20. nasyavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

பஞ்ஹ்சகர்மோக்திப்ரஸ்தாவே வமநவிரேகாந்வாஸநநிரூஹாநுக்த்வா நஸ்யவிதிமாஹ -

Adhikarana nasyavidhiradhyAyaH, nasyasya viShayaH (2-1) · Śloka 1

பஞ்ஹ்சகர்மோக்திப்ரஸ்தாவே வமநவிரேகாந்வாஸநநிரூஹாநுக்த்வா நஸ்யவிதிமாஹ - - - - அதாதோ நஸ்யவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| (கத்யஸூத்ரே|௨| ஊர்த்வஜத்ருவிகாரேஷு விஶேஷாந்நஸ்யமிஷ்யதே| நாஸா ஹி ஶிரஸோ த்வாரஂ தேந தத்வ்யாப்ய ஹந்தி தாந்||௧||

ஸ௦-ஜத்ரு-வக்ஷோஂஸயோஃ ஸந்திஃ| ஜத்ருண ஊர்த்வமூர்த்வஜத்ரு| மயூரவ்யஂஸகாதித்வாத் ஸமாஸஃ| தத்ர விகாரா ஊர்த்வஜத்ருவிகாராஃ, தேஷூர்த்வஜத்ருவிகாரேஷு-ஶிரோரோகாதிஷு விஷயே, வமநஶிராவ்யதாதயோऽபீஷ்யந்த ஏவ| விஶேஷண து நஸ்யமிஷ்யதே| நாஸாயாஂ க்ரியத் இதி நஸ்யம்| நாஸிகாயாஃ "பத்தந்ந" இதி நஸாதேஶஃ| நநு, கிமிதி நஸ்யமேதேஷு ரோகேஷு விஶேஷேணேஷ்டம் ? இத்யாஹ-நாஸா ஹீத்யாதி| யஸ்மாத் க்ராணஂ ஶிரோத்வாரம்| தேந த்வாரேண ஶ்ரோத்ரஶங்காடகப்ராப்தமூர்த்வஂ நேத்ரகண்டாதிஶிராமுகாநுப்ரவேஶேந, தத்-ஶிரோ, வ்யாப்ய தாம்-விகாராந் ஹந்தி|

Adhikarana nasyabhedAH (2) · Śloka 2

விரேசநஂ பஂஹணஂ ச ஶமநஂ ச த்ரிதாऽபி தத்| |௨|

ஸ௦-தத்-நஸ்யஂ, விரேசநபஂஹணஶமநாக்யபேதேந த்ரிதா ஸ்யாத்|

Adhikarana virecananasyasya viShayaH (2-3) · Śloka 3

தத்ர பூர்வஂ விரேசநாக்யஸ்யோபயோகமாஹ - - - - | விரேசநஂ ஶிரஃஶூலஜாட்யஸ்யந்தகலாமயே||௨|| ஶோபகண்டகமிக்ரந்திகுஷ்டாபஸ்மாரபீநஸே| |௩|

ஸ௦-ஶிரஃஶூலாதிஷு விரேசநஂ நஸ்யமிஷ்யதே| அபஸ்மாரோ யத்யப்யூர்த்வஜத்ருஸ்திதோ ந பவதி, ததாऽபி விரேசநநஸ்யேந ஶாம்யதீதி ததுபாதாநம்| உபலக்ஷணஂ சேதம்| கபஜேஷு ப்ரஸேகாஸ்யவைரஸ்யகந்தாஜ்ஞாநாதிஷ்வபி விரேசநமேவ ஹிதம்|

Adhikarana bRuMhaNanasyasya viShayaH (3-4) · Śloka 4

| பஂஹணஂ வாதஜே ஶூலே ஸூர்யாவர்தே ஸ்வரக்ஷயே||௩|| நாஸாஸ்யஶோஷே வாக்ஸங்கே கச்ச்ரபோதேऽவபாஹுகே| |௪|

ஸ௦-வாதோத்பவஶூலாதிஷு பஂஹணஂ நஸ்யஂ ஹிதம்| ஸூர்யாவர்தஃ-ஶிரோரோகவிஶேஷஃ| கச்ச்ரபோதஃ-கச்ச்ரோந்மீலநம்| அவபாஹுகோ-வாதவ்யாதிவிஶேஷஃ|

Adhikarana shamananasyasya viShayaH (4) · Śloka 4

| ஶமநஂ நீலிகாவ்யங்ககேஶதோஷாக்ஷிராஜிஷு||௪||

ஸ௦-நீலிகாதிஷு ஶமநஂ நஸ்யஂ ஹிதம்| நீலிகாவ்யங்கௌ-க்ஷுத்ரரோகேஷு (ஹ. உ. அ. ௩௧|௨௮) வக்ஷ்யமாணௌ| கேஶதோஷஃ-கேஶஶாதஃ|

Adhikarana virecananasyasya dravyANi (5) · Śloka 5

யதாஸ்வஂ யௌகிகைஃ ஸ்நேஹைர்யதாஸ்வஂ ச ப்ரஸாதிதைஃ| கல்கக்வாதாதிபிஶ்சாத்யஂ மதுபட்வாஸவைரபி||௫||

ஸ௦-யே யே ஸ்நேஹா யதாஸ்வஂ தைஃ| கிம்பூதைஃ ? யோகிகைஃ,-யோகார்ஹைஃ ஸர்ஷபதைலாதிபிஃ, ந து கதாதிபிஃ| ததா, யதாஸ்வஂ-மரீசஶுண்ட்யாதிபிஃ, ப்ரஸாதிதைஃ-ஸஂஸ்கதைஃ| ததா, கல்கக்வாதஸ்வரஸாதிபிஶ்ச யதாஸ்வஂ கபக்நைர்கிரிகர்ணிகாதிஜைஃ ஸாதிதஂ, ஆத்யஂ-விரேசநாக்யஂ நஸ்யஂ, பவதி| ந கேவலமேதைர்யாவந்மாக்ஷிகாதிபிஶ்ச| ஆஸவோ-மத்யவிஶேஷஃ|

Adhikarana bRuMhaNanasyasya dravyANi, shamananasyasya dravyANi (6) · Śloka 6

பஂஹணஂ தந்வமாஂஸோத்தரஸாஸக்ऽऽகபுரைரபி| ஶமநஂ யோஜயேத்பூர்வைஃ க்ஷீரேண ஸலிலேந வா||௬||

ஸ௦-பஂஹணஂ நஸ்யஂ தந்வோத்தமாஂஸோத்பவரஸைஃ ஸ்யாத்| ததா, அஸஜா-ரக்தேந, தந்வோத்தேநைவ| ததா, கபுரைஃ-நிர்யாஸவிஶேஷைஃ| அபிஶப்தாதந்யைரபி பூர்வோக்தைஃ ஸ்நேஹைரதீக்ஷ்ணைர்பஂஹணஂ பவதி| ஶமநஂ நஸ்யஂ பூர்வோக்தைரதீக்ஷ்ணைஃ ஸ்நேஹைர்கதாதிபிஸ்ததா மாஂஸரஸாதிபிர்யோஜயேத்| ததா, க்ஷீரேண ஜலேந சேதி| ஸுஶ்ருதஸ்து ஸ்பஷ்டதரமுவாச (சி. அ. ௪௦|௨௨)- "தத்து நஸ்யஂ தேயஂ வாதாபிபூதே ஶிரஸி தந்தகேஶஶ்மஶ்ருப்ரபாததாருணககர்ணஶூலகர்ணக்ஷ்வேடதிமிரஸ்வரோபகாதநாஸாரோக முகஶோஷேஷ்வகாலஜவலீபலிதப்ராதுர்பாவே தாருணப்ரபோதே வாதபைத்திகேஷு சாந்யேஷு முகரோகேஷு வாதபித்தஹரத்ரவ்யஸித்தேந ஸ்நேஹேநேதி| ஶிரோவிரேசநஂ ஶ்லேஷ்மணாऽபிவ்யாப்ததாலுகண்டஶிரஸாஂ நித்ராபிபூதாநாஂ ஶிரோகௌரவஶூலபீநஸார்த்தாவபேதககமிப்ரதிஶ்யாயாபஸ்மாரகந்தாஜ்ஞாநேஷ்வந்யேஷு சோர்த்வஜத்ருகதேஷு கபஜேஷு விகாரேஷு ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யைஸ்தத்ஸித்தேந வா ஸ்நேஹேநேதி|" ததா-"ஸம்யக்விஶுத்தே ஶிரஸி ஸர்பிர்நஸ்தோ நிஷேசயேத்| அவபீடஸ்து ஶிரோவிரேசநவதபிஷ்யந்தஸர்பதஷ்டவிஸஂஜ்ஞேப்யோ தத்யாத், ஶிரோவிரேசநத்ரவ்யாணாமந்யதமமவபிஷ்யாவபீட்ய ச| சேதோவிகாரகமிவிஷாபிபந்நாநாஂ சூர்ணஂ ப்ரதமேத்| ஶர்கரேக்ஷுரஸக்ஷீரகதமாஂஸரஸாநாமந்யதமஂ க்ஷீணாநாஂ ஶோணிதபித்தே ச விதத்யாத்| கஶதுர்பலபீரூணாஂ ஸுகுமாரஸ்ய யோஷிதாம்| ஶ்ரதாஃ ஸ்நேஹாஃ ஶிரஃஶுத்த்யை கல்கஸ்தேப்யோ யதா ஹிதஃ||" இதி|

Adhikarana marshAdaya pa~jca nasyabhedAH (7-8) · Śloka 8

அதுநாऽந்யாநபி நஸ்யவிஶேஷாநாஹ - - - - மர்ஶஶ்ச ப்ரதிமர்ஶஶ்ச த்விதா ஸ்நேஹோऽத்ர மாத்ரயா| கல்காத்யைரவபீடஸ்து ஸ தீக்ஷ்ணைர்மூர்த்தரேசநஃ||௭|| த்மாநஂ விரேசநஶ்சூர்ணோ| |௮|

ஸ௦-அத்ர-ஏஷு நஸ்யபேதேஷு மத்யே, மர்ஶாக்யஃ ப்ரதிமர்ஶாக்யஶ்சேதி ஸ்நேஹோ த்விதா-பேதத்வயேந பவதி| கதம் ? மாத்ரயா,-மாத்ராபேதேந, ந து வஸ்துபேதேந| கல்காத்யைரித்யாதி| துரவதாரணே பிந்நக்ரமஃ| கல்காத்யைரேவாவபீடஃ, ந ஸ்நேஹேநாபி| ஸ சாவபீடஃ, தீக்ஷ்ணைஃ-ஶுண்ட்யாதிபிஃ கல்கக்வாதரஸாத்யைஃ, ந மதுபிஃ| மூர்த்தரேசநஃ-ஶிரோவிரேசநாக்யஂ நாமாந்தரமஸ்ய| அதீக்ஷ்ணைஸ்து ஶமநஸஂஜ்ஞமேதத்விரேசநஂ நஸ்யம்| புநஃ ப்ரகாராந்தரமாஹ-த்மாநமித்யாதி| சூர்ணோ-மரீசாதிபிஃ கதோ, நாஸயா ப்ரணீயமாநோ விரேசநோ-பஹிர்தோஷநிரஸநோ, த்மாநஂ-ப்ரத்மாநாக்யஂ நஸ்யஂ ஸ்யாத்|

Adhikarana pradhamanasya vidhiH, pradhamanaya bahudoShaharatve yuktiH (8-9) · Śloka 9

கதஂ புநரஸௌ நாஸாயாஂ த்மாபயிதவ்யஃ ? இத்யாஹ - - - - யுஞ்ஜ்யாத்தஂ முகவாயுநா| ஷடங்குலத்விமுகயா நாட்யா பேஷஜகர்பயா||௮|| ஸ ஹி பூரிதரஂ தோஷஂ சூர்ணத்வாதபகர்ஷதி| |௯|

ஸ௦-தஂ-சூர்ணஂ, முகவாயுநா-பூத்காராக்யேந, யுஞ்ஜ்யாத்-ப்ரவேஶயேத்| கதம் ? நாட்யா, காரணபூதயா| கிம்பூதயா ? ஷடங்குலத்விமுகயா,-ஷடங்குலாநி யஸ்யாஃ ஸா ஷடங்குலா, த்வே முகே யஸ்யாஃ ஸா த்விமுகா, ஷடங்குலா சாஸௌ த்விமுகா ச ஷடங்குலத்விமுகா, தயா| ததாவிதயா, ததா பேஷஜகர்பயா-த்ரிகடுகாதிசூர்ணபரிதயா| ஸ ஹி-சூர்ணோ, பூரிதரஂ-பஹுதரஂ, தோஷஂ சூர்ணத்வாதபகர்ஷதி, ந ததா கல்கக்வாதாதயஃ| தஸ்மாத்விரேசநாக்யோऽயமித்யர்தஃ|

Adhikarana bindumAnam, marshasya mAtrAtrayam, avapIDashirovirecanayormAtrAtrayam (9-11) · Śloka 11

அதுநா மர்ஶஸ்நேஹஸ்ய பரிமாணமதிகத்யாஹ - - - - | ப்ரதேஶிந்யங்குலீபர்வத்வயாந்மக்நஸமுத்ததாத்||௯|| யாவத்பத்யஸௌ பிந்துர்தஶாஷ்டௌ ஷட் க்ரமேண தே| மர்ஶஸ்யோத்கஷ்டமத்யோநா மாத்ராஸ்தா ஏவ ச க்ரமாத்||௧௦|| பிந்துத்வயோநாஃ கல்காதேஃ| |௧௧|

ஸ௦-ப்ரதேஶிநீ-அங்குஷ்டஸமீபஜாऽங்குலீ, தஸ்யாஃ பர்வத்வயஂ, தஸ்மாத்| கிம்பூதாத் ? பூர்வஂ பக்நஂ பஶ்சாத்ஸமுத்ததஂ, தஸ்மாத் மக்நஸமுத்ததாத் தர்ஜநீபர்வத்வயாத் யாவத்பரிமாணஂ பததி, அஸௌ பிந்துஃ, 'உச்யதே' இதி ஶேஷஃ| தே-பிந்தவோ, யதாஸங்க்யஂ மர்ஶஸ்ய தஶோத்கஷ்டா மாத்ரா, அஷ்டௌ மத்யமா மாத்ரா, ஷட் கநிஷ்டா மாத்ரா| தா ஏவ க்ரமாந்மாத்ரா பிந்துத்வயேநோநாஃ கல்கஸ்வரஸாதேஃ| தேநாஷ்டௌ பிந்தவ உத்தமா மாத்ரா, ஷண்மத்யமா, சத்வாரஃ கநிஷ்டா, இத்யவதிஷ்டதே| யாவதிதி யத்பரிமாணமஸ்யேதி| யத்ததேதேப்யஃ பரிமாணே வதுப், ஆ ஸர்வநாம்ந இத்யாகாராதேஶஃ|

Adhikarana pItatoyAdInAM nasyaniShedhaH (11-13) · Śloka 13

அதுநா யேஷாஂ நஸ்யமயுக்தஂ தாநாஹ - - - - யோஜயேந்ந து நாவநம்| தோயமத்யகரஸ்நேஹபீதாநாஂ பாதுமிச்சதாம்||௧௧|| புக்தபக்தஶிரஃஸ்நாதஸ்நாதுகாமஸ்ருதாஸஜாம்| நவபீநஸவேகார்தஸூதிகாஶ்வாஸகாஸிநாம்||௧௨|| ஶுத்தாநாஂ தத்தபஸ்தீநாஂ ததாऽநார்தவதுர்திநே| அந்யத்ராத்யயிகாத்வ்யாதேஃ|௧௩|

ஸ௦-தோயாதி பீதஂ யைஸ்தேஷாம்| அத்ர "ஆஹிதாக்ந்யாதித்வாத்" பரநிபாதஃ| ததா பாதுமிச்சதாஂ நாவநஂ-நஸ்யஂ, நைவ யோஜயேத்| தோயாதிபீதாநாஂ பாதுமிச்சதாஂ ச யோஜிதஂ நஸ்யஂ நாஸாஸ்யஸ்யந்தோபதேஹதிமிரஶிரோரோகாந் குர்யாத்| புக்தபக்தஸ்ய ச தோஷா ஊர்த்வஸ்ரோதாஂஸ்யாவத்ய சர்திஶ்வாஸகாஸப்ரதிஶ்யாயாந் ஜநயேயுஃ| ஶிரோப்யக்தஸ்ய ச ஶிரோக்ஷிகர்ணஶூலகண்டரோகபீநஸஹநுமந்யாஸ்தம்பார்திதஶிரஃகம்பாந்| ஶிரஃஸ்நாதஸ்ய ஸ்நாதுகாமஸ்ய ச மூர்த்நி ஸ்திமிதோ தோஷோ ஜாட்யாருசிபீநஸாந்| ஸ்ருதரக்தஸ்ய ச க்ஷாமதாமருசிமக்நிஸாதஂ ச| நவப்ரதிஶ்யாயஸ்ய ஸ்ரோதோரோதாத் தஷ்டப்ரதிஶ்யாயகேஶஶாதகமிகண்டூவிசர்சிகாரோகாந்| மூத்ரிதோச்சாரிதாதிவேகார்தாநாஂ பஶதரஂ வேகவிதாரணஜாந் விகாராந்| ஸூதிகாயாஃ ஸ்ருதரக்ததோஷாந்| ஶ்வாஸகாஸிநோர்வ்யாதிவிவத்திம்| ஶுத்தாநாஂ கதவமநவிரேசநாதீநாஂ ஶ்வாஸகாஸஸ்வரேந்த்ரியஹாநிஶிரோகௌரவகண்டூகமிதோஷாந்| தத்தபஸ்தீநாஂ விவதஸ்ரோதஸ்தயாऽதிவ்யாப்த்யா ஶ்வாஸகாஸாதீநேவ| ததா, அநார்தவதுர்திநே ஸஹஸைவ ஶைத்யாச்சிரோருக்வேபதுஸ்தைமித்யதாலுநேத்ரகண்டூபாகமந்யாஸ்தம்பகண்டரோக ப்ரதிஶ்யாயாரூஂஷிகாஃ| ஏஷு ச நஸ்யதோஷேஷு ஜாதேஷு யதாஸ்வமாயதநஂ தோஷோத்ரேகஂ சாபேக்ஷ்ய ஸ்நேஹஸ்வேதஶிரோவிரேகவக்க்ரலேபஸேகதீக்ஷ்ணாவபீடதூமகண்டூஷாதீநி யதாஸ்வஂ குர்யாத்| ஸங்க்ரஹே விஶேஷஃ (ஸூ. அ. ௨௯)- "கர்பிண்யாஶ்ச பக்தத்வேஷஜ்வரமூர்ச்சார்த்தாவபேதகாஃ ஸ்யுஃ| அபத்யஂ ச வ்யங்கஂ விகலேந்த்ரியமுந்மாதாபஸ்மாரயுக்தஂ வா ஸ்யாத்| விஶேஷேண து கர்பிணீ ரூக்ஷே நஸ்யகர்மணி வர்ஷாபூகாகோலீகபிகச்சூபிஃ ஶதஂ பயஃ பிபேத்| பலாவிதார்யஂஶுமதீமேதாபிர்வா| ஏபிரேவ ச ஶ்ரதஂ ஹவிஃ| வாதஹரஸித்தஶ்ச ஸ்நேஹஃ ஶிரோபஸ்தௌ கர்ணபூரணே ச யோஜ்யஃ| ஸர்வஂ ச பஂஹணமந்நபாநம்|" இதி| தோயபீதாதிஷு ஸதைவ கிஂ நஸ்யஂ ந யோஜ்யம் ? இத்யாஹ-அந்யத்ரேத்யாதி| ஆத்யயிகே வ்யாதௌ நஸ்யஂ யோஜ்யமேவ|

Adhikarana nasyakAlaH (13-16) · Śloka 16

ஸாம்ப்ரதஂ யத்ர காலே யத்ர ச தோஷே நஸ்யஂ ப்ரயோஜ்யஂ தத்தர்ஶநார்தமாஹ - - - - | அத நஸ்யஂ ப்ரயோஜயேத்||௧௩|| ப்ராதஃ ஶ்லேஷ்மணி, மத்யாஹ்நே பித்தே, ஸாயஂநிஶோஶ்சலே| ஸ்வஸ்தவத்தே து பூர்வாஹ்ணே ஶரத்காலவஸந்தயோஃ||௧௪|| ஶீதே மத்யஂதிநே, க்ரீஷ்மே ஸாயஂ வர்ஷாஸு ஸாதபே| வாதாபிபூதே ஶிரஸி ஹித்மாயாமபதாநகே||௧௫|| மந்யாஸ்தம்பே ஸ்வரப்ரஂஶே ஸாயஂப்ராதர்திநேதிநே| ஏகாஹாந்தரமந்யத்ர|௧௬|

ஸ௦-காரணே கார்யோபசாராத்கபரோகஃ ஶ்லேஷ்மஶப்தேநோக்தஃ| [ ஏவஂ பித்தாதாவபி| ] ஶ்லேஷ்மரோகேஷு ப்ராதர்நஸ்யஂ ப்ரயோஜயேத்| பித்தரோகேஷு மத்யாஹ்நே| வாதரோகேஷ்வபராஹ்ணே ராத்ரௌ ச| ஸங்க்ரஹே விஶேஷஃ (ஸூ. அ. ௨௯) - "லாலாஸ்ராவஸுப்தப்ரலாபதந்தகடகடாயநக்ரதநகச்ச்ரோந்மீலநபூதிமுககர்ணநாததஷ்ணார்திதஶிரோரோகஶ்வாஸகாஸோந்நித்ரேஷு ராத்ரௌ" இதி| ஸ்வஸ்தேத்யாதி| துரவதாரணே| ஸ்வஸ்தவத்தே ஶரதி வஸந்தே ச பூர்வாஹ்ணே ஏவஂ நஸ்யஂ யோஜ்யம்| ஶீதே-ஹேமந்தஶிஶிரலக்ஷணே, மத்யாஹ்நே| க்ரீஷ்மே ஸாயஂ-அபராஹ்ணே| வர்ஷாஸு ஸாதபே-தஶ்யமாநரவௌ வாஸரே ப்ரயோஜயேத்| அதுநா தோஷாபேக்ஷயா நஸ்யகாலநியமமாஹ-வாதேத்யாதி| வாதாபிபூதமூர்த்தாதிஷு ஸ்வரப்ரஂஶாந்தேஷு ஸாயஂப்ராதஃ-பூர்வாஹ்ணாபராஹ்ணயோஃ, [ திநேதிநே- ] ப்ரதிதிநஂ ச, நைகாஹாந்தரிதம்| அந்யத்ர-வாதாபிபூதமூர்த்தாதிப்யோऽந்யஸ்மிந் ரோகே, ஏகாஹாந்தரம்|

Adhikarana nasyAvRutteravadhiH (16) · Śloka 16

| ஸப்தாஹஂ ச ததாசரேத்||௧௬||

ஸ௦-ஸப்தாஹஂ ச நஸ்யமாசரேத்,- ஸப்தாஹாதூர்த்வஂ நஸ்யஂ ந விதத்யாத்|

Adhikarana nasyavidhiH, nasye puThasa~gkhyA (17-21) · Śloka 21

இதாநீஂ யாதஶஸ்ய புருஷஸ்ய யதாஸ்திதஸ்ய நஸ்யஂ தேயஂ ததாऽऽஹ - - - - ஸ்நிக்தஸ்விந்நோத்தமாங்கஸ்ய ப்ராக்கதாவஶ்யகஸ்ய ச| நிவாதஶயநஸ்தஸ்ய ஜத்ரூர்த்வஂ ஸ்வேதயேத் புநஃ||௧௭|| அதோத்தாநுர்ஜுதேஹஸ்ய பாணிபாதே ப்ரஸாரிதே| கிஞ்சிதுந்நதபாதஸ்ய கிஞ்சிந்மூர்த்தநி நாமிதே||௧௮|| நாஸாபுடஂ பிதாயைகஂ பர்யாயேண நிஷேசயேத்| உஷ்ணாம்புதப்தஂ பைஷ்ஜ்யஂ ப்ரணாட்யா பிசுநாऽதவா||௧௯|| தத்தே பாததலஸ்கந்தஹஸ்தகர்ணாதி மர்தயேத்| ஶநைருச்சித்ய நிஷ்டீவேத்பார்ஶ்வயோருபயோஸ்ததஃ||௨௦|| ஆபேஷஜக்ஷயாதேவஂ த்விஸ்த்ரிர்வா நஸ்யமாசரேத்| |௨௧|

ஸ௦-பூர்வஂ ஸ்நிக்தஂ பஶ்சாத் ஸ்விந்நமுத்தமாங்கஂ-ஶிரோ, யஸ்ய தஸ்ய| ததா, ப்ராக்-பூர்வஂ, கதமாவஶ்யகஂ-அவஶ்யகரணீயமுச்சாரமூத்ரோத்ஸர்கதந்ததாவநாதிகஂ, யேந ஸ ப்ராக்கதாவஶ்யகஃ, தஸ்ய| ததா, நிவாதஸ்தாநே ஶயநஂ யத்தத்ர ஸ்திதஸ்ய ஸதஃ, பூயோ ஜத்ரூர்த்வஂ ஸ்வேதயேத்| அதேத்யாதி| அத-அநந்தரம், உத்தாநஸ்பஷ்டஸ்திதஶரீரஸ்ய ஸதோ ஹஸ்தசரணே ப்ரஸாரிதே, ததா கிஞ்சிதுந்நதசரணஸ்ய கிஞ்சிச்சிரஸி நாமிதே ஸதி, நாஸாபுடமேகஂ பிதாய-ஸ்தகயித்வா, பர்யாயேண-ந து யுகபத், பைஷஜ்யஂ நிஷேசயேத்| கீதஶம் ? உஷ்ணாம்புதப்தஂ,- உஷ்ணோதகோஷ்ணீகதம்| கேந பரிஷேசயேத் ? ப்ரணாட்யா, அதவா பிசுநா-கார்பாஸாதிமயேந| தத்தே நஸ்யே ஸதி பாததலஸ்கந்தஹஸ்தகர்ணாதி மர்தயேத்| ஆதிஶப்தேந க்ரீவாலலாடாதிபரிக்ரஹஃ| ஸுஶ்ருதே சாப்யதாயி (சி. அ. ௪௦|௨௫)- "வஸ்த்ராவச்சாதிதநேத்ராய வாமஹஸ்தப்ரதேஶிந்யக்ரோந்நாமிதநாஸிகாக்ராய விஶுத்தஸ்ரோதஸி தக்ஷிணஹஸ்தேந ஸ்நேஹமுஷ்ணாம்புப்ரதப்தஂ ரஜதஸுவர்ணதாம்ரமணிமத்பாத்ரஶுக்தீநாமந்யதமஸ்தமநவச்சிந்நதாரமாஸிஞ்சேத்|" இதி| ஶநைரித்யாதி| ததோ-மர்தநாநந்தரஂ, ஶநைருச்சித்ய பார்ஶ்வயோருபயோர்நிஷ்டீவேத்| (ஸங்க்ரஹே து ஸூ. அ. ௨௯)- "அநப்யவஹரந்| கபஸஹிதமப்யவஹதமக்நிமவாஸாதயேத்தோஷஂ ச ஸஂவர்த்தயேத்| ஏகபார்ஶ்வநிஷ்டீவநே ந ஸர்வாஃ ஶிரா பேஷஜேந ஸம்யக்வ்யாப்யந்தே| புநஃபுநஶ்சைநஂ ஸ்வேதயேத்|" ஏவஂ-அநேந க்ரமேண, ஆபேஷஜக்ஷயாத் குர்யாத்| (ப்ராயஃ ஸங்க்ரஹோக்தோऽயமக்ரிமோ க்ரந்தஃ-) ந து நஸ்யமாத்ரா ஸகதேவ ப்ரக்ஷேப்தவ்யா| ஹீநமாத்ரஂ சௌஷதஂ ந தேயம்| தத்தி தோஷாநுத்க்லேஶ்யாநிர்ஹரந் கௌரவாருசிகாஸப்ரஸேகபீநஸச்சர்திகண்டரோகாந் குர்யாத்| அதிகமதியோகதோஷாந் குர்யாத்| ஸகதேவ ஸர்வஂ தத்தமுச்சிந்த்யமாநஂ ஶிரோரோகேப்ரதிஶ்யாயக்ராணக்லேதாநுச்ச்வாஸோபரோதஂ ச குர்யாத்| அத்யுஷ்ணஂ தாஹபாகஜ்வரரதாகம [ ஶிரோருக்தஷ்டிதௌர்பல்ய ] மூர்சாப்ரமாந்| அதிஶீதஂ ஹீநதோஷாந்| அத்யுந்நதஶிரஸஃ ஸம்யகப்ரதிபத்யமாநஂ தாநேவ ஹீநதோஷாந்| அத்யவநதஶிரஸோ தூரகமநாந்மூர்ச்சாஜாட்ய [ கண்டூதாஹ ] ஜ்வராந்| ஸங்குசிதகாத்ரஸ்ய ஸம்யக்தமநீரப்ராப்நுவத்தோஷோத்க்லேஶஂ [ வேதநாஂ ஸ்தம்பஂ வா ] குர்யாத்|

Adhikarana nasyamUrcchAyAM pratIkAraH (21) · Śloka 21

யதி ச நஸ்யே தீயமாநே பேஷஜவேகாதஸாத்ம்யேந வா மூர்ச்சா ஸ்யாத் ததா கிஂ கார்யம் ? இத்யாஹ - - - - | மூர்ச்சாயாஂ ஶீததோயேந ஸிஞ்சேத்பரிஹரந் ஶிரஃ||௨௧||

ஸ௦-மூர்ச்சாயாஂ ஸத்யாஂ ஶீதஜலேந மூர்த்தவர்ஜஂ ஸிஞ்சேத்| ஸங்க்ரஹேऽப்யுக்தம் (ஸூ. அ. ௨௯) - "ந ச நஸ்யே நிஷிச்யமாநே கோபஹாஸவ்யாஹாரஸ்பந்தநோச்சிந்தநாந்யாசரேத்| ததா ஹி ஶிரோருக்ऽऽப்ரதிஶ்யாயகாஸதிமிரகலதிபலிதவ்யங்கதிலகாலகமுகதூஷிகாணாஂ ஸம்பவஃ|" இதி|

Adhikarana virecananasyAnte snehanaM nasyam (22) · Śloka 22

ஸ்நேஹஂ விரேசநஸ்யாந்தே தத்யாத்தோஷாத்யபேக்ஷயா| |௨௨|

ஸ௦-விரேசநஸ்யாவஸாநே தேஶதோஷஸாத்ம்யாத்யபேக்ஷயா ஸ்நேஹமநுஷேசயேத்| தந்த்ராந்தரே (ஸங்க்ரஹே) சோக்தம்| (ஸூ. அ. ௨௯) - "அத நஸ்யார்ஹஂ நரமவ்யாஹதவேகஂ தௌதாந்தர்பஹிர்முகஂ ஸ்வவஸ்திதஶிரஸஂ ப்ராயோகிகதூமபாநவிஶுத்தஸ்ரோதஸஂ ஸ்வாஸ்தீர்ணநிவாதஶயநஸ்தமுத்தாநஶீர்ஷமீஷதுந்நதபாதஂ ப்ரஸாரிதசரணஂ ச ஜத்ரூர்த்வஂ பாணிதாபேந புநஃ புநஃ ஸ்வேதயேத்|" இதி|

Adhikarana nasyAnte uttAnashayanam (22) · Śloka 22

| நஸ்யாந்தே வாக்ஶதஂ திஷ்டேதுத்தாநஃ|௨௨|

ஸ௦-நஸ்யாவஸாநே வாக்ऽऽஶதஂ-மாத்ராஶதமுத்தாநோ நித்ராமஸேவமாநஸ்திஷ்டேத்|

Adhikarana tato dhUmagaNDUShau (22-23) · Śloka 23

| தாரயேத்ததஃ||௨௨|| தூமஂ பீத்வா கவோஷ்ணாம்புகவலாந் கண்டஶுத்தயே| |௨௩|

ஸ௦-ததோ-வாக்ஶதாவஸ்தாநாதநந்தரம், ஈஷதுஷ்ணஜலகவலாந் தாரயேத்| கிமர்தம் ? கண்டஶுத்தயே உத்க்லிஷ்டதோஷஶாந்தயே ச| கிஂ கத்வா ? தூமஂ-விரேசநாத்யந்யதமஂ, யதாயோகஂ பீத்வா, ததோऽஸ்ய ஸ்நேஹோக்தமாசாரமாதிஶேத்|

Adhikarana snehananasyasya samyagyogahInayogAtiyogaH (23-24) · Śloka 24

| ஸம்யக்ஸ்நிக்தே ஸுகோச்ச்வாஸஸ்வப்நபோதாக்ஷபாடவம்||௨௩|| ரூக்ஷேऽக்ஷிஸ்தப்ததா ஶோஷோ நாஸாஸ்யே மூர்த்தஶூந்யதா| ஸ்நிக்தேऽதி கண்டூகுருதாப்ரஸேகாருசிபீநஸாஃ||௨௪||

ஸ௦-ஸம்யக்ऽऽஸ்நிக்தே ஶிரஸி ஸுகோச்ச்வாஸாதயஃ ஸ்யுஃ| ஸங்க்ரஹே சோக்தம் (ஸூ. அ. ௨௯) - "ஸம்யக்ऽऽஸ்நிக்தே மூர்த்நி விரிக்தே வா ஸுகோச்ச்வாஸநிஃஶ்வாஸக்ஷவதுஸ்வப்நப்ரபோதஶிரோவதநேந்த்ரியவிஶுத்தயோ பவந்தி, யதோக்தவ்யாத்யுபஶமஶ்ச|" இதி| ஸ௦-ரூக்ஷே து ஶிரஸ்யக்ஷிஸ்தப்ததா ஸ்யாத்| ததா, நாஸாயாமாஸ்யே ச ஶோஷோ மூர்த்தஶூந்யதா ச ஸ்யாத்| ஸ௦-அதிஸ்நிக்தே கண்ட்வாதயஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana virecananasyasya samyagyogahInayogAtiyogAH (25) · Śloka 25

ஸுவிரிக்தேऽக்ஷிலகுதாவக்க்ரஸ்வரவிஶுத்தயஃ| துர்விரிக்தே கதோத்ரேகஃ, க்ஷாமதாऽதிவிரேசிதே||௨௫||

ஸ௦-ஸுவிரிக்தே-ஸம்யக்விரிக்தே, அக்ஷிலகுதாதயஃ ஸ்யுஃ| ஸ௦-துர்விரிக்தே கதோத்ரேகோ-ரோகஸ்யாதிக்யம்| அதிவிரேசிதே க்ஷாமதா-கஶதா ஸ்யாத்|

Adhikarana pratimarshasya viShayaH (26) · Śloka 26

அதுநா ப்ரதிமர்ஶஸ்ய விஷயஂ ஸூசயிதுமாஹ - - - - ப்ரதிமர்ஶஃ க்ஷதக்ஷாமபாலவத்தஸுகாத்மஸு| ப்ரயோஜ்யோऽகாலவர்ஷேऽபி|௨௬|

ஸ௦-ப்ரதிமர்ஶஃ க்ஷதக்ஷாமாதிஷு ப்ரயோஜ்யஃ| அகாலவர்ஷணேऽபி கார்யஃ|

Adhikarana duShTapInasAdau pratimarshaniShedhaH (26-27) · Śloka 27

| ந த்விஷ்டோ துஷ்டபீநஸே||௨௬|| மத்யபீதேऽபலஶ்ரோத்ரே கமிதூஷிதமூர்த்தநி| உத்கஷ்டோத்க்லிஷ்டதோஷே ச, ஹீநமாத்ரதயா ஹி ஸஃ||௨௭||

ஸ௦-தஷ்டபீநஸே து ந ப்ரயோஜ்யஃ| துஷ்டபீநஸோ-நாஸாரோகேஷு (ஹ. உ. அ. ௧௯|௯) வக்ஷ்யமாணஃ| ததா மத்யபீதே, ததாऽபலஶ்ரோதே-ருத்தஶ்ரவணமார்கே, ததா கமிபிர்தூஷிதோ மூர்த்தா யஸ்ய தஸ்மிந் கமிபீடிதஶிரஸி, ததோத்கஷ்டோ-வத்திஂ கதஃ, ததோத்க்லிஷ்டஃ-ப்ரசலோ, தோஷோ யஸ்ய தஸ்மிஂஶ்ச, ப்ரதிமர்ஶோ ந யோஜ்யஃ| கேந ப்ரகாரேண (காரணேந) ந யோஜ்யஃ ? இத்யாஹ-ஹீநேத்யாதி| ஹி-யஸ்மாத், ஏஷாஂ ஸஃ-ப்ரதிமர்ஶஃ, ஹீநமாத்ரதயா,-ஹீநா மாத்ரா யஸ்ய ஸ ஹீநமாத்ரஃ, தஸ்ய பாவோ ஹீநமாத்ரதா, தயா| ய (அ) ஸ்மாதஸௌ ந யுஜ்யதே| ஏஷாஂ ஹ்யுதீர்ணதோஷத்வாத் தாவதா தோஷோத்க்லேஶ ஏவ பவதி ந ஶமஃ|

Adhikarana pratimarshasya pa~jcadasha kAlAH (28-29) · Śloka 29

நிஶாஹர்புக்தவாந்தாஹஃ ஸ்வப்நாத்வஶ்ரமரேதஸாம்| ஶிரோப்யஞ்ஜநகண்டூஷப்ரஸ்ராவாஞ்ஜநவர்சஸாம்||௨௮|| தந்தகாஷ்டஸ்ய ஹாஸஸ்ய யோஜ்யோऽந்தேऽஸௌ த்விபிந்துகஃ| |௨௯|

ஸ௦-அஸௌ-ப்ரதிமர்ஶௌ, த்விபிந்துகோ நிஶாதீநாஂ பஞ்சதஶாநாஂ காலாநாமந்தே ப்ரயோஜ்யஃ|

Adhikarana uktakAlAnAM phalam (29-30) · Śloka 30

| பஞ்சஸு ஸ்ரோதஸாஂ ஶுத்திஃ, க்லமநாஶஸ்த்ரிஷு க்ரமாத்||௨௯|| தக்பலஂ பஞ்சஸு, ததோ தந்ததார்ட்யஂ மருச்சமஃ| |௩௦|

ஸ௦-தத்ர நிஶாஹர்புக்தவாந்தாஹஃஸ்வப்நாக்யேஷு பஞ்சஸு காலேஷு ப்ரதிமர்ஶே ப்ரயுக்தே ஸ்ரோதஸாஂ ஶுத்திர்பவதி| க்ரமாத்-க்ரமேணைவ படிதேஷு| அத்வஶ்ரமமைதுநாநாஂ த்ரயாணாமந்தே ப்ரதிமர்ஶே தத்தே ஸதி க்லமஸ்ய நாஶஃ ஸ்யாத்| உபலக்ஷணஂ சேதம்| மநஃப்ரஸாதஶிரோலாகவேऽபி பவதஃ| ஏவஂ ஶிரோப்யஞ்ஜநாதிஷு பஞ்சஸ்வந்தே ப்ரதிமர்ஶே யோஜிதே ஸதி தஷ்டேர்பலஂ ஸ்யாத்| ததஃ-அநந்தரஂ, தந்தகாஷ்டஹாஸயோரந்தே யதாஸங்க்யேந த்விஜதடத்வஂ பவநஶமஶ்ச ஸ்யாத்|

Adhikarana vayovisheSheNa nasyadhUmakavalashodhanAnAM niShedhaH (30-31) · Śloka 31

அதுநா நஸ்யஸ்ய தூமாதீநாஂ ச புருஷவிஶேஷே நியமஂ குர்வந்நாஹ - - - - | ந நஸ்யமூநஸப்தாப்தே நாதீதாஶீதிவத்ஸரே||௩௦|| ந சோநாஷ்டாதஶே தூமஃ, கவலோ நோநபஞ்சமே| ந ஶுத்திரூநதஶமே ந சாதிக்ராந்தஸப்ததௌ||௩௧||

ஸ௦-ஊநஸப்தவர்ஷே நஸ்யஂ ந யோஜ்யம்| ததா, அதிக்ராந்தாஶீதிவர்ஷே ச நஸ்யஂ ப்ரயோஜநம்| அபூர்ணாஷ்டாதஶவர்ஶே தூமோ ந ப்ரயோஜ்யஃ| கவலோऽபூர்ணபஞ்சவத்ஸரே ந ப்ரயோஜ்யஃ| ஊநதஶமவர்ஷே ஶுத்திஃ-வமநவிரேகாதிகா, ந ப்ரயோஜ்யா| ததா, அதீதஸப்ததிவர்ஷே ச ஶுத்திர்ந யோஜ்யா|

Adhikarana pratimarshasya sukhasevyatvam (32-33) · Śloka 33

ஆஜந்மமரணஂ ஶஸ்தஃ ப்ரதிமர்ஶஸ்து பஸ்திவத்| மர்ஶவச்ச குணாந் குர்யாத்ஸ ஹி நித்யோபஸேவநாத்||௩௨|| ந சாத்ர யந்த்ரணா நாபி வ்யாபத்ப்யோ மர்ஶவத்பயம்| |௩௩|

ஸ௦-ப்ரதிமர்ஶஃ புநர்பஸ்திரிவ ஶஸ்தோ-ஹிதஃ| கதம் ? ஆஜந்மமரணஂ,-ஜந்மமரணே அவதிஂ கத்வா, ப்ரதிமர்ஶோ ஹித இத்யர்தஃ| ஸ ச-ப்ரதிமர்ஶோ, நித்யோபஸேவநாத்-ஸந்ததமப்யஸ்யமாநோ, மர்ஶ இவ குணாந்-ஸுகோச்ச்வாஸாதீந் குர்யாத்| அத்ர ச-ப்ரதிமர்ஶே, யந்த்ரணா-"உஷ்ணோதகோபசாரீ ஸ்யாத்" இத்யாதிகா, நாஸ்தி| ந ச வ்யாபப்த்யஃ-"அக்ஷிஸ்தப்ததா ஶோஷஃ" இத்யாதிப்யோ, பயஂ மர்ஶ இவ-மர்ஶவத் நாஸ்தீதி| மர்ஶ இவ மர்ஶவத், ஸப்தம்யந்தாத்வதிஃ|

Adhikarana nityanasye tailamevocitam (33-34) · Śloka 34

| தைலமேவ ச நஸ்யார்தே நித்யாப்யாஸேந ஶஸ்யதே||௩௩|| ஶிரஸஃ ஶ்லேஷ்மதாமத்வாத்ஸ்நேஹாஃ ஸ்வஸ்தஸ்ய நேதரே| |௩௪|

ஸ௦-தைலமேவ நித்யாப்யாஸேந ப்ரதிமர்ஶந்யாயேந நஸ்யார்தே ஶ்ரேஷ்டஂ பவதி| குதோ ஹேதோஃ ? மூர்த்நஃ கபஸ்தாநத்வாத்| ந த்வபரே ஸ்நேஹாஃ| தேஷாஂ ஶ்லேஷ்மலத்வாதிதி பாவஃ|

Adhikarana marshapratimarshAdiShu visheShaguNotkarShApakRuShTatvam (34-36) · Śloka 36

| ஆஶுகச்சிரகாரித்வஂ குணோத்கர்ஷாபகஷ்டதா||௩௪|| மர்ஶே ச ப்ரதிமர்ஶே ச விஶேஷோ ந பவேத்யதி| கோ மர்ஶஂ ஸபரீஹாரஂ ஸாபதஂ ச பஜேத்ததஃ||௩௫|| அச்சபாநவிசாராக்யௌ குடீவாதாதபஸ்திதீ| அந்வாஸமாத்ராபஸ்தீ ச தத்வதேவ விநிர்திஶேத்||௩௬||

ஸ௦-ஆஶுகாரிகுணயுக்தோ மர்ஶஃ, சிரகாரீ து ப்ரதிமர்ஶஃ| குணோத்கர்ஷத்வயுக்தோ மர்ஶோ குணாபகஷ்டதாந்விதஸ்து ப்ரதிமர்ஶ இத்யநயோர்பேதஃ| யதி ச மர்ஶே ப்ரதிமர்ஶே ச விஶேஷகுணோ ந ஸ்யாத், ததோ மர்ஶஂ ஸபரிஹாரஂ ஸவ்யாபதஂ ச கோ பஜேத் ? ந கஶ்சித்பஜேதித்யர்தஃ| மர்ஶப்ரதிமர்ஶவிஶேஷவதச்சபாநவிசாராக்யௌ ஸ்நேஹௌ ஶீக்ரகாரித்வாதிநா விஶேஷேண நிர்திஶேத்| ததா, குடீப்ரவேஶஸ்தித்யா யத்ரரஸாயநமுபயுஜ்யதே, யச்ச வாதாதபாத்யபரிஹாரஸ்தித்யா ரஸாயநஂ க்ரியதே, தே ச த்வே அபி ததைவ ஸவிஶேஷே நிர்திஶேத்| ததா, அந்வாஸஃ-அநுவாஸநஂ, ததா மாத்ராபஸ்திஶ்ச, தாவப்யேவஂ ஶீக்ரகாரிசிரகாரித்வாதிகுணைர்விநிர்திஶேத்|

Adhikarana aNutailam (37-38) · Śloka 38

இதாநீஂ நஸ்யமணுதைலஂ நிர்திதிக்ஷுராஹ - - - - ஜீவந்தீஜலதேவதாருஜலதத்வக்ऽऽஸேவ்யகோபீஹிமஂ தார்வீத்வங்மதுகப்லவாகுருவரீபுண்ட்ராஹ்விபில்வோத்பலம்| தாவந்யௌ ஸுரபிஂ ஸ்திரே கமிஹரஂ பத்ரஂ த்ருடிஂ ரேணுகாஂ கிஞ்ஜல்கஂ கமலாத்பலாஂ ஶதகுணே திவ்யேऽம்பஸிக்வாதயேத்||௩௭|| தைலாத்ரஸஂ தஶகுணஂ பரிஶேஷ்ய தேந தைலஂ பசேத ஸலிலேந தஶைவ வாராந்| பாகே க்ஷிபேச்ச தஶமே ஸமமாஜதுக்தஂ நஸ்யஂ மஹாகுணமுஶந்த்யணுதைலமேதத்||௩௮||

ஸ௦-ஜீவந்த்யாதீநி த்ரவ்யாணி திவ்யே ஜலே க்வாதயேத்| கோபீ-ஸாரிவா| ப்லவஂ-கோபாலதமநாக்யம்| புண்ட்ராஹ்வஂ-ப்ரபௌண்டரீகம்| தாவந்யௌ-கண்டகாரிகாமஹோடிகாக்யே| ஸுரபிஃ-ஸல்லகீ| ஸ்திரே-ஶாலீபர்ணீபஶ்நிபர்ண்யௌ| கமிஹரஂ-விடங்கம்| அத்ர தைலஸமாநி த்ரவ்யாணி க்ராஹ்யாணீதி வத்தவைத்யவ்யவஹாரஃ| ஆகாஶாதேவ படாதிபிர்கஹீதஂ ஜலஂ திவ்யமுச்யதே| தச்ச தைலாச்சதகுணஂ கஹீத்வா தாவத்க்வாதயேத், யாவத்தஶகுணோ ரஸஸ்தைலாத்ஸ்யாத்| தேந ச க்வாதேந தைலஂ தஶைவ வாராந் பசேத்| தஶமே ச பாகே தைலஸமமஜாக்ஷீரஂ க்ஷிபேத்| ததஃ புநஃ பசேத்| இத்யேதத்தைலஂ மஹாகுணஂ-ஸர்வோத்தமகுணஂ, அணுதைலஸஂஜ்ஞஂ கதயந்தி| அணுஷு தைலமணுதைலம்| அணூநீந்த்ரியஸ்ரோதாஂஸி ப்ரவிஶதீத்யர்தஃ|

Adhikarana nasyashIlanasya phalam (20) · Śloka 20

கநோந்நதப்ரஸந்நத்வக்ऽऽஸ்கந்தக்ரீவாஸ்யவக்ஷஸஃ| தடேந்த்ரியாஸ்தபலிதா பவேயுர்நஸ்யஶீலிநஃ||௩௯|| இதி ஶ்ரீ வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே நஸ்யவிதார்நாம விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௦||

ஸ௦-நஸ்யஶீலிநோ நிபிடோச்சதரரமணீயத்வகாதயஃ ஸ்யுஃ| த்வக் ச ஸ்கந்தஶ்ச க்ரீவா சாஸ்யஂ ச வக்ஷஶ்ச ஏதேஷாஂ ஸமாஹாரஃ த்வக்ऽऽஸ்கந்தக்ரீவாஸ்யவக்ஷஃ| கநோந்நதப்ரஸந்நஂ த்வக்ऽऽஸ்கந்தக்ரீவாஸ்யவக்ஷோ யேஷாஂ தே கநோந்நதப்ரஸந்நத்வக்ऽऽஸ்கந்தக்ரீவாஸ்யவக்ஷஸஃ| ததா, புஷ்டேந்த்ரியாஃ பலிதவர்ஜிதாஶ்ச பவேயுஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே நஸ்யவிதிர்நாம விஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௦||