3. r̥tucaryādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ੦-ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਾਨਨ੍ਤਰਮਤੁਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਸ੍ਯ ਉਪੋਦ੍ਘਾਤਃ| ਪੂਰ੍ਵਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਦਿਨਚਰ੍ਯੋਪਦਿਸ੍ਟਾ|

Adhikarana RutucaryAdhyAyastRutIyaH (2) · Śloka 2

ਤੁਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਚ੍ਚਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵਨਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮਤੁਚਰ੍ਯਾਯਾ ਆਰਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥਾਤ ਤੁਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|

ਸ੦- ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍|

Adhikarana ShaDRutavaH ,uttarAyaNam (1-2) · Śloka 2

ਅਥ ਕ ਤਵਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਮਾਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਂਖ੍ਯੈਰ੍ਮਾਘਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਡਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਥ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋ ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧਿਮਾਃ||੧|| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦਯਨਮੁਤ੍ਤਰਮ੍| ਆਦਾਨਂ ਚ, ਤਦਾਦਤ੍ਤੇ ਨਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਬਲਮ੍||੨||

ਸ੦-ਮਾਸੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਾਲੋਪਵਰ੍ਣਨਮਾਹ| ਨਨੁ, ਕਾਲੋਪਵਰ੍ਣਨਂ ਦਿਨਚਰ੍ਯਾਯਾਂ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਕਤਮ੍ ? ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤੁਗੌਰਵੋਦ੍ਭਾਵਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਵੋ ਹਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਪਯੋਗਿਨਃ, ਵਿਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤੇਸ਼੍ਚ| ਯਥਾ- ਏਕੇ ਚਾਤੁਰ੍ਮਾਸਿਕਮਤੁਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਸ੍ਟਿਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ ਹੇਮਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਖ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਤੂਨਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ਤੁ ਦ੍ਵਿਮਾਸਿਕਾਨ੍ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ ਸਡਤੂਨਿਤਿ| ਦ੍ਵੇ ਸਂਖ੍ਯੇ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਦ੍ਵਿਸਂਖ੍ਯਾਃ, ਤੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਂਖ੍ਯੈਃ| ਮਾਘ ਆਦ੍ਯੋ ਯੇਸਾਂ ਫਾਲ੍ਗੁਨਾਦੀਨਾਂ ਤ ਏਵਮ੍| ਤੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਂਖ੍ਯੈਰ੍ਮਾਘਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮਾਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍- ਪਰਿਪਾਠ੍ਯਾ ਸਡਤਵ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਕੇ ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦ੍ਯਾਃ- ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤਾਃ| ਉਪਚਾਰਾਦੇਵ ਸਟ੍ਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਸਡ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਪਰਮਤਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ- ਕੇਚਿਤ੍ ਤ੍ਰਯ ਏਵ ਤਵ ਇਤਿ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੈਸ੍ਤੁ ਤੁਭਿਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦਿਭਿਰੁਤ੍ਤਰਾਯਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍- ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਅਯਨਮੁਤ੍ਤਰਂ- ਸਵਿਤੁਰੁਤ੍ਤਰਮਾਰ੍ਗਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਃ, ਉਤ੍ਤਰਾਯਣਮ੍ ਆਦਾਨਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਆਦਾਨਮਿਤਿ ਚਾਨ੍ਵਰ੍ਥਂ ਨਾਮ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ| ਤਦਾ- ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ, ਨਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ- ਅਨ੍ਵਹਂ, ਬਲਮਾਦਤ੍ਤੇ- ਸਾਰਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਕੋਸੌ ? ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਾਦਿਤ੍ਯਃ|

Adhikarana balAdAne yuktiH (3-4) · Śloka 4

ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਲਮਾਦਤ੍ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਆਦਿਤ੍ਯਪਵਨਾਃ ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ ਭੁਵਃ||੩|| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯਃ ਕਟੁਕੋ ਬਲਿਨੋਤ੍ਰ ਰਸਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦਾਨਮਾਗ੍ਨੇਯਮ੍|੪|

ਸ੦-ਆਦਿਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪਵਨਾਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਪਵਨਾਃ, ਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ਗੁਣਾਨ੍ ਭੁਵਃ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਃ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ਤਿ- ਵਿਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਾਸ੍ਤੇ ? ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ- ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚੋਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਰੂਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥ- ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਃ| ਕਸ੍ਮਾਦੇਵਂਵਿਧਾਸ੍ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਵਭਾਵਤਃ- ਵਰ੍ਤ੍ਮਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਤ੍| ਨ ਚ ਸ੍ਵਭਾਵਃ ਪਰ੍ਯਨੁਯੋਗਮਰ੍ਹਤਿ| ਮਾਰ੍ਗਃ- ਉਸ੍ਣਾਂਸ਼ੋਰੁਤ੍ਤਰਦਿਗ੍ਗਮਨਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਪਵਨਾ ਰੂਕ੍ਸਾਸ੍ਤਤਸ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦਯੋ ਰਸਾ ਬਲਿਨੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਥਾਸਂਖ੍ਯਮਤ੍ਰ ਬੋਧਯਤਿ| ਤੇਨ ਤਿਕ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ, ਵਸਨ੍ਤੇ ਕਸਾਯੋ, ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਕਟੁਕੋ, ਬਲੀਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ, ਨ ਸਰ੍ਵੇ ਤਿਕ੍ਤਾਦਯ ਏਕੈਕਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਾਵਿਤਿ| ਤਿਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਸਮਾਸਕਰਣਂ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਰੇਕੈਕੋ ਬਲੀ ਭਵਤਿ| ਦ੍ਵੌ ਤੁ ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਵਸ੍ਥਿਤੌ| ਨੈਵਰ੍ਤੌ ਪਥਗ੍ਭੂਯ ਤਿਕ੍ਤਾਦੇਰ੍ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਤ ਏਵਂ ਭੂਮੇਃ ਸੌਮ੍ਯਗੁਣਹਾਨਿਰ੍ਵਰ੍ਧਨਂ ਚ ਰੂਕ੍ਸਾਣਾਂ ਰਸਾਨਾਮ੍, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਦਾਦਾਨਮਾਗ੍ਨੇਯਮ੍|

Adhikarana dakShiNAyanam (4-5) · Śloka 5

| ਤਵੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਮ੍||੪|| ਵਰ੍ਸਾਦਯੋ ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ| |੫|

ਸ੦-ਤ੍ਰਯੋ ਵਰ੍ਸਾਦਯ ਤਵੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਂ ਭਗਵਤੋ ਦਿਵਾਕਰਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਦਿਗ੍ਗਮਨਮ੍| ਸ ਚ ਕਾਲੋ ਵਿਸਰ੍ਗਾਖ੍ਯਃ|

Adhikarana balavisargai yuktiH (5-6) · Śloka 6

ਯਦ੍ਬਲਂ ਵਿਸਜਤ੍ਯਯਮ੍| ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਸੋਮੋ ਹਿ ਬਲਵਾਨ੍ ਹੀਯਤੇ ਰਵਿਃ||੫|| ਮੇਘਵਸ੍ਟ੍ਯਨਿਲੈਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾਪੇ ਮਹੀਤਲੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੇਹਾਮ੍ਲਲਵਣਮਧੁਰਾ ਬਲਿਨੋ ਰਸਾਃ||੬||

ਸ੦-ਯਤ੍- ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਬਲਮਯਂ ਕਾਲੋ ਵਿਸਜਤਿ- ਦਦਾਤਿ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਾਖ੍ਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸਰ੍ਗੋਨ੍ਵਰ੍ਥਸਂਜ੍ਞਃ ਕਾਲਃ| ਹਿ- ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਅਤ੍ਰ- ਵਿਸਰ੍ਗਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍- ਸੋਮਭੂਯਿਸ੍ਠਤ੍ਵਾਤ੍, ਸੋਮੋ ਬਲਵਾਨ੍, ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਰਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਧਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਹੀਯਤੇ ਰਵਿਃ- ਤਦਾਸ਼੍ਰਿਤਦਿਨਹਾਨ੍ਯੁਪਲਬ੍ਧੇਰ੍ਹੀਨਸ਼ਕ੍ਤਿਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ| ਕਦਾ ? ਮਹੀਤਲੇ- ਭੂਪਸ੍ਠੇ, ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾਪੇ ਸਤਿ| ਕੈਃ ? ਮੇਘਵਸ੍ਟ੍ਯਨਿਲੈਃ ਸ਼ੀਤੈਃ| ਸ਼ੀਤੈਰਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਵਿਸਰ੍ਗਕਾਲਤ੍ਵਾਨ੍ਮਦੁਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਪੀਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਰਸਾ ਅਮ੍ਲਲਵਣਮਧੁਰਾ ਬਲਿਨੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍|

Adhikarana shItAdau balavicAraH (7) · Śloka 7

ਸ਼ੀਤੇਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵਸ੍ਟਿਧਰ੍ਮੇਲ੍ਪਂ ਬਲਂ ਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼ੇਸਯੋਃ| |੭|

ਸ੦-ਸ਼ੀਤਸ੍ਵਭਾਵੇ ਕਾਲੇ ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਖ੍ਯੇ ਨਣਾਮਗ੍ਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਭਵਤਿ| ਵਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਘਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਵਸ੍ਟਿਘਰ੍ਮੇ- ਵਰ੍ਸਾਗ੍ਰੇਏਸ੍ਮਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇਲ੍ਪਮ੍| ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਸ਼ੇਸਯੋਃ- ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋਰਤ੍ਵੋਰ੍ਮਧ੍ਯਮੇਵ ਬਲਮ੍| ਨਨੁ, ਵਸਨ੍ਤੇ ਆਦਾਨਕਾਲਤ੍ਵਾਦਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸੈਰਾਦਿਤ੍ਯਪਵਨੈਃ ਸ਼ੋਸ੍ਯਮਾਣੇਸੁ ਬਲਵਦ੍ਧਿਹੇਤੁਸੁ ਭੁਵਃ ਸੌਮ੍ਯੇਸੁ ਗੁਣੇਸੁ, ਕਥਂ ਮਧ੍ਯਬਲਤ੍ਵਮਿਤਿ ? ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਵਰ੍ਸਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਤੁਸੁ ਬਲਮੁਪਚਿਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵਾਪਚੀਯਤੇ| ਯਥਾ- ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸੇ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਵਤ੍ਤਂ ਬਲਮੁਪਚਿਤਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵਾਪਚੀਯਤੇ, ਇਤਿ ਮਧ੍ਯਬਲਤ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਨੇਨੈਵ ਹੇਤੁਨਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਗ੍ਰ੍ਯਬਲਤ੍ਵਮ੍| ਯਤਃ ਸਕਲੇਨ ਵਿਸਰ੍ਗਿਣਾ ਕਾਲੇਨ ਯਦੁਪਚਿਤਮਤਿਸ਼ਯੇਨ ਬਲਂ ਤਤ੍ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਮਾਤ੍ਰਾਦਾਨਕਾਲੇਪਚੀਯਮਾਨਮਪਿ ਬਲਂ ਨ ਹੀਨਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ- ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਾਦੌ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਃ, ਇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤੇਗ੍ਰ੍ਯਂ ਬਲਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਬਲਮਿਤਿ|

Adhikarana hemante~analasya prabalyam hemantacaryA svAdvamlAdisevanam (7-8) · Śloka 8

ਅਤ ਏਵਾਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ | ਬਲਿਨਃ ਸ਼ੀਤਸਂਰੋਧਾਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਬਲੋਨਲਃ||੭|| ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪੇਨ੍ਧਨੋ ਧਾਤੂਨ੍ ਸ ਪਚੇਦ੍ਵਾਯੁਨੇਰਿਤਃ| ਅਤੋ ਹਿਮੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸੇਵੇਤ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਰਸਾਨ੍||੮||

ਸ੦-ਕਿਲ ਵਿਸਰ੍ਗਾਭਿਵਰ੍ਦ੍ਧਿਤਬਲਤ੍ਵਾਤ੍ਪੁਮਾਨ੍ ਬਲੀ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯ ਬਲਿਨਃ ਪੁਂਸੋ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਸਂਰੋਧਾਦ੍ਧੇਤੋਰਨਲੋਗ੍ਨਿਰ੍ਬਲੀ ਭਵਤਿ| ਯਤਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਜ੍ਜਾਠਰੋਗ੍ਨਿਰਾਨ੍ਤਰੈਰੇਵ ਸ੍ਵੇਰਰ੍ਚਿਰ੍ਭਿਰਭਿਵਰ੍ਧਤੇ| ਵਰ੍ਧਿਤਸ਼੍ਚਾਸੌ ਯੁਕ੍ਤਮਾਹਾਰਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਪਚਤਿ| ਪਕ੍ਵਾਚ੍ਚਾਹਾਰਾਦ੍ਬਲਮਭ੍ਯਾਧਿਕਂ ਜਾਯਤੇ| ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਏਤਤ੍ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ, ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵ ਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਸਂਰੋਧਾਤ੍ ਪ੍ਰਬਲੋਗ੍ਨਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਨ ਤੁ ਤ੍ਵਨ੍ਤਰੋਪਜਨਿਤਸ਼ੀਤਸਂਰੋਧਾਤ੍| ਤਥਾ ਹਿ- ਅਨ੍ਯਰ੍ਤੁਜੇਨ ਸ਼ੀਤੇਨਾਗ੍ਨਿਸਾਦੋ ਭਵਤਿ, ਯਥਾ- ਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਵਸ੍ਟਿਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਭਵਤਿ ਸ਼ੀਤਮ੍, ਨ ਚਾਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਃ| ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਸੂ.ਅ.੪)- "ਵਸ੍ਟਿਵਾਤਾਕੁਲੇ ਤ੍ਵਹ੍ਨਿ ਭੋਜਨਂ ਕ੍ਲੇਦਵਾਤਜਿਤ੍| ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਲਘੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਲਲਵਣਂ ਭਜੇਤ੍" ਇਤਿ| ਇਹ ਪੁਨਰਨੇਕਰੂਪਂ ਗੌਰਵਯੁਕ੍ਤਂ ਭੋਜਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ- "ਅਤੋ ਹਿਮੇਸ੍ਮਿਨ੍" ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ਪਲਂ ਪੁਸ੍ਟਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍- "ਊਸ੍ਮਾ ਬਹਿਃ ਪ੍ਰਤਿਹਤੋ ਹਿਮਸ਼ੀਤਵਾਤੈਰਨ੍ਤਃ ਸ਼ਰੀਰਵਿਵਰਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਮਾਨਃ| ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਪਿਣ੍ਡਿਤਵਪੁਰ੍ਭਵਤਿ ਪ੍ਰਚਣ੍ਡਃ ਸ਼ੀਤੇਨਿਲਾਨਲਹਰੋ ਵਿਧਿਰਿਸ੍ਯਤੇਤਃ" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਯਦ੍ਯਪਿ "ਤਤ੍ਰ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰੋਤ੍ਥਂ" ਇਤ੍ਯਾਰਭ੍ਯ ਯਾਵਤ੍ "ਤਥੋਰ੍ਜਸ੍ਕਰਯੋਗਜਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ (ਹ.ਸ਼ਾ.ਅ.੩/੭੮) ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨਾਹਾਰੋ ਯੁਕ੍ਤਜਸ੍ਯੈਕਸ੍ਯੈਵ ਬਲਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਕਤਾ| ਤਥਾਪਿ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਰੂਪ੍ਯਮਾਣਃ ਸਹਜਕਾਲਜਯੋਰਪਿ ਬਲਯੋਰਾਹਾਰ ਏਵ ਹੇਤੁਃ, ਅਨੁਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਹਾਰਂ ਵਿਨਾ ਸ਼ਰੀਰਮੇਵ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਦਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਪਿ ਬਲਮਾਹਾਰਜਮਿਤਿ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਮ੍| ਨਨੁ, ਯਦਿ ਪ੍ਰਬਲੋਨਲੋ ਭਵਤਿ, ਤਤਃ ਕਿਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਅਲ੍ਪੇਨ੍ਧਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਲ੍ਪਮਿਨ੍ਧਨਮਾਹਾਰਾਖ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸੋਲ੍ਪੇਨ੍ਧਨਃ ਸਨ੍, ਸੋਨਲੋ, ਧਾਤੂਨ੍- ਰਸਾਦੀਨ੍ ਪਚੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਃ ? ਵਾਯੁਨੇਰਿਤਃ- ਵਾਤੋਦ੍ਦੀਪਿਤਃ| ਅਤਃ- ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਾਦ੍ਧੇਤੋਰਲ੍ਪੇਨ੍ਧਨਤ੍ਵੇ ਸਤਿ ਧਾਤੁਪਾਕਾਖ੍ਯਾਤ੍| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਹਿਮੇ ਸ਼ੀਤੇ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਖ੍ਯਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ ਸੇਵੇਤ| ਨਾਨ੍ਯਰ੍ਤੁਸਮ੍ਭਵੇ ਹਿਮ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦ੍ਯੋਤਨਾਯ (ਅਸ੍ਮਿਨ੍) ਹਿਮ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana bubhukShitasya prAtareva bhojanam vAtaghnatailAbhya~ggAdi (9-10) · Śloka 10

ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਾਨਾਮੇਤਰ੍ਹਿ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ| ਅਵਸ਼੍ਯਕਾਰ੍ਯਂ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੇਏਲਯੇਦਨੁ||੯|| ਵਾਤਘ੍ਨਤੈਲੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ ਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਸ਼ਲੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪਾਦਾਘਾਤਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ||੧੦||

ਸ੦-ਏਤਰ੍ਹਿ- ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ, ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ- ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਸਸਿ, ਨਾਨ੍ਯਕਾਲੇ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਦਿਨਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਮ੍, ਅਵਸ਼੍ਯਕਾਰ੍ਯਂ- ਮੂਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਦਿਕਂ ਦਿਨਚਰ੍ਯੋਕ੍ਤਂ, ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯ- ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ, ਯਥੋਕ੍ਤਂ- ਯਥਾਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍, ਅਨੁ- ਪਸ਼੍ਚਤ੍, ਵਾਤਘ੍ਨਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਕਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਯਦ੍ਯਪਿ "ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ, ਅਵਸ਼੍ਯਕਰ੍ਯਂ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਲਯੇਦਨੁ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਤਥਾਪਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਨ ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍, ਯਥਾ ਭੋਜਨਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- "ਆਹਾਰਕਾਲੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਯੋ ਨ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ| ਤਸ੍ਯ ਸੀਦਤਿ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨਿਰਿਨ੍ਧਨ ਇਵਾਨਲਃ||" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦੌਚਿਤ੍ਯਾਦ੍ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤੇਨਾਹਾਰਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਨਨ੍ਵਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪਿ ਕਾਲੇ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯੈਵਾਹਾਰਾਨੁਜ੍ਞਾਨਾਦਿਹ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਮਾਹ ਭਵਾਨ੍| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਰਤ੍ਯਗ੍ਨਿਚ੍ਛਾਯਾਨੁਕਾਰੀ ਭਵਤਿ| ਤਤੋਸ੍ਯ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੇਰਤ੍ਯਗ੍ਨੇਰਿਵੋਪਚਾਰੋ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਯਥਾ (ਚਰਕੇ ਚਿ.ਅ.੧੫/੨੧੯, ਹਦਯੇ ਚਿ.ਅ.੧੦/੮੪)- "ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯੋਪਹਾਰਯੇਤ੍| ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥੈਨਂ ਨ ਵਿਪਾਦਯੇਤ੍||" ਇਤਿ| ਅਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਸ੍ਯੈਵ ਭੋਜਨਾਧਿਕਾਰਿਤ੍ਵਮਿਤਿ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਿਨਿਰਾਸਾਯੇਹ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਕਾਲੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਕਤਮ੍| ਯਦਾਤ੍ਰ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ਰ੍ਵਰ੍ਯੋ ਦੀਰ੍ਘਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤਦੈਸ ਵਿਧਿਃ ਸਰ੍ਵੋਨੁਸ੍ਠੇਯੋ ਨ ਪ੍ਰਾਰਬ੍ਧਮਾਤ੍ਰ ਏਵਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ| ਨਨ੍ਵਤ੍ਰ ਸੇਵੇਤ ਸ਼ੀਲਯੇਦ੍ਭਜੇਦਿਤ੍ਯੇਕਾਰ੍ਥਾਭਿਧਾਯੀਨਿ ਬਹੂਨਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦਾਨਿ ਕਿਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ ? ਏਕੇਨੈਵਾਰ੍ਥਾਧਿਗਤੇਃ| ਅਤ੍ਰ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਕਾਰ੍ਯਾਨ੍ਤਰਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮੇਤਤ੍ਪਦਤ੍ਰਯਂ ਕਤਮ੍| ਤਥਾ ਹਿ- "ਅਤੋ ਹਿਮੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸੇਵੇਤ" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਃ ਸੇਵੇਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ ਇਦਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ- ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਰਸਾਃ ਪਵਨਵਿਜਯਾਰ੍ਥਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਨਿਤਰਾਮੁਪਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਨ ਕਾਦਾਚਿਤ੍ਕ ਏਸਾਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤਾਵੁਪਯੋਗੋ ਵਿਧੇਯ ਇਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਵਾਤਘ੍ਨਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦੇਃ ਪਥਗੇਸਾਂ ਰਸਾਨਾਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਤਥਾ, "ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍" ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਃ ਸ਼ੀਲਯੇਦਿਤ੍ਯੇਸ ਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ ਵਾਤਘ੍ਨਤੈਲਾਦੇਃ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਕਕ੍ਸਤਾਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਤਥਾ, "ਪ੍ਰਾਵਾਰਾਜਿਨ" ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਯੋ ਭਜੇਚ੍ਛਬ੍ਦਃ ਸ ਸਕਲਸ੍ਯਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸ਼ੀਲਨਸ੍ਯ ਸ਼ਯਨਵਿਧੇਸ਼੍ਚ ਤੁਲ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਥਯਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸੂ.ਅ.੭/੫੧)- "ਆਹਾਰਸ਼ਯਨਾਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜਿਤੈਃ| ਸ਼ਰੀਰਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਮਾਗਾਰਮਿਵ ਧਾਰਣੈਃ||" ਇਤਿ| ਵਾਤਘ੍ਨਤੈਲੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਤੈਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯੈਵ ਵਾਤਘ੍ਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਤਘ੍ਨੇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮਤਿਸ਼ਯਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਤੇਨ ਬਲਾਤੈਲਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ-ਸ਼ਿਰੋਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿ| ਵਿਮਰ੍ਦਨਂ- ਸ਼ਰੀਰਸਂਵਾਹਨਮ੍, ਏਤਦੌਚਿਤ੍ਯਾਦਭ੍ਯਕ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਕੁਸ਼ਲੈਃ- ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਭਿਃ ਸਾਰ੍ਧਂ, ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ- ਬਾਹੁਯੁਦ੍ਧਂ, ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਪਾਦਾਘਾਤਂ- ਪਾਦੇਨ ਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍, ਯੁਕ੍ਤਿਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਰ੍ਧਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੈਵ ਸ਼ੀਲਨਂ ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਬਾਹੁਯੁਦ੍ਧਪਾਦਾਘਾਤਯੋਸ਼੍ਚਾਨਭ੍ਯਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ੀਲਨਂ ਯੁਕ੍ਤਮ੍|

Adhikarana snAnAdi, mAMsAdisevanam (11-14) · Śloka 14

ਕਸਾਯਾਪਹਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨ ਸਦਰ੍ਪੇਣ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧੋਗੁਰੁਧੂਪਿਤਃ||੧੧|| ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਪਲਂ ਪਸ੍ਟਂ ਗੌਡਮਚ੍ਛਸੁਰਾਂ ਸੁਰਾਮ੍| ਗੋਧੂਮਪਿਸ੍ਟਮਾਸੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਵਿਕਤੀਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੧੨|| ਨਵਮਨ੍ਨਂ ਵਸਾਂ ਤੈਲਂ, ਸ਼ੌਚਕਾਰ੍ਯੇ ਸੁਖੋਦਕਮ੍| ਪ੍ਰਾਵਾਰਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਪ੍ਰਵੇਣੀਕੌਚਵਾਸ੍ਤਤਮ੍||੧੩|| ਉਸ੍ਣਸ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ਲਘੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਵਤਃ ਸ਼ਯਨਂ ਭਜੇਤ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਕਕਿਰਣਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਂ ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ||੧੪||

ਸ੦-ਕਸਾਯੇਣ- ਰੋਧ੍ਰਾਦਿਨਾ, ਅਪਹਤਃ- ਅਪਨੀਤਃ, ਸ੍ਨੇਹੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਤਃ- ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਯਥਾਵਿਧਿ- ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦਿਤੇਨ ਵਿਧਾਨੇਨ, ਸ੍ਨਾਤਃ| ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨ- ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇਣ, ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਃ- ਅਨੁਲਿਪ੍ਤਃ| ਦਰ੍ਪਃ- ਕਸ੍ਤੂਰਿਕਾ, ਤੇਨ ਸਹ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਤ੍ਕੁਙ੍ਕੁਮਂ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਅਗੁਰੁਣਾ- ਜੋਙ੍ਗਕੇਨ ਧੂਪਿਤਃ| ਰਸਾਨ੍- ਮਾਂਸਰਸਾਨ੍, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਮਾਂਸਰਸਾਨਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵੇਪਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮਤਿਸ਼ਯਦ੍ਯੋਤਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤਮਾਨ੍ ਰਸਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਲਂ- ਮਾਂਸਂ, ਪੁਸ੍ਟਂ- ਮੇਦੁਰਂ, ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਗੁਡਸ੍ਯੇਦਂ ਗੌਡਂ ਤਨ੍ਮਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਅਚ੍ਛਸੁਰਾਂ- ਸੁਰਾਮਣ੍ਡਂ, ਸੁਰਾਂ- ਮਦਿਰਾਂ, ਚ ਭਜੇਤ੍| ਅਮ੍ਲੇਨਾਨ੍ਨੇਨ ਕਸਾਯਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਾ ਸੁਰਾ ਭਣ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਦ੍ਵਿਧੈਵ ਸੁਰਾ ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵੇਨੇਹਾਭੀਸ੍ਟਾ, ਤਤ੍ਸੁਰਾਸ਼ਬ੍ਦ ਏਵ ਨਿਰ੍ਦੇਸ੍ਟੁਂ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਦੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੇ ਦ੍ਵਿਧੈਵ ਸੁਰਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਭਵਤਿ| ਸਤ੍ਯਮੇਤਤ੍| ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਚ੍ਛਸੁਰਾਂ ਨਿਤਰਾਂ ਭਜੇਤ੍, ਨ ਤਥਾ ਸੁਰਾਮਿਤਿ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਯੋਰੁਪਾਦਾਨਮ੍| ਅਤ ਏਵਾਚ੍ਛਸੁਰਾਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਮ੍| ਗੋਧੂਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਗੋਧੂਮਸ਼੍ਚ ਪਿਸ੍ਟਂ ਚ ਮਾਸਸ਼੍ਚ ਇਕ੍ਸੁਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੇਏਰਂ ਚ ਤਾਨ੍ਯੇਵਮ੍| ਗੋਧੂਮਪਿਸ੍ਟਮਾਸੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰੇਭ੍ਯ ਉਤ੍ਥਾਨਂ ਯਾਸਾਂ ਵਿਕਤੀਨਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍| ਉਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਤ੍ਤਿਸ੍ਠਤੇਃ ਸੁਪੇਏਤਿ ਯੋਗਵਿਭਾਗਾਦ੍ਭਾਵੇ ਕਃ| "ਉਦਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋਃ ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯ" ਇਤਿ ਸਸ੍ਯ ਤਕਾਰਃ| ਗੋਧੂਮਪਿਸ੍ਟਮਾਸੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਾਸ਼੍ਚ ਤਾ ਵਿਕਤਯਸ਼੍ਚ, ਤਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ- ਰਮ੍ਯਾਃ, ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਨਵਂ- ਅਪੁਰਾਣਮਨ੍ਨਂ, ਤਥਾ ਵਸਾਂਭਜੇਤ੍| "ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਂਸਸ੍ਯ ਯਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸਾ ਵਸਾ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾ"| ਤਥਾ, ਤੈਲਂ ਭਜੇਤ੍- ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਗਨੁਜ੍ਞਾਤ ਏਵ| ਸ਼ੌਚਕਾਰ੍ਯੇ- ਸ਼ੌਚਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ, ਸੁਖੋਦਕਂ- ਉਸ੍ਣੋਦਕਂ, ਭਜੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਵਾਰਃ- ਕਾਰ੍ਪਾਸੋ ਰੋਮਵਾਨ੍ ਘਨਃ ਪਟਃ, ਸ੍ਥੂਲਪਟਕਾਦਿਃ| ਅਜਿਨਂ- ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੋਮਚਰ੍ਮ| ਕੌਸ਼ੇਯਂ- ਪਟ੍ਟਵਸਨਮ੍| ਪ੍ਰਵੇਣੀ- ਸੂਚੀਬਾਣਾਖ੍ਯੋ ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕੌਚਵਂ- ਰਾਙ੍ਕਵਵਸ੍ਤ੍ਰਭੇਦਃ, ਤਵਰਕ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਏਤੈਰਾਸ੍ਤਤਂ- ਦਤ੍ਤਪ੍ਰਚ੍ਛਦਪਟਂ, ਸ਼ਯਨਂ ਭਜੇਤ੍| ਕੀਦਕ੍ ਸ਼ਯਨਂ ਭਜੇਤ੍ ? ਉਸ੍ਣਸ੍ਵਭਾਵੈਃ- ਰੋਮਸ਼ਿਕਾਰਲ੍ਲਿਕਾਪ੍ਰਾਯੈਃ, ਪ੍ਰਾਵਤਃ- ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣਾਚ੍ਛਾਦਿਤਃ| ਤਥਾ, ਅਰ੍ਕਕਿਰਣਾਨ੍ਭਜੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ- ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਯਾ| ਅਤਿਸੇਵਿਤਾ ਹਿ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਕੁਰ੍ਯੁਃ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵੇਦਂ ਭਜੇਤ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੈਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਤਿਸੇਵਿਤੋ ਹਿ ਸ੍ਵੇਦੋ ਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍| ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਂ ਚ- ਪਾਦੁਕਾਦਿਕਂ, ਸਰ੍ਵਦਾ ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana vilAsinInAM shItaharatvam (15) · Śloka 15

ਪੀਵਰੋਰੁਸ੍ਤਨਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸਮਦਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ| ਹਰਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯੋ ਧੂਪਕੁਙ੍ਕੁਮਯੌਵਨੈਃ||੧੫||

ਸ੦-ਊਰੂ ਚ ਸ੍ਤਨੌ ਚ ਸ਼੍ਰੋਣਿਸ਼੍ਚ ਊਰੁਸ੍ਤਨਸ਼੍ਰੋਣਿ| ਪੀਵਰਂ- ਪੀਨਂ, ਊਰੁਸ੍ਤਨਸ਼੍ਰੋਣਿ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍ਭੂਤਾਃ, ਪ੍ਰਮਦਾਃ- ਵਿਲਾਸਿਨ੍ਯਃ, ਸ਼ੀਤਂ ਹਰਨ੍ਤਿ- ਨੁਦਨ੍ਤਿ| ਪੀਨਤ੍ਵੇਨਾਤਿਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮਤ੍ਰ ਨਿਸਿਧ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ ਚਾਹ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਾਧਿਕਾਰੇ (ਹ.ਸੂ.ਅ.੭/੬੯)- "ਤ੍ਯਜੇਦਤਿਕਸ਼ਾਮ੍" ਇਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਸਹ ਮਦੇਨ- ਯੌਵਨੋਦ੍ਭੂਤੇਨ ਸੁਰਾਦਿਪਾਨਜੇਨ ਕਾਮੋਦ੍ਰੇਕਕਾਰਿਣਾ ਵਾ, ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਤਾਃ ਸਮਦਾਃ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਃ- ਵਲ੍ਲਭਾਃ, ਸ਼ੀਤਂ ਹਰਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਉਸ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯੋ ਧੂਪਕੁਙ੍ਕੁਮਯੌਵਨੈਃ- ਅਗੁਰ੍ਵਾਦਿਧੂਪੇਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯਃ, ਤਥਾ ਕੁਙ੍ਕੁਮਾਨੁਲੇਪਨੇਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯਃ, ਤਥਾ ਯੌਵਨੋਸ੍ਮਣਾ, ਸਹਜੇਨੋਸ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana nivAtoShNagRuhasevanam (16) · Śloka 16

ਅਙ੍ਗਾਰਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਗਰ੍ਭਭੂਵੇਸ਼੍ਮਚਾਰਿਣਃ| ਸ਼ੀਤਪਾਰੁਸ੍ਯਜਨਿਤੋ ਨ ਦੋਸੋ ਜਾਤੁ ਜਾਯਤੇ||੧੬||

ਸ੦-ਅਙ੍ਗਾਰਾਣਾਂ ਤਾਪੋਙ੍ਗਾਰਤਾਪਃ, ਤੇਨ ਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਚ ਤਦ੍ਗਰ੍ਭੇਭ੍ਯਨ੍ਤਰੇ ਭੂਵੇਸ਼੍ਮ ਚ ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਰਤਿ- ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਙ੍ਗਾਰਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਗਰ੍ਭਭੂਵੇਸ਼੍ਮਚਾਰਿਣਃ ਪੁਂਸੋ ਯਤਃ ਸ਼ੀਤਪਾਰੁਸ੍ਯਜਨਿਤੋ ਦੋਸੋ- ਦੁਃਖਂ, ਨ ਜਾਤੁ- ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਾਯਤੇ, ਤਤੋਙ੍ਗਾਰਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਗਰ੍ਭਭੂਵੇਸ਼੍ਮਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana shishiracaryA shishire~api pUvoktavidhiH (17) · Śloka 17

ਅਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਦਾ ਹਿ ਸ਼ੇਏਤਮਧਿਕਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚਾਦਾਨਕਾਲਜਮ੍||੧੭||

ਸ੦-ਅਯਮੇਵ- ਹੈਮਨ੍ਤਃ, ਵਿਧਿਃ- ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਃ, ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ- ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਕੁਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਸ਼ੀਤਮਧਿਕਂ ਭਵਤਿ, ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਆਦਾਨਕਾਲਾਜ੍ਜਾਤਮਾਦਾਨਕਾਲਜਂ ਚ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਤਤੋ ਹੇਤੁਦ੍ਵਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹੈਮਨ੍ਤਿਕੋ ਵਿਧਿਃ ਸੇਵ੍ਯਃ| ਹੇਮਨ੍ਤੇ "ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਤਾਨਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ਼ੀਲਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੋਪਿ ਹੈਮਨ੍ਤਿਕੌ ਵਿਧਿਰ੍ਯੋਜਨੀਯਃ| ਆਦਾਨਕਾਲਜਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਤਦ੍ਦ੍ਯੋਤਯਤਿ| ਆਦਾਨਕਾਲ ਏਵ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍, ਨਾਨ੍ਯਤ੍| ਅਤ ਏਵ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤੇਪਿ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵੇਤਿ| ਆਦਾਨਸ੍ਯ ਚ ਪ੍ਰਾਰਮ੍ਭਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵੇ ਏਵ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸ੍ਯ ਸਮ੍ਭਵ ਇਤਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਨਨੁ, ਯਥਾ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਮਾਦਾਨਕਾਲਜਂ ਤਥੌਸ੍ਣ੍ਯਮਪਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- "ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾਃ" ਇਤਿ| ਏਵਂ ਚੌਸ੍ਣ੍ਯਸਦ੍ਭਾਵਾਚ੍ਛੀਤਸ੍ਯ ਹੇਮਨ੍ਤਤੋ ਹਾਨਿਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ, ਨ ਤ੍ਵਾਧਿਕ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਕਥਮੁਕ੍ਤਂ "ਤਦਾ ਹਿ ਸ਼ੀਤਮਧਿਕਮ੍" ਇਤਿ ? ਬ੍ਰੂਮਃ| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਦ੍ਵੌ ਹੇਤੂ| ਏਕਸ੍ਤਾਵਦ੍ਭਗਵਦ੍ਦਿਵਾਕਰਕਰੈਰ੍ਜਗਤ੍ਸ੍ਨੇਹਾਦਾਨਮ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ੍ਤ੍ਵਾਗ੍ਨੇਯਃ ਕਾਲਃ| ਤਦੇਵਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯੇਣੋਭਯਹੇਤੁਜੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਕਾਲੇ ਵਾਤਾਃ ਸ਼ੀਤਸ੍ਵਭਾਵਾ ਆਹਿਤਾਧਿਕਸ਼ਕ੍ਤਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਹੈਮਨ੍ਤੇਭ੍ਯੋ ਮਾਰੁਤੇਭ੍ਯਃ| ਤਥਾਵਿਧਾਸ਼੍ਚੌਸ੍ਣ੍ਯੇਨਾਦਾਨਕਾਲਜੇਨਾਦਾਨਕਾਲਪ੍ਰਾਥਮ੍ਯਾਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤਬਲੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਨਾਭਿਭੂਯਨ੍ਤੇ| ਅਨਭਿਭੂਤਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ੀਤਮੇਵ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ| ਅਤੋ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਾਧਿਕ੍ਯਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਇਤਿ|

Adhikarana vasantacaryA shleShmajayaprakArAdi shuNThIkvathitajalapAnAdi (18-23) · Śloka 23

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਸਨ੍ਤਚਰ੍ਯਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ ਕਫਸ਼੍ਚਿਤੋ ਹਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਸਨ੍ਤੇਰ੍ਕਾਂਸ਼ੁਤਾਪਿਤਃ| ਹਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰੋਗਾਨਤਸ੍ਤਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਜਯੇਤ੍||੧੮|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਮਨਨਸ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲਘੁਰੂਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਘਾਤੈਰ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮੁਲ੍ਬਣਮ੍||੧੯|| ਸ੍ਨਾਤੋਨੁਲਿਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਪੂਰਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ| ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਕ੍ਸੌਦ੍ਰਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ੂਲ੍ਯਭੁਕ੍||੨੦|| ਸਹਕਾਰਰਸੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਨਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਯਾਰ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਯਸਙ੍ਗਸੁਰਭੀਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਾਨੇਤ੍ਰੋਤ੍ਪਲਾਙ੍ਕਿਤਾਨ੍||੨੧|| ਸੌਮਨਸ੍ਯਕਤੋ ਹਦ੍ਯਾਨ੍ਵਯਸ੍ਯੈਃ ਸਹਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਨਿਰ੍ਗਦਾਨਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਸੀਧੁਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਾਧਵਾਨ੍||੨੨|| ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਾਮ੍ਬੁ ਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਮਧ੍ਵਮ੍ਬੁ ਜਲਦਾਮ੍ਬੁ ਚ| |੨੩|

ਸ੦-ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਦਿਨਾ ਆਹਾਰੇਣ ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਞ੍ਚਿਤੋਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਤ੍ਵਾਦਤਿਕੁਪਿਤੋ ਵਸਨ੍ਤੇ ਤਾਵਰ੍ਕਾਂਸ਼ੁਤਾਪਿਤਃ- ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਾਭਿਰ੍ਵਿਲਾਯਿਤੋ, ਦ੍ਰਵਸ੍ਵਰੂਪਤ੍ਵਾਜ੍ਜਲਮਿਵ ਵਿਪਰੀਤਂ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨਿਂ ਹਤ੍ਵਾ, ਹਿ- ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਰੋਗਾਨ੍- ਵਿਕਾਰਾਨ੍, ਕੁਰੁਤੇ- ਜਨਯਤਿ| ਅਤਃ- ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਤਂ- ਕਫਂ, ਤ੍ਵਰਯਾ- ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ, ਜਯੇਤ੍| ਦੋਸਾਨਿਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ਪਠਨ੍ਤਿ| ਅਰ੍ਕਤਾਪਿਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵ ਸਿਦ੍ਧੇ ਅਂਸ਼ੁਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਰਸ਼੍ਮੀਨਾਂ ਪਟਿਮਾਨਂ ਸੂਚਯਤਿ, ਨ ਤਥਾ ਸ਼ੀਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ (ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੪)- "ਧੂਮਧੂਮ੍ਰਰਜੋਮਨ੍ਦਾਸ੍ਤੁਸਾਰਾਵਿਲਮਣ੍ਡਲਾਃ| ਦਿਗਾਦਿਤ੍ਯਾਃ" ਇਤ੍ਯਧਿਜਗੇ| ਕੈਰ੍ਜਯੇਤ੍? ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਮਨਨਸ੍ਯਵਿਰੇਕਾਦਿਭਿਰੁਪਕ੍ਰਮੇਤ੍| ਤਥਾ, ਲਘੂਨਿ ਰੂਕ੍ਸਾਣਿ ਚ ਯਾਨਿ ਭੋਜਨਾਨਿ, ਤੈਸ਼੍ਚ| ਤਥਾ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼੍ਚੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਂ ਚ ਆਘਾਤਸ਼੍ਚ ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਫਂ ਜਯੇਦਿਤਿ| ਚਸ਼ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ| ਤਤਃ ਕਫਮੁਲ੍ਬਣਂ- ਉਦ੍ਧਤਂ, ਜਿਤ੍ਵਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨਾਤੋਨੁਲਿਪ੍ਤਃ- ਸਮਾਲਿਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਪੂਰਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ| ਤਥਾ, ਪੁਰਾਣਂ ਚ ਤਦ੍ਯਵਗੋਧੂਮਂ ਚ, ਤਥਾ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ- ਮਾਕ੍ਸਿਕਂ, ਤਥਾ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਚ ਤਚ੍ਛੂਲ੍ਯਂ ਚ- "ਸ਼ੂਲੇਨ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਮਾਂਸਂ ਸ਼ੂਲ੍ਯਮ੍" ਭਟਿਤ੍ਰਂ ਚ, ਤਤ੍ਤਾਨਿ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਕ੍ਸੌਦ੍ਰਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ੂਲ੍ਯਭੁਕ੍| ਸ਼ੂਲ੍ਯ ਇਤਿ "ਸ਼ੂਲੋਖਾਦ੍ਯਤ੍" ਇਤਿ ਯਤ੍| ਏਵਂਵਿਧਃ ਸਨ੍ ਵਯਸ੍ਯੈਃ- ਮਿਤ੍ਰੈਃ ਸਹਿਤ ਆਸਵਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍? ਨਿਰ੍ਗਦਾਨ੍- ਨਿਵਤ੍ਤਗਦਾਨ੍ਨਿਰ੍ਦੋਸਾਨ੍, ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਤ੍ਰ ਦੀਪਕਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਸਵੋ- ਯੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਸੁਤ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਚ- "ਮਦ੍ਯਾਕਰਾਧਿਕਦ੍ਰਵ੍ਯਮਦਿਰਾਦ੍ਯੈਃ ਕਤਸ੍ਤੁ ਯਃ| ਸੋਰਿਸ੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਦਾਸਵਸ੍ਤੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਸੁਤ੍ਯ ਯਃ ਕਤਃ||" ਇਤਿ| ਸੀਧੁਃ- ਇਕ੍ਸੁਰਸੋਦ੍ਭਵਃ| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ- ਮਦੀਕਾਰਸੋਦ੍ਭਵਮ੍| ਮਾਧਵੋ- ਮਧੁਨਾ ਸਂਸ੍ਕਤਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਸਵਾਦੀਨ੍? ਸਹਕਾਰਰਸੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਨ੍- ਅਧਿਵਾਸਿਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਯਾ- ਦਯਿਤਯਾ, ਆਸ੍ਵਾਦ੍ਯ- ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੀਤ੍ਵਾ, ਅਰ੍ਪਿਤਾਨ੍- ਢੌਕਿਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਯਸਙ੍ਗੇਨ ਸੁਰਭੀਨ੍,-ਸੁਗਨ੍ਧੀਨ੍| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਿਯਾਨੇਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਵੋਤ੍ਪਲਾਨਿ ਤੈਰਙ੍ਕਿਤਾਨ੍-ਸਞ੍ਜਾਤਸ਼ੋਭਾਨ੍| ਤਥਾ, ਸੌਮਨਸ੍ਯਕਤਃ- ਚਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਕਤਃ| ਤਥਾ, ਹਦ੍ਯਾਨ੍- ਹਦਯਾਯ ਹਿਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਾਮ੍ਬੁ- ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਕ੍ਵਥਿਤਜਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਸਾਰਃ-ਅਸਨਚਨ੍ਦਨਾਦਿਜਃ, ਤੇਨ ਕ੍ਵਥਿਤਮਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਮਧੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤਮਮ੍ਬੁ ਮਧ੍ਵਮ੍ਬੁ| ਜਲਦੇਨ- ਮੁਸ੍ਤਯਾ ਚ ਕ੍ਵਥਿਤਮਮ੍ਬੁ ਪਿਬੇਤ੍| ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ|

Adhikarana madhyAhne udyAnasevanam (23-25) · Śloka 25

| ਦਕ੍ਸਿਣਾਨਿਲਸ਼ੀਤੇਸੁ ਪਰਿਤੋ ਜਲਵਾਹਿਸੁ||੨੩|| ਅਦਸ੍ਟਨਸ੍ਟਸੂਰ੍ਯੇਸੁ ਮਣਿਕੁਟ੍ਟਿਮਕਾਨ੍ਤਿਸੁ| ਪਰਪੁਸ੍ਟਵਿਘੁਸ੍ਟੇਸੁ ਕਾਮਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਭੂਮਿਸੁ||੨੪|| ਵਿਚਿਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਵਕ੍ਸੇਸੁ ਕਾਨਨੇਸੁ ਸੁਗਨ੍ਧਿਸੁ| ਗੋਸ੍ਠੀਕਥਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਂ ਗਮਯੇਤ੍ਸੁਖੀ||੨੫||

ਸ੦-ਕਾਨਨੇਸੁ- ਉਪਵਨੇਸੁ, ਸ੍ਥਿਤੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਂ ਗਮਯੇਤ੍- ਅਤਿਵਾਹਯੇਤ੍| ਅਹ੍ਨੋ ਮਧ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਃ| "ਸਂਖ੍ਯਾਵਿਸਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਜ੍ਞਾਪਕਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਾਪਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਏਕਦੇਸ਼ਿਸਮਾਸਃ| "ਅਹ੍ਨੋਹ੍ਨ ਏਤੇਭ੍ਯਃ" ਇਤ੍ਯਹ੍ਨਾਦੇਸ਼ਃ| ਕਥਮ੍ ? ਗੋਸ੍ਠ੍ਯਾਂ- ਕ੍ਰੀਡਾਯਾਂ ਕਥਾ ਗੋਸ੍ਟੀਕਥਾਸ੍ਤਾਭਿਃ, ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਃ- ਕਮਨੀਯਾਭਿਃ, ਨ ਤ੍ਵਰ੍ਥਵ੍ਯਵਹਾਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨੀਭਿਃ| ਕੀਦਸ਼ਃ ਸਨ੍ ? ਸੁਖੀ- ਰਾਗਦ੍ਵੇਸਾਦਿਰਹਿਤਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਸੁ ਕਾਨਨੇਸੁ ? ਦਕ੍ਸਿਣਦਿਕ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੈਰਨਿਲੈਃ ਸ਼ੀਤਾਨਿ, ਤੇਸੁ ਦਕ੍ਸਿਣਾਨਿਲਸ਼ੀਤੇਸੁ| ਤਥਾ, ਪਰਿਤਃ- ਸਮਨ੍ਤਾਜ੍ਜਲਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਹਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਤੇਸੁ| ਆਭੀਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੇ ਣਿਨਿਃ| ਤਥਾ, ਕ੍ਵਚਿਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਅਦਸ੍ਟਃ- ਈਸਦ੍ਦਸ੍ਟਃ, ਕ੍ਵਚਿਦਤਿਘਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਨਸ੍ਟਃ- ਨ ਦਸ਼੍ਯਤੇ, ਸੂਰ੍ਯੋ ਯੇਸੂਪਵਨੇਸੁ ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਤੇਸੁ| ਤਥਾ, ਮਣੀਨਾਂ- ਵਜ੍ਰਮਰਕਤਾਦੀਨਾਂ, ਕੁਟ੍ਟਿਮਾਨਿ- ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਭੁਵਃ, ਤਾਭਿਃ ਕਾਨ੍ਤਿਃ- ਸ਼ੋਭ, ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਤੇਸੁ| ਤਥਾ, ਪਰਪੁਸ੍ਟੈਃ- ਕੋਕਿਲੈਃ ਵਿਘੁਸ੍ਟੇਸੁ- ਕਤਸ਼ਬ੍ਦੇਸੁ| ਤਥਾ, ਕਾਮਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਾਃ ਕਾਮਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਾਃ- ਮਦਨਵ੍ਯਾਪਾਰਾਃ| ਅਨ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਵਚਨੇ| ਯਥੋਦ੍ਭਟਸ੍ਯ (ਕਾਵ੍ਯਾਲਙ੍ਕਾਰਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਪ੍ਰਥਮਸਰ੍ਗੇ) ਵਚਨਮ੍- "ਵਨਾਨ੍ਤਦੇਵਤਾਵੇਣ੍ਯਃ" ਇਤਿ) ਕਾਮਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਭੂਮਯੋ ਯੇਸਾਂ ਵਨਾਨਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਤੇਸੁ| ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ- ਨਾਨਾਰੂਪਾਣਿ, ਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਤਥਾਵਿਧਾ ਵਕ੍ਸਾ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਤੇਸੁ| ਸੁਸ੍ਠੁ ਗਨ੍ਧੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇਸੁ| "ਗਨ੍ਧਸ੍ਯੇਤ੍" ਇਤੀਤ੍ਸਮਾਸਾਨ੍ਤਃ|

Adhikarana gurushItAdityAgaH (26) · Śloka 26

ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮਧੁਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| |੨੬|

ਸ੦-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਕਫੋਪਚਯਦੋਸਭਯਾਤ੍ ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਾਦੀਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਨਨੁ, ਲਵਣਮਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਤ੍ਕਸ੍ਮਾਦਿਹ ਨ ਨਿਸਿਦ੍ਧਮ੍ ? ਅਤੋ ਬ੍ਰੂਮਃ| ਲਵਣਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਫਮਮ੍ਲਮਧੁਰਾਵਿਵ ਨ ਕਰੋਤਿ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਨਿਧਨੇ ਚਿਰਨ੍ਤਨਸਞ੍ਚਿਤਂ ਸ੍ਰੁਤਿਰੂਪਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ, ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਤ੍ਵਾਤ੍| ਨ ਚ ਲਵਣਸ੍ਯ ਮਧੁਰਾਦੇਰਿਵ ਬਹੁਤਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਃ, ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਅਲ੍ਪਸ੍ਯੈਵ| ਤਸ੍ਮਾਲ੍ਲਵਣਸ੍ਯਾਤ੍ਰਾਨਿਸੇਧ ਏਵ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਃ|

Adhikarana grIShmacaryA paTvAdityAgaH (26-27) · Śloka 27

ਅਧੁਨਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਚਰ੍ਯਾਮੁਪਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਰਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪਤੀਵ ਯਤ੍||੨੬|| ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ| ਅਤੋਸ੍ਮਿਨ੍ਪਟੁਕਟ੍ਵਮ੍ਲਵ੍ਯਾਯਾਮਾਰ੍ਕਕਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਯਤ੍- ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਃ- ਭਾਸ੍ਕਰਃ, ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾ ਅਂਸ਼ਵਃ- ਕਰਾਃ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਭੂਤਃ ਸਨ੍, ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪਤੀਵ ਜਗਤ੍ਸ੍ਨੇਹਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯਰ੍ਥਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ "ਸ੍ਨੇਹਮਰ੍ਕੋਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਃ" ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਸਾਰਮਿਤ੍ਯੇਕੋਰ੍ਥਃ| ਤਂ ਸ੍ਨੇਹਮਰ੍ਕਃ ਸਂਕ੍ਸਿਪਤੀਵ- ਯਤ੍ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸਂਹਰਤੀਵ ਪਿਬਤੀਵ| ਇਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਤਤ੍ਸੂਚਯਤਿ- ਹੇਤੁਪ੍ਰਤ੍ਯਯਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਸਰ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਤਦ੍ਬੁਦ੍ਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਸਂਹਰਤਿ| ਅਤਃ- ਅਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍, ਅਸ੍ਮਿਨ੍- ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਕਾਲੇ, ਪਟ੍ਵਾਦੀਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਪਰਮਾਰ੍ਥਤੋ ਬਲਹਾਨਿਕਤ੍ਤ੍ਵਾਦੇਸਾਮ੍|

Adhikarana madhurAnnAdisevanam (28) · Śloka 28

ਕਿਮਤ੍ਰ ਸੇਵ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਜੇਨ੍ਮਧੁਰਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਹਿਮਂ ਦ੍ਰਵਮ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਮਧੁਰਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਭਜੇਤ੍- ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਮਧੁਰਮਨ੍ਨਂ ਸੇਵ੍ਯਮ੍, ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਰਸਾਘ੍ਰਾਤਮ੍, ਇਤ੍ਯੇਵਕਾਰਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਹਿਮਂ ਦ੍ਰਵਂ ਚੇਤਿ| ਚਸ਼੍ਬ੍ਦੋ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਃ|

Adhikarana saktusharkarAdilehaH (28) · Śloka 28

ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਭੋਜਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ | ਸੁਸ਼ੀਤਤੋਯਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍||੨੮||

ਸ੦-ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼ੀਤਂ ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਚ ਤਤ੍ਤੋਯਂ ਚ, ਤੇਨ ਸਿਕ੍ਤਂ- ਆਪ੍ਲੁਤਂ, ਅਙ੍ਗਂ- ਕਾਯੋ, ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਭੂਤਃ ਸਨ੍|

Adhikarana madyapAnaniShedhaH (29) · Śloka 29

ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਪੇਯਂ, ਪੇਯਂ ਵਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ, ਸੁਬਹੁਵਾਰਿ ਵਾ| |੨੯|

ਸ੦-ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਪੇਯਮ੍| ਪੇਯਂ ਵਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਿਤਿ ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਾਤਕ੍ਸਯਾਰ੍ਥਮਨ੍ਯਰ੍ਤੁਵਦ੍ਬਹੁ ਨ ਪੇਯਮ੍, ਕਿਂਤਰ੍ਹਿ ? ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੇਵ ਪਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਸੁਬਹੁਵਾਰਿ ਵੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕਤਿਨਾ ਮਦ੍ਯੋਚਿਤੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯਾਰ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਤੀਕਾਰਮਪੀਚ੍ਛਤਾ ਸੁਬਹੁਵਾਰਿ ਤਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪੇਯਮ੍| ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤੋਪ੍ਯੇਵਮਰ੍ਥਾਦ੍ਵਿਸਯਵਿਭਾਗੋ ਬੋਧ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਨਿਸੇਧਵਿਧ੍ਯੋਰ੍ਵਿਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana uktavidhyatikrame doShaH (29) · Śloka 29

ਉਕ੍ਤਵਿਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ | ਅਨ੍ਯਥਾਸ਼ੋਸਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਦਾਹਮੋਹਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍||੨੯||

ਸ੦-ਤਤ੍- ਮਦ੍ਯਮ੍, ਅਨ੍ਯੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪੀਤਂ ਸਤ੍ ਸ਼ੋਫਾਦੀਨ੍ ਕਰੋਤਿ| ਸ਼ੋਫਃ- ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ| ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ- ਅਙ੍ਗਾਨਾਮਨੈਸ੍ਠੁਰ੍ਯਮ੍| ਦਾਹਃ- ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤਾਪਃ| ਮੋਹਃ- ਅਜ੍ਞਾਨਂ ਜਨ੍ਤੋਃ|

Adhikarana mAMsaiH saha shuklashAliBakShaNam (30) · Śloka 30

ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਧਵਲਂ ਸ਼ਾਲਿਮਸ਼੍ਨੀਯਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ ਪਲੈਃ| |੩੦|

ਸ੦-ਕੁਨ੍ਦਃ- ਪੁਸ੍ਪਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਇਨ੍ਦੁਃ- ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ, ਤਯੋਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਵਦ੍ਧਵਲਂ- ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਸ਼ਾਲਿਂ ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ ਪਲੈਃ- ਮਾਂਸੈਃ ਸਹਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍- ਅਦ੍ਯਾਤ੍| "ਕ੍ਸੁਣ੍ਣਃ ਸਿਤਃ ਸ੍ਮਤਃ ਸ਼ਾਲੀ ਰਕ੍ਤੋ ਵ੍ਰੀਹਿਰੁਦਾਹਤਃ"|

Adhikarana nAtighanarasAdeH pAnam, surabhIkRutajalapAnam (30-32) · Śloka 32

| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਂ ਨਾਤਿਘਨਂ ਰਸਾਲਾਂ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵੌ||੩੦|| ਪਾਨਕਂ ਪਞ੍ਚਸਾਰਂ ਵਾ ਨਵਮਦ੍ਭਾਜਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਮੋਚਚੋਚਦਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਮ੍ਲਂ ਮਨ੍ਮਯਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭਿਃ||੩੧|| ਪਾਟਲਾਵਾਸਿਤਂ ਚਾਮ੍ਭਃ ਸਕਰ੍ਪੂਰਂ ਸੁਸ਼ੀਤਲਮ੍|੩੨|

ਸ੦-ਰਸਂ ਨਾਤਿਘਨਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਦਿਲੋਪਾਖ੍ਯਯਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਾਂਸਰਸ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਰਸਾਲਂ- ਮਾਰ੍ਜਿਕਾਖ੍ਯਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ, ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵੌ ਪਾਨਕਂ ਚ ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਖ੍ਯਮ੍| ਏਤੇਸਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਉਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ- "ਸਿਤਾਮਧ੍ਵਾਦਿਮਧੁਰਾ ਰਾਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰਾਚ੍ਛਕਾਨ੍ਤਯਃ| ਤੇ ਸਾਮ੍ਲਾਃ ਖਾਣ੍ਡਵਾ ਲੇਹ੍ਯਾਃ ਪੇਯਾਸ਼੍ਚਾਂਸ਼ੁਕਗਾਲਿਤਾਃ|| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਪਟੁਕਟ੍ਵਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਲੇਹਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਖਾਣ੍ਡਵਾਃ| ਗੁਡਦਾਡਿਮਮਾਂਸਾਦ੍ਯਾ ਰਾਗਾ ਅਂਸ਼ੁਕਗਾਲਿਤਾਃ|| ਹਦ੍ਯਾ ਵਸ੍ਯਾ ਰੁਚਿਕਰਾ ਗ੍ਰਾਹਿਣੋ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵਾਃ" ਇਤਿ| ਤਥਾ- "ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੂਕਖਰ੍ਜੂਰਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯੈਃ ਸਪਰੂਸਕੈਃ| ਤੁਲ੍ਯਾਂਸ਼ੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤਂ ਪੂਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਕਰ੍ਪੂਰਵਾਸਿਤਮ੍|| ਪਾਨਕਂ ਪਞ੍ਚਸਾਰਾਖ੍ਯਂ ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਨਿਵਰ੍ਤਕਮ੍|" ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਚੋਕ੍ਤਮ੍| ਯਥਾ- "ਗੁਡਦਾਡਿਮਾਦਿਯੁਕ੍ਤਾ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵਾਃ| ਤ੍ਰਿਜਾਤਮਰਿਚਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਸਂਸ੍ਕਤਾਃ ਪਾਨਕਾਸ੍ਤਥਾ " ਇਤਿ| ਕੀਦਸ਼ਂ ਪਾਨਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨਵਂ ਯਨ੍ਮਦ੍ਭਾਜਨਂ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮੋਚਂ- ਕਦਲੀਫਲਂ, ਚੋਚਂ- ਪਨਸਫਲਂ, ਤਯੋਰ੍ਦਲਾਨਿ, ਤੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸਾਮ੍ਲਮ੍, ਤਿਤ੍ਤਿਡੀਕਾਦਿਯੋਗਾਤ੍ ਖਾਣ੍ਡਵਰਸਾਨੁਗਤਮ੍| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਂ ਘਤਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਸ਼ਿਮਾਕ੍ਸਿਕਸ਼ਰ੍ਕਰੋਪੇਤਂ ਪਞ੍ਚਸਾਰਂ ਪਾਨਕਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ- ਮਨ੍ਮਯਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭਿਃ| ਪਾਟਲਯਾ ਵਾਸਿਤਂ- ਸੁਰਭੀਕਤਂ, ਤਥਾ ਸਕਰ੍ਪੂਰਂ ਸੁਸ਼ੀਤਲਂ ਚਾਮ੍ਭਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਮਨ੍ਮਯਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭਿਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍- "ਪਰਿਪੇਲਵਯਾ ਤੁਲ੍ਯਾ ਗੁਡਗੁਗ੍ਗੁਲੁਮੁਸ੍ਤਕਾਃ| ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਃ ਸ਼ਸ਼ਿਨੋਪੇਤਾ ਨਵਭਾਜਨਧੂਪਨਮ੍|| ਕੁਸ੍ਠਮੁਸ੍ਤਕਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ ਪੇਲਵੋਸ਼ੀਰਵਾਲਕੈਃ| ਮਦਿਤਾ ਮਤ੍ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਸ੍ਤੈਃ ਖਦਿਰਾਙ੍ਗਾਰਪਾਚਿਤਾਃ|| ਸਹਕਾਰਰਸਾਭ੍ਯਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚਮ੍ਪਕੋਤ੍ਪਲਵਾਲਕੈਃ| ਪਦ੍ਮਕੁਬ੍ਜਕਕੁਨ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਯਥਾਲਾਭਾਧਿਵਾਸਿਤਾਃ|| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਸਲਿਲਵਾਸੋਯਂ ਸ੍ਮਤਃ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਕੋ ਬੁਧੈਃ"| ਇਤਿ|

Adhikarana rAtrau mAhiShakShIrapAnam (32-33) · Śloka 33

| ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੩੨|| ਸਸਿਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਕ੍ਸਤ੍ਰਸ਼ੀਤਲਮ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਮਾਹਿਸਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਸਿਤਂ- ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ, ਰਜਨ੍ਯਾਂ- ਰਾਤ੍ਰੌ, ਪਿਬੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਰਾਤ੍ਰਾਵਾਕਾਸ਼ੇ ਸ਼ੈਤ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ੍ਥਾਪਿਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਕੁਰ੍ਵਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍ ? ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਭਕ੍ਸਯਨ੍- ਭੁਞ੍ਜਨ੍| ਕੀਦਸ਼ਾਨ੍ ? ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਨ੍- ਕਰ੍ਪੂਰਨਾਡਿਕਾਖ੍ਯਾਨ੍| [ (ਹ.ਚਿ.ਅ.੫/੪੯)- "ਤਾਲੀਸਚੂਰ੍ਣਵਟਕਾਃ ਸਕਰ੍ਪੂਰਸਿਤੋਪਲਾਃ| ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਖ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾ ਰੁਚਿਕਰਾਃ ਪਰਮ੍||"]

Adhikarana svApaprakAraH (33-34) · Śloka 34

| ਅਭ੍ਰਙ੍ਕਸਮਹਾਸ਼ਾਲਤਾਲਰੁਦ੍ਧੋਸ੍ਣਰਸ਼੍ਮਿਸੁ||੩੩|| ਵਨੇਸੁ ਮਾਧਵੀਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ੍ਤਬਕਸ਼ਾਲਿਸੁ| |੩੪|

ਸ੦-ਅਭ੍ਰਂ- ਆਕਾਸ਼ਂ, ਕਸਨ੍ਤਿ- ਉਲ੍ਲਿਖਨ੍ਤਿ, ਅਤ੍ਯੁਚ੍ਚਤਯਾਭ੍ਰਙ੍ਕਸਾਃ| ਮਹਾਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਤੇ ਸ਼ਾਲਾਸ਼੍ਚ ਤਾਲਾਸ਼੍ਚ ਮਹਾਸ਼ਾਲਤਾਲਾਃ| ਅਭ੍ਰਙ੍ਕਸਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਮਹਾਸ਼ਾਲਤਾਲਾਸ਼੍ਚ, ਤੈ ਰੁਦ੍ਧਃ- ਸ੍ਥਗਿਤਃ, ਉਸ੍ਣਰਸ਼੍ਮਿਃ- ਦਿਨਕਰੋ ਯੇਸੁ ਵਨੇਸੁ ਤੇਸੁ, ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨੇ- ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨੇ, ਅਰ੍ਕਤਾਪਾਰ੍ਤਃ ਸਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍- ਸ਼ਯੀਤ| ਮਾਧਵ੍ਯੋ- ਲਤਾਵਿਸ਼ੇਸਾ ਅਤਿਮੁਕ੍ਤਕਾਖ੍ਯਾਃ, ਤਾਸੁ ਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾ ਮਾਧਵੀਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾਃ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਯਾਸ੍ਤਬਕਾਃ- ਗੁਚ੍ਛਕਾ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ੍ਤਬਕਾਃ| ਮਾਧਵੀਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤੇ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ੍ਤਬਕਾਸ਼੍ਚ, ਤੈਃ ਸ਼ਾਲਿਤੁਂ- ਸ਼੍ਲਾਘਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਵਨਾਨਾਂ ਤਾਨਿ ਮਾਧਵੀਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ੍ਤਬਕਸ਼ਾਲੀਨਿ, ਤੇਸੁ ਵਨੇਸੁ|

Adhikarana veNvAdinirmitagRuhe svApaH (34-35) · Śloka 35

ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਸੁਗਨ੍ਧਿਹਿਮਪਾਨੀਯਸਿਚ੍ਯਮਾਨਪਟਾਲਿਕੇ||੩੪|| ਕਾਯਮਾਨੇ ਚਿਤੇ ਚੂਤਪ੍ਰਵਾਲਫਲਲੁਮ੍ਬਿਭਿਃ| |੩੫|

ਸ੦-ਕਾਯਮਾਨੇ- ਵੇਣ੍ਵਾਦਿਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤੇ ਗਹਵਿਸ਼ੇਸੇ| ਕੀਦਸ਼ੇ ? ਸੁਗਨ੍ਧਿ ਚ ਤਦ੍ਧਿਮਂ ਚ ਤਤ੍ਪਾਨੀਯਂ ਚ ਤਤ੍ਸੁਗਨ੍ਧਿਹਿਮਪਾਨੀਯਮ੍| ਪਟਾਨਾਂ- ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ, ਆਲਿਃ- ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਃ, ਪਟਾਲਿਃ| ਸੁਗਨ੍ਧਿਹਿਮਪਾਨੀਯੇਨ ਸਿਚ੍ਯਮਾਨਾ ਪਟਾਲਿਰ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸੌ ਸੁਗਨ੍ਧਿਹਿਮਪਾਨੀਯਸਿਚ੍ਯਮਾਨਪਟਾਲਿਕਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਥਾਵਿਧੇ ਕਾਯਮਾਨੇ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰਵਾਲਾਃ- ਕਿਸਲਯਾਨਿ| ਫਲਾਨਾਂ ਲੁਮ੍ਬਯਃ- ਸ੍ਤਬਕਾਃ| ਪ੍ਰਵਾਲਾਸ਼੍ਚ ਫਲਲੁਮ੍ਬਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਾਲਫਲਲੁਮ੍ਬਯਃ| ਚੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਵਾਲਫਲਲੁਮ੍ਬਯਸ੍ਤਾਭਿਃ, ਚਿਤੇ- ਪਰਿਤੋ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ|

Adhikarana shayanIyaprakAraH (35-37) · Śloka 37

ਈਦਸ਼ੇ ਕਾਯਮਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਾਦਸ਼ੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯੀਤ ਤਨ੍ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ | ਕਦਲੀਦਲਕਹ੍ਲਾਰਮਣਾਲਕਮਲੋਤ੍ਪਲੈਃ||੩੫|| ਕੋਮਲੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤੇ ਤਲ੍ਪੇ ਹਸਤ੍ਕੁਸੁਮਪਲ੍ਲਵੇ| ਮਧ੍ਯਂਦਿਨੇਰ੍ਕਤਾਪਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦ੍ਧਾਰਾਗਹੇਥਵਾ||੩੬|| ਪੁਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨਹਸ੍ਤਾਸ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋਸ਼ੀਰਵਾਰਿਣਿ| |੩੭|

ਸ੦-ਕਦਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਲ੍ਪੇ- ਸ਼ਯਨੇ, ਕਲ੍ਪਿਤੇ| ਕੈਃ ? ਕਦਲੀਦਲਾਦਿਭਿਃ| ਕਦਲ੍ਯਾਃ- ਰਮ੍ਭਾਯਾਃ, ਦਲਾਨਿ- ਪਤ੍ਰਾਣਿ, ਕਹ੍ਲਾਰਂ- ਸੌਗਨ੍ਧਿਕਮ੍, ਮਣਾਲਂ- ਬਿਸਮ੍, ਕਮਲਂ- ਪਦ੍ਮਮ੍, ਉਤ੍ਪਲਂ- ਕੁਮੁਦਮ੍, ਏਤੇਸਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਃ| ਤੈਃ ਕਦਲੀਦਲਾਦਿਭਿਃ, ਕੋਮਲੈਃ- ਸੁਕੁਮਾਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ, ਕਲ੍ਪਿਤੇ- ਰਚਿਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਚ ਪਲ੍ਲਵਾਸ਼੍ਚ ਕੁਸੁਮਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਹਸਨ੍ਤ ਇਵ ਕੁਸੁਮਪਲ੍ਲਵਾ ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਧਾਰਾਗਹੇਥਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਧਾਰਾਗਹਂ- ਅਵਿਰਤਂ ਯਤੋ ਜਲਧਾਰਾਃ ਪਤਨ੍ਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਪੁਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨਹਸ੍ਤਾਸ੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮੁਸ਼ੀਰਵਾਰਿ ਯਤ੍ਰ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਪੁਸ੍ਤੋ- ਦਾਰ੍ਵਾਦਿਮਯ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਕਤੇਰੁਪਾਦਾਨਕਾਰਣਂ ਯਦ੍ਵਸ੍ਤੁ ਤਦੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana nishAsu saudhapRuShThe sthitiH (37-38) · Śloka 38

| ਨਿਸ਼ਾਕਰਕਰਾਕੀਰ੍ਣੇ ਸੌਧਪਸ੍ਠੇ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਚ||੩੭|| ਆਸਨਾ| |੩੮|

ਸ੦-ਨਿਸ਼ਾਸੁ- ਰਾਤ੍ਰਿਸੁ, ਸੌਧਪਸ੍ਠੇ- ਹਰ੍ਮ੍ਯਤਲੇ, ਆਸਨਾ- ਸ੍ਥਿਤਿਃ| ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਧ੍ਯਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਸੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ਸੌਧਪਸ੍ਠੇ ? ਨਿਸ਼ਾਕਰਃ- ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਃ, ਤਸ੍ਯ ਕਰਾਃ- ਗਭਸ੍ਤਯਃ, ਤੈਰਾਕੀਰ੍ਣੇ- ਵ੍ਯਾਪ੍ਤੇ|

Adhikarana tAlavRuntasevanaprakAraH (38-41) · Śloka 41

ਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਲਿਨਃ| ਨਿਵਤ੍ਤਕਾਮਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਨੁਵਾਸਸਃ||੩੮|| ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਤਾਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪੁਟਾਃ| ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਸ਼੍ਚ ਮਦੂਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾ ਜਲਵਰ੍ਸਿਹਿਮਾਨਿਲਾਃ||੩੯|| ਕਰ੍ਪੂਰਮਲ੍ਲਿਕਾਮਾਲਾ ਹਾਰਾਃ ਸਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਃ| ਮਨੋਹਰਕਲਾਲਾਪਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਵਃ ਸਾਰਿਕਾਃ ਸ਼ੁਕਾਃ||੪੦|| ਮਣਾਲਵਲਯਾਃ ਕਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਮਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ| ਜਙ੍ਗਮਾ ਇਵ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯੋ ਹਰਨ੍ਤਿ ਦਯਿਤਾਃ ਕ੍ਲਮਮ੍||੪੧||

ਸ੦-ਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ- ਰਾਗਾਦ੍ਯਨੁਪਹਤਮਨਸਃ, ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਾਃ ਕ੍ਲਮਂ ਹਰਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਦਯੋ ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦੀਪਕਤ੍ਵਾਦਸ੍ਯ| ਤਥਾ ਚ ਕੀਦਸ਼ਸ੍ਯ ? ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ- ਚਨ੍ਦਨੇਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਮਾਲਿਨਃ- ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣਃ| ਤਥਾ, ਨਿਵਤ੍ਤਂ ਕਾਮਤਨ੍ਤ੍ਰਂ- ਪੁਸ੍ਪਧਨ੍ਵਪਰਿਚ੍ਛਦੋ ਯਸ੍ਯ| ਤਥਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇ ਤਨੁਨੀ ਸ੍ਵਚ੍ਛੇ ਵਾਸਸੀ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਾਃ- ਪਾਨੀਯਪ੍ਲੁਤਾਃ ਸ਼ਾਟਿਕਾਃ| ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਨਿ- ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਾਦਿਕਤਾਨਿ ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਕਤੀਨਿ ਵ੍ਯਜਨਾਨਿ| ਤਥਾ, ਵਿਸ੍ਤਤਾਃ- ਮਹਾਨ੍ਤਃ, ਪਦ੍ਮਿਨੀਪੁਟਾਃ- ਨਲਿਨੀਪਤ੍ਰਾਣਿ, ਵੀਜਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਃ- ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਾਦਿਕਤਾ ਵ੍ਯਜਨਵਿਸ਼ੇਸਾਃ| ਤੇ ਚ ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਮਦੁਰੁਤ੍ਕ੍ਸੇਪੋ ਯੇਸੁ ਤੇ ਮਦੂਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਃ| ਜਲਵਰ੍ਸੀ ਹਿਮੋਨਿਲੋ ਯੇਸੁ ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪੇਸੁ ਤੇ ਜਲਵਰ੍ਸਿਹਿਮਾਨਿਲਾਃ| ਸ਼ੀਤਜਲਾਭ੍ਯੁਕ੍ਸਿਤੈਰੇਤੈਰ੍ਵਾਤਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਰ੍ਪੂਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਲਾਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਫਟਿਕਕਰ੍ਪੂਰਗ੍ਰਥਿਤਾ ਮਾਲਾ ਮਲ੍ਲਿਕਾਮਾਲਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਹਾਰਾਃ- ਮੁਕ੍ਤਾਫਲਦਾਮਾਨਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਸਹ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨੇਨ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਃ| ਯਤ੍ ਛੇਦੇ ਲੋਹਿਤਮਤਿਸੁਗਨ੍ਧਿ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਚ, ਤਦ੍ਧਰਿਚਨ੍ਦਨਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਨੋਹਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨੋਹਰੋ- ਰਮ੍ਯਃ, ਕਲੋ- ਮਧੁਰਃ, ਆਲਾਪੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਮਨੋਹਰਕਲਾਲਾਪਾਃ| ਸ਼ਿਸ਼ਵੋ- ਬਾਲਕਾਃ| ਤਥਾ, ਸਾਰਿਕਾਃ- ਸ਼ਰਾਰਯਃ| ਸ਼ੁਕਾਃ- ਕੀਰਾਃ| ਮਣਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਣਾਲਾਨਿ- ਅਤਿਕੋਮਲਾਨਿ ਬਿਸਾਨਿ, ਵਲਯਾਃ- ਕਟਕਾਨਿ, ਯਾਸਾਂ ਤਾਃ| ਦਯਿਤਾਃ- ਯੋਸਿਤਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਕਾਨ੍ਤਾਃ- ਰਮ੍ਯਾਃ| ਤਥਾ, ਪ੍ਰੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲੈਃ ਵਿਕਸਿਤੈਃ, ਕਮਲੈਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ- ਸ਼ੋਭਿਤਾਃ| ਏਵਮ੍ਭੂਤਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਜਙ੍ਗਮਾਃ- ਸਞ੍ਚਾਰਿਣ੍ਯ ਇਵ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯਃ| ਕ੍ਲਮਂ ਹਰਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਗੁਪਾਤ੍ਤਮ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯੈਵੈਤੇ ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਾਦਯਃ ਕ੍ਲਮਂ ਹਰਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥੋਪਤਪ੍ਤਮਨਸਃ| [ਤਥਾ ਹਿ- ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਾਦਿਸਕਲਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸਿਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੁਪਤਪ੍ਤਮਨਸੋ ਨ ਤਥਾ ਕ੍ਲਮਂ ਹਰਨ੍ਤਿ|] ਚਿਤ੍ਤਾਯਤ੍ਤਾ ਹਿ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਪ੍ਰਵਤ੍ਤਯਃ| ਤਥਾ ਚ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧੁਰੋਪ੍ਯਾਹਾਰ ਉਪਯੁਕ੍ਤਃ, ਸੁਖਸ਼ਯ੍ਯਾਦਿਰਪਿ ਵਿਹਾਰਃ ਸੇਵਿਤਃ, ਸ਼ੋਕਾਵਿਸ੍ਟਚੇਤਸੋ ਨ ਤਥਾ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਦਧਾਤਿ| ਅਤ ਏਵ "ਸ਼ੋਕਃ ਸ਼ੋਸਣਾਨਾਮ੍" ਇਤ੍ਯਗ੍ਰ੍ਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ (ਚਰਕੇ ਸੂ.ਅ.੨੫/੩੯, ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸੂ.ਅ.੧੩) ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਰੂਕ੍ਸੋਪ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਤਥਾਵਿਧੋ ਵਿਹਾਰਸ਼੍ਚ ਸੇਵਿਤੋ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮਨਸਃ ਪੁਸ੍ਟਿਮੇਵਾਦਧਾਤਿ, ਨ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚ.ਸੂ.ਅ.੨੫/੩੯, ਸਂ.ਸੂ.ਅ.੧੩)- "ਨਿਰ੍ਵਤਿਃ ਪੁਸ੍ਟਿਹੇਤੂਨਾਮ੍" ਇਤਿ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚ ਕ੍ਲਮਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸ਼ਾ.ਅ.੪/੫੧)- "ਯੋਨਾਯਾਸਃ ਸ਼੍ਰਮੋ ਦੇਹੇ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਃ ਸ਼੍ਵਾਸਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਕ੍ਲਮਃ ਸ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਪ੍ਰਬਾਧਕਃ" ਇਤਿ|

Adhikarana varShAcaryA,varShAsu doShaNAM duShTatvam anyonyadUShiShu vAtAdiShu sAdhAraNanasevanam (42-44) · Śloka 44

ਇਦਾਨੀਂ ਵਰ੍ਸਾਚਰ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ ਆਦਾਨਗ੍ਲਾਨਵਪੁਸਾਮਗ੍ਨਿਃ ਸਨ੍ਨੋਪਿ ਸੀਦਤਿ| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦੋਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇਮ੍ਬੁਲਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਦੇਮ੍ਬਰੇ||੪੨|| ਸਤੁਸਾਰੇਣ ਮਰੁਤਾ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਚ| ਭੂਬਾਸ੍ਪੇਣਾਮ੍ਲਪਾਕੇਨ ਮਲਿਨੇਨ ਚ ਵਾਰਿਣਾ||੪੩|| ਵਹ੍ਨਿਨੈਵ ਚ ਮਨ੍ਦੇਨ, ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦੂਸਿਸੁ| ਭਜੇਤ੍ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਮੂਸ੍ਮਣਸ੍ਤੇਜਨਂ ਚ ਯਤ੍||੪੪||

ਸਂ-ਆਦਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਤੇਨਾਦਾਨਾਖ਼੍ਯੇਨ ਕਾਲੇਨ ਗ੍ਲਾਨਂ-ਸਕ੍ਲਮਂ, ਵਪੁਃ-ਸ਼ਰੀਰਂ, ਯੇਸਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਤੇ ਆਦਾਨਗ੍ਲਾਨਵਪੁਸਃ, ਤੇਸਾਮਪਚਿਤਧਾਤੂਨਾਮਗ੍ਨਿਰਪ੍ਯਪਚਿਤਃ ਸਨ੍ਨੋ-ਮਨ੍ਦਃ ਸਨ੍, ਪੁਨਰ੍ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਸੀਦਤਿ-ਹਾਨਿਂ ਯਾਤਿ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਨਰਰ੍ਥੇ, ਅਨੇਕਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਨ੍ਨਿਪਾਤਾਨਾਮ੍| ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਿਤਿ ਨਿਤ੍ਯਬਹੁਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁਵਚਨਮ੍| ਕੇਨ ਸੀਦਤਿ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਕਾਲਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਦੋਸੈਃ,-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਭਿਃ, ਦੁਸ੍ਟੈਰਿਤ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਪ੍ਯਰ੍ਥਾਦ੍ਗਮ੍ਯਤੇ| ਯਤੋਗ੍ਨਿਸਾਦਹੇਤੁਤ੍ਵਮਦੁਸ੍ਟਾਨਾਂ ਤੇਸਾਂ ਨ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟੈਰ੍ਦੋਸੈਰਗ੍ਨਿਃ ਸੀਦਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਾਲ੍ਲਭ੍ਯਤੇ| ਨਨੁ, ਕਥਂ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇ ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਕਦਾ ? ਅਮ੍ਬਰੇ-ਵਿਯਤਿ, ਅਮ੍ਬੁਲਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਦੇ-ਅਮ੍ਬੁਨਾ ਲਮ੍ਬਾ ਅਤਿਨਿਰ੍ਭਰਤ੍ਵਾਦਮ੍ਬੁਲਮ੍ਬਾ ਈਦਸ਼ਾ ਅਮ੍ਬੁਦਾਃ-ਮੇਗ਼ਾਃ, ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨੇਵਂਵਿਧੇ ਸਤਿ| ਅਨੇਨ ਚ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨਾਸ੍ਯ ਕਾਲਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਮੁਪਲਕ੍ਸਯਨ੍ਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯਾਃ| ਯਦੈਵਂਵਿਧੋ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਦੈਵੈਤੇ ਦੋਸਾ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ-ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣ੍ਯਯੋਗ੍ਯਾਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਨ ਵਰ੍ਸਾਕਾਲਮਾਤ੍ਰੇਨਾਸਾਦਿਤਸ੍ਵਰੂਪੇ| ਤਥਾ, ਸਤੁਸਾਰੇਣ ਮਰੁਤਾ-ਸਜਲਕਣੇਨ ਪਵਨੇਨ, ਤਥਾ, ਸਹਸਾ-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਤਾਪਸਨ੍ਤਾਪਾਦਨਨ੍ਤਰਮੇਵ, ਸ਼ੀਤਲੇਨਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰੋ ਵਾਯੁਰ੍ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਭੁਵੋ ਬਾਸ੍ਪਃ-ਊਸ੍ਮਾ ਭੂਬਾਸ੍ਪਸ੍ਤੇਨ| ਤਥਾ, ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਚ੍ਚਾਮ੍ਲਪਾਕੇਨ ਵਾਰਿਣਾ ਪਿਤ੍ਤਂ ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਤਥਾ, ਮਲਿਨੇਨ ਵਾਰਿਣਾ-ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਕਲੁਸੇਣ ਵਰ੍ਸਾਜਲੇਨ, ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਚ੍ਚਾਤਿਸ਼ਯੇਨ ਮਨ੍ਦਤ੍ਵਂ ਗਤੇਨਾਗ੍ਨਿਨਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਦੁਸ੍ਯਤਿ| ਤਦੇਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ਕਾਲੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੋ ਯੁਗਪਤ੍ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਦ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਨਨ੍ਵਿਹ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਦੋਸਾਣਾਂ ਕੋਪੋਨੁਜ੍ਞਾਯਤੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਤੁ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੧੨|੨੪)-"ਚਯਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸ਼ਮਾ ਵਾਯੋਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਾਦਿਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ" ਇਤਿ| ਤਦਿਮੇ ਵਚਸੀ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਨਾਤੇ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਨਾਨਯੋਰ੍ਵਾਕ੍ਯਯੋਰ੍ਮਿਥੋ ਵਿਰੋਧਃ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਤੇ| ਯਸ੍ਮਾਦਿਹ ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਾ ਏਵ ਦੁਸ੍ਟਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ ਵਿਸਾਦਿਸ੍ਪਸ੍ਟਦ੍ਰਵ੍ਯਵਤ੍ਕਾਰ੍ਯਕਰਣੇਸਮਰ੍ਥਾ ਜਾਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਚਯਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸ਼ਮਾ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਕੋਪਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਿਲਕ੍ਸਣੋ ਗਦਿਤਃ| ਤਦੇਵਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਾਯੋਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ਕੋਪਸ਼੍ਚ, ਇਤਿ ਵਚਨਾਭ੍ਯਾਮੇਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਪਾਦਿ| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਸ੍ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰਮੇਵ| ਇਤਿ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦਤ੍ਰਾਸਮਞ੍ਜਸਮ੍| ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਤਿ-ਪ੍ਰਕਾਰੇ| ਅਨ੍ਯੋਨ੍ਯਂ ਦੂਸਯਿਤੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯੇਸਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਤ ਏਵਮ੍, ਤੇਸੁ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਦੂਸਣਸ੍ਵਭਾਵੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ, ਭਜੇਤ੍ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਂ-ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਯੁਗਪਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਸੇਵੇਤ| ਯਚ੍ਚੋਸ੍ਮਣੋ ਜਾਠਰਾਗ੍ਨੇਃ, ਤੇਜਨਂ-ਉਦ੍ਦੀਪਨਂ, ਤਦ੍ਭਜੇਤ੍| ਊਸ੍ਮਣਸ੍ਤੇਜਨਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਚਸ਼ਬ੍ਦਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਾਦਾਨਂ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਖ਼੍ਯਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਹਿ ਸਰ੍ਵਭਾਵਾਨਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮ੍| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਸ਼ਾ.ਅ.੬)- "ਸ਼ਾਨ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਮ੍ਰਿਯਤੇ, ਯੁਕ੍ਤੇ ਚਿਰਂ ਜੀਵਤ੍ਯਨਾਮਯਃ| ਰੋਗੀ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਕਤੇ, ਮੂਲਮਗ੍ਨਿਸ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ" ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨ੍ਯੁਤ੍ਤੇਜਨਾਰ੍ਥਂ ਯਤ੍ਨਃ ਕਾਰ੍ਯ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਭਜੇਦਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਪਦਂ ਆਦਿਦੀਪਕਤ੍ਵਾਤ੍ "ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਵਤਿਦੁਰ੍ਦਿਨੇ" ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana sAdhAraNamAsthApanAdi,varShAvisheSheBojanavisheShaH (45-47) · Śloka 47

ਕਿਂ ਤਤ੍ਸਾਧਾਰਣਮਿਤਿ? ਤਦੁਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਨੁਰ੍ਜੀਰ੍ਣਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਰਸਾਨ੍ ਕਤਾਨ੍| ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਯੂਸਾਨ੍ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਂ ਚਿਰਨ੍ਤਨਮ੍||੪੫|| ਮਸ੍ਤੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਦਿਵ੍ਯਂ ਕੌਪਂ ਸ਼ਤਂ ਚਾਮ੍ਭੋ ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਵਤਿਦੁਰ੍ਦਿਨੇ||੪੬|| ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਂ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵਲ੍ਲਘੁ| |੪੭|

ਸ੦--ਸ਼ੁਦ੍ਧਾ ਤਨੁਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍ਭੂਤਃ-ਕਤਵਿਰੇਕਾਦਿਃ ਸਨ੍, ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ-ਨਿਰੂਹਂ, ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਜੀਰ੍ਣਂ ਧਾਨ੍ਯਂ-ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਾਦਿਕਮ੍| ਤਥਾ, ਰਸਾਨ੍-ਮਾਂਸਰਸਾਨ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨ੍ ? ਕਤਾਨ੍,- ਸ੍ਨੇਹਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਯੁਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ-ਹਰਿਣੈਣਾਦਿਕਂ ਮਾਂਸਮ੍| ਤਥਾ, ਯੂਸਾਨ੍-ਮੁਦ੍ਗਦਾਡਿਮਾਦਿਕਤਾਨ੍| ਤਥਾ, ਮਧੁ-ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮ੍, ਅਰਿਸ੍ਟਮ੍, ਦ੍ਵਯਮਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਚਿਰਨ੍ਤਨਂ-ਪੁਰਾਣਮ੍, ਨ ਤੁ ਨਵਮ੍, ਆਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਭਯਾਤ੍| ਮਸ੍ਤੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਂ-ਅਕ੍ਸਲਵਣਸਂਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਵੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਕਿਮ੍ਭੁਤਂ ਮਸ੍ਤੁ ? ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰਾਃ ਪਞ੍ਚਕੋਲਮ੍, ਤੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਦਿਵ੍ਯਂ ਆਕਾਸ਼ਜਂ, ਤਥਾ ਕੌਪਂ, ਤਥਾ ਸ਼ਤਂ-ਕ੍ਵਥਿਤਂ, ਚਾਮ੍ਭਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਦਿਵਿ ਭਵਂ ਦਿਵ੍ਯਮ੍, ਦਿਗਾਦਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯਤ੍| ਕੂਪੇ ਭਵਂ ਕੌਪਮ੍, ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੀਵ੍ਯਤੋਣ੍| ਅਤਿਦੁਰ੍ਦਿਨੇ-ਵਾਤਵਰ੍ਸਾਕੁਲੇਹਨਿ, ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਃ-ਪ੍ਰਧਾਨਾਃ, ਅਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਾ ਯਤ੍ਰ ਤਦ੍ਭੋਜਨਂ ਭਜੇਤ੍| ਤਥਾ, ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਂ-ਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਾਯਮ੍| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵਤ੍-ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍| ਤਥਾ, ਲਘੁ| ਨਨੁ, "ਵਾਤਲਂ ਮਧੁ" ਇਤਿ (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੫|੫੨) ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਪਵਨਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਕੁਪ੍ਯਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤੋ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸ੍ਯਾਤ੍ਰੋਪਯੋਗੋ ਨ ਯੁਕ੍ਤਃ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਦੇਹਧਾਤਵੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਕ੍ਲੇਦਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਕ੍ਲੇਦਸਂਰਕ੍ਸਣੇ ਏਵੋਪਕ੍ਸੀਣਪ੍ਰਭਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਮਧੁ ਮਰੁਤ੍ਕੋਪਂ ਵਿਧਾਤੁਮਸਮਰ੍ਥਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਧੂਪਯੋਗੋ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯ ਏਵ|

Adhikarana puruShavartanaprakAraH (47-48) · Śloka 48

ਅਥਾਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਯਾਦਸ਼ਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ | ਅਪਾਦਚਾਰੀ ਸੁਰਭਿਃ ਸਤਤਂ ਧੂਪਿਤਾਮ੍ਬਰਃ||੪੭|| ਹਰ੍ਮ੍ਯਪਸ੍ਠੇ ਵਸੇਦ੍ਬਾਸ੍ਪਸ਼ੀਤਸ਼ੀਕਰਵਰ੍ਜਿਤੇ| |੪੮|

ਸ੦-ਪਾਦਾਭ੍ਯਾਂ ਚਰਤਿ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਾਦਾਚਾਰੀ, ਨੈਵ ਯਃ ਸੋਪਾਦਚਾਰੀ,-ਯਾਨਯਾਯੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸੁਰਭਿਃ-ਸ਼ੋਭਨਗਨ੍ਧਯੋਗਾਤ੍| "ਸ੍ਨਾਨਸ਼ੀਲਃ ਸੁਸੁਰਭਿਃ" (ਹ.ਸੂ.ਅ. ੨|੩੧) ਇਤ੍ਯਨੇਨੈਵਾਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸੁਰਭਿਗ੍ਰਹਣਮਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਸਤਤਂ ਅਵਿਰਤਂ, ਧੂਪਿਤੇਮ੍ਬਰੇ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਹਰ੍ਮ੍ਯਪਸ੍ਠੇ-ਧਵਲਗਹਤਲੇ, ਵਸੇਤ੍-ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੇ ? ਬਾਸ੍ਪਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਂ ਚ ਸ਼ੀਕਰਸ਼੍ਚ ਤੈਰ੍ਵਰ੍ਜਿਤੇ|

Adhikarana nadIjalAdipa~jcatyAgaH (48) · Śloka 48

| ਨਦੀਜਲੋਦਮਨ੍ਥਾਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਾਸਾਤਪਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੮||

ਸ੦-ਤਥਾ, ਨਦੀਜਲਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਉਦਕਾਲੋਡਿਤਾਃ ਸਕ੍ਤਵਃ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾ ਉਦਮਨ੍ਥਵਾਚ੍ਯਾ ਜਲਾਵਕ੍ਸੀਰੀਸਂਜ੍ਞਾਃ| ਤਦਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਸਾਮ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਸਕ੍ਤਵਸ੍ਤਕ੍ਰਾਦਿਸਂਯੋਗਾਨ੍ਨਾਤ੍ਯਨ੍ਤਮਨਿਸ੍ਟਾਃ| ਪਾਨੀਯ ਸਂਯੋਗਾਤ੍ਤੁ ਵਾਤਲਾਃ, ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਵਾਤਲੇ ਕਾਲੇ ਨਾਭੀਸ੍ਟਾ ਏਵ| ਮੁਨਿਨਾ ਤ੍ਵੇਵਮੁਕ੍ਤਮ੍ (ਚ. ਸੂ.ਅ. ੬|੩੪)- "ਉਦਮਨ੍ਥਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਮਵਸ਼੍ਯਾਯਂ ਨਦੀਜਲਮ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਮਾਤਪਂ ਚੈਵ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਚਾਤ੍ਰ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍" ਇਤਿ| ਅਧੁਨਾ ਸ਼ਰਚ੍ਚਰ੍ਯਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ-

Adhikarana sharaccaryA (49-50) · Śloka 50

ਵਰ੍ਸਾਸ਼ੀਤੋਚਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਹਸੈਵਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ| ਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਵਸ੍ਟੌ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰਦਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ||੪੯|| ਤਜ੍ਜਯਾਯ ਘਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਕੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| |੫੦|

ਸ੦-ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਸ਼ੀਤਂ ਵਰ੍ਸਾਸ਼ੀਤਂ, ਤਦੁਚਿਤਂ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ, ਤਦੇਵਂਵਿਧਮਙ੍ਗਂ-ਵਪੁਰ੍ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਵਰ੍ਸਾਸ਼ੀਤੋਚਿਤਾਙ੍ਗਾ ਨਰਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਸਹਸੈਵ-ਝਟਿਤ੍ਯੇਵ, ਸ਼ਰਦਿ ਜਾਤਾਯਾਂ, ਅਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ-ਭਾਨੁਭਾਭਿਸ੍ਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਤਾਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਵਸ੍ਟੌ ਸਞ੍ਚਿਤਂ,-ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਦ੍ਧਿਂ ਗਤਮ੍| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਜ੍ਜਯਾਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਘਤਂ-ਕੁਸ੍ਠਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ, ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| ਯਦਿ ਵਾ, ਤਿਕ੍ਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ ਸਾਧਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਵਿਰੇਕੋ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਤਥਾ, ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਂ ਚ| ਸਰ੍ਵੋਪਕ੍ਰਮੇਭ੍ਯਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਜ੍ਯਾਯਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਹ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਤਥਾ ਹ੍ਯਾਹ (ਚਰਕੇ ਸੂ.ਅ. ੨੫|੩੯)- "ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਣਾਮ੍" ਇਤਿ| ਤਤੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਂ, ਪਿਤ੍ਤਾਧਾਰਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ| ਵਿਰੇਚਨਾਙ੍ਗਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਜ੍ਜਯਾਯ ਘਤਂ ਤਿਕ੍ਤਮਿਤਿ ਘਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵਿਰੇਚਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਰਸ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੧੮|੫੯)- "ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨਭ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਤੁ ਯਃ| ਦਾਰੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਵਾਨਾਮੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਯਤੇ" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਪਵਨਪ੍ਰਕੋਪਭਯਮ੍| ਕਾਲਸ੍ਵਾਭਾਵ੍ਯਾਚ੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਕੋਪਭਯਮ੍| ਤਦੇਤਤ੍ਪਰਿਹਰ੍ਤੁਂ ਤਥਾ ਦੇਹਪੁਸ੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਚ ਤਿਕ੍ਤਘਤੋਪਯੋਗਃ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਇਤ੍ਯਨੇਕਕਾਰ੍ਯਕਰਣਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਚ੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਘਤਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਨ੍ਯਾਸਃ| ਅਸਮਾਸਕਰਣਂ ਚ ਜ੍ਞਾਪਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਨੈਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਵਸ਼੍ਯਂ ਤਿਕ੍ਤਘਤਾਦੀਨਿ ਤਦਾ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ| ਕਿਂ ਤਰ੍ਹਿ ? ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਿਤ੍ਤਵਿਜਯਾਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਘਤਂ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਿਰੇਕਃ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਃ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਦ੍ਵਯਂ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਸਕਲਾਨ੍ਯੇਵੇਤਿ| ਵਿਰੇਕਸ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਵਿਜਯਾਰ੍ਥਮਵਸ਼੍ਯਂ ਸ਼ਰਦਿ ਕਾਰ੍ਯਃ| ਯਥਾ-ਵਸਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਜਯਾਯ ਵਮਨਮ੍, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚ ਪਵਨਵਿਜਯਾਯ ਬਸ੍ਤਿਃ| ਅਤ ਏਵ ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਵਸਨ੍ਤੇ ਵਮਨਂ, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਸ੍ਥਾਪਨਂ, ਸ਼ਰਦਿ ਵਿਰੇਕ ਇਤਿ|

Adhikarana kShudhitasya tiktAdiguNayutaBojanAdi (50-51) · Śloka 51

| ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਚ ਕ੍ਸੁਧਿਤੋਨ੍ਨਂ ਭਜੇਲ੍ਲਘੁ||੫੦|| ਸ਼ਾਲਿਮੁਦ੍ਗਸਿਤਾਧਾਤ੍ਰੀਪਟੋਲਮਧੁਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| |੫੧|

ਸ੦-ਕ੍ਸੁਧਿਤੋਨ੍ਨਂ-ਭੋਜਨਂ, ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਭਜੇਤ੍| ਕ੍ਸੁਧਿਤਗ੍ਰਹਣਮਤਿਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਕ੍ਸੁਧਿਤਸ੍ਯ ਭੋਜਨਾਧਿਕਾਰਾਭਾਵਾਤ੍| ਕਿਂ ਤਤ੍ਤਿਕ੍ਤਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼ਾਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਸਪ੍ਤ ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana haMsodakam (51-53) · Śloka 53

| ਤਪ੍ਤਂ ਤਪ੍ਤਾਂਸ਼ੁਕਿਰਣੈਃ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ||੫੧|| ਸਮਨ੍ਤਾਦਪ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਮਗਸ੍ਤ੍ਯੋਦਯਨਿਰ੍ਵਿਸਮ੍| ਸ਼ੁਚਿ ਹਂਸੋਦਕਂ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਮਲਜਿਜ੍ਜਲਮ੍||੫੨|| ਨਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਾਨਾਦਿਸ੍ਵਮਤੋਪਮਮ੍| |੫੩|

ਸ੦-ਸਮਨ੍ਤਾਤ੍-ਸਰ੍ਵਤਃ, ਸੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਾਭਿਰਹਨਿ ਤਪ੍ਤਂ-ਕ੍ਵਥਿਤਮ੍, ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਿਰਣੈਰ੍ਨਿਸ਼ਿ ਸ਼ੀਤੀਕਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੋਦਯੇਨ ਨਿਰ੍ਵਿਸੀਕਤਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੁਚਿ-ਪਵਿਤ੍ਰਮ੍| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਹ੍ਯਸ਼ੁਚੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਹਂਸੋਪਭੋਗ੍ਯਤਯਾ ਹਂਸਵਦਤਿਨੈਰ੍ਮਲ੍ਯਾਦ੍ਧਂਸੋਦਕਂ ਨਾਮ ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਾਰੈਰਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਸਂਜ੍ਞਿਤਮ੍| ਤਥਾ, ਨਿਰ੍ਮਲਂ-ਅਕਲੁਸਮ੍| ਤਥਾ, ਮਲਾਨ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ, ਜਯਤੀਤਿ ਮਲਜਿਤ੍| ਅਗਸ੍ਤ੍ਯੋਦਯਨਿਰ੍ਵਿਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ, ਯਥਾ-ਯਦਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਪ੍ਰਭਵਂ ਸਰਸ੍ਤਡਾਗਾਦਿਸ੍ਥਂ ਜਲਂ, ਤਦੇਵ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਸ਼ਰਦ੍ਯੇਵਂਗੁਣਂ ਵੇਦ੍ਯਮ੍| ਨ ਕੂਪਾਦਿਪ੍ਰਭਵਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਸਦਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਚਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਪ੍ਰਭਵਮੇਵਂ ਪਠ੍ਯਤੇ (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੫|੮)- "ਲੂਤਾਦਿਤਨ੍ਤੁਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸਸਂਸ਼੍ਲੇਸਦੂਸਿਤਮ੍" ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਨਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿ-ਨ ਸ੍ਰੁਤਿਰੂਪਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰਿ, ਨ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਂ-ਨ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਕਾਰਿ| ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥੇਤ੍ਰ| ਯਤਸ੍ਤਪ੍ਤਾਂਸ਼ੁਕਿਰਣੈਸ੍ਤਪ੍ਤਮ੍, ਯਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਕਰੈਃ ਸ਼ੀਤਂ-ਪ੍ਰਾਹ੍ਲਾਦਿਤਮ੍, ਇਤ੍ਥਂ ਸ੍ਨੇਹਰੌਕ੍ਸ੍ਯਯੋਰਨ੍ਤਰੇ ਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਪਾਨਾਦਿਸ੍ਵਮਤੋਪਮਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਨਾਨਾਵਗਾਹਯੋਰ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਕੁਪਿਤਦੋਸਸ਼ਮਨਾਦਕੁਪਿਤਦੋਸਸਾਮ੍ਯਾਨੁਵਤ੍ਤਿਹੇਤੁਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਮਤਤੁਲ੍ਯਮੇਤਜ੍ਜਲਂ ਭਜੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਰੋਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਗ੍ਰਹਣਮਗ੍ਨਿਤਾਪਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯੈ| ਕਿਰਣਗ੍ਰਹਣਂ ਸਾਕ੍ਸਾਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਮ੍ਭਾਵਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਣਦਵਪਲਾਸ਼ਾਦਿਭਿਰਾਸ੍ਤਤਮਪਿ ਰਵਿਸ੍ਤਾਪਯਤਿ ਨ ਤੁ ਤਤ੍ਤਥਾ ਗੁਣਵਤ੍| ਅਤਃ ਕਿਰਣਗ੍ਰਹਣੇਨ ਤਦ੍ਵ੍ਯਵਧਾਨਵ੍ਯੁਦਾਸਂ ਕਰੋਤਿ| ਨਨੁ ਚ, ਸਰ੍ਵਂ ਦਿਨਂ ਸੂਰ੍ਯਕਿਰਣੈਸ੍ਤਾਪਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਰੈਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਂ ਰਾਤ੍ਰਿਂ ਕਥਮਿਵ ਸ੍ਯਾਤ੍ ? ਯਤਃ ਸਕਲਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਮੇਵ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯਾਂ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਭਵੋ ਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੀਤਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਿਰਣੈ ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਮਿਤਿ ਨੈਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਮਲੇ ਵ੍ਯੋਮਨਿ ਯਥੈਵ ਰਵਿਚਨ੍ਦ੍ਰੌ ਯਥਾਕਾਲਮਵ੍ਯਾਹਤਸ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਪਥ੍ਯਤਾਂ ਜਲਸ੍ਯਾਪਾਦਯਤਸ੍ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਣ੍ਯਪਿ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਕ੍ਸਤ੍ਰੈਰਪਿ ਸ਼ੀਤਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਵ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮੇਵ ਭਵਤ੍ਯੁਦਕਮ੍| ਏਵਂ ਚੈਤਦਵਗਚ੍ਛੇਤ੍, ਅਨ੍ਯਥੈਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਮਯੁਕ੍ਤਮਿਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਚਰਕਮੁਨਿਨਾਪ੍ਯਨੇਨੈਵਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਗ੍ਰਹਣਂ ਨਾਕਾਰਿ| ਯਥਾ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੬|੪੫)- "ਦਿਵਾ ਸੂਰ੍ਯਾਂਸ਼ੁਸਨ੍ਤਪ੍ਤਂ ਨਿਸ਼ਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲਮ੍|" ਇਤਿ| ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ.ਅ. ੪.)- "ਦਿਵਾ ਦਿਵਾਕਰਕਰੈਰ੍ਨਿਸ਼ਾਕਰਕਰੈਰ੍ਨਿਸ਼ਿ" ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿ ਸਕਲਸ੍ਯਾਹੋਰਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਵਿਸ਼ਸ਼ਿਯੋਗਾਯ ਦਿਵਾਨਿਸ਼ਾਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਅਨ੍ਯਥੈਤਦਨਰ੍ਥਕਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਾਭਾਵਾਤ੍|

Adhikarana pradoShe kaumudIBajanam (53-54) · Śloka 54

| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਕਰ੍ਪੂਰਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਰਗ੍ਵਸਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ||੫੩|| ਸੌਧੇਸੁ ਸੌਧਧਵਲਾਂ ਚਨ੍ਦਿਕਾਂ ਰਜਨੀਮੁਖੇ| |੫੪|

ਸ੦-ਚਨ੍ਦਨਂ ਚੋਸ਼ੀਰਂ ਚ ਕਰ੍ਪੂਰਸ਼੍ਚ ਮੁਕ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਜਸ਼੍ਚ ਵਸਨਾਨਿ ਚ, ਤੈਰੁਜ੍ਜ੍ਵਲਃ-ਸ਼ੋਭਨਃ ਸਨ੍, ਸੌਧੇਸੁ-ਧਵਲਗਹਪਸ੍ਠੇਸੁ, ਚਨ੍ਦ੍ਰਿਕਾਂ ਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਂ, ਭਜੇਤ੍| ਕਦਾ ? ਰਜਨੀਮੁਖੇ,-ਪ੍ਰਦੋਸੇ| ਪਰਤਸ੍ਤੁ ਨਿਦਾਘ ਇਵ ਨ ਸੇਵ੍ਯਾ, ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਭਯਾਤ੍| ਅਵਸ਼੍ਯਾਯੋ ਹ੍ਯਤ੍ਰ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਃ| ਤਥਾ ਚਾਹ-

Adhikarana tuShArAdidashaparityAgaH (54-55) · Śloka 55

| ਤੁਸਾਰਕ੍ਸਾਰਸੌਹਿਤ੍ਯਦਧਿਤੈਲਵਸਾਤਪਾਨ੍||੫੪|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੋਵਾਤਾਨ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ||੫੫||

ਸ੦-ਤੁਸਾਰਾਦੀਨ੍ ਦਸ਼ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਤੁਸਾਰੋ-ਅਵਸ਼੍ਯਾਯਃ| ਕ੍ਸਾਰੋ-ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਦਿਃ| ਸੌਹਿਤ੍ਯਂ-ਤਪ੍ਤਿਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਤਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਮ੍| ਪੁਰੋਵਾਤਃ-ਪੂਰ੍ਵਦਿਗਾਗਤੋ ਵਾਤਃ|

Adhikarana samAsena RUtucaryA RutuvisheShe~annapAnAdi (56-57) · Śloka 57

ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਤੁਚਰ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸੇਨਾਹ- | ਸ਼ੀਤੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਦ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਸਨ੍ਤੇਨ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ਭਜੇਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਂ ਨਿਦਾਘੇ, ਸ਼ਰਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਾਨ੍| ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਘਰ੍ਮਘਨਾਨ੍ਤਯੋਃ||੫੬|| ਅਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸਮਾਸੇਨ ਵਿਪਰੀਤਮਤੋਨ੍ਯਦਾ| |੫੭|

ਸ੦-ਸ਼ੀਤੇ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਯੋਃ, ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਦ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍-ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਖ੍ਯਾਨ੍, ਰਸਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਵਸਨ੍ਤੇ ਚਾਨ੍ਤ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍-ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਸਾਯਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਂ ਨਿਦਾਘੇ-ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਮਧੁਰਂ, ਭਜੇਤ੍| ਸ਼ਰਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਨ੍ ਭਜੇਤ੍| ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋ ਰੂਕ੍ਸਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸਮਾਸੇਨ ਭਜੇਤ੍| ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਂ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍, ਅਨ੍ਯਦਾ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਗ੍ਰੀਸ੍ਮਵਰ੍ਸਾਸੁ| ਸ਼ੀਤਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਘਰ੍ਮਘਨਾਨ੍ਤਯੋਰ੍ਭਜੇਤ੍| ਅਤੋ ਵਿਪਰੀਤਂ-ਉਸ੍ਣਮਨ੍ਨਪਾਨਮ੍, ਅਨ੍ਯਦਾ-ਹੇਮਨ੍ਤਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਵਰ੍ਸਾਖ੍ਯੇ ਕਾਲੇ, ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana upadiShTAhArasyApavAdaH (57) · Śloka 57

ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਪਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਪਵਾਦਮਾਹ | ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰਸਾਭ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਧਿਕ੍ਯਮਤਾਵਤੌ||੫੭||

ਸ੦-ਨਿਤ੍ਯਂ-ਸਰ੍ਵਦਾ, ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ-ਸਣ੍ਣਾਮਪਿ ਰਸਾਨਾਂ, ਅਭ੍ਯਾਸਃ-ਸ਼ੀਲਨਂ, ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਸ਼ੇਸਃ| "ਸਰ੍ਵਰਸਾਭ੍ਯਾਸੋ ਬਲਕਰਾਣਾਮ੍" ਇਤਿ (ਸਂ. ਸੂ. ਅ. ੧੩) ਵਚਨਾਤ੍| ਨਨ੍ਵੇਵਂ ਸਤਿ ਯਥਰ੍ਤੁਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਰਸਨਿਯਮੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਤਃ ਸ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ-ਸ੍ਵਸ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਵਤਾਵਿਤਿ ਵੀਪ੍ਸਾਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਮ੍| ਸ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵਂ ਚ ਸ੍ਵਸ੍ਵਂ, ਤਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯ-ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ, ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਯਥਾ-ਸ਼ੀਤੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਦ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਦੇਤੇਸੁ ਤੁਸ੍ਵੇਤੇ ਰਸਾ ਭੂਯਸੋਪਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ, ਨ ਤ੍ਵੇਤ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸਮਧਾਤੁਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸਮੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚੈਸ ਨਿਯਮੋ ਵੇਦ੍ਯਃ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤੁ ਜਾਙ੍ਗਲੇਨੂਪੇ ਵਾ ਦੇਸ਼ੇ ਵਿਸਮਧਾਤੋਸ਼੍ਚ ਧਾਤੁਸਾਮ੍ਯੋਤ੍ਪਾਦਨਾਰ੍ਥਂ ਦੇਸ਼ਦੇਹਾਨੁਗੁਣਮਨ੍ਯਰ੍ਤੁਵਿਹਿਤਵਿਧਾਨਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਪ੍ਯਤਾਵਨੁਸ੍ਠੇਯਮੇਵ|

Adhikarana RutusandhiH Rutusandhau sevanIyaprakAraH sahasA tyAgashIlanAdrogAH (3) · Śloka 3

ਕਿਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ, ਪੂਰ੍ਵਰ੍ਤੁਚਰ੍ਯਾ ਸਹਸੈਵ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਨ੍ਯਾ ਚ ਸੇਵ੍ਯਾ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ ਤ੍ਵੋਰਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸਪ੍ਤਾਹਾਵਤੁਸਨ੍ਧਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਸੇਵਨੀਯੋਪਰਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੫੮|| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾ ਹਿ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਨਾਤ੍| ੫੮ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤੁਚਰ੍ਯਾ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||

ਸ੦-ਤ੍ਵੋਃ-ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਯੋਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਪ੍ਰਾਵਸੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕਯੋਃ, ਅਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯੌ ਸਪ੍ਤਾਹੌ ਤਾਵਤੁਸਨ੍ਧਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ-ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ-ਸਪ੍ਤਾਹਦ੍ਵਯਲਕ੍ਸਣ ਤੁਸਨ੍ਧੌ, ਪੂਰ੍ਵਃ-ਪੂਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ, ਵਿਧਿਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ| ਅਪਰਃ-ਏਸ੍ਯਦ੍ਦਤੁਸਮ੍ਬਨ੍ਧੀ, ਸੇਵਨੀਯਃ| ਕਥਮ੍ ? ਕ੍ਰਮਾਤ੍,-ਕ੍ਰਮੇਣ, "ਪਾਦੇਨਾਪਥ੍ਯਮਭ੍ਯਸ੍ਤਮ੍" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੭|੪੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸਪ੍ਤਾਨਾਮਹ੍ਨਾਂ ਸਮਾਹਾਰਃ ਸਪ੍ਤਾਹਃ| ਸਪ੍ਤਾਹਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਾਹਸ਼੍ਚ ਸਪ੍ਤਾਹੌ| "ਰਾਜਾਹਃਸਖ਼ਿਭ੍ਯਸ੍ਟਚ੍" ਇਤਿ ਟਚ੍ ਸਮਾਸਾਨ੍ਤਃ| "ਨ ਸਂਖ਼੍ਯਾਦੇਃ ਸਮਾਹਾਰੇ" ਇਤ੍ਯਹ੍ਨਾਦੇਸ਼ਨਿਸੇਧਃ| ਨਨੁ, ਕਿਮੇਵਂ ਤ੍ਯਾਗਃ ਸੇਵਨਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਹਸਾ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਨਾਤ੍ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਤ੍-ਅਨੁਚਿਤਾਜ੍ਜਾਤਾ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਤਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਨਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ਼੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੩||