10. rasabhēdīyādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ (ਸ਼੍ਲੋ. ੧੨)- "ਰਸਾਨ੍ ਭੇਦੈਰੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤਸ੍ਤਾਨ੍ ਰਸਭੇਦਾਨ੍ ਵਕ੍ਤੁਂ ਰਸਭੇਦੀਯਾਧ੍ਯਾਯਂ ਬ੍ਰੂਤੇ-

Adhikarana rasaBedIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤੋ ਰਸਭੇਦੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||

ਸ੦-ਰਸਾਨਾਂ ਭੇਦੋ ਰਸਭੇਦਃ, ਤਸ੍ਮੈ ਹਿਤੋ ਰਸਭੇਦੀਯਃ, ਤਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ-ਕਥਯਿਸ੍ਯਾਮਃ| "ਰਸਨਾਰ੍ਥੋ ਰਸਃ" ਇਤਿ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧|੬੩)| ਤਥਾ, ਅਬ੍ਯੋਨਿਃ, ਅਪਾਮੇਵ ਰਸਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੫|੧੩)- "ਆਪੋ ਹਿ ਰਸਵਤ੍ਯਃ" ਇਤਿ| ਅਪਾਂ ਚਾਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਤਰਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯਕ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਦਸ਼ੋਨ੍ਯਾਦਸ਼ੋ ਰਸਾਨਾਂ ਮਹਾਭੂਤਵੈਲਕ੍ਸਣ੍ਯਜ ਆਸ੍ਵਾਦ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚ, ਮਧੁਰਰਸਾਧਿਸ੍ਠਤਾਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤਿਵ੍ਯਕ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯਾਦਸ਼ੋਨ੍ਯਾਦਸ਼ੋ ਮਧੁਰਰਸਾਸ੍ਵਾਦ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਨ ਤ੍ਵੇਕਰੂਪਃ| ਏਵਮਮ੍ਲਾਨਾਮਾਰਨਾਲਕੋਲਾਮ੍ਲੀਕਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪ੍ਰਤਿਦ੍ਰਵ੍ਯਮਨੇਕਰੂਪ ਆਸ੍ਵਾਦਵਿਸ਼ੇਸ ਉਪਲਭ੍ਯਤੇ, ਨ ਤ੍ਵੇਕ ਏਵ|

Adhikarana ShaDrasAnAmutpattiH (1) · Śloka 1

ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਿ 'ਸਡੇਵ ਰਸਾਃ' ਇਤਿ| ਤਾਨੇਵ ਲਕ੍ਸਯਤਿ- ਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਭੋਗ੍ਨਿਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਬੁਤੇਜਃ ਖਵਾਯ੍ਵਗ੍ਨ੍ਯਨਿਲਗੋਨਿਲੈਃ| ਦ੍ਵਯੋਲ੍ਬਣੈਃ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਭੂਤੈਰ੍ਮਧੁਰਾਦਿਰਸੋਦ੍ਭਵਃ||੧||

ਸ੦-ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਮਹਾਭੂਤੈਰ੍ਦ੍ਵਯੋਲ੍ਬਣੈਃ-ਹ੍ਯਾਧਿਕੈਃ, ਕ੍ਰਮਾਤ੍-ਪਰਿਪਾਟ੍ਯਾ, ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਮਧੁਰਾਦੀਨਾਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਰਸਾਨਾਮੁਦ੍ਭਵੋ-ਅਭਿਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵਯਮੁਲ੍ਬਣਂ ਯੇਸੁ ਭੂਤੇਸੁ ਤਾਨਿ ਦ੍ਵਯੋਲ੍ਬਣਾਨਿ, ਤੈਃ ਦ੍ਵਯੋਲ੍ਬਣੈਃ| ਦ੍ਵਯੋਲ੍ਬਣਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਾਚ੍ਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯਵਦ੍ਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਪਾਞ੍ਚਭੌਤਿਕਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਕਤਮਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਭੂਤਦ੍ਵਯਂ ਕਤਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੇਧਿਕਮਾਰਮ੍ਭਕਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ-ਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੂਮਿਜਲਾਭ੍ਯਾਮਧਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਮਧੁਰਃ, ਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਮਮ੍ਲਃ, ਅਮ੍ਬ੍ਵਗ੍ਨਿਭ੍ਯਾਂ ਲਵਣਃ, ਖਵਾਯੁਭ੍ਯਾਂ ਤਿਕ੍ਤਕਃ. ਅਗ੍ਨਿਵਾਯੁਭ੍ਯਾਂ ਕਟੁਕਃ, ਕ੍ਸ੍ਮਾਨਿਲਾਭ੍ਯਾਂ ਕਸਾਯਃ| ਨਨੁ, ਯਥਾ ਭੂਮਿਤੋਯਾਧਿਕ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਰਃ, ਏਵਮਮ੍ਬੁਵਾਯ੍ਵਾਧਿਕ੍ਯਾਦਨ੍ਯੋ ਭੂਮ੍ਯਾਕਾਸ਼ਾਧਿਕ੍ਯਾਦਨ੍ਯ ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਵਿਕਲ੍ਪੈਰਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਰਸਪ੍ਰਸਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਵਭਾਵਾਦਦੋਸਃ| ਏਸਾਂ ਭੂਮ੍ਯਾਕਾਸ਼ਾਦੀਨਾਮੀਦਸ਼ਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋ ਯਤ੍ਕੇਨਚਿਦੇਵ ਭੂਤਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਾਨਿ ਭੂਮ੍ਯਾਦੀਨਿ ਰਸਾਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਾਦਨਸਮਰ੍ਥਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਸਰ੍ਵੇਣੇਤਿ|

Adhikarana madhurarasalakShaNam (2-3) · Śloka 3

ਨਨੁ, ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਨਾਨੁਕ੍ਤੋ ਰਸਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਯਤਾਮ੍ ? ਇਤਿ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮਾਹ ਤੇਸਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰਸਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਯੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਨੁਲਿਮ੍ਪਤਿ| ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਮਾਨੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਹ੍ਲਾਦਨੋਕ੍ਸਪ੍ਰਸਾਦਨਃ||੨|| ਪ੍ਰਿਯਃ ਪਿਪੀਲਿਕਾਦੀਨਾਮ੍| |੩|

ਸ੦-ਤੇਸਾਂ-ਰਸਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇ, ਯ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਮਾਨੋ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਨੁਲਿਮ੍ਪਤਿ-ਮੁਖੋਪਦੇਹਂ ਜਨਯਤਿ, ਤਥਾ ਦੇਹਸ੍ਯ ਹ੍ਲਾਦਨਃ-ਆਸ਼੍ਵਾਸਕਃ, ਤਥਾਕ੍ਸਾਣਾਂ-ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ, ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ-ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਤ੍ਵਕਤ੍, ਤਥਾ ਪਿਪੀਲਿਕਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਃ, ਤਂ ਮਧੁਰਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਪਿਪੀਲਿਕਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯ ਏਤੇਨੈਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ,-ਪ੍ਰਮੇਹਾਦਿਸੁ ਮੂਤ੍ਰਤ੍ਵਗਾਦੌ ਪਿਪੀਲਿਕੋਪਸਰ੍ਪਣਾਤ੍ ਮਾਧੁਰ੍ਯਾਨੁਮਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਧੁਮੇਹਤ੍ਵਾਦਿ ਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਮਾਨ ਇਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana amlarasalakShaNam (3) · Śloka 3

ਅਮ੍ਲਃ ਕ੍ਸਾਲਯਤੇ ਮੁਖਮ੍| ਹਰ੍ਸਣੋ ਰੋਮਦਨ੍ਤਾਨਾਮਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਨਿਕੋਚਨਃ||੩||

ਸ੦-ਅਮ੍ਲੋ ਰਸ ਆਸਾਦ੍ਯਮਾਨੋ ਮੁਖਂ ਕ੍ਸਾਲਯਤੇ-ਸ੍ਰਾਵਯਤਿ| ਤਥਾ, ਰੋਮਦਨ੍ਤਾਨਾਂ ਹਰ੍ਸਣਃ-"ਹਸੁ ਅਲੀਕੇ" ਅਲੀਕਕਾਰੀ, ਉਦ੍ਵੇਜਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਅਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਨਿਕੋਚਨਃ, ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਚ ਭ੍ਰੁਵੌਚਾਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵਮ੍, ਅਚਤੁਰਾਦਿਸੂਤ੍ਰੇ ਨਿਪਾਤਿਤਮ੍|

Adhikarana lavaNarasalakShaNam (4) · Śloka 4

ਲਵਣਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤ੍ਯਾਸ੍ਯਂ ਕਪੋਲਗਲਦਾਹਕਤ੍| |੪|

ਸ੦-ਲਵਣੋ ਰਸੋ ਮੁਖਂ ਸ੍ਯਨ੍ਦਯਤਿ| ਤਥਾ, ਕਪੋਲਯੋਰ੍ਗਲੇ ਚ ਦਾਹਂ ਕਰੋਤਿ| ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਰੋਚਨ ਇਤੀਹਾਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਨ੍ਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਤੁ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ (ਸੂ. ਅ. ੧੮)- "ਕਣ੍ਠਕਪੋਲਂ ਵਿਦਹਤਿ, ਅਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਰੋਚਯਤਿ|" ਇਤਿ|

Adhikarana tiktarasalakShaNam (4) · Śloka 4

| ਤਿਕ੍ਤੋ ਵਿਸ਼ਦਯਤ੍ਯਾਸ੍ਯਂ ਰਸਨਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ ਚ||੪||

ਸ੦-ਤਿਕ੍ਤੋ ਮੁਖਂ ਵਿਸ਼ਦਯਤਿ-ਅਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਕਰੋਤਿ| ਰਸਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਤਿ-ਅਨ੍ਯਰਸਗ੍ਰਹਣਸ਼ਕ੍ਤਿਂ ਨਾਸ਼ਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana kaTurasalakShaNam (5) · Śloka 5

ਉਦ੍ਵੇਜਯਤਿ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਂ ਕੁਰ੍ਵਂਸ਼੍ਚਿਮਿਚਿਮਾਂ ਕਟੁਃ| ਸ੍ਰਾਵਯਤ੍ਯਕ੍ਸਿਨਾਸਾਸ੍ਯ ਕਪੋਲੌ ਦਹਤੀਵ ਚ||੫||

ਸ੦-ਕਟੁਰਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯਮਾਨੋ ਜਿਹ੍ਵਾਗ੍ਰਮੁਦ੍ਵੇਜਯਤਿ-ਸੋਦ੍ਵੇਗਂ ਕਰੋਤਿ| ਚਿਮਿਚਿਮਾਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍-ਦਹਨਜ੍ਵਾਲਾਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਦਿਵਾਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿ ਸ੍ਰਾਵਯਤਿ| ਗਣ੍ਡੌ ਚ ਦਹਤੀਵ|

Adhikarana kaShAyarasalakShaNam (6) · Śloka 6

ਕਸਾਯੋ ਜਡਯੇਜ੍ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| |੬|

ਸ੦-ਕਸਾਯੋ ਜਿਹ੍ਵਾਂ ਜਡਯਤਿ-ਰਸਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਮਨ੍ਦੀਕਰੋਤਿ| ਤਥਾ, ਕਣ੍ਠਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ-ਸ਼ਿਰਾਵਿਸ਼ੇਸਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ| ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨਾਮਯਥਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਿਵ ਕੁਰੁਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana madhurasasya karmANi (6-9) · Śloka 9

| ਰਸਾਨਾਮਿਤਿ ਰੂਪਾਣਿਕਰ੍ਮਾਣਿਮਧੁਰੋ ਰਸਃ||੬|| ਆਜਨ੍ਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍ਕੁਰੁਤੇ ਧਾਤੂਨਾਂ ਪ੍ਰਬਲਂ ਬਲਮ੍| ਬਾਲਵਦ੍ਧਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਵਰ੍ਣਕੇਸ਼ੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੌਜਸਾਮ੍||੭|| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ ਬਂਹਣਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸਨ੍ਧਾਨਕਦ੍ਗੁਰੁਃ| ਆਯੁਸ੍ਯੋ ਜੀਵਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਵਿਸਾਪਹਃ||੮|| ਕੁਰੁਤੇਪ੍ਯੁਪਯੋਗੇਨ ਸ ਮੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਾਦਸਨ੍ਨ੍ਯਾਸਮੇਹਗਣ੍ਡਾਰ੍ਬੁਦਾਦਿਕਾਨ੍||੯||

ਸ੦-ਇਤਿ-ਪਰਿਸਮਾਪ੍ਤੌ| ਰਸਾਨਾਂ ਮਧੁਰਦੀਨਾਂ ਰੂਪਾਣਿ-ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸਮਾਪ੍ਤਾਨਿ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਮ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੦-ਕਰ੍ਮਾਣੀਤਿ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਅਥ ਕੋ ਰਸਃ ਕਿਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ੦-ਮਧੁਰੋ ਰਸੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਬਲਂ ਪ੍ਰਬਲਂ ਕੁਰੁਤੇ-ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਤਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਬਲਂ ਜਨਯੇਤ੍, ਨਿਜਂ ਬਲਂ ਯਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਂ ਜਨਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੁਤਃ ? ਆਜਨ੍ਮਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍,-ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭਤਿ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਾਲਭਾਵ ਏਵ ਹਿ ਕ੍ਸੀਰਾਦਿਨਾ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਵਤ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ, ਬਾਲਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੋ-ਹਿਤਃ| ਓਜਸੋਧਿਕਵਰ੍ਧਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਃ| "ਓਜਸ੍ਤੁ ਤੇਜੋ ਧਾਤੂਨਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਪਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍|" ਇਤ੍ਯੋਜੋਲਕ੍ਸਣਂ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੧|੩੭) ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਬਂਹਣਃ ਕਣ੍ਠ੍ਯਸ਼੍ਚ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ-ਕ੍ਸੀਰਮ੍, ਸਨ੍ਧਾਨਂ-ਸ਼੍ਲੇਸਃ, ਤੇ ਕਰੋਤੀਤਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸਨ੍ਧਾਨਕਤ੍ ਗੁਰੁਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਆਯੁਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਃ| ਨਨੁ, ਆਯੁਸ੍ਯਜੀਵਨਯੋਰੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦੇਕਤਰੋਪਾਦਾਨਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਮੈਵਮ੍| ਏਤਯੋਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ,-ਆਯੁਸ੍ਯਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ ਯੋਪਰਿਮਿਤਾਯੁਸੋ ਹਿਤਃ, ਅਧਿਕਾਯੁਸੋ ਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ-(ਚ. ਸੂ ਅ. ੧|੨੫)- "ਤੇਨਾਯੁਰਮਿਤਂ ਲੇਭੇ" ਇਤਿ| ਯਸ੍ਤ੍ਵਾਯੁਸੋ ਨਿਯਤਰੂਪਸ੍ਯ ਤਾਮੇਵ ਮਰ੍ਯਾਦਾਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤਿ, ਸ ਜੀਵਯਤੀਤਿ ਜੀਵਨ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਦਨਯੋਃ ਸ੍ਪਸ੍ਟ ਏਵ ਭੇਦਃ| ਤਥਾ, ਜੀਵਨਮੋਜਸ੍ਯਮਿਤ੍ਯਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥੌ, ਕਿਨ੍ਤ੍ਵੇਤਯੋਰਪੀਹ ਯਦੁਪਾਦਾਨਂ ਤਦੋਜਸੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਯਾ ਅਪਿ ਵਦ੍ਧੇਃ ਕਾਰਕੋਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਿਤੁਮ੍| ਤਥਾ ਚ,-ਮਧੁਰੋ ਰਸੋ ਰੁਧਿਰਾਦਿਕ੍ਰਮੇਣੌਜਸੋ ਵਦ੍ਧਿਕਰਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਚ੍ਚ| ਯਥਾ,-ਕ੍ਸੀਰਂ ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਮੁਕ੍ਤਂ ਵਸ੍ਯਂ ਚ| ਤਤ੍ਰ ਧਾਤੁਵਰ੍ਧਨਤ੍ਵੇਨੈਵ ਵਸ੍ਯਤ੍ਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਵਸ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੋਪਾਦਾਨਂ ਯਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਵਸ੍ਯਾਣਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਤ੍ਮਗੁਪ੍ਤਾਦੀਨਿ, ਤੇਭ੍ਯਃ ਸਕਾਸ਼ਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਸ਼੍ਵੇਵਵਦ੍ਧਿਕਰਮਿਤਿ ਦ੍ਯੋਤਯਿਤੁਂ ਕਤਮਿਤਿ| ਕੁਰੁਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਃ-ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ, ਅਤ੍ਯੁਪਯੋਗੇਨ-ਅਤਿਸੇਵਯਾ, ਮੇਦਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਕਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਥੌਲ੍ਯਾਦਿਕਾਨ੍|

Adhikarana amlarasakarmANi (10-12) · Śloka 12

ਅਮ੍ਲੋਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਹਦ੍ਯਃ ਪਾਚਨਰੋਚਨਃ| ਉਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੋ ਹਿਮਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਃ ਪ੍ਰੀਣਨਃ ਕ੍ਲੇਦਨੋ ਲਗ਼ੁਃ||੧੦|| ਕਰੋਤਿ ਕਫਪਿਤਾਸ੍ਰਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਸੋਤ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਤਨੋਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੈਥਿਲ੍ਯਂ ਤਿਮਿਰਂ ਭ੍ਰਮਮ੍||੧੧|| ਕਣ੍ਡੁਪਾਣ੍ਡੁਤ੍ਵਵੀਸਰ੍ਪਸ਼ੋਫਵਿਸ੍ਫੋਟਤਡ੍ਜ੍ਵਰਾਨ੍| |੧੨|

ਸ੦-ਅਮ੍ਲੋ ਰਸੋਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਕਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਯੁਤਃ| ਤਥਾ, ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਂ ਕਰੋਤਿ| ਮੂਢਂ-ਅਨਨੁਲੋਮਗਂ, ਵਾਤਮਨੁਲੋਮਯਤੀਤਿ-ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਃ| ਸਃ-ਅਮ੍ਲੋ ਰਸੋ, ਅਤਿਸੇਵਿਤੋ ਦੇਹਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ ਤਿਮਿਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana lavaNarasakarmANi (12-14) · Śloka 14

| ਲਵਣਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਸਙ੍ਗ਼ਾਤਬਨ੍ਧਵਿਧ੍ਮਾਪਨੋਗ੍ਨਿਕਤ੍||੧੨|| ਸ੍ਨੇਹਨਃ ਸ੍ਵੇਦਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋ ਰੋਚਨਸ਼੍ਛੇਦਭੇਦਕਤ੍| ਸੋਤਿਯੁਕ੍ਤੋਸ੍ਰਪਵਨਂ ਖ਼ਲਤਿਂ ਪਲਿਤਂ ਵਲਿਮ੍||੧੩|| ਤਟ੍ਰਕੂਸ੍ਠਵਿਸਵੀਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍ਕ੍ਸਪਯੇਦ੍ਧਲਮ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਲਵਣੋ ਰਸਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਦਿਵਿਧ੍ਮਾਪਨੋ ਵਹ੍ਨਿਕਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਯੁਤਸ਼੍ਚ| ਸੋਤ੍ਯਭ੍ਯਸ੍ਤੋ ਵਾਤਰਕ੍ਤਾਦੀਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਬਲਂ-ਪ੍ਰਾਣਂ ਕ੍ਸਪਯੇਤ੍|

Adhikarana tiktarasakarmANi (14-16) · Śloka 16

| ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ੍ਵਯਮਰੋਚਿਸ੍ਣੁਰਰੁਚਿਂ ਕਮਿਤਡ੍ਵਿਸਮ੍||੧੪|| ਕੁਸ੍ਠਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਜ੍ਵਰੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਦਾਹਪਿਤ੍ਤਕਫਾਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਵਸਾਮਜ੍ਜਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰੋਪਸ਼ੋਸਣਃ||੧੫|| ਲਘੁਰ੍ਮੇਧ੍ਯੋ ਹਿਮੋ ਰੂਕ੍ਸਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕਣ੍ਠਵਿਸ਼ੋਧਨਃ| ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਨਿਲਵ੍ਯਾਧੀਨਤਿਯੋਗਾਤ੍ਕਰੋਤਿ ਸਃ||੧੬||

ਸ੦-ਤਿਕ੍ਤੋ ਰਸਃ ਸ੍ਵਯਂ ਮੁਖਸ੍ਯਾਰੋਚਨਸ਼ੀਲਃ ਅਰੁਚ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਜਯੇਤ੍| ਅਰੁਚਿਃ-ਆਹਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਵਿਸਯੇਨਭਿਲਾਸਃ| ਸ ਚ ਕ੍ਲੇਦਾਦੀਨਾਮੁਪਸ਼ੋਸਣਃ| ਤਥਾ, ਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਃ| ਸੋਤਿਸੇਵਿਤੋ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana kaTurasakarmANi (17-19) · Śloka 19

ਕਟੁਰ੍ਗਲਾਮਯੋਦਰ੍ਦਕੁਸ੍ਠਾਲਸਕਸ਼ੋਫਜਿਤ੍| ਵ੍ਰਣਾਵਸਾਦਨਃ ਸ੍ਨੇਹਮੇਦਃਕ੍ਲੇਦੋਪਸ਼ੋਸਣਃ||੧੭|| ਦੀਪਨਃ ਪਾਚਨੋ ਰੁਚ੍ਯਃ ਸ਼ੋਧਨੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਸਣਃ| ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਾਨ੍ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਵਣੋਤਿ ਕਫਾਪਹਃ||੧੮|| ਕੁਰੁਤੇ ਸੋਤਿਯੋਗੇਨ ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਬਲਕ੍ਸਯਮ੍| ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਮਾਕੁਞ੍ਚਨਂ ਕਮ੍ਪਂ ਕਟਿਪਸ੍ਠਾਦਿਸੁ ਵ੍ਯਥਾਮ੍||੧੯||

ਸ੦-ਕਟੁਰ੍ਗਲਾਮਯਾਦੀਨ੍ ਜਯਤਿ| ਵ੍ਰਣਸ੍ਯਾਵਸਾਦਨੋ-ਰੋਹਣਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਵਿਸ਼ੋਸਣੋ ਦੀਪਨਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚ| ਅਨ੍ਨਂ ਸ਼ੋਸਯਤਿ-ਵਿਦਹਤਿ| ਅਨ੍ਨਸ਼ੋਸਣਤ੍ਵਾਚ੍ਛਿਨਤ੍ਤਿ ਬਨ੍ਧਾਨ੍| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਵਿਵਣੋਤਿ-ਪ੍ਰਸਾਰਯਤਿ| ਕਫਘ੍ਨਸ਼੍ਚ| ਸੋਤਿਨਿਸੇਵਿਤਸ੍ਤਸ੍ਣਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana kaShAyarasakarmANi (20-22) · Śloka 22

ਕਸਾਯਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਹਾ ਗੁਰੁਰਸ੍ਰਵਿਸ਼ੋਧਨਃ| ਪੀਡਨੋ ਰੋਪਣਃ ਸ਼ੀਤਃ ਕ੍ਲੇਦਮੇਦੋਵਿਸ਼ੋਸਣਃ||੨੦|| ਆਮਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨੋ ਗ੍ਰਾਹਿ ਰੂਕ੍ਸੋਤਿ ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ| ਕਰੋਤਿ ਸ਼ੀਲਿਤਃ ਸੋਤਿ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਾਧ੍ਮਾਨਹਦ੍ਰੁਜਃ||੨੧|| ਤਟ੍ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਪੌਰੁਸਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਮਲਗ੍ਰਹਾਨ੍| |੨੨|

ਸ੦-ਕਸਾਯਃ ਪਿਤ੍ਤਕਫਘ੍ਨੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਯੁਤੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤ੍ਵਕ੍ਪ੍ਰਸਾਦਨਸ਼੍ਚ| ਸੋਪ੍ਯੁਪਯੁਕ੍ਤੋ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ|

Adhikarana madhuraskandhaH (22-25) · Śloka 25

ਅਥ ਮਧੁਰਾਦਿਸ੍ਕਨ੍ਧਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ਤਿ- | ਘਤਹੇਮਗੁਡਾਕ੍ਸੋਡਮੋਚਚੋਚਪਰੂਸਕਮ੍||੨੨|| ਅਭੀਰੁਵੀਰਾਪਨਸਰਾਜਾਦਨਬਲਾਤ੍ਰਯਮ੍| ਮੇਦੇ ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣਿਨ੍ਯੋ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਜੀਵਕਰ੍ਸਭੌ||੨੩|| ਮਧੂਕਂ ਮਧੁਕਂ ਬਿਮ੍ਬੀ ਵਿਦਾਰੀ ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਯੁਗਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਕ੍ਲਾ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਕ੍ਸੀਰਿਣ੍ਯੌ ਕਾਸ਼੍ਮਰੀ ਸਹੇ||੨੪|| ਕ੍ਸੀਰੇਕ੍ਸੁਗੋਕ੍ਸੁਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦਿਰ੍ਮਧੁਰੋ ਗਣਃ| |੨੫|

ਸ੦-ਹੇਮ-ਕਾਞ੍ਹ੍ਚਨਮ੍| ਰਾਜਾਦਨਃ-ਚਾਸਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਬਲਾਤ੍ਰਯਂ-ਬਲਾਤਿਬਲਾ ਨਾਗਬਲੇਤਿ| ਮੇਦਾ ਮਹਾਮੇਦੇਤਿ-ਮੇਦਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣਿਨ੍ਯ ਇਤਿ ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਮੁਦ੍ਗਪਰ੍ਣੀ ਮਾਸਪਰ੍ਣੀ ਚ| ਮਧੂਕਂ-ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਮ੍| ਮਧੁਕਂ-ਮਧੁਯਸ੍ਟੀ| ਬਿਮ੍ਬੀ-ਗੋਲ੍ਹਾ| ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਯੁਗਂ-ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਮਹਾਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਚ| ਕ੍ਸੀਰਿਣੀ-ਕਾਞ੍ਚਨਕ੍ਸੀਰੀ| ਕਾਸ਼੍ਮਰੀ-ਗਮ੍ਭਾਰੀ| ਸਹੇ-ਮਹਾਸਹਾ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾ ਚ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਣਪਞ੍ਚਮੂਲਮੇਦੋਮਜ੍ਜਤੈਲਮਧੁਰਦਾਡਿਮਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਮਣਾਲਕਸ਼ੇਰੁਕਸਿਞ੍-ਚਤਿਕਾਖਰ੍ਜੂਰੀਤਾਲਮਸ੍ਤਕਾਦੀਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana amlaskandhaH (25-26) · Śloka 26

ਇਦਾਨੀਮਮ੍ਲਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਹ | ਅਮ੍ਲੋ ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਾਮ੍ਲੀਕਾਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੨੫|| ਦਾਡਿਮਂ ਰਜਤਂ ਤਕ੍ਰਂ ਚੁਕ੍ਰਂ ਪਾਲੇਵਤਂ ਦਧਿ| ਆਮ੍ਰਮਾਮ੍ਰਾਤਕਂ ਭਵ੍ਯਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਕਰਮਰ੍ਦਕਮ੍||੨੬||

ਸ੦-ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ-ਆਮਲਕਮ੍| ਰਜਤਂ-ਰੌਪ੍ਯਮ੍| ਚੁਕ੍ਰਂ-ਸ਼ੁਕ੍ਤਮ੍| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਲਕੁਚਕੁਵਲਕੋਲਬਦਰੈਰਾਵਤਪ੍ਰਾਚੀਨਾਮਲਕਮਸ੍ਤੁਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਾਦੀਨੀਹੈਵ ਬੋਧ੍ਯਾਨਿ|

Adhikarana lavaNaskandhaH (27) · Śloka 27

ਲਵਣਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਹ ਵਰਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਕਸ੍ਣਂ ਬਿਡਂ ਸਾਮੁਦ੍ਰਮੌਦ੍ਭਿਦਮ੍| ਰੋਮਕਂ ਪਾਂਸੁਜਂ ਸ਼ੀਸਂ ਕ੍ਸਾਰਸ਼੍ਚ ਲਵਣੋ ਗਣਃ||੨੭||

ਸ੦-ਵਰਂ-ਸੈਨ੍ਧਵਮ੍, ਲਵਣਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍| ਕ੍ਸਾਰਃ-ਸ੍ਵਰ੍ਜਿਕਾਦਿਃ|

Adhikarana tiktaskandhaH (28-30) · Śloka 30

ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਹ- ਤਿਕ੍ਤਃ ਪਟੋਲੀ ਤ੍ਰਾਯਨ੍ਤੀ ਵਾਲਕੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਭੂਨਿਮ੍ਬਨਿਮ੍ਬਕਟੁਕਾਤਗਰਾਗੁਰੁਵਤ੍ਸਕਮ੍||੨੮|| ਨਕ੍ਤਮਾਲਦ੍ਵਿਰਜਨੀਮੁਸ੍ਤਮੂਰ੍ਵਾਟਰੂਸਕਮ੍| ਪਾਠਾਪਾਮਾਰ੍ਗਕਾਂਸ੍ਯਾਯੋਗੁਡੂਚੀਧਨ੍ਵਯਾਸਕਮ੍||੨੯|| ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਮਹਦ੍ਵ੍ਯਾਘ੍ਰ੍ਯੌ ਵਿਸ਼ਾਲਾਤਿਵਿਸਾ ਵਚਾ| |੩੦|

ਸ੦-ਨਕ੍ਤਮਾਲਃ-ਕਰਞ੍ਜਃ ਕਾਂਸ੍ਯਂ-ਲੋਹਭੇਦਃ| ਅਯੋ-ਲੋਹਮ੍|

Adhikarana kaTuskandhaH (30-31) · Śloka 31

ਕਟੁਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਹ | ਕਟੁਕੋ ਹਿਡ੍ਗੁਮਰਿਚਕਮਿਜਿਤ੍ਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮ੍||੩੦|| ਕੁਠੇਰਾਦ੍ਯਾ ਹਰਿਤਕਾਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਮਰੁਸ੍ਕਰਮ੍| |੩੧|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਂ ਛਾਗਾਦੀਨਾਮ੍| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਅਨ੍ਯਾਨਿ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਨਿ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਸਰ੍ਸਪਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਿ ਬੋਧ੍ਯਾਨਿ|

Adhikarana kaShAyaskandhaH (31-32) · Śloka 32

ਕਸਾਯਸ੍ਕਨ੍ਧਮਾਹ- | ਵਰ੍ਗਃ ਕਸਾਯਃ ਪਥ੍ਯਾਕ੍ਸਂ ਸ਼ਿਰੀਸਃ ਖਦਿਰੋ ਮਧੁ||੩੧|| ਕਦਮ੍ਬੋਦੁਮ੍ਬਰਂ ਮੁਕ੍ਤਾਪ੍ਰਵਾਲਾਞ੍ਜਨਗੈਰਿਕਮ੍| ਬਾਲਂ ਕਪਿਤ੍ਥਂ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਬਿਸਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਦਿ ਚ||੩੨||

ਸ੦-ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਰੋਧ੍ਰਕਟ੍ਵਙ੍ਗਾਦੀਨਿ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana madhurasya shleShmakaratvApavAdaH (33) · Śloka 33

ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਂ ਗੁਣਨਿਰੂਪਣਂ ਕਰੋਤਿ ਮਧੁਰਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਜੀਰ੍ਣਾਚ੍ਛਾਲਿਯਵਾਦਤੇ| ਮੁਦ੍ਗਾਦ੍ਗੋਧੂਮਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਤ੍ਸਿਤਾਯਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾਮਿਸਾਤ੍||੩੩||

ਸ੦-ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਮਧੁਰਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਫਕਦ੍ਭਵਤਿ, ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪੁਰਾਣਾਨ੍ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਂ ਤੈਲਮਕੁਸ੍ਟਾਦੌ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana amlasya pittakaratvApavAdaH (34) · Śloka 34

ਪ੍ਰਾਯੋਮ੍ਲਂ ਪਿਤ੍ਤਜਨਨਂ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਦਤੇ| |੩੪|

ਸ੦-ਅਮ੍ਲਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪਿਤ੍ਤਕਤ੍, ਦਾਡਿਮਾਮਲਕੇ ਹਿਤ੍ਵਾ|

Adhikarana lavaNasyAcakShuShyApavAdaH (34) · Śloka 34

| ਅਪਥ੍ਯਂ ਲਵਣਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸੋਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸੈਨ੍ਧਵਾਤ੍||੩੪||

ਸ੦-ਲਵਣਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਸੋਪਥ੍ਯਮ੍, ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ|

Adhikarana tiktakaTunoravRuShvAtakopanApavAdaH (35) · Śloka 35

ਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਚ ਭੂਯਿਸ੍ਠਮਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਕੋਪਨਮ੍| ਤੇਮਤਾਪਟੋਲੀਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕਸ੍ਣਾਰਸੋਨਤਃ||੩੫||

ਸ੦-ਤਿਕ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਟੁ ਚ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਵਸ੍ਯਂ ਵਾਤਕਚ੍ਚ, ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਹਿਤ੍ਵਾ|

Adhikarana kaShAyasya shItastamBanApavadaH (36) · Śloka 36

ਕਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਚਾਭਯਾਂ ਵਿਨਾ| |੩੬|

ਸ੦-ਕਸਾਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਂ ਚ ਭਵਤਿ, ਹਰੀਤਕੀਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ|

Adhikarana kaTvamlalavaNA yathottaraM vrIryoShNAH,tiktakaShAyamadhurAH shItalAH tiktakaTukaShAyA rUkShAH kaTvamlamadhurAH snigdhAH kaTukaShAyamadhurAH guravaH amlakaTutiktA laghavaH (36-39) · Śloka 39

| ਰਸਾਃ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾ ਵੀਰ੍ਯੇਣੋਸ੍ਣਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮ੍||੩੬|| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯੋ ਮਧੁਰਸ੍ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ ਸ਼ੀਤਲਾਃ| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟੁਃ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਾ ਬਦ੍ਧਮਲਾਸ੍ਤਥਾ||੩੭|| ਪਟ੍ਵਮ੍ਲਮਧੁਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸਸ੍ਟਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਾਃ| ਪਟੋਃ ਕਸਾਯਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਮਧੁਰਃ ਪਰਮਂ ਗੁਰੁਃ||੩੮|| ਲਘੁਰਮ੍ਲਃ ਕਟੁਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦਪਿ ਚ ਤਿਕ੍ਤਕਃ| |੩੯|

ਸ੦-ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾ ਰਸਾ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯਾਃ| ਕਟੁਰੁਸ੍ਣਃ ਅਮ੍ਲ ਉਸ੍ਣਤਰਃ, ਲਵਣ ਉਸ੍ਣਤਮਃ| ਏਵਮੁਤ੍ਤਰਤ੍ਰਾਪਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਤ੍ਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਾਃ| ਤੇਨ ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਃ, ਕਸਾਯਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤਰਃ, ਮਧੁਰਃ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਤਮ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਕਤਸ਼੍ਚ| ਤਥੇਤਿ ਯਥੋਤ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਟ੍ਵਾਦਯਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਨਿਃਸਾਰਿਤਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਾਸ਼੍ਚ| ਤਥੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਰ੍ਥਾਤ੍ ਲਵਣਾਤ੍ਕਸਾਯੋ ਗੁਰੁਤਰਃ, ਕਸਾਯਾਨ੍ਮਧੁਰਃ ਪਰਮਂ ਗੁਰੁਃ,-ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਗੁਰੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਮ੍ਲੋ ਲਘੁਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍-ਅਮ੍ਲਾਤ੍, ਕਟੁਰ੍ਲਘੁਤਰਃ, ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਚ-ਕਟੋਃ, ਤਿਕ੍ਤੋ ਲਘੁਤਮਃ|

Adhikarana rasAnAM saMyogakalpanayorviBAgaH (39-40) · Śloka 40

ਇਦਾਨੀਂ ਰਸਾਨਾਮਾਧਾਰਦ੍ਵਾਰੇਣ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਕਲ੍ਪਨਾਂ ਚ ਵਿਭਜਨ੍ਨਾਹ | ਸਂਯੋਗਾਃ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਕਲ੍ਪਨਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ||੩੯|| ਰਸਾਨਾਂ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵੇਨ ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ| |੪੦|

ਸ੦-ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਯਾ ਰੀਤ੍ਯਾ ਰਸਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਾਃ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਦ੍ਵਿਭਜ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਵਚਨਵਿਪਰਿਣਾਮੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਲ੍ਪਨਾ ਪੁਨਰੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ| ਕਥਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ ? ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮ੍,-ਸ੍ਥੂਲਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਵ੍ਯਕ੍ਤਰਸਾਸ੍ਵਾਦਾਨੁਰੂਪਤਯਾ, ਨ ਪੁਨਰ੍ਯਥਾਸੂਕ੍ਸ੍ਮਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ,-ਰਸਾਨੁਰਸਕਲ੍ਪਨਯਾ ਤਰਤਮਯੋਗਵਸ਼ਾਚ੍ਚ ਰਸਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਨ੍ਤ੍ਯਮੁਪੈਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਰਸਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਯੌਗਿਕਤ੍ਵੇਨ-ਸ਼ਰੀਰੋਪਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵੇਨ|

Adhikarana rasasaMyogaviBAgaH (40-42) · Śloka 42

ਇਦਾਨੀਂ ਰਸਸਂਯੋਗਾਨਾਂ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਨਂ ਵਿਭਕ੍ਤੁਕਾਮ ਆਹ | ਏਕੈਕਹੀਨਾਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਯਾਨ੍ਤਿ ਰਸਾ ਦ੍ਵਿਕੇ||੪੦|| ਤ੍ਰਿਕੇ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਦਸ਼ਾਮ੍ਲਃ ਸਟ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤ ਏਕਕਮ੍| ਚਤੁਸ੍ਕੇਸੁ ਦਸ਼ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼੍ਚਤੁਰੋਮ੍ਲਃ ਪਟੁਃ ਸਕਤ੍||੪੧|| ਪਞ੍ਚਕੇਸ੍ਵੇਕਮੇਵਾਮ੍ਲੋ ਮਧੁਰਃ ਪਞ੍ਚ ਸੇਵਤੇ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਮੇਕਂ ਸਡਾਸ੍ਵਾਦਮਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਡ੍ਰਸਾਃ||੪੨||

ਸ੦-ਦ੍ਵਿਕੇ-ਦ੍ਵਿਪਰਿਮਾਣੇ ਰਸਾਧਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀ ਸਂਯੋਗੇ, ਪਞ੍ਚ ਰਸਾਃ-ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ, ਤਾਨ੍-ਰਸਾਨ੍, ਪਞ੍ਚ-ਅਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਖ਼੍ਯਾਨ੍, ਯਾਨ੍ਤਿ-ਸਂਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਏਕੈਕਹੀਨਾਨ੍,-ਏਕੈਕੇਨ ਹੀਨਾਃ- ਵਿਨਾਕਤਾਃ, ਏਕੈਕਹੀਨਾਃ, ਤਾਨ੍| ਯੇਨੈਕੇਨ ਯੁਕ੍ਤਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਰਸਾਨਾਂ ਪਰ੍ਯਾਯੇਣ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕੈਕਹੀਨਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵੇਨ ਕਰ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਚ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਅਤ ਏਵ "ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਿਕੌ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰੌ" ਇਤਿ ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਤਦੁਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਏਵਂ ਮਧੁਰੋਮ੍ਲਾਦੀਨ੍, ਅਮ੍ਲੋ ਲਵਣਾਦੀਨ੍, ਲਵਣਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦੀਨ੍, ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟੁਕਸਾਯੌ, ਕਟੁਃ ਕਸਾਯਂ ਯਾਤੀਤਿ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਿਕ ਇਤਿ ਦ੍ਵੌ ਪਰਿਮਾਣਮਸ੍ਯ ਸਂਯੋਗਸ੍ਯ| ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਯਾਃ ਸਂਜ੍ਞੇਤ੍ਯਾਦਿਪਰਿਮਾਣਾਨੁਵਤ੍ਤੇਃ ਪਰਿਮਾਣਾਰ੍ਥੇ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਯਾਃ ਅਤਿਸ਼ਦਨ੍ਤਾਯਾਃ ਕਨਿਤਿ ਕਨ੍| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਕਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਸੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਰਸਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਯੋਗੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਥਾ,-ਮਧੁਰੋਮ੍ਲਂ ਯਾਤਿ| ੧| ਮਧੁਰੋ ਲਵਣਮ੍| ੨| ਮਧੁਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮ੍| ੩| ਮਧੁਰਃ ਕਟੁਕਮ੍| ੪| ਮਧੁਰਃ ਕਸਾਯਮ੍| ੫| ਅਮ੍ਲੋ ਲਵਣਂ ਯਾਤਿ| ੬| ਅਮ੍ਲਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮ੍| ੭| ਅਮ੍ਲਃ ਕਟੁਕਮ੍| ੮| ਅਮ੍ਲਃ ਕਸਾਯਮ੍| ੯| ਲਵਣਸ੍ਤਿਕ੍ਤਮ੍| ੧੦| ਲਵਣਃ ਕਟੁਕਮ੍| ੧੧| ਲਵਣਃ ਕਸਾਯਮ੍| ੧੨| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟੁਕਮ੍| ੧੩| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯਮ੍| ੧੪| ਕਟੁਃ ਕਸਾਯਮਿਤਿ| ੧੫| ਅਤ੍ਰ ਚ ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਗਨ੍ਤਤ੍ਵਮੇਵ, ਨ ਗਮ੍ਯਤ੍ਵਮ੍, ਆਦੌ ਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਗਮ੍ਯਤ੍ਵਮੇਵ, ਨ ਗਨ੍ਤਤ੍ਵਮ੍, ਅਨ੍ਤ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਰਸਸਂਯੋਗੇ ਪਞ੍ਚਦਸ਼| ਤ੍ਰਿਕੇ-ਤ੍ਰਿਰਸਾਧਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਿ ਸਂਯੋਗੇ, ਸ੍ਵਾਦੁਃ-ਮਧੁਰੋ, ਦਸ਼ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਯਥਾ,-ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਃ| ੧| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਾਃ| ੨| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਟੁਕਾਃ| ੩| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਸਾਯਾਃ| ੪| ਸ ਏਵ ਮਧੁਰੋਮ੍ਲਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਲਵਣਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਮਧੁਰਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਾਃ| ੫| ਮਧੁਰਲਵਣਕਟੁਕਾਃ| ੬| ਮਧੁਰਲਵਣਕਸਾਯਾਃ| ੭| ਸ ਏਵ ਲਵਣਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤਃ ਕਟੁਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਵਿਤੋ ਦ੍ਵੌ ਸਂਯੋਗੌ ਯਾਤਿ| ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੮| ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੯| ਸ ਏਵ ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤ ਏਕਂ ਸਂਯੋਗਂ ਯਾਤਿ| ਮਧੁਰਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੧੦| ਏਵਂ ਮਧੁਰੋ ਦਸ਼ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਅਮ੍ਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਕ ਇਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਮ੍ਲਃ ਸਟ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਯਥਾ,-ਅਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਾਃ| ੧| ਅਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਾਃ| ੨| ਅਮ੍ਲਲਵਣਕਸਾਯਾਃ| ੩| ਸ ਏਵਾਮ੍ਲੋ ਲਵਣਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਃ ਕਟੁਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵੌ ਸਂਯੋਗੌ ਯਾਤਿ| ਅਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੪| ਅਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੫| ਏਵਂ ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਯਾਗੇਨੈਕਂ ਸਂਯੋਗਂ ਯਾਤਿ| ਅਮ੍ਲਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੬| ਇਤ੍ਯਮ੍ਲਃ ਸਟ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਟੁਰਿਤਿ| ਲਵਣਸ੍ਤਿਕ੍ਤਯੁਕ੍ਤਃ ਕਟੁਕਸਾਯਾਭ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਵਿਤੋ ਦ੍ਵੌ ਸਂਯੋਗੌ ਯਾਤਿ| ਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੧| ਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੨| ਸ ਏਵ ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਯਾਗੇਨੈਕਂ ਯਾਤਿ| ਲਵਣਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੩| ਏਵਂ ਲਵਣਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਤਿਕ੍ਤ ਏਕਮੇਵ ਸਂਯੋਗਂ ਯਾਤਿ| ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੧| ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਕਸਂਯੋਗੇ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਚਤੁਸ੍ਕੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਸ੍ਕਰਸਸਂਯੋਗੇਸੁ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਦਸ਼ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਮਧੁਰਃ ਸਾਮ੍ਲੋ ਲਵਣਾਦਿਭਿਃ ਸਟ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਯਥਾ,-ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਾਃ| ੧| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਾਃ| ੨| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਕਸਾਯਾਃ| ੩| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੪| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੫| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੬| ਸ ਏਵ ਮਧੁਰੋਮ੍ਲਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਲਵਣਾਨ੍ਵਿਤਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਮਧੁਰਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੭| ਮਧੁਰਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੮| ਮਧੁਰਲਵਣਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੯| ਸ ਏਵ ਲਵਣਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤ ਏਕਂ ਸਂਯੋਗਂ ਯਾਤਿ| ਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੧੦| ਏਵਂ ਚਤੁਸ੍ਕੇਸੁ ਮਧੁਰੋ ਦਸ਼ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਚਤੁਰੋਮ੍ਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਸ੍ਕ ਇਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਅਮ੍ਲਃ ਸਲਵਣਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਭਿਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਂਤਿ| ਯਥਾ,-ਅਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੧| ਅਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੨| ਅਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਕਸਾਯਾਃ| ੩| ਸ ਏਵ ਲਵਣਤ੍ਯਾਗੇਨ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨੇ ਤਿਕ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤ ਏਕਂ ਸਂਯੋਗਂ ਯਾਤਿ| ਅਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕਸਾਯਾਃ| ੪| ਏਵਂ ਚਤੁਸ੍ਕੇਸ੍ਵਮ੍ਲਸ਼੍ਚਤੁਰਃ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਯਾਤਿ| ਪਟੁਃ ਸਕਦਿਤਿ ਪਟੁਃ-ਲਵਣਃ, ਸਕਤ੍-ਏਕਂ ਭੇਦਂ, ਯਾਤਿ| ਯਥਾ,-ਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੧| ਏਵਂ ਚਤੁਸ੍ਕੇਸੁ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਸਂਯੋਗਭੇਦਾਃ| ਪਞ੍ਚਕੇਸ੍ਵੇਕਮੇਵਾਮ੍ਲ ਇਤਿ| ਪਞ੍ਚਕੇਸ੍ਵਮ੍ਲੋ ਰਸ ਏਕਮੇਵ ਸਂਯੋਗਂ ਸੇਵਤੇ| ਯਥਾ,-ਅਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੧| ਮਧੁਰਃ ਪਞ੍ਚ ਸੇਵਤ ਇਤਿ| ਮਧੁਰੋ ਰਸਃ ਪਞ੍ਚ ਸਂਯੋਗਾਨ੍ ਸੇਵਤੇ| ਯਥਾ,-ਅਮ੍ਲਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਮਧੁਰਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੧| ਲਵਣਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੨| ਤਿਕ੍ਤਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਸਾਯਾਃ| ੩| ਕਟੁਕਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਃ| ੪| ਕਸਾਯਤ੍ਯਾਗਾਤ੍ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਾਃ| ੫| ਏਵਮੇਕੀਕਤਾਃ ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਸਂਯੋਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਕਂ ਸਡ੍ਰਸਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਤਿ ਸਪ੍ਤਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍| ਸਡ੍ਰਸਾਃ ਪਥਗ੍ਭੂਤਾਃ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾ ਇਤਿ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਾਞ੍ਚਿਕਸੌਵਰ੍ਚਲਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਮਰੀਚਖ਼ਦਿਰਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਮਧੁਰਾਦਯੋ ਰਸਾ ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਵਮੇਤੇ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਃ| ਪਦ੍ਯੇਨ ਚ ਸੁਖ਼ਸ੍ਮਤ੍ਯੈ ਰਸਭੇਦਾਨ੍ ਸ਼ਣੁਸ੍ਵ ਮੇ| ਮਧੁਰੋਮ੍ਲੇਨ ਪਟੁਨਾ ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਕੇਨ ਚ|| ੧|| ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਸਾਰ੍ਧਮਮ੍ਲਸ੍ਤੁ ਲਵਣੇਨ ਚ| ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਸਹ|| ੨|| ਪਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਨਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਸਹ| ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਕਟੁਨਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ|| ੩|| ਕਟੁਕਸ੍ਤੁ ਕਸਾਯੇਣ ਦ੍ਵਿਸਂਯੋਗ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ ਭੇਦਾਸ੍ਤੇ ਸਙ੍ਖ਼੍ਯਾਤਾ, ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ੍ਤ੍ਰਿਕੇ|| ੪|| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਤੁ ਪਟੁਨਾ ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਨਾ ਤਥਾ| ਕਸਾਯੇਣ ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦੁਪਟੂ ਪਥਕ੍|| ੫|| ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਕੇਨਾਪਿ ਕਸਾਯੇਣ ਤਥਾ ਸਹ| ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੌ ਤੁ ਕਟੁਨਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਸਹ|| ੬|| ਸ੍ਵਾਦੂਸਣੌ ਕਸਾਯੇਣ ਸ੍ਵਾਦੋਰੇਵਂ ਦਸ਼ ਤ੍ਰਿਕੇ| ਭੇਦਾਃ ਸ੍ਯੁਰਮ੍ਲਲਵਣੌ ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਨਾ ਪਥਕ੍|| ੭|| ਕਸਾਯੇਣ ਤਥਾ ਸਾਰ੍ਧਮਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤੌ ਪਥਕ੍ ਸਹ| ਕਟੁਕੇਨ ਕਸਾਯੇਣ ਤਥਾਮ੍ਲਕਟੁਕੌ ਸਹ|| ੮|| ਕਸਾਯੇਣੇਤਿ ਸਟ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਭੇਦਾ ਅਮ੍ਲਸ੍ਯ ਤੁ ਤ੍ਰਿਕੇ| ਪਟੁਤਿਕ੍ਤੌ ਤੁ ਕਟੁਨਾ ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਸਹ|| ੯|| ਪਟੂਸਣੌ ਕਸਾਯੇਣ ਭੇਦਾ ਇਤਿ ਪਟੋਸ੍ਤ੍ਰਯਃ| ਤਿਕ੍ਤੋਸਣੌ ਕਸਾਯੇਣ ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਸਕਤ੍ਸ੍ਮਤਃ|| ੧੦|| ਤ੍ਰਿਕੇ ਭੇਦਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਕੇ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਤਿਕ੍ਤੇਨ ਕਟੁਕੇਨ ਚ|| ੧੧|| ਪਥਕ੍ਕਸਾਯੇਣ ਤਥਾ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਸਤਿਕ੍ਤਕੌ| ਕਟੁਕੇਨ ਤੁ ਸਮ੍ਪਕ੍ਤੌ ਕਸਾਯੇਣ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ|| ੧੨|| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਕਟੁਕਾਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਕਸਾਯੇਣੇਤਿ ਸਟ੍ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਸਪ੍ਤਮਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਧੁਰਲਵਣੋਸਣਤਿਕ੍ਤਕੈਃ|| ੧੩|| ਭੇਦੋਸ੍ਟਮੋ ਮਤਃ ਸ੍ਵਾਦੁਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕੈਃ| ਨਵਮਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਮਧੁਰਪਟੂਸਣਕਸਾਯਕੈਃ|| ੧੪|| ਦਸ਼ਮੋਤ੍ਰ ਭਵੇਤ੍ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ| ਦਸ਼ ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵਂ ਮਧੁਰੇਣ ਚਤੁਸ੍ਕਕੇ|| ੧੫|| ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਵਣੈਰ੍ਭੇਦ ਏਕਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਕਕੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕਸਾਯਕਟੁਕੈਃ ਸ੍ਮਤਃ|| ੧੬|| ਤਤੀਯੋਤ੍ਰ ਭਵੇਦਮ੍ਲਪਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕੈਃ| ਚਤੁਰ੍ਥੋਤ੍ਰ ਭਵੇਦਮ੍ਲਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ|| ੧੭|| ਏਵਮਮ੍ਲੇਨ ਭੇਦਾਃ ਸ੍ਯੁਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋਤ੍ਰ ਚਤੁਸ੍ਕਕੇ| ਪਟੁਨੈਕੋਤ੍ਰ ਲਵਣਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ|| ੧੮|| ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਖ਼੍ਯਾਤਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਕਰਸਸਙ੍ਖ਼੍ਯਯਾ| ਸਡ੍ ਭੇਦਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਕੇ ਪ੍ਰਾਹੁਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ|| ੧੯|| ਏਕੋ ਭੇਦੋਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਲਵਣਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ|| ੨੦|| ਤਤੀਯਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਮਧੁਰਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ ਚਤੁਰ੍ਥਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਮਧੁਰਪਟੂਸਣਕਸਾਯਕੈਃ|| ੨੧|| ਪਞ੍ਚਮਸ੍ਤ੍ਵਮ੍ਲਮਧੁਰਪਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕੈਃ| ਸਸ੍ਠੋ ਭੇਦੋਮ੍ਲਮਧੁਰਲਵਣੋਸਣਤਿਕ੍ਤਕੈਃ|| ੨੨|| ਸਡ੍ ਭੇਦਾ ਇਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਪਞ੍ਚਕੇ ਪ੍ਰਵਿਭਾਗਸ਼ਃ| ਭੇਦਃ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਤਿਕ੍ਤੋਸਣਕਸਾਯਕੈਃ|| ੨੩|| ਏਕ ਏਵ ਸਡ੍ਰਸੇਨ, ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਤੁ ਸਟ੍ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਸ੍ਵਾਦੁਰਮ੍ਲੋਥ ਲਵਣਸ੍ਤਿਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਕਟੁਕਸ੍ਤਥਾ|| ੨੪|| ਕਸਾਯ ਇਤਿ ਭੇਦਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਰ੍ਵਤੋਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਸੁਰਾ ਬਿਡਂ ਨਿਮ੍ਬਸ਼੍ਚਵ੍ਯਂ ਪਦ੍ਮਂ ਰਸਾਸ਼੍ਰਯਮ੍|| ੨੫|| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਵਿਦ੍ਧਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍| ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਨ੍ਤਰੇਣੈਵ ਯੋਜਯੇਦ੍ਦ੍ਵਿਰਸਾਦਿਸੁ|| ੨੬|| ਧਾਤ੍ਰੀਫਲਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਯਾ ਲਵਣੇਨਾਰ੍ਦ੍ਰਕਂ ਤਥਾ| ਏਵਮਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯੋਜਯੇਦ੍ਭਿਸਗੁਤ੍ਤਮਃ|| ੨੭|| ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਦ੍ਵਿਰਸਾਦੀਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ ਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਯਥੈਣਃ ਸਡ੍ਰਸਃ ਕਸ੍ਣੋ, ਯਥਾ ਪਞ੍ਚਰਸਾਭਯਾ|| ੨੮|| ਮਦ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਰਸਂ ਯਦ੍ਵਤ੍ਤਿਲੋ ਯਦ੍ਵਚ੍ਚਤੂ ਰਸਃ| ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਤ੍ਰਿਰਸਂ, ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ ਦ੍ਵਿਰਸਂ ਯਥਾ|| ੨੯|| ਗ਼ਤਮੇਕਂ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸਂ ਮਧੁਰਾਦਿਵਿਭਾਗਤਃ| ਦਿਙ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦੁਦਿਤਾਦੇਵਂ ਸ਼ੇਸਮੂਹ੍ਯਂ ਮਨੀਸਿਣਾ|| ੩੦|| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ "ਏਕੈਕਹੀਨਾਨ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਯੇ ਰਸਾਨਾਂ ਭੇਦਾਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਾਨੇਵ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਪ੍ਰਕਟਯਿਤੁਮਾਹ-

Adhikarana sa~gkhyayA kalpanAvibhAgaH (43) · Śloka 43

ਸਟ੍ ਪਞ੍ਚਕਾਃ, ਸਟ੍ ਚ ਪਥਗ੍ਰਸਾਃ ਸ੍ਯੁ- ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਵਿਕੌ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰੌ| ਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਿਕਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰੇਕਮੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਡਾਸ੍ਵਾਦਮਿਤਿ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਃ||੪੩||

ਸ੦-ਪਞ੍ਚਕਰਸਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਾਃ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਃ, "ਪਞ੍ਚਕੇਸ੍ਵੇਕਮੇਵਾਮ੍ਲੇ ਮਧੁਰਃ ਪਞ੍ਚ ਸੇਵਤੇ" ਇਤਿ| ਸਟ੍ ਚ ਪਥਗ੍ਰਸਾਃ, "ਅਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸਡ੍ਰਸਾਃ" ਇਤਿ| ਚਤੁਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਤੁਸ੍ਕਭੇਦਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਃ , ਦ੍ਵਿਕਭੇਦਸ਼੍ਚ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪ੍ਰਕਾਰਃ| "ਚਤੁਸ੍ਕੇਸੁ ਦਸ਼ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼੍ਚਤੁਰੋਮ੍ਲਃ ਪਟੁਃ ਸਕਤ੍|" ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ ਪ੍ਰਕਾਰਾਃ| "ਏਕੈਕਹੀਨਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ ਰਸਾ ਦ੍ਵਿਕੇ|" ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ [ਚ]| ਭੇਦਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਰਿਕਾਃ-ਤ੍ਰਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਭੇਦਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| "ਤ੍ਰਿਕੇ ਸ੍ਵਾਦੁਰ੍ਦਸ਼ਾਮ੍ਲਃ ਸਟ੍ ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਟੁਸ੍ਤਿਕ੍ਤ ਏਕਕਮ੍|" ਇਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ| ਏਕਮੇਵ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਡਾਸ੍ਵਾਦਮ੍| ਇਤਿ-ਇਤ੍ਥਮ੍, ਰਸਾਨਾਂ ਭੇਦਾਸ੍ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਃ,-ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਂ ਚੈਸਾ ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਧਾ ਕਲ੍ਪਨਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ| ਉਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਮ੍|

Adhikarana rasabhedAnAmAnantyam sarveShAM rasabhedAnAmupayogitvam (10) · Śloka 10

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਯਥਾਸੂਕ੍ਸ੍ਮਂ ਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮਾਹ ਤੇ ਰਸਾਨੁਰਸਤੋ ਰਸਭੇਦਾ- ਸ੍ਤਾਰਤਮ੍ਯਪਰਿਕਲ੍ਪਨਾਯ ਚ| ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਗਣਨਾਂ ਸਮਤੀਤਾ ਦੋਸਭੇਸਜਵਸ਼ਾਦੁਪਯੋਜ੍ਯਾਃ||੪੪|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਰਸਭੇਦੀਯੋ ਨਾਮ ਦਸ਼ਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੦||

ਸ੦-ਤੇ ਰਸਭੇਦਾਃ-ਤ੍ਰਿਸਸ੍ਟਿਰੂਪਾਃ, ਰਸਤੋ-ਰਸਵਸ਼ੇਨ, ਤਥਾਨੁਰਸਤੋ-ਅਨੁਰਸਵਸ਼ੇਨ, ਤਥਾ ਤਾਰਤਮ੍ਯਪਰਿਕਲ੍ਪਨਯਾ-ਅਯਂ ਮਧੁਰੋਯਂ ਮਧੁਰਤਰੋਯਂ ਮਧੁਰਤਮ ਇਤ੍ਯੇਵਂਰੂਪਾ ਯਾ ਤਯਾ ਚ, ਗਣਨਾਂ ਸਮਤੀਤਾਃ-ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਃ-ਵਾਤਾਦਯੋ, ਭੇਸਜਾਨਿ-ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਦੋਸਾਸ਼੍ਚ ਭੇਸਜਾਨਿ ਚ ਦੋਸਭੇਸਜਾਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਵਸ਼ੋ-ਅਨੁਰੋਧਃ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਵਾ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੇਤੁਭੂਤਾਦ੍ਰਸਭੇਦਾ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾਃ, ਨ ਦੋਸਮਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭੇਸਜਂ ਵਾਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ| ਏਵਮੇਵੋਪਯੋਜ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ ਚ ਮੁਨਿਃ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੨੬|੨੩)- "ਕ੍ਵਚਿਦੇਕੋ ਰਸਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਃ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਰਸਾਃ ਕ੍ਵਚਿਤ੍| ਦੋਸੌਸਧਾਦੀਨ੍ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭਿਸਜਾ ਸਿਦ੍ਧਿਮਿਚ੍ਛਤਾ||" ਇਤਿ| ਦੋਸਭੇਸਜਵਸ਼ਾਦਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਦੇਸ਼ਾਦਿਵਸ਼ਾਦਪਿ ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਰਸਭੇਦਾ ਉਪਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਯਥਾ,-ਪਵਨੇ ਜੇਤਵ੍ਯੇ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੌ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾ ਵੇਤਿ| ਸ੍ਵਾਗਤਾ ਰਨਭਗੈਰ੍ਗੁਰੁਕਾਨ੍ਤਾ ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਰਸਭੇਦੀਯਾਧ੍ਯਾਯੋ ਦਸ਼ਮਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੦||