Adhikarana RutucaryAdhyAyastRutIyaH (2) · Śloka 2
ਤੁਵਿਸ਼ੇਸਵਸ਼ਾਚ੍ਚਾਹਾਰਵਿਹਾਰਸੇਵਨਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮਤੁਚਰ੍ਯਾਯਾ ਆਰਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯਾਹ ਅਥਾਤ ਤੁਚਰ੍ਯਾਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
ऋतुविशेषवशाच्चाहारविहारसेवनप्रतिपादनार्थमृतुचर्याया आरम्भ इत्याह अथात ऋतुचर्याध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaDRutavaH ,uttarAyaNam (1-2) · Śloka 2
ਅਥ ਕ ਤਵਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਮਾਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਸਂਖ੍ਯੈਰ੍ਮਾਘਾਦ੍ਯੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਸਡਤਵਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਥ ਵਸਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋ ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਦ੍ਧਿਮਾਃ||੧|| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੁ ਵਿਦ੍ਯਾਦਯਨਮੁਤ੍ਤਰਮ੍| ਆਦਾਨਂ ਚ, ਤਦਾਦਤ੍ਤੇ ਨਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਬਲਮ੍||੨||
अथ क ऋतवः ? इत्याह मासैर्द्विसंख्यैर्माघाद्यैः क्रमात् षडृतवः स्मृताः| शिशिरोऽथ वसन्तश्च ग्रीष्मो वर्षाशरद्धिमाः||१|| शिशिराद्यास्त्रिभिस्तैस्तु विद्यादयनमुत्तरम्| आदानं च, तदादत्ते नृणां प्रतिदिनं बलम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balAdAne yuktiH (3-4) · Śloka 4
ਕਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਬਲਮਾਦਤ੍ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸਾ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਆਦਿਤ੍ਯਪਵਨਾਃ ਸੌਮ੍ਯਾਨ੍ ਕ੍ਸਪਯਨ੍ਤਿ ਗੁਣਾਨ੍ ਭੁਵਃ||੩|| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਸਾਯਃ ਕਟੁਕੋ ਬਲਿਨੋਤ੍ਰ ਰਸਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਾਦਾਨਮਾਗ੍ਨੇਯਮ੍|੪|
कया युक्त्या बलमादत्ते ? इत्याह तस्मिन् ह्यत्यर्थतीक्ष्णोष्णरूक्षा मार्गस्वभावतः| आदित्यपवनाः सौम्यान् क्षपयन्ति गुणान् भुवः||३|| तिक्तः कषायः कटुको बलिनोऽत्र रसाः क्रमात्| तस्मादादानमाग्नेयम्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakShiNAyanam (4-5) · Śloka 5
| ਤਵੋ ਦਕ੍ਸਿਣਾਯਨਮ੍||੪|| ਵਰ੍ਸਾਦਯੋ ਵਿਸਰ੍ਗਸ਼੍ਚ| |੫|
| ऋतवो दक्षिणायनम्||४|| वर्षादयो विसर्गश्च| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavisargai yuktiH (5-6) · Śloka 6
ਯਦ੍ਬਲਂ ਵਿਸਜਤ੍ਯਯਮ੍| ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਸੋਮੋ ਹਿ ਬਲਵਾਨ੍ ਹੀਯਤੇ ਰਵਿਃ||੫|| ਮੇਘਵਸ੍ਟ੍ਯਨਿਲੈਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਤਾਪੇ ਮਹੀਤਲੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ਼੍ਚੇਹਾਮ੍ਲਲਵਣਮਧੁਰਾ ਬਲਿਨੋ ਰਸਾਃ||੬||
यद्बलं विसृजत्ययम्| सौम्यत्वादत्र सोमो हि बलवान् हीयते रविः||५|| मेघवृष्ट्यनिलैः शीतैः शान्ततापे महीतले| स्निग्धाश्चेहाम्ललवणमधुरा बलिनो रसाः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItAdau balavicAraH (7) · Śloka 7
ਸ਼ੀਤੇਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵਸ੍ਟਿਧਰ੍ਮੇਲ੍ਪਂ ਬਲਂ ਮਧ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼ੇਸਯੋਃ| |੭|
शीतेऽग्र्यं वृष्टिधर्मेऽल्पं बलं मध्यं तु शेषयोः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemante~analasya prabalyam hemantacaryA svAdvamlAdisevanam (7-8) · Śloka 8
ਅਤ ਏਵਾਹ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਕਤ੍ | ਬਲਿਨਃ ਸ਼ੀਤਸਂਰੋਧਾਦ੍ਧੇਮਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਬਲੋਨਲਃ||੭|| ਭਵਤ੍ਯਲ੍ਪੇਨ੍ਧਨੋ ਧਾਤੂਨ੍ ਸ ਪਚੇਦ੍ਵਾਯੁਨੇਰਿਤਃ| ਅਤੋ ਹਿਮੇਸ੍ਮਿਨ੍ਸੇਵੇਤ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਾਤ੍ਰਸਾਨ੍||੮||
अत एवाह शास्त्रकृत् | बलिनः शीतसंरोधाद्धेमन्ते प्रबलोऽनलः||७|| भवत्यल्पेन्धनो धातून् स पचेद्वायुनेरितः| अतो हिमेऽस्मिन्सेवेत स्वाद्वम्ललवणात्रसान्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bubhukShitasya prAtareva bhojanam vAtaghnatailAbhya~ggAdi (9-10) · Śloka 10
ਦੈਰ੍ਘ੍ਯਾਨ੍ਨਿਸ਼ਾਨਾਮੇਤਰ੍ਹਿ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਃ| ਅਵਸ਼੍ਯਕਾਰ੍ਯਂ ਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਸ਼ੇਏਲਯੇਦਨੁ||੯|| ਵਾਤਘ੍ਨਤੈਲੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਤੈਲਂ ਵਿਮਰ੍ਦਨਮ੍| ਨਿਯੁਦ੍ਧਂ ਕੁਸ਼ਲੈਃ ਸਾਰ੍ਧਂ ਪਾਦਾਘਾਤਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ||੧੦||
दैर्घ्यान्निशानामेतर्हि प्रातरेव बुभुक्षितः| अवश्यकार्यं सम्भाव्य यथोक्तं शेएलयेदनु||९|| वातघ्नतैलैरभ्यङ्गं मूर्ध्नि तैलं विमर्दनम्| नियुद्धं कुशलैः सार्धं पादाघातं च युक्तितः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnAdi, mAMsAdisevanam (11-14) · Śloka 14
ਕਸਾਯਾਪਹਤਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨਾਤੋ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਕੁਙ੍ਕੁਮੇਨ ਸਦਰ੍ਪੇਣ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧੋਗੁਰੁਧੂਪਿਤਃ||੧੧|| ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਪਲਂ ਪਸ੍ਟਂ ਗੌਡਮਚ੍ਛਸੁਰਾਂ ਸੁਰਾਮ੍| ਗੋਧੂਮਪਿਸ੍ਟਮਾਸੇਕ੍ਸੁਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਵਿਕਤੀਃ ਸ਼ੁਭਾਃ||੧੨|| ਨਵਮਨ੍ਨਂ ਵਸਾਂ ਤੈਲਂ, ਸ਼ੌਚਕਾਰ੍ਯੇ ਸੁਖੋਦਕਮ੍| ਪ੍ਰਾਵਾਰਾਜਿਨਕੌਸ਼ੇਯਪ੍ਰਵੇਣੀਕੌਚਵਾਸ੍ਤਤਮ੍||੧੩|| ਉਸ੍ਣਸ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ਲਘੁਭਿਃ ਪ੍ਰਾਵਤਃ ਸ਼ਯਨਂ ਭਜੇਤ੍| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾਰ੍ਕਕਿਰਣਾਨ੍ ਸ੍ਵੇਦਂ ਪਾਦਤ੍ਰਾਣਂ ਚ ਸਰ੍ਵਦਾ||੧੪||
कषायापहृतस्नेहस्ततः स्नातो यथाविधि| कुङ्कुमेन सदर्पेण प्रदिग्धोऽगुरुधूपितः||११|| रसान् स्निग्धान् पलं पृष्टं गौडमच्छसुरां सुराम्| गोधूमपिष्टमाषेक्षुक्षीरोत्थविकृतीः शुभाः||१२|| नवमन्नं वसां तैलं, शौचकार्ये सुखोदकम्| प्रावाराजिनकौशेयप्रवेणीकौचवास्तृतम्||१३|| उष्णस्वभावैर्लघुभिः प्रावृतः शयनं भजेत्| युक्त्याऽर्ककिरणान् स्वेदं पादत्राणं च सर्वदा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilAsinInAM shItaharatvam (15) · Śloka 15
ਪੀਵਰੋਰੁਸ੍ਤਨਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯਃ ਸਮਦਾਃ ਪ੍ਰਮਦਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ| ਹਰਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਮੁਸ੍ਣਾਙ੍ਗ੍ਯੋ ਧੂਪਕੁਙ੍ਕੁਮਯੌਵਨੈਃ||੧੫||
पीवरोरुस्तनश्रोण्यः समदाः प्रमदाः प्रियाः| हरन्ति शीतमुष्णाङ्ग्यो धूपकुङ्कुमयौवनैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nivAtoShNagRuhasevanam (16) · Śloka 16
ਅਙ੍ਗਾਰਤਾਪਸਨ੍ਤਪ੍ਤਗਰ੍ਭਭੂਵੇਸ਼੍ਮਚਾਰਿਣਃ| ਸ਼ੀਤਪਾਰੁਸ੍ਯਜਨਿਤੋ ਨ ਦੋਸੋ ਜਾਤੁ ਜਾਯਤੇ||੧੬||
अङ्गारतापसन्तप्तगर्भभूवेश्मचारिणः| शीतपारुष्यजनितो न दोषो जातु जायते||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shishiracaryA shishire~api pUvoktavidhiH (17) · Śloka 17
ਅਯਮੇਵ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਤਦਾ ਹਿ ਸ਼ੇਏਤਮਧਿਕਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚਾਦਾਨਕਾਲਜਮ੍||੧੭||
अयमेव विधिः कार्यः शिशिरेऽपि विशेषतः| तदा हि शेएतमधिकं रौक्ष्यं चादानकालजम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasantacaryA shleShmajayaprakArAdi shuNThIkvathitajalapAnAdi (18-23) · Śloka 23
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਵਸਨ੍ਤਚਰ੍ਯਾਂ ਵਿਵਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ ਕਫਸ਼੍ਚਿਤੋ ਹਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇ ਵਸਨ੍ਤੇਰ੍ਕਾਂਸ਼ੁਤਾਪਿਤਃ| ਹਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਂ ਕੁਰੁਤੇ ਰੋਗਾਨਤਸ੍ਤਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਜਯੇਤ੍||੧੮|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਮਨਨਸ੍ਯਾਦ੍ਯੈਰ੍ਲਘੁਰੂਕ੍ਸੈਸ਼੍ਚ ਭੋਜਨੈਃ| ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਘਾਤੈਰ੍ਜਿਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮੁਲ੍ਬਣਮ੍||੧੯|| ਸ੍ਨਾਤੋਨੁਲਿਪ੍ਤਃ ਕਰ੍ਪੂਰਚਨ੍ਦਨਾਗੁਰੁਕੁਙ੍ਕੁਮੈਃ| ਪੁਰਾਣਯਵਗੋਧੂਮਕ੍ਸੌਦ੍ਰਜਾਙ੍ਗਲਸ਼ੂਲ੍ਯਭੁਕ੍||੨੦|| ਸਹਕਾਰਰਸੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਨਾਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਯਾਰ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਪ੍ਰਿਯਾਸ੍ਯਸਙ੍ਗਸੁਰਭੀਨ੍ ਪ੍ਰਿਯਾਨੇਤ੍ਰੋਤ੍ਪਲਾਙ੍ਕਿਤਾਨ੍||੨੧|| ਸੌਮਨਸ੍ਯਕਤੋ ਹਦ੍ਯਾਨ੍ਵਯਸ੍ਯੈਃ ਸਹਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਨਿਰ੍ਗਦਾਨਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਸੀਧੁਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਾਧਵਾਨ੍||੨੨|| ਸ਼ਙ੍ਗਬੇਰਾਮ੍ਬੁ ਸਾਰਾਮ੍ਬੁ ਮਧ੍ਵਮ੍ਬੁ ਜਲਦਾਮ੍ਬੁ ਚ| |੨੩|
सम्प्रति वसन्तचर्यां विवक्षुरिदमाह कफश्चितो हि शिशिरे वसन्तेऽर्कांशुतापितः| हत्वाऽग्निं कुरुते रोगानतस्तं त्वरया जयेत्||१८|| तीक्ष्णैर्वमननस्याद्यैर्लघुरूक्षैश्च भोजनैः| व्यायामोद्वर्तनाघातैर्जित्वा श्लेष्माणमुल्बणम्||१९|| स्नातोऽनुलिप्तः कर्पूरचन्दनागुरुकुङ्कुमैः| पुराणयवगोधूमक्षौद्रजाङ्गलशूल्यभुक्||२०|| सहकाररसोन्मिश्रानास्वाद्य प्रिययाऽर्पितान्| प्रियास्यसङ्गसुरभीन् प्रियानेत्रोत्पलाङ्कितान्||२१|| सौमनस्यकृतो हृद्यान्वयस्यैः सहितः पिबेत्| निर्गदानासवारिष्टसीधुमार्द्वीकमाधवान्||२२|| शृङ्गबेराम्बु साराम्बु मध्वम्बु जलदाम्बु च| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyAhne udyAnasevanam (23-25) · Śloka 25
| ਦਕ੍ਸਿਣਾਨਿਲਸ਼ੀਤੇਸੁ ਪਰਿਤੋ ਜਲਵਾਹਿਸੁ||੨੩|| ਅਦਸ੍ਟਨਸ੍ਟਸੂਰ੍ਯੇਸੁ ਮਣਿਕੁਟ੍ਟਿਮਕਾਨ੍ਤਿਸੁ| ਪਰਪੁਸ੍ਟਵਿਘੁਸ੍ਟੇਸੁ ਕਾਮਕਰ੍ਮਾਨ੍ਤਭੂਮਿਸੁ||੨੪|| ਵਿਚਿਤ੍ਰਪੁਸ੍ਪਵਕ੍ਸੇਸੁ ਕਾਨਨੇਸੁ ਸੁਗਨ੍ਧਿਸੁ| ਗੋਸ੍ਠੀਕਥਾਭਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਭਿਰ੍ਮਧ੍ਯਾਹ੍ਨਂ ਗਮਯੇਤ੍ਸੁਖੀ||੨੫||
| दक्षिणानिलशीतेषु परितो जलवाहिषु||२३|| अदृष्टनष्टसूर्येषु मणिकुट्टिमकान्तिषु| परपुष्टविघुष्टेषु कामकर्मान्तभूमिषु||२४|| विचित्रपुष्पवृक्षेषु काननेषु सुगन्धिषु| गोष्ठीकथाभिश्चित्राभिर्मध्याह्नं गमयेत्सुखी||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gurushItAdityAgaH (26) · Śloka 26
ਗੁਰੁਸ਼ੀਤਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਮਧੁਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍| |੨੬|
गुरुशीतदिवास्वप्नस्निग्धाम्लमधुरांस्त्यजेत्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShmacaryA paTvAdityAgaH (26-27) · Śloka 27
ਅਧੁਨਾ ਗ੍ਰੀਸ੍ਮਚਰ੍ਯਾਮੁਪਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਾਹ | ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਰਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂਸ਼ੁਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਸਂਕ੍ਸਿਪਤੀਵ ਯਤ੍||੨੬|| ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤੇਨ ਵਾਯੁਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ| ਅਤੋਸ੍ਮਿਨ੍ਪਟੁਕਟ੍ਵਮ੍ਲਵ੍ਯਾਯਾਮਾਰ੍ਕਕਰਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੨੭||
अधुना ग्रीष्मचर्यामुपदिदिक्षुराह | तीक्ष्णांशुरतितीक्ष्णांशुर्ग्रीष्मे संक्षिपतीव यत्||२६|| प्रत्यहं क्षीयते श्लेष्मा तेन वायुश्च वर्धते| अतोऽस्मिन्पटुकट्वम्लव्यायामार्ककरांस्त्यजेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhurAnnAdisevanam (28) · Śloka 28
ਕਿਮਤ੍ਰ ਸੇਵ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਜੇਨ੍ਮਧੁਰਮੇਵਾਨ੍ਨਂ ਲਘੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਹਿਮਂ ਦ੍ਰਵਮ੍| |੨੮|
किमत्र सेव्यम् ? इत्याह भजेन्मधुरमेवान्नं लघु स्निग्धं हिमं द्रवम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktusharkarAdilehaH (28) · Śloka 28
ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਭੋਜਨਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਹ | ਸੁਸ਼ੀਤਤੋਯਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਸਕ੍ਤੂਨ੍ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍||੨੮||
सामान्येन भोजनमुक्त्वा विशेषेणाह | सुशीततोयसिक्ताङ्गो लिह्यात्सक्तून् सशर्करान्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyapAnaniShedhaH (29) · Śloka 29
ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਪੇਯਂ, ਪੇਯਂ ਵਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਂ, ਸੁਬਹੁਵਾਰਿ ਵਾ| |੨੯|
मद्यं न पेयं, पेयं वा स्वल्पं, सुबहुवारि वा| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktavidhyatikrame doShaH (29) · Śloka 29
ਉਕ੍ਤਵਿਧ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਦੋਸਮਾਹ | ਅਨ੍ਯਥਾਸ਼ੋਸਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਦਾਹਮੋਹਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਤਤ੍||੨੯||
उक्तविध्यतिक्रमे दोषमाह | अन्यथाशोषशैथिल्यदाहमोहान् करोति तत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsaiH saha shuklashAliBakShaNam (30) · Śloka 30
ਕੁਨ੍ਦੇਨ੍ਦੁਧਵਲਂ ਸ਼ਾਲਿਮਸ਼੍ਨੀਯਾਜ੍ਜਾਙ੍ਗਲੈਃ ਪਲੈਃ| |੩੦|
कुन्देन्दुधवलं शालिमश्नीयाज्जाङ्गलैः पलैः| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAtighanarasAdeH pAnam, surabhIkRutajalapAnam (30-32) · Śloka 32
| ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਂ ਨਾਤਿਘਨਂ ਰਸਾਲਾਂ ਰਾਗਖਾਣ੍ਡਵੌ||੩੦|| ਪਾਨਕਂ ਪਞ੍ਚਸਾਰਂ ਵਾ ਨਵਮਦ੍ਭਾਜਨੇ ਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਮੋਚਚੋਚਦਲੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਾਮ੍ਲਂ ਮਨ੍ਮਯਸ਼ੁਕ੍ਤਿਭਿਃ||੩੧|| ਪਾਟਲਾਵਾਸਿਤਂ ਚਾਮ੍ਭਃ ਸਕਰ੍ਪੂਰਂ ਸੁਸ਼ੀਤਲਮ੍|੩੨|
| पिबेद्रसं नातिघनं रसालां रागखाण्डवौ||३०|| पानकं पञ्चसारं वा नवमृद्भाजने स्थितम्| मोचचोचदलैर्युक्तं साम्लं मृन्मयशुक्तिभिः||३१|| पाटलावासितं चाम्भः सकर्पूरं सुशीतलम्|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrau mAhiShakShIrapAnam (32-33) · Śloka 33
| ਸ਼ਸ਼ਾਙ੍ਕਕਿਰਣਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਰਜਨ੍ਯਾਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੩੨|| ਸਸਿਤਂ ਮਾਹਿਸਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਨਕ੍ਸਤ੍ਰਸ਼ੀਤਲਮ੍| |੩੩|
| शशाङ्ककिरणान् भक्ष्यान् रजन्यां भक्षयन् पिबेत्||३२|| ससितं माहिषं क्षीरं चन्द्रनक्षत्रशीतलम्| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svApaprakAraH (33-34) · Śloka 34
| ਅਭ੍ਰਙ੍ਕਸਮਹਾਸ਼ਾਲਤਾਲਰੁਦ੍ਧੋਸ੍ਣਰਸ਼੍ਮਿਸੁ||੩੩|| ਵਨੇਸੁ ਮਾਧਵੀਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ੍ਤਬਕਸ਼ਾਲਿਸੁ| |੩੪|
| अभ्रङ्कषमहाशालतालरुद्धोष्णरश्मिषु||३३|| वनेषु माधवीश्लिष्टद्राक्षास्तबकशालिषु| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana veNvAdinirmitagRuhe svApaH (34-35) · Śloka 35
ਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ | ਸੁਗਨ੍ਧਿਹਿਮਪਾਨੀਯਸਿਚ੍ਯਮਾਨਪਟਾਲਿਕੇ||੩੪|| ਕਾਯਮਾਨੇ ਚਿਤੇ ਚੂਤਪ੍ਰਵਾਲਫਲਲੁਮ੍ਬਿਭਿਃ| |੩੫|
कस्मिन् स्वप्यात् ? इत्याह | सुगन्धिहिमपानीयसिच्यमानपटालिके||३४|| कायमाने चिते चूतप्रवालफललुम्बिभिः| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shayanIyaprakAraH (35-37) · Śloka 37
ਈਦਸ਼ੇ ਕਾਯਮਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤੋ ਯਾਦਸ਼ੇ ਸ਼ਯਨੇ ਸ਼ਯੀਤ ਤਨ੍ਨਿਰੂਪਯਨ੍ਨਾਹ | ਕਦਲੀਦਲਕਹ੍ਲਾਰਮਣਾਲਕਮਲੋਤ੍ਪਲੈਃ||੩੫|| ਕੋਮਲੈਃ ਕਲ੍ਪਿਤੇ ਤਲ੍ਪੇ ਹਸਤ੍ਕੁਸੁਮਪਲ੍ਲਵੇ| ਮਧ੍ਯਂਦਿਨੇਰ੍ਕਤਾਪਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਵਪ੍ਯਾਦ੍ਧਾਰਾਗਹੇਥਵਾ||੩੬|| ਪੁਸ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨਹਸ੍ਤਾਸ੍ਯਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋਸ਼ੀਰਵਾਰਿਣਿ| |੩੭|
ईदृशे कायमाने स्थितो यादृशे शयने शयीत तन्निरूपयन्नाह | कदलीदलकह्लारमृणालकमलोत्पलैः||३५|| कोमलैः कल्पिते तल्पे हसत्कुसुमपल्लवे| मध्यंदिनेऽर्कतापार्तः स्वप्याद्धारागृहेऽथवा||३६|| पुस्तस्त्रीस्तनहस्तास्यप्रवृत्तोशीरवारिणि| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nishAsu saudhapRuShThe sthitiH (37-38) · Śloka 38
| ਨਿਸ਼ਾਕਰਕਰਾਕੀਰ੍ਣੇ ਸੌਧਪਸ੍ਠੇ ਨਿਸ਼ਾਸੁ ਚ||੩੭|| ਆਸਨਾ| |੩੮|
| निशाकरकराकीर्णे सौधपृष्ठे निशासु च||३७|| आसना| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlavRuntasevanaprakAraH (38-41) · Śloka 41
ਸ੍ਵਸ੍ਥਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯ ਮਾਲਿਨਃ| ਨਿਵਤ੍ਤਕਾਮਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸੁਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤਨੁਵਾਸਸਃ||੩੮|| ਜਲਾਰ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤਾਲਵਨ੍ਤਾਨਿ ਵਿਸ੍ਤਤਾਃ ਪਦ੍ਮਿਨੀਪੁਟਾਃ| ਉਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾਸ਼੍ਚ ਮਦੂਤ੍ਕ੍ਸੇਪਾ ਜਲਵਰ੍ਸਿਹਿਮਾਨਿਲਾਃ||੩੯|| ਕਰ੍ਪੂਰਮਲ੍ਲਿਕਾਮਾਲਾ ਹਾਰਾਃ ਸਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਃ| ਮਨੋਹਰਕਲਾਲਾਪਾਃ ਸ਼ਿਸ਼ਵਃ ਸਾਰਿਕਾਃ ਸ਼ੁਕਾਃ||੪੦|| ਮਣਾਲਵਲਯਾਃ ਕਾਨ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰੋਤ੍ਫੁਲ੍ਲਕਮਲੋਜ੍ਜ੍ਵਲਾਃ| ਜਙ੍ਗਮਾ ਇਵ ਪਦ੍ਮਿਨ੍ਯੋ ਹਰਨ੍ਤਿ ਦਯਿਤਾਃ ਕ੍ਲਮਮ੍||੪੧||
स्वस्थचित्तस्य चन्दनार्द्रस्य मालिनः| निवृत्तकामतन्त्रस्य सुसूक्ष्मतनुवाससः||३८|| जलार्द्रास्तालवृन्तानि विस्तृताः पद्मिनीपुटाः| उत्क्षेपाश्च मृदूत्क्षेपा जलवर्षिहिमानिलाः||३९|| कर्पूरमल्लिकामाला हाराः सहरिचन्दनाः| मनोहरकलालापाः शिशवः सारिकाः शुकाः||४०|| मृणालवलयाः कान्ताः प्रोत्फुल्लकमलोज्ज्वलाः| जङ्गमा इव पद्मिन्यो हरन्ति दयिताः क्लमम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAcaryA,varShAsu doShaNAM duShTatvam anyonyadUShiShu vAtAdiShu sAdhAraNanasevanam (42-44) · Śloka 44
ਇਦਾਨੀਂ ਵਰ੍ਸਾਚਰ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਦਿਦਿਕ੍ਸੁਰਿਦਮਾਹ ਆਦਾਨਗ੍ਲਾਨਵਪੁਸਾਮਗ੍ਨਿਃ ਸਨ੍ਨੋਪਿ ਸੀਦਤਿ| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਦੋਸੈਰ੍ਦੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੇਮ੍ਬੁਲਮ੍ਬਾਮ੍ਬੁਦੇਮ੍ਬਰੇ||੪੨|| ਸਤੁਸਾਰੇਣ ਮਰੁਤਾ ਸਹਸਾ ਸ਼ੀਤਲੇਨ ਚ| ਭੂਬਾਸ੍ਪੇਣਾਮ੍ਲਪਾਕੇਨ ਮਲਿਨੇਨ ਚ ਵਾਰਿਣਾ||੪੩|| ਵਹ੍ਨਿਨੈਵ ਚ ਮਨ੍ਦੇਨ, ਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦੂਸਿਸੁ| ਭਜੇਤ੍ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਰ੍ਵਮੂਸ੍ਮਣਸ੍ਤੇਜਨਂ ਚ ਯਤ੍||੪੪||
इदानीं वर्षाचर्यां निर्दिदिक्षुरिदमाह आदानग्लानवपुषामग्निः सन्नोऽपि सीदति| वर्षासु दोषैर्दुष्यन्ति तेऽम्बुलम्बाम्बुदेऽम्बरे||४२|| सतुषारेण मरुता सहसा शीतलेन च| भूबाष्पेणाम्लपाकेन मलिनेन च वारिणा||४३|| वह्निनैव च मन्देन, तेष्वित्यन्योन्यदूषिषु| भजेत्साधारणं सर्वमूष्मणस्तेजनं च यत्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhAraNamAsthApanAdi,varShAvisheSheBojanavisheShaH (45-47) · Śloka 47
ਕਿਂ ਤਤ੍ਸਾਧਾਰਣਮਿਤਿ? ਤਦੁਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਨੁਰ੍ਜੀਰ੍ਣਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਰਸਾਨ੍ ਕਤਾਨ੍| ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਯੂਸਾਨ੍ ਮਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਂ ਚਿਰਨ੍ਤਨਮ੍||੪੫|| ਮਸ੍ਤੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਢ੍ਯਂ ਵਾ ਪਞ੍ਚਕੋਲਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਦਿਵ੍ਯਂ ਕੌਪਂ ਸ਼ਤਂ ਚਾਮ੍ਭੋ ਭੋਜਨਂ ਤ੍ਵਤਿਦੁਰ੍ਦਿਨੇ||੪੬|| ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨੇਹਂ ਸਂਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਵਲ੍ਲਘੁ| |੪੭|
किं तत्साधारणमिति? तदुदाहरणार्थमाह आस्थापनं शुद्धतनुर्जीर्णं धान्यं रसान् कृतान्| जाङ्गलं पिशितं यूषान् मध्वरिष्टं चिरन्तनम्||४५|| मस्तु सौवर्चलाढ्यं वा पञ्चकोलावचूर्णितम्| दिव्यं कौपं शृतं चाम्भो भोजनं त्वतिदुर्दिने||४६|| व्यक्ताम्ललवणस्नेहं संशुष्कं क्षौद्रवल्लघु| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puruShavartanaprakAraH (47-48) · Śloka 48
ਅਥਾਤ੍ਰ ਕਾਲੇ ਯਾਦਸ਼ਃ ਪੁਰੁਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ | ਅਪਾਦਚਾਰੀ ਸੁਰਭਿਃ ਸਤਤਂ ਧੂਪਿਤਾਮ੍ਬਰਃ||੪੭|| ਹਰ੍ਮ੍ਯਪਸ੍ਠੇ ਵਸੇਦ੍ਬਾਸ੍ਪਸ਼ੀਤਸ਼ੀਕਰਵਰ੍ਜਿਤੇ| |੪੮|
अथाऽत्र काले यादृशः पुरुषः स्यात्तं दर्शयति | अपादचारी सुरभिः सततं धूपिताम्बरः||४७|| हर्म्यपृष्ठे वसेद्बाष्पशीतशीकरवर्जिते| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nadIjalAdipa~jcatyAgaH (48) · Śloka 48
| ਨਦੀਜਲੋਦਮਨ੍ਥਾਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਾਯਾਸਾਤਪਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੮||
| नदीजलोदमन्थाहःस्वप्नायासातपांस्त्यजेत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharaccaryA (49-50) · Śloka 50
ਵਰ੍ਸਾਸ਼ੀਤੋਚਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਸਹਸੈਵਾਰ੍ਕਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ| ਤਪ੍ਤਾਨਾਂ ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਵਸ੍ਟੌ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਰਦਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ||੪੯|| ਤਜ੍ਜਯਾਯ ਘਤਂ ਤਿਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਕੋ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| |੫੦|
वर्षाशीतोचिताङ्गानां सहसैवार्करश्मिभिः| तप्तानां सञ्चितं वृष्टौ पित्तं शरदि कुप्यति||४९|| तज्जयाय घृतं तिक्तं विरेको रक्तमोक्षणम्| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShudhitasya tiktAdiguNayutaBojanAdi (50-51) · Śloka 51
| ਤਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਦੁ ਕਸਾਯਂ ਚ ਕ੍ਸੁਧਿਤੋਨ੍ਨਂ ਭਜੇਲ੍ਲਘੁ||੫੦|| ਸ਼ਾਲਿਮੁਦ੍ਗਸਿਤਾਧਾਤ੍ਰੀਪਟੋਲਮਧੁਜਾਙ੍ਗਲਮ੍| |੫੧|
| तिक्तं स्वादु कषायं च क्षुधितोऽन्नं भजेल्लघु||५०|| शालिमुद्गसिताधात्रीपटोलमधुजाङ्गलम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haMsodakam (51-53) · Śloka 53
| ਤਪ੍ਤਂ ਤਪ੍ਤਾਂਸ਼ੁਕਿਰਣੈਃ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਰਸ਼੍ਮਿਭਿਃ||੫੧|| ਸਮਨ੍ਤਾਦਪ੍ਯਹੋਰਾਤ੍ਰਮਗਸ੍ਤ੍ਯੋਦਯਨਿਰ੍ਵਿਸਮ੍| ਸ਼ੁਚਿ ਹਂਸੋਦਕਂ ਨਾਮ ਨਿਰ੍ਮਲਂ ਮਲਜਿਜ੍ਜਲਮ੍||੫੨|| ਨਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਵਾ ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਾਨਾਦਿਸ੍ਵਮਤੋਪਮਮ੍| |੫੩|
| तप्तं तप्तांशुकिरणैः शीतं शीतांशुरश्मिभिः||५१|| समन्तादप्यहोरात्रमगस्त्योदयनिर्विषम्| शुचि हंसोदकं नाम निर्मलं मलजिज्जलम्||५२|| नाभिष्यन्ति न वा रूक्षं पानादिष्वमृतोपमम्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradoShe kaumudIBajanam (53-54) · Śloka 54
| ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਕਰ੍ਪੂਰਮੁਕ੍ਤਾਸ੍ਰਗ੍ਵਸਨੋਜ੍ਜ੍ਵਲਃ||੫੩|| ਸੌਧੇਸੁ ਸੌਧਧਵਲਾਂ ਚਨ੍ਦਿਕਾਂ ਰਜਨੀਮੁਖੇ| |੫੪|
| चन्दनोशीरकर्पूरमुक्तास्रग्वसनोज्ज्वलः||५३|| सौधेषु सौधधवलां चन्दिकां रजनीमुखे| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tuShArAdidashaparityAgaH (54-55) · Śloka 55
| ਤੁਸਾਰਕ੍ਸਾਰਸੌਹਿਤ੍ਯਦਧਿਤੈਲਵਸਾਤਪਾਨ੍||੫੪|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪੁਰੋਵਾਤਾਨ੍ ਪਰਿਤ੍ਯਜੇਤ੍| ||੫੫||
| तुषारक्षारसौहित्यदधितैलवसातपान्||५४|| तीक्ष्णमद्यदिवास्वप्नपुरोवातान् परित्यजेत्| ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAsena RUtucaryA RutuvisheShe~annapAnAdi (56-57) · Śloka 57
ਵ੍ਯਾਸੇਨ ਤੁਚਰ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮਾਸੇਨਾਹ- | ਸ਼ੀਤੇ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਚਾਦ੍ਯਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਵਸਨ੍ਤੇਨ੍ਤ੍ਯਾਨ੍ ਰਸਾਨ੍ਭਜੇਤ੍ ਸ੍ਵਾਦੁਂ ਨਿਦਾਘੇ, ਸ਼ਰਦਿ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਾਨ੍| ਸ਼ਰਦ੍ਵਸਨ੍ਤਯੋ ਰੂਕ੍ਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਘਰ੍ਮਘਨਾਨ੍ਤਯੋਃ||੫੬|| ਅਨ੍ਨਪਾਨਂ ਸਮਾਸੇਨ ਵਿਪਰੀਤਮਤੋਨ੍ਯਦਾ| |੫੭|
व्यासेन ऋतुचर्यामुक्त्वा समासेनाह- | शीते वर्षासु चाद्यांस्त्रीन् वसन्तेऽन्त्यान् रसान्भजेत् स्वादुं निदाघे, शरदि स्वादुतिक्तकषायकान्| शरद्वसन्तयो रूक्षं शीतं घर्मघनान्तयोः||५६|| अन्नपानं समासेन विपरीतमतोऽन्यदा| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upadiShTAhArasyApavAdaH (57) · Śloka 57
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸੇਵ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਪਦਿਸ੍ਟਸ੍ਯਾਹਾਰਸ੍ਯਾਪਵਾਦਮਾਹ | ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਰਸਾਭ੍ਯਾਸਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਾਧਿਕ੍ਯਮਤਾਵਤੌ||੫੭||
सम्प्रति सेव्यत्वेनोपदिष्टस्याहारस्यापवादमाह | नित्यं सर्वरसाभ्यासः स्वस्वाधिक्यमृतावृतौ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutusandhiH Rutusandhau sevanIyaprakAraH sahasA tyAgashIlanAdrogAH (3) · Śloka 3
ਕਿਮਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਤੌ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ, ਪੂਰ੍ਵਰ੍ਤੁਚਰ੍ਯਾ ਸਹਸੈਵ ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾਨ੍ਯਾ ਚ ਸੇਵ੍ਯਾ ? ਨੇਤ੍ਯਾਹ ਤ੍ਵੋਰਨ੍ਤ੍ਯਾਦਿਸਪ੍ਤਾਹਾਵਤੁਸਨ੍ਧਿਰਿਤਿ ਸ੍ਮਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਸ੍ਤ੍ਯਾਜ੍ਯਃ ਸੇਵਨੀਯੋਪਰਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍||੫੮|| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਜਾ ਹਿ ਰੋਗਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਨਾਤ੍| ੫੮ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤੁਚਰ੍ਯਾ ਨਾਮ ਤਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩||
किमन्यस्मिन्नृतौ प्राप्ते, पूर्वर्तुचर्या सहसैव त्याज्याऽन्या च सेव्या ? नेत्याह ऋत्वोरन्त्यादिसप्ताहावृतुसन्धिरिति स्मृतः| तत्र पूर्वो विधिस्त्याज्यः सेवनीयोऽपरः क्रमात्||५८|| असात्म्यजा हि रोगाः स्युः सहसा त्यागशीलनात्| ५८ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने ऋतुचर्या नाम तृतीयोऽध्यायः||३||
🔊 Audio coming soon