਗ੍ਧਮਮ੍ਲੈਃ-ਕਾਞ੍ਜਿਕਾਦਿਭਿਃ, ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਤ੍ਤਰਾਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਦਮ੍ਲਃ ਸ਼ੀਤਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ| ਤੇਨ ਚ-ਅਮ੍ਲੇਨ, ਕ੍ਸਾਰ ਉਪਸਂਹਿਤੋ-ਯੁਕ੍ਤਃ, ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਕਟੁਕਲਵਣਭੂਯਿਸ੍ਠਤਾਮ੍ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਾਦੁਤਾਂ ਯਾਤਿ| ਤਰਾਂਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯੇਨਾਮ੍ਲੈਰ੍ਨਿਰ੍ਵਾਪਯੇਤ੍ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਯ੍ਮਾਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਭਿਰਪੀਤਿ ਗਮਯਤਿ| ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰਵਿਧਿਃ| ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿਮਾਹ-

Adhikarana agniprashaMsA (40) · Śloka 40

ਅਗ੍ਨਿਃ ਕ੍ਸਾਰਾਦਪਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਸ੍ਤਦ੍ਦਗ੍ਧਾਨਾਮਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਭੇਸਜਕ੍ਸਾਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਨ ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਪ੍ਰਸਾਧਨਾਤ੍||੪੦||

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਾਦਪ੍ਯਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤਰਤ੍ਵਮ੍| ਕੁਤਃ ? ਤੇਨ-ਅਗ੍ਨਿਨਾ, ਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਰੋਗਾਣਾਮਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਿਨਾਮਸਮ੍ਭਵਾਤ੍| ਭੂਯੋਗ੍ਨਿਦਗ੍ਧੋ ਰੋਗਃ ਪ੍ਰਰੋਹਂ ਨ ਯਾਤਿ, ਮੂਲਾਦੁਨ੍ਮੂਲਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਭੇਸਜਕ੍ਸਾਰਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਯੇ ਰੋਗਾ ਨ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਹ੍ਨਿਨਾ ਸਾਧਨਾਤ੍ ਜ੍ਵਲਨੋ ਜ੍ਯਾਯਾਨ੍|

Adhikarana agnidAhyAnya~ggAni (41) · Śloka 41

ਤ੍ਵਚਿ ਮਾਂਸੇ ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸੁ ਸ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| |੪੧|

ਸ੦-ਸਃ-ਅਗ੍ਨਿਦਾਹਃ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਯੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana tvagdAha viShayaH tvagdAhasAdhanAni (41-42) · Śloka 42

| ਮਸਾਙ੍ਗਗ੍ਲਾਨਿਮੂਰ੍ਧਾਰ੍ਤਿਮਨ੍ਥਕੀਲਤਿਲਾਦਿਸੁ||੪੧|| ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹੋ ਵਰ੍ਤਿਗੋਦਨ੍ਤਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਸ਼ਰਾਦਿਭਿਃ| |੪੨|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਮਸਾਦਿਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਰ੍ਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਵਰ੍ਤਿਃ-ਪਿਚੁਵਰ੍ਤਿਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪਿ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੋਕ੍ਤੇਸੁ ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਸ਼ਰਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਹਣਾਦਨ੍ਯੈਰਪਿ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੈਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana mAMsadAhaviShayaH mAMsadAhasAdhanAni (42-43) · Śloka 43

| ਅਰ੍ਸ਼ੋਭਗਨ੍ਦਰਗ੍ਰਨ੍ਥਿਨਾਡੀਦੁਸ੍ਟਵ੍ਰਣਾਦਿਸੁ||੪੨|| ਮਾਂਸਦਾਹੋ ਮਧੁਸ੍ਨੇਹਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਗੁਡਾਦਿਭਿਃ| |੪੩|

ਸ੦-ਅਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਮਧੁਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਂਸਦਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣੇਨਾਰ੍ਬੁਦਗਣ੍ਡਮਾਲਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਕਦਾਚਿਨ੍ਮਧੁਨਾ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਥਕ੍ਸ੍ਨੇਹੈਃ, ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠੇਨ, ਜਾਮ੍ਬਵੌਸ੍ਠਃ-ਸ਼ਲਾਕਾਵਿਸ਼ੇਸੋ ਯਨ੍ਤ੍ਰਵਿਧਾਵੁਕ੍ਤਃ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨੫|੨੬) ਯੇਨ ਕ੍ਸਾਰੋ ਦੀਯਤੇ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਗੁਡੇਨ, ਕਦਾਚਿਦੇਵਂਪ੍ਰਾਯੇਣਾਨ੍ਯੇਨਾਪਿ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ|

Adhikarana sirAdidAhaviShayaH sirAdidAhasAdhanAniss (43-44) · Śloka 44

| ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮਨ੍ਯਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਨੀਲ੍ਯਸਮ੍ਯਗ੍ਵ੍ਯਧਾਦਿਸੁ||੪੩|| ਸਿਰਾਦਿਦਾਹਸ੍ਤੈਰੇਵ| |੪੪|

ਸ੦-ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਵਰ੍ਤ੍ਮਾਦਿਸੁ ਸਿਰਾਦਿਦਾਹਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਤੈਰੇਵ-ਮਧੁਸ੍ਨੇਹਾਦਿਭਿਃ|

Adhikarana agnidAhaniShedhaH (44) · Śloka 44

ਨ ਦਹੇਤ੍ਕ੍ਸਾਰਵਾਰਿਤਾਨ੍| ਅਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਾਸਜੋ ਭਿਨ੍ਨਕੋਸ੍ਠਾਨ੍ ਭੂਰਿਵ੍ਰਣਾਤੁਰਾਨ੍||੪੪||

ਸ੦-ਕ੍ਸਾਰਵਾਰਿਤਾਨ੍ ਨ ਦਹੇਤ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਯੇਸੁ ਕ੍ਸਾਰੋ ਵਾਰਿਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਨ ਦਹੇਤ੍, ਯਾਵਦਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਤਥਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍, ਤਥਾ ਭਿਨ੍ਨਃ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਨਾ, ਕੋਸ੍ਠਃ-ਸ਼ਰੀਰਮਧ੍ਯੋ, ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍, ਤਥਾ ਭੂਰਿਭਿਰ੍ਵ੍ਰਣੈਰਾਰ੍ਤਾਨ੍ [ ਚ ਨ ਦਹੇਤ੍ ]|੦

Adhikarana dAhAnantaraM kRutyam (45) · Śloka 45

ਸੁਦਗ੍ਧਂ ਘਤਮਧ੍ਵਕ੍ਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਯੇਤ੍| |੪੫|

ਸ੦-ਸੁਦਗ੍ਧਂ-ਅਗ੍ਨਿਨਾ ਰੋਗਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਘਤਮਧੁਭ੍ਯਾਮਭ੍ਯਕ੍ਤਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤੈਃ- ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਸ਼ਾਲਿਮੂਲਾਦਿਭਿਃ, ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍|

Adhikarana sudagdhalakShaNam (45-46) · Śloka 46

| ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਬ੍ਦਵਲ੍ਲਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੪੫|| ਪਕ੍ਵਤਾਲਕਪੋਤਾਭਂ ਸੁਰੋਹਂ ਨਾਤਿਵੇਦਨਮ੍| |੪੬|

ਸ੦-ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸੁਦਗ੍ਧਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਪਰਾਮਸ਼੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਯ-ਸੁਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ, ਲਿਙ੍ਗਂ-ਲਕ੍ਸਣਂ, ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ-ਦਹ੍ਯਮਾਨਾਵਸ੍ਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਸਜਿ ਨਿਵਤ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਸ਼ਬ੍ਦਵਤ੍-ਬੁਦ੍ਬੁਦਸ਼ਬ੍ਦਵਤ੍, ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਭਵੇਤ੍| ਤਥਾ, ਲਸਿਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਲਸਿਕਾ-ਕੁਸ਼ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਵਿਕ੍ਸਤੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਯਾ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਜਲਲਵਾਕਤਿਃ| ਤਥਾ, ਪਕ੍ਵਤਾਲਫਲਸਦਸ਼ਮ੍, ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਪੋਤਸਦਸ਼ਮ੍| ਸੁਖੇਨ ਰੋਹਤਿ-ਸੁਰੋਹਮ੍| ਤਥਾ, ਨਾਤਿਵੇਦਨਂ-ਨ ਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍|

Adhikarana durdagdhAtidagdhayorlakShaNam (46) · Śloka 46

| ਪ੍ਰਮਾਦਦਗ੍ਧਵਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਾਤ੍ਯਰ੍ਥਦਗ੍ਧਯੋਃ||੪੬||

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਾਤ੍ਯਰ੍ਥਦਗ੍ਧਯੋਃ ਪ੍ਰਮਾਦਦਗ੍ਧੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਨ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮਨ੍ਤਰੇਣੈਤਤ੍ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਭੇਦਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਵਾਹ-

Adhikarana pramAdadagdhaBedAH (47) · Śloka 47

ਚਤੁਰ੍ਧਾ ਤਤ੍ਤੁ ਤੁਚ੍ਛੇਨ ਸਹ| |੪੭|

ਸ੦-ਤਤ੍-ਪ੍ਰਮਾਦਦਗ੍ਧਂ, ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਕਾਰਮ੍| ਕਥਮ੍ ? ਤੁਚ੍ਛੇਨ-ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣੇਨ, ਸਹ| ਅਵਿਮਸ਼੍ਯਦਗ੍ਧਂ ਹਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਕਦਾਚਿਦਤਿਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧਲਕ੍ਸਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana tucCalakShaNam (47) · Śloka 47

ਤੁਛਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਰ੍ਣਾਸ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨ ਚ ਸ੍ਫੋਟਸਮੁਦ੍ਭਵਃ||੪੭||

ਸ੦-ਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯ-ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਦੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਵਗਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਗ੍ਵਿਵਰ੍ਣਾ| ਸਤ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਮੁਸ੍ਯਤੇ-ਰੁਜ੍ਯਤੇ, ਨ ਚ ਸ੍ਫੋਟਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭੂਤਿਰਿਤਿ ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧਸ੍ਥਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਮਾਤ੍ਰਮੇਵਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana durdagdhalakShaNam (48) · Śloka 48

ਸਸ੍ਫੋਟਦਾਹਤੀਵ੍ਰੋਸਂ ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਮ੍| |੪੮|

ਸ੦-ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਫੋਟਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵੋ ਦਾਹਯੁਕ੍ਤਾ ਤੀਵ੍ਰਾ ਊਸਾਰੁਜਾ, ਜਾਯਤੇ, ਤਦ੍ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧਂ ਰੋਗਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana atidagdhalakShaNam (48-49) · Śloka 49

ਅਤਿਦਾਹਤਃ| ਮਾਂਸਲਮ੍ਬਨਸਙ੍ਕੋਚਦਾਹਧੂਪਨਵੇਦਨਾਃ||੪੮|| ਸਿਰਾਦਿਨਾਸ਼ਸ੍ਤਣ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਵ੍ਰਣਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਮਤ੍ਯਵਃ| |੪੯|

ਸ੦-ਅਤਿਦਾਹਾਦ੍ਰੋਗਾਧਿਸ੍ਠਾਨਸ੍ਯ ਮਾਂਸਲਮ੍ਬਨਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| [ ਸਙ੍ਕੋਚਃ-ਸਿਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਧੂਪਨਂ-ਧੂਮਾਯਨਮ੍| ਵੇਦਨਾ-ਰੁਜਾ| ਸਿਰਾਦੀਨਾਂ ਨਾਸ਼ੋ-ਵ੍ਯਾਪਤ੍| ਵ੍ਰਣਗਾਮ੍ਭੀਰ੍ਯਂ-ਗਮ੍ਭੀਰਵ੍ਰਣਤਾ| ਮਤ੍ਯੁਃ-ਮਰਣਂ ਚ| ]ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧਲਿਙ੍ਗਂ ਤੂਕ੍ਤਮੇਵ "ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਥਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ" (ਸ਼੍ਲੋ.੪੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਪੁਨਰ੍ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਅਧੁਨਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ-

Adhikarana tucCasyauShadham (49-50) · Śloka 50

| ਤੁਚ੍ਛਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਭੇਸਜਮ੍||੪੯|| ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੇਸ੍ਤ੍ਰੇ ਵੇਦਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਲੀਨੇ ਮਨ੍ਦਤਾ ਰੁਜਃ| |੫੦|

ਸ੦-ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਨਾ ਪ੍ਰਤਪਨਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਉਸ੍ਣਮ੍ ਭੇਸਜਂ-ਔਸਧਮ੍| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਲਯਨਾਰ੍ਥਮੇਤਤ੍| ਯਤਸ੍ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧੇਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਮਸਗ੍ਭਵਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਨ੍ਨਾਹ-ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੇਸ੍ਤ੍ਰ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲੋਹਿਤੇ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨੇ ਸਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯੇਨ ਰੁਗ੍ਭਵਤਿ| ਵਿਲੀਨੇ ਰਕ੍ਤੇ ਪੀਡਾਯਾ ਮਨ੍ਦਤਾ-ਮਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ| ਅਤਸ੍ਤੁਚ੍ਛਦਗ੍ਧੇਗ੍ਨਿ ਪ੍ਰਤਪਨਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana durdagdhasyauShadham (50) · Śloka 50

| ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਦਾਦੌ ਤਤੋ ਹਿਮਮ੍||੫੦||

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਦਗ੍ਧੇ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣੌਸਧਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਦੌ-ਪ੍ਰਥਮਂ, ਹਿਮਂ ਭੇਸਜਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana samyagdagdhasyauShadham (51) · Śloka 51

ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਤਵਕ੍ਸੀਰਿਪ੍ਲਕ੍ਸਚਨ੍ਦਨਗੈਰਿਕੈਃ| ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਸਾਜ੍ਯਾਮਤੈਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾ||੫੧||

ਸ੦-ਸਮ੍ਯਗ੍ਦਗ੍ਧੇ ਤਵਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਦਿਭਿਲੇਪਯਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ? ਸਾਜ੍ਯਾਮਤੈਃ-ਘਤਗੁਡੂਚੀਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਆਦੌ ਤੈਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍, ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਪਿਤ੍ਤਵਿਦ੍ਰਧਿਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ|

Adhikarana atidagdhasyauShadham (52) · Śloka 52

ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਦ੍ਰੁਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪਵਤ੍| |੫੨|

ਸ੦-ਅਤਿਦਗ੍ਧੇ ਦ੍ਰੁਤਂ-ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਸਰ੍ਵਂ-ਬਹਿਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਂ, ਪਿਤ੍ਤਵਿਸਰ੍ਪ ਇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana snehadagdhasyauShadham (52-1) · Śloka 1

| ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇ ਭਸ਼ਤਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍||੫੨|| (ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਯੋ ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਤ੍ਯੋਃ ਪਰਮਮਾਯੁਧਮ੍| ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤੋ ਭਿਸਕ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਗਵਚਾਰਯੇਤ੍)||੧||

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਦਗ੍ਧੇਤਿਤਰਾਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| [ਭਸ਼ਤਰਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚਾਤ੍ਰ ਭੇਸਜਂ ਤਤ੍ਰ ਤੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤੁਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਨ ਕੇਵਲਂ ] ਭਸ਼ਤਰਗ੍ਰਹਣਾਚ੍ਚ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਰੂਕ੍ਸਂ [ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦਿ ਤਤ੍ਰ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਕਿਨ੍ਤੁ ] ਦੇਹਦੇਸ਼ਾਦਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਸ਼ਾਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਪਿ ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਯਥਾਯੋਗਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana sUtrasthanasyopasaMhAraH (30) · Śloka 30

ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਸ੍ਥਾਨਮਿਦਂ ਹਦਯਸ੍ਯ ਰਹਸ੍ਯਵਤ੍| ਅਤ੍ਰਾਰ੍ਥਾਃ ਸੂਤ੍ਰਿਤਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਸਰ੍ਵਤਃ||੫੩|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮ- ਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦||

ਸ੦-ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ-ਨਿਸ੍ਪਾਦ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ? ਰਹਸ੍ਯਵਤ੍, ਰਹਸ੍ਯਂ-ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗੁਹ੍ਯਰੂਪਂ, ਤਦ੍ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ਰਹਸ੍ਯਵਤ੍| ਕਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਮ੍ ? ਹਦਯਸ੍ਯ| ਹਦਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਮੁਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ, ਯਥਾ-ਸਤ੍ਯਭਾਮਾ ਭਾਮੇਤਿ| ਕੁਤ ਏਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਰਹਸ੍ਯਵਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸਂ-ਯਸ੍ਮਾਦਤ੍ਰ-ਸ੍ਥਾਨੇ, ਅਰ੍ਥਾਃ ਸੂਤ੍ਰਿਤਾਃ-ਸੂਚਿਤਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ,-ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਤਰਮਤਿਸਮਧਿਗਮ੍ਯਾਃ| ਯਤਸ੍ਤੇ ਏਵਾਰ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪ੍ਰਤਨ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਵਿਸ੍ਤਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾਮਨ੍ਯਸ੍ਥਾਨਾਨਾਂ ਰਹਸ੍ਯਵਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀ- ਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਵਿਧਿ- ਰ੍ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੩੦||