28. śalyāharaṇavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧੇਰਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣਵਿਧਿਰਾਰਭ੍ਯਤੇ| ਯਤਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਵਿਧ੍ਯਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਲ੍ਯਰੂਪਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਕਲਕਾਯਵ੍ਯਾਪਿਨਃ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧੋਪਾਯੇਨ ਨਿਰ੍ਹਰਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਇਦਾਨੀਂ ਪ੍ਰਾਦੇਸ਼ਿਕਸ੍ਯ ਲੋਹਾਦੇਃ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਤਿਦੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਨਿਰ੍ਹਰਣੋਪਾਯਾਦਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਧ੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣਵਿਧੌ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹ-

Adhikarana shalyAharaNavidhiradhyAyaH shalyagatiBedAH (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਵਕ੍ਰਰ੍ਜੁਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਗਤਿਃ| |੧|

ਸ੦-ਵਕ੍ਰਾਦਿਭੇਦਭਿਨ੍ਨਾ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਕਾਰਾ ਗਤਿਃ-ਗਮਨਮ੍| ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਲ੍ਯਾਨਿ ਵਕ੍ਰਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਵਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾ, ਅਧੋ ਵਾ, ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿਃ ਕਦਾਚਿਦਜੁ ਕਤ੍ਵਾ| ਏਵਮੁਭਯਥਾ ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭੇਦਗਮਨਾਚ੍ਛਲ੍ਯਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਧਾ ਗਤਿਃ|

Adhikarana antaHshalyasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2

| ਧ੍ਯਾਮਂ ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਵਨ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਮੁਹੁਃ||੧|| ਅਭ੍ਯੁਦ੍ਗਤਂ ਬੁਦ੍ਬੁਧਵਤ੍ਪਿਟਿਕੋਪਚਿਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍| ਮਦੁਮਾਂਸਂ ਚ ਜਾਨੀਯਾਦਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸਮਾਸਤਃ||੨||

ਸ੦-ਏਵਂਵਿਧਂ ਵ੍ਰਣਮਨ੍ਤਃਸ਼ਲ੍ਯਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਸਮਾਸਤਃਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ| ਧ੍ਯਾਮਂ-ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੋਫਰੁਜਾਵਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸ੍ਰਵਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਅਭ੍ਯੁਦ੍ਗਤਂ-ਆਭਿਮੁਖ੍ਯੇਨੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਮੁਨ੍ਨਤਮ੍| ਤਥਾ, ਬੁਦ੍ਬੁਦੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ ਬੁਦ੍ਬੁਦਵਤ੍| ਤਥਾ, ਪਿਟਕੈਰੁਪਚਿਤਂ-ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਮਦੁਮਾਂਸਂ-ਕੋਮਲਮਾਂਸਮ੍|

Adhikarana tvaggatashalyasya lakShaNam (3) · Śloka 3

ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਕਠਿਨਾਯਤਃ| ਸ਼ੋਫੋ ਭਵਤਿ|੩|

ਸ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸ਼ੋਫੋ ਵਿਵਰ੍ਣਸ੍ਤਥਾ ਕਠਿਨੋ ਦੀਰ੍ਘਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mAMsagatasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

| ਮਾਂਸਸ੍ਥੇ ਚੋਸਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ||੩|| ਪੀਡਨਾਕ੍ਸਮਤਾ ਪਾਕਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਰ੍ਗੋ ਨ ਰੋਹਤਿ| |੪|

ਸ੦-ਮਾਂਸਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਚੋਸਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| 'ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੀਣਸ੍ਤੀਵ੍ਰੋਰਤਿਮਾਨ੍ ਦਾਹਸ਼੍ਚੋਸ ਉਚ੍ਯਤੇ' ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਤਥਾ ਸ਼ੋਫੋ ਵਿਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| ਤਥਾ, ਪੀਡਨਸ੍ਯਾਕ੍ਸਮਤ੍ਵਂ ਪਾਕਸ਼੍ਚ, ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਰ੍ਗਸ਼੍ਚ ਰੋਹਂ ਨ ਯਾਤਿ|

Adhikarana peshIgatasya lakShaNam (4) · Śloka 4

| ਪੇਸ਼੍ਯਨ੍ਤਰਗਤੇ ਮਾਂਸਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵਚ੍ਛ੍ਵਯਥੁਂ ਵਿਨਾ||੪||

ਸ੦-ਪੇਸ਼ੀਮਧ੍ਯਗਤੇ ਮਾਂਸਗਤੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍, ਸ਼ੋਥਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ| ਮਾਂਸਾਵਯਵਵਿਸ਼ੇਸੋ ਦੀਰ੍ਘਤਨ੍ਤ੍ਵਾਕਤਿਃ ਪੇਸ਼ੀਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana snAyugatasya lakShaNam (5) · Śloka 5

ਆਕ੍ਸੇਪਃ ਸ੍ਨਾਯੁਜਾਲਸ੍ਯ ਸਂਰਮ੍ਭਸ੍ਤਮ੍ਭਵੇਦਨਾਃ| ਸ੍ਨਾਯੁਗੇ ਦੁਰ੍ਹਰਂ ਚੈਤਤ੍|੫|

ਸ੦-ਸ੍ਨਾਯੁਗੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸ੍ਤ੍ਰਾਯੁਜਾਲਸ੍ਯਾਕ੍ਸੇਪਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਆਕ੍ਸੇਪਃ-ਆਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਸਂਰਮ੍ਭਃ-ਕ੍ਸੋਭਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ-ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ| ਵੇਦਨਾਸ਼ੂਲਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ-ਸ੍ਤ੍ਰਾਯੁਗਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਦੁਃਖੇਨ ਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ|

Adhikarana sirAgatasya lakShaNam (5) · Śloka 5

| ਸਿਰਾਧ੍ਮਾਨਂ ਸਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ||੫||

ਸ੦-ਸਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸਿਰਾਣਾਮਾਨਾਹਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana strotogatasya lakShaNam (6) · Śloka 6

ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਗੁਣਹਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਸ੍ਥਿਤੇ| |੬|

ਸ੦-ਸ੍ਰੋਤੋਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਗੁਣਯੋਰ੍ਹਾਨਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ,-ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਥਿਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਪਾਨਾਭ੍ਯਵਹਰਣਸ੍ਯ ਨਿਰੋਧੋ ਜਾਯਤੇ ਗੁਣੋਪਿ ਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਿਲਕ੍ਸਣਃ ਸੋਪ੍ਯਸ੍ਯ ਹੀਯਤ ਇਤਿ| ਏਵਮਨ੍ਯੇਸਾਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਗੁਣਹਾਨਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾ|

Adhikarana dhamanIgatasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ਧਮਨੀਸ੍ਥੇਨਿਲੋ ਰਕ੍ਤਂ ਫੇਨਯੁਕ੍ਤਮੁਦੀਰਯੇਤ੍||੬|| ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਨ੍ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚ ਹਲ੍ਲਾਸਃ ਸਾਙ੍ਗਵੇਦਨਃ| |੭|

ਸ੦-ਧਮਨੀਸ੍ਥੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਵਾਯੁਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਸਫੇਨਂ ਪ੍ਰੇਰਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਰੁਨ੍ਨਿਰ੍ਯਾਤਿ, ਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗਪੀਡਾਯੁਕ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana asthisandhigatasya lakShaNam (7) · Śloka 7

| ਸਙ੍ਘਰ੍ਸੋ ਬਲਵਾਨਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਥਿਪੂਰ੍ਣਤਾ||੭||

ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਬਲਵਾਨ੍ ਸਙ੍ਘਰ੍ਸਃ-ਕ੍ਸੋਭਃ, ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਅਸ੍ਥਿਪੂਰ੍ਣਤਾ ਚ ਜਾਯਤੇ|

Adhikarana asthigatasya lakShaNam (8) · Śloka 8

ਨੈਕਰੂਪਾ ਰੁਜੋਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਸ਼ੋਫਃ| |੮|

ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ, ਅਨੇਕਾਕਾਰਾਃ (ਨੈਕਰੂਪਾਃ)-ਨਾਨਾਵਿਧਾਃ, ਰੁਜੋ- ਭਗ੍ਨਰੂਗ੍ਣਮਦਿਤਪੀਡਿਤਾਵਨੁਨ੍ਨਪ੍ਰਾਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ, ਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ|

Adhikarana sandhigatasya lakShaNam (8) · Śloka 8

ਤਦ੍ਵਚ੍ਚ ਸਨ੍ਧਿਗੇ| ਚੈਸ੍ਟਾਨਿਵਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ ਭਵੇਤ੍|੮|

ਸ੦-ਸਨ੍ਧਿਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਤਦ੍ਵਦੇਵ-ਅਸ੍ਥਿਸ੍ਥਸ਼ਲ੍ਯੇਨ ਤੁਲ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਥਾ, ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥਸ਼ਲ੍ਯਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਵਯਵਸ੍ਯ ਚੇਸ੍ਟਾਨਿਵਤ੍ਤਿਃ-ਵ੍ਯਾਪਾਰੋਪਰਮਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਪੂਰ੍ਵਮਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਗਤਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਧੁਨਾ ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਧਿਗਤਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਨ੍ਯੋ ਹਿ ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਧਿਃ| ਤਥਾ ਚ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਨਿਦਾਨੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਨਿ. ਅ. ੫|੫)-"ਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਧੀਨਾਵਿਸ਼੍ਯ" ਇਤਿ|

Adhikarana koShThagatasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| ਆਟੋਪਃ ਕੋਸ੍ਠਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ||੮|| ਆਨਾਹੋਨ੍ਨਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨਨੇ| |੯|

ਸ੦--ਕੋਸ੍ਠਸਂਸ਼੍ਰਿਤੇ-ਉਦਰਾਸ਼੍ਰਿਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ, ਆਟੋਪਃ-ਕ੍ਸੋਭਃ ਤਥਾਨਾਹੋ-ਜਠਰਾਧ੍ਮਾਨਮ੍, ਤਥਾ ਵ੍ਰਣਮੁਖੇਨ੍ਨਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana marmagatasya lakShaNam (9) · Śloka 9

| ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਰ੍ਮਗਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧੋਪਲਕ੍ਸਣੈਃ||੯||

ਸ੦-ਮਰ੍ਮਸ੍ਥਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧੋਪਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍-ਜਾਨੀਯਾਤ੍| ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਕਥਿਤਮ੍| ਯਥਾ (ਸ਼ਾ. ਅ. ੭) "ਦੇਹਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤਿਰ੍ਗੁਰੁਤਾ ਸਮ੍ਮੋਹਃ ਸ਼ੀਤਕਾਮਿਤਾ| ਸ੍ਵੇਦੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਵਮਿਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮਰ੍ਮਵਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||" ਇਤਿ|

Adhikarana tvaggatAdInAM strAvato lakShaNam (10) · Śloka 10

ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੈਸ੍ਤ੍ਵਗਾਦਿਸੁ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨ-ਧ੍ਯਾਮਾਦਿਨਾ, ਤਥਾ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਥਸ਼ਲ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣੇਨ, ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਥਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਯਾਵਤ੍ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪਰਿਸ੍ਰਾਵੈਸ੍ਤਥਾਨੁਰੂਪੈਰ੍ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍|

Adhikarana antaHshalyo~apiruDho vraNaH (10) · Śloka 10

| ਰੁਹ੍ਯਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਾਨਾਮਨੁਲੋਮਸ੍ਥਿਤਂ ਤੁ ਤਤ੍||੧੦||

ਸ੦-ਤਤ੍-ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਰੁਹ੍ਯਤੇ-ਰੋਹਂ ਯਾਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਨਾਂ ਪੁਂਸਾਮ੍ ? ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਾਨਾਮ੍| ਰੁਹ੍ਯਤ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਕਰ੍ਤਰੀਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਤਚ੍ਚ ਨ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯਤਃ ਕਰ੍ਮਸ੍ਥਭਾਵਕਾਨਾਂ ਕਰ੍ਮਸ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਕਰ੍ਤਾ ਕਰ੍ਮਵਦ੍ਭਵਤਿ| ਨ ਕਰ੍ਤਸ੍ਥਭਾਵਕਾਨਾਂ ਨ ਚ ਕਰ੍ਤਸ੍ਥਕ੍ਰਿਯਾਣਾਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਰੁਹਿਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਤਸ੍ਥਕ੍ਰਿਯਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਰੋਹਤੀਤਿ ਰੁਟ੍| ਰੁਡਿਵਾਚਰਤੀਤਿ ਕ੍ਯਙਨ੍ਤੋਯਮ੍| ਰੂਢਾਭਾਸੋ ਹ੍ਯਯਮ੍, ਨ ਤੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਢਃ| ਤਥਾ ਚ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ-"ਦੋਸਕੋਪ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਰੂਢਾਭਾਸਤ੍ਵਾਦੇਸੈਵ ਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ|

Adhikarana rUDhamapi shalyaM bAdhate (11) · Śloka 11

ਦੋਸਕੋਪਾਭਿਘਾਤਾਦਿਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਭੂਯੋਪਿ ਬਾਧਤੇ| |੧੧|

ਸ੦-ਯਤਸ੍ਤਚ੍ਛਲ੍ਯਮਸਮ੍ਯਗ੍ਰੂਢਤ੍ਵਾਤ੍ ਭੂਯੋਪਿ ਬਾਧਤੇ| ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਤਬਾਧਮਪਿ ਪੁਨਰਪਿ ਪੀਡਾਂ ਜਨਯਤਿ| ਕੁਤੋ ਹੇਤੋਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਦੋਸਕੋਪਸ਼੍ਚਾਭਿਘਾਤਸ਼੍ਚ, ਤਾਵਾਦੀ ਯੇਸਾਂ ਧਾਵਨਲਙ੍ਘਨਾਦੀਨਾਂ ਤੇ ਏਵਂ, ਤੈਃ ਕ੍ਸੋਭਃ-ਸਂਰਮ੍ਭਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍| ਦੋਸਕੋਪਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ ਅਭਿਘਾਤਾਦਿਕ੍ਸੋਭਾਤ੍ ਬਾਧਤੇ|

Adhikarana tva~gnaShTashalyasyopAyaH (11-12) · Śloka 12

| ਤ੍ਵਙ੍ਨਸ੍ਟੇ ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਯੁਰਭ੍ਯਙ੍ਗਸ੍ਵੇਦਮਰ੍ਦਨੈਃ||੧੧|| ਰਾਗਰੁਗ੍ਦਾਹਸਂਰਮ੍ਭਾ ਯਤ੍ਰ ਚਾਜ੍ਯਂ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਆਸ਼ੁ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਲੇਪੋ ਵਾ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਲ੍ਯਵਦ੍ਵਦੇਤ੍||੧੨||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਤ੍ਵਙ੍ਨਸ੍ਟਾਦਿਸੁ ਸ਼ਲ੍ਯੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਤ੍ਵਙ੍ਨਸ੍ਟਂ ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਥਾਨੇ, ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਲੌਹਿਤ੍ਯਸ਼ੂਲਦਾਹਕ੍ਸੋਭਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਯਤ੍ਰ ਵਾ ਸ੍ਥਾਨੇ ਘਤਂ ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ ਯੋਜਿਤਂ ਵਿਲੀਯਤੇ ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ ਸ਼ਲ੍ਯਵਤ੍-ਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਦੇਤ੍| ਯਦ੍ਵਾ ਲੇਪਃ-ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਨਾ ਦਤ੍ਤੋ, ਯਤ੍ਰਾਸ਼੍ਵੇਵ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ, ਤਤ੍ਸ੍ਥਾਨਂ-ਤ੍ਵਗ੍ਦੇਸ਼ਂ, ਸ਼ਲ੍ਯਵਜ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍|

Adhikarana mAMsanaShTasyopAyaH (13) · Śloka 13

ਮਾਂਸਪ੍ਰਣਸ੍ਟਂ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਚ੍ਛ੍ਲਤਤਾ ਗਤਮ੍| ਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਰਾਗਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍|੧੩|

ਸ੦-ਮਾਂਸਪ੍ਰਣਸ੍ਟਂ-ਮਾਂਸੇਨਾਦਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ-ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਦਿਕਯਾ, ਯਤ੍ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ-ਕਸ਼ਤ੍ਵਂ ਕਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ਼੍ਲਥਤਾਂ ਸ਼ਿਥਿਲਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍- ਅਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਦ੍ਵੇਦਨਾਰੂਪਾਤ੍, ਤਥਾ ਰਾਗਾਦਿਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana peshyAdiShu naShTasyopAyaH (13-14) · Śloka 14

| ਤਦ੍ਵਦੇਵ ਚ||੧੩|| ਪੇਸ਼੍ਯਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਨਸ੍ਟਮ੍| |੧੪|

ਸ੦-ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਤੇਨ-ਮਾਂਸਪ੍ਰਣਸ੍ਟੇਨ, ਤੁਲ੍ਯਂ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਯਥਾ,-ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਸ਼੍ਲਥਤਾਂ ਗਤਂ ਕ੍ਸੋਭਾਦ੍ਰਾਗਾਦਿਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਯੇਦਿਤਿ|

Adhikarana asthinaShTasyopAyaH (14) · Śloka 14

ਅਸ੍ਥਿਸੁ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਅਸ੍ਥ੍ਨਾਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਸ੍ਵੇਦਬਨ੍ਧਪੀਡਨਮਰ੍ਦਨੈਃ||੧੪||

ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿਸੁ ਨਸ੍ਟਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਸ੍ਥ੍ਨਾਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਭਿਰ੍ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana snAvAdiShu naShTasyopAyaH (15-16) · Śloka 16

ਪ੍ਰਸਾਰਣਾਕੁਞ੍ਚਨਤਃ ਸਨ੍ਧਿਨਸ੍ਟਂ ਤਥਾਸ੍ਥਿਵਤ੍| ਨਸ੍ਟੇ ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ਿਰਾਸ੍ਰੋਤੋਧਮਨੀਸ੍ਵਸਮੇ ਪਥਿ||੧੫|| ਅਸ਼੍ਵਯੁਕ੍ਤਂ ਰਥਂ ਖ਼ਣ੍ਡਚਕ੍ਰਮਾਰੋਪ੍ਯ ਰੋਗਿਣਮ੍| ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਯੇਤ੍ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ ਸਂਰਮ੍ਭਾਚ੍ਛਲ੍ਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੧੬||

ਸ੦-ਸਨ੍ਧਿਨਸ੍ਟਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮਸ੍ਥਿਨਸ੍ਟਸ਼ਲ੍ਯਵਲ੍ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਸਂ-ਸ੍ਨਾਯੁਸ਼ਿਰਾਸ੍ਰੋਤੋਧਮਨੀਸੁ ਨਸ੍ਟੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ, ਅਸਮੇ ਪਥਿ-ਵਿਸਮੇ ਮਾਰ੍ਗੇ, ਰਥਮਾਰੋਪ੍ਯ ਰੋਗਿਣਂ-ਸ਼ਲ੍ਯਵਨ੍ਤਂ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਨਯੇਤ੍-ਆਸ਼੍ਵੇਵ ਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਰਥਮ੍ ? ਖਣ੍ਡਂ ਚਕ੍ਰਮ੍ ਯਸ੍ਯ ਸ ਖਣ੍ਡਚਕ੍ਰਃ, ਤਮ੍| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯ-ਰਥਸ੍ਯ, ਸਂਰਮ੍ਭਾਤ੍-ਕ੍ਸੋਭਾਤ੍, ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍-ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana marmanaShTasyopAyAnuktau hetuH (17) · Śloka 17

ਮਰ੍ਮਨਸ੍ਟਂ ਪਥਙ੍ਨੋਕ੍ਤਂ ਤੇਸਾਂ ਮਾਂਸਾਦਿਸਂਸ਼੍ਰਯਾਤ੍| |੧੭|

ਸ੦-ਮਰ੍ਮਨਸ੍ਟਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਪਥਕ੍ ਨਾਭਿਹਿਤਮ੍| ਕੁਤਃ ? ਤੇਸਾਂ-ਮਰ੍ਮਣਾਂ, ਮਾਂਸਾਦਿਰੇਵ ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਯਤਃ ਸਂਸ਼੍ਰਯੋ, ਨ ਤੁ ਪਥਙ੍ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ| { ਤਥਾ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ(ਸੂ. ਅ. ੩੭)-"ਮਰ੍ਮਪ੍ਰਣਸ੍ਟੇਪ੍ਯਨਨ੍ਯਭਾਵਾਨ੍ਮਾਂਸਾਦਿਭ੍ਯੋ ਮਰ੍ਮਣਾਮੁਕ੍ਤਂ ਪਰੀਕ੍ਸਣਂ ਭਵਤਿ|" ਇਤਿ|

Adhikarana naShTasya sAmAnyalakShaNam (17) · Śloka 17

| ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਤੁ ਕ੍ਸੋਭਿਣ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਰੁਕ੍||੧੭||

ਸ੦-ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ-ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸ੍ਣੇਨ, ਕ੍ਸ਼ੇਭਿਣ੍ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਯਾ-ਸਂਰਮ੍ਭੋਤ੍ਪਾਦਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼੍ਵਸਨਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮਾਦਿਕੇਨ, ਯਤ੍ ਸਰੁਕ੍ ਸ੍ਥਾਨਂ ਤਤ੍ ਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍|

Adhikarana adRushyashalyasyAkRutirvraNAkRutyA j~jeyA (18) · Śloka 18

ਵਤ੍ਤਂ ਪਥੁ ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਂ ਤ੍ਰਿਪੁਟਂ ਚ ਸਮਾਸਤਃ| ਅਦਸ਼੍ਯਸ਼ਲ੍ਯਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਰਣਾਕਤ੍ਯਾ ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍||੧੮||

ਸ੦-ਵਤ੍ਤਂ-ਵਰ੍ਤੁਲਮ੍| ਪਥੁ-ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਪਰਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯਤ੍ਪਰਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ| ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਂ-ਚਤੁਰਸ੍ਰਮ੍| ਤ੍ਰਿਪੁਟਂ-ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਮ੍| ਸਮਾਸਤਃ-ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ|| ਅਦਸ਼੍ਯਸ੍ਯ-ਅਨੁਪਲਬ੍ਧਸ੍ਯ, ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ-ਆਕਤਿਂ, ਵ੍ਰਣਾਕਤ੍ਯਾ-ਵ੍ਰਣਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ, ਵਿਭਾਵਯੇਤ੍-ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shalyAharaNopAyaBedau (19) · Śloka 19

ਤੇਸਾਮਾਹਰਣੋਪਾਯੌ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮਕੌ| |੧੯|

ਸ੦-ਤੇਸਾਂ-ਅਦਸ਼੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਾਮ੍| ਆਕਰ੍ਸਣੋਪਾਯੌ ਦੌ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮਕੌ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਃ-ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ| ਅਨੁਲੋਮਃ-ਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਨੁਗਤਃ| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮਯੋਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਣਵਿਸਯਮਾਹ-

Adhikarana tayorviShayaH (19) · Śloka 19

| ਅਰ੍ਵਾਚੀਨਪਰਾਚੀਨੇ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਤਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍||੧੯||

ਸ੦-ਤਯੋਃ-ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਾਨੁਲੋਮਯੋਰ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍, ਅਨੁਲੋਮਂ ਪਰਾਚੀਨਮਾਨਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana tiryaggataM tUbhayorviShayaH (20) · Śloka 20

ਸੁਖ਼ਾਹਾਰ੍ਯਂ ਯਤਸ਼੍ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਂ ਹਰੇਤ੍| |੨੦|

ਸ੦-ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਗਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਯਤੋ-ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਹਦੇਸ਼ਾਤ੍, ਛਿਤ੍ਵਾ-ਵਿਲੁਪ੍ਯ, ਸੁਖਾਹਾਰ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ-ਸੁਖੇਨਾਹਰ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ, ਤਤਃ-ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਹਦੇਸ਼ਾਤ੍, ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਰ੍ਮ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ, ਤਥਾਪਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤੇਸਾਮੇਵ ਕਰ੍ਮਤ੍ਵਂ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਮਾਂਸਾਦੀਨਿ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵੋਦ੍ਧਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana urogatAdiShu shalyeShu nirghAtananiShedhaH (20-21) · Śloka 21

| ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਨ ਨਿਰ੍ਘਾਤ੍ਯਮੁਰਃਕਕ੍ਸਾਵਙ੍ਕ੍ਸਣਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਮ੍||੨੦|| ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਮਨੁਤ੍ਤੁਣ੍ਡਂ ਛੇਦ੍ਯਂ ਪਥੁਮੁਖਂ ਚ ਯਤ੍| |੨੧|

ਸ੦-ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਰੋਗਤਮੁਰਃਸ੍ਥਂ ਕਕ੍ਸਾਸ੍ਥਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ੍ਥਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਂ ਚ ਨ ਨਿਰ੍ਘਾਤ੍ਯਂ-ਨ ਨਿਰ੍ਘਾਤਨੀਯਮ੍| ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ-ਨਾਨੁਲੋਮਗਤਂ, ਤਥਾਨੁਤ੍ਤੁਣ੍ਡਂ ਵਾਰਿਬੁਦ੍ਬੁਦਵਨ੍ਨੋਨ੍ਨਤਂ, ਤਥਾ ਛੇਦ੍ਯਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਤਥਾ ਪਥੁਮੁਖਂ-ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਨਨਂ, ਚ ਨ ਨਿਰ੍ਘਾਤ੍ਯਮ੍|

Adhikarana anAharaNIyaM shalyam (21) · Śloka 21

| ਨੈਵਾਹਰੇਦ੍ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਘ੍ਨਂ ਨਸ੍ਟਂ ਵਾ ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਮ੍||੨੧||

ਸ੦-ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਂ ਹਨ੍ਤੀਤਿ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਘ੍ਨਮ੍| ਤਾਵਜ੍ਜੀਵਤਿ ਯਾਵਤ੍ਸਸ਼ਲ੍ਯਃ| ਸ਼ਲ੍ਯਾਪਾਯੇ ਤੁ ਮ੍ਰਿਯਤੇ ਤਨ੍ਨਾਹਰੇਦੇਵ| ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਹਰਣਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਤਤ੍ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਮਰ੍ਮਵਿਭਾਗੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਨਸ੍ਟਂ ਵੇਤਿ ਵਾਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਾਰ੍ਥੇ| ਨਸ੍ਟਂ-ਅਦਸ਼੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚ, ਯਨ੍ਨਿਰੁਪਦ੍ਰਵਂ-ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਰੋਗਰਹਿਤਂ, ਨਾਹਰੇਤ੍, ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਾਯਭਯਾਤ੍|

Adhikarana hastAhAryaM shalyam (22) · Śloka 22

ਅਥਾਹਰੇਤ੍ਕਰਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਕਰੇਣੈਵ| |੨੨|

ਸ੦-ਕਰਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ-ਹਸ੍ਤਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਕਰਣੈਵਾਹਰੇਤ੍-ਨਾਪਰੇਣ ਕਙ੍ਕਮੁਖਾਦਿਨਾ|

Adhikarana siMhamukhAdisvastikayantrAhAryaM shalyam (22) · Śloka 22

ਇਤਰਤ੍ਪੁਨਃ| ਦਸ਼੍ਯਂ ਸਿਂਹਾਹਿਮਕਰਵਰ੍ਮਿਕਰ੍ਕਟਕਾਨਨੈਃ||੨੨||

ਸ੦-ਇਤਰਤ੍-ਅਕਰਪ੍ਰਾਪ੍ਯਂ ਤੁ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਦਸ਼੍ਯਂ ਸਿਂਹਮੁਖਾਦਿਭਿਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੈਰਾਹਰੇਤ੍|

Adhikarana ka~gkamukhAdisvastikayantrAhAryaM shalyam (23) · Śloka 23

ਅਦਸ਼੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਯਤਃ| ਕਙ੍ਕਭਙਾਹ੍ਵਕੁਰਰਸ਼ਰਾਰੀਵਾਯਸਾਨਨੈਃ||੨੩||

ਸ੦-ਅਦਸ਼੍ਯਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵ੍ਰਣਸਂਸ੍ਥਾਨਾਦਾਕਲਯ੍ਯ ਕਙ੍ਕਮੁਖਦਿਭਿਰ੍ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ ਯਤਸ੍ਤਤਸ੍ਤੈਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਯਤ੍ਤਦੋਰ੍ਨਿਤ੍ਯਾਭਿਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ਤਦੋਪਲਮ੍ਭਃ|

Adhikarana sandaMSAhAryam Salyam (24) · Śloka 24

ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਥਮ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਥਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਾਭ੍ਯਾਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਨ੍ਮਾਂਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍|

Adhikarana tAlayantrAhAryaM Salyam (24) · Śloka 24

ਤਾਲਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਸਿਰਂ ਹਰੇਤ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਸੁਸਿਰਂ ਯਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਤ੍ਵਗਾਦਿਸ੍ਥਂ ਤਤ੍ਤਾਲਯਨ੍ਤ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਹਰੇਤ੍,-ਨ ਸਂਦਸ਼ਾਭ੍ਯਾਮ੍|

Adhikarana nADIyantrAhAryaM Salyam (24) · Śloka 24

| ਸੁਸਿਰਸ੍ਥਂ ਤੁ ਨਲਕੈਃ|੨੪|

ਸ੦-ਸੁਸਿਰਸ੍ਥਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਨਲਕੈਃ-ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰੈਃ, ਆਕਰ੍ਸੇਤ੍|

Adhikarana sheShayantrAhAryaM shalyam (24) · Śloka 24

| ਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ੇਸੈਰ੍ਯਥਾਯਥਮ੍||੨੪||

ਸ੦-ਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸ਼ੇਸੈਰ੍ਯਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਾਯੋਗਮਾਹਰੇਤ੍|

Adhikarana yantreNAhartumashakyasyashalyasyopAyaH (25) · Śloka 25

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯਾਦੌ ਤਤੋ ਨਿਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍| ਕਤ੍ਵਾ ਘਤੇਨ ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਬਦ੍ਧਾਚਾਰਿਕਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੫||

ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਸ੍ਯ-ਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ, ਤਤਃ- ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਅਪਨੀਤਰਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਂ ਵਿਧਾਯ, ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਸ੍ਵੇਦਯਿਤ੍ਵਾ, ਵਸ੍ਤ੍ਰਪਟ੍ਟਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਪਿਮਧੁ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ, ਆਚਾਰਿਕਂ-ਸ੍ਨੇਹਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ "ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਆਦਿਸ਼ੇਤ੍-ਕਥਯੇਤ੍|

Adhikarana sirAsnAyuvIlagnasyopAyaH (26) · Śloka 26

ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵਿਲਗ੍ਨਂ ਤੁ ਚਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ| |੨੬|

ਸ੦-ਸਿਰਾਸ੍ਨਾਯੁਵਿਲਗ੍ਨਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਚਾਲਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ਿਥਿਲੀਕਤ੍ਯ, ਆਹਰੇਤ੍|

Adhikarana hRudayalagnasyopAyaH (26-27) · Śloka 27

| ਹਦਯੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਤ੍ਰਾਸਿਤਸ੍ਯ ਹਿਮਾਮ੍ਬੁਨਾ||੨੬|| ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਮਾਹਰੇਤ੍ਤਦ੍ਯਥਾਯਥਮ੍| ਯਥਾਮਾਰ੍ਗਂ ਦੁਰਾਕਰ੍ਸਮ੍|੨੭|

ਸ੦-ਹਦਯੇ ਯਦਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਤਚ੍ਛੀਤਜਲੇਨ ਤ੍ਰਾਸਿਤਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਗਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਯਥਾਯਥਂ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਯਨ੍ਤ੍ਰੈਃ, ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana hRudayopAyamanyatrAdishati (27) · Śloka 27

| ਅਨ੍ਯਤੋਪ੍ਯੇਵਮਾਹਰੇਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਅਨ੍ਯਤੋਪਿ-ਅਨ੍ਯਦੇਸ਼ਸ੍ਥਮਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਦੁਰਾਕਰ੍ਸਂ-ਦੁਃਖੇਨਾਕ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ ਸ੍ਵਮਾਰ੍ਗਂ ਨਯੇਤ੍ ਤਦੇਵਮੇਵਾਹਰੇਤ੍, ਯਥਾ ਹਤ੍ਸ੍ਥਂ ਸ਼ਲ੍ਯਮ੍ ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਤਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਯਥਾਮਾਰ੍ਗਂ-ਮਾਰ੍ਗਾਨਤਿਕ੍ਰਮੇਣ, ਅਨ੍ਯਦੇਸ਼ਸ੍ਥਮਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਕਰ੍ਸਣੀਯਮ੍|

Adhikarana asthilagnasyopAyaH (28) · Śloka 28

ਅਸ੍ਥਿਦਸ੍ਟੇ ਨਰਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਅਸ੍ਥਿਦਸ੍ਟੇ-ਅਸ੍ਥ੍ਨਿ ਵਿਦਸ੍ਟੇ ਸ੍ਪਸ੍ਟੇ ਸਤਿ ਸ਼ਲ੍ਯੇ, ਨਰਂ ਬਲਵਨ੍ਤਂ ਪਦ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ-ਆਕ੍ਰਮ੍ਯ, ਤਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| 'ਅਸ੍ਥਿਨਸ੍ਟੇ' ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ|

Adhikarana upAyAntaram (28) · Śloka 28

| ਇਤ੍ਯਸ਼ਕ੍ਯੇ ਸੁਬਲਿਭਿਃ ਸੁਗਹੀਤਸ੍ਯ ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ||੨੮||

ਸ੦-ਇਤ੍ਯਸ਼ਕ੍ਯੇ-ਅਨੇਨਾਪਿ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣਕ੍ਰਸ੍ਟੁਮਸ਼ਕ੍ਯੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ, ਕਿਙ੍ਕਰੈਃ-ਭਤ੍ਯੈਃ, ਮਹਾਬਲੈਃ ਸੁਗਹੀਤਸ੍ਯ-ਸੁਸ੍ਠ੍ਵਵਸ੍ਟਬ੍ਧਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ, ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕਙ੍ਕਮੁਖਾਦਿਨਾ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana evamapyashakyasyopAyaH (29-31) · Śloka 31

ਤਥਾਪ੍ਯਸ਼ਕ੍ਯੇ ਵਾਰਙ੍ਗਂ ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯ ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਯਾ| ਸੁਬਦ੍ਧਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਕਟਕੇ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ||੨੯|| ਸੁਸਂਯਤਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗ੍ਯਾ ਵਾਜਿਨਃ ਕਸ਼ਯਾਥ ਤਮ੍| ਤਾਡਯੇਦਿਤਿ ਮੂਰ੍ਧਾਨਂ ਵੇਗੇਨੋਨ੍ਨਮਯਨ੍ ਯਥਾ||੩੦|| ਉਦ੍ਧਰੇਚ੍ਛਲ੍ਯਮ੍| |੩੧|

ਸ੦-ਤਥਾਪ੍ਯਸ਼ਕ੍ਯੇ-ਏਵਮਪਿ ਸ਼ਲ੍ਯ ਆਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯੇ, ਵਾਰਙ੍ਗਂ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿਮਯਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਿਖਾਕਾਰਂ, ਵਕ੍ਰੀਕਤ੍ਯ-ਕੁਟਿਲਤਾਂ ਪ੍ਰਾਪਯ੍ਯ, ਤਤੋ ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਯਾ-ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਮਯ੍ਯਾ, ਸੁਬਦ੍ਧਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਵਾਜਿਨਃ-ਅਸ਼੍ਵਸ੍ਯ, ਵਕ੍ਤ੍ਰਕਟਕੇ ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਃ ? ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ,-ਤਦ੍ਗਤਮਨਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਸ੍ਯ ਵਾਜਿਨਃ ? ਸੁਸਂਯਤਸ੍ਯ,-ਸੁਸ੍ਠੁ-ਸ਼ੋਭਨਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਬਦ੍ਧਸ੍ਯ| ਕਥਂ ਸੁਸਂਯਤਸ੍ਯ ? ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗ੍ਯਾ, ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਙ੍ਗਾਨਾਂ-ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪਾਦਾਨਾਂ ਮੁਖਸਹਿਤਾਨਾਂ, ਸਮਾਹਾਰਃ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੀ,-ਬਨ੍ਧਵਿਸ਼ੇਸਃ, ਤਯਾ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗ੍ਯਾ, ਬਦ੍ਧਸ੍ਯ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਜਿਨਂ ਕਸ਼ਯਾ-ਚਰ੍ਮਯਸ੍ਟ੍ਯਾ, ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਤਾਡਯੇਤ੍, ਯਥਾ ਸ ਵਾਜੀ ਮੂਰ੍ਧਾਨਮੁਨ੍ਨਮਯਨ੍-ਉਤ੍ਕ੍ਸਿਪਨ੍, ਵੇਗੇਨ-ਬਲੇਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤ੍ਯਾ, ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍|

Adhikarana upAyAntaram (31) · Śloka 31

ਏਵਂ ਵਾ ਸ਼ਾਖ਼ਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਤਰੋਃ| |੩੧|

ਸ੦-ਅਥਵਾ ਏਵਂ-ਅਨੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਵਾਰਙ੍ਗਂ ਵਕ੍ਰਤਾਂ ਨੀਤ੍ਵਾ ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਯਾ ਸੁਬਦ੍ਧਂ ਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯ ਸੁਸਮਾਹਿਤੋ ਭਿਸਕ੍, ਵਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ਼ਾਖਾਮਾਨਮਯ੍ਯ ਧਨੁਰ੍ਜ੍ਯਯੈਵ ਤਸ੍ਯਾਂ ਤਤ੍ ਬਧ੍ਨੀਯਾਚ੍ਛਲ੍ਯਾਕਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯਾ ਸ਼ਾਖਾ ਕਿਙ੍ਕਰਹਸ੍ਤਾਦਿਵਿਮੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੈਵੋਰ੍ਧ੍ਵਮੁਨ੍ਨਮ੍ਯਮਾਨਾ ਸ਼ਲ੍ਯਮੁਦ੍ਧਰਤਿ ਤਾਦਸ਼ੀ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾ|

Adhikarana durbalavAra~ggasyopAyaH (31) · Śloka 31

| ਬਦ੍ਧਾ ਦੁਰ੍ਬਲਵਾਰਙ੍ਗਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਹਰੇਤ੍||੩੧||

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਬਲਂ-ਤਨੁ, ਵਾਰਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਕੁਸ਼ਾਭਿਃ-ਵਂਸ਼ਾਦਿਕਮ੍ਬਿਕਾਭਿਃ, ਬਦ੍ਧਾ ਸ਼ਲ੍ਯਮਾਕਰ੍ਸੇਤ੍|

Adhikarana shoPagrastavAra~ggasyopAyaH (32) · Śloka 32

ਸ਼੍ਵਯਥੁਗ੍ਰਸ੍ਤਵਾਰਙ੍ਗਂ ਸ਼ੋਫਮੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| |੩੨|

ਸ੦-ਸ਼੍ਵਯਥੁਨਾ ਗ੍ਰਸ੍ਤਂ-ਆਚ੍ਛਾਦਿਤਂ, ਵਾਰਙ੍ਗਂ ਯਸ੍ਯ ਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛਲ੍ਯਮਾਹਰੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ,-ਯਥਾ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਥਾ, ਸ਼ੋਫਮੁਤ੍ਪੀਡ੍ਯ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ|

Adhikarana uttuNDitasyopAyaH (32) · Śloka 32

| ਮੁਦ੍ਗਰਾਹਤਯਾ ਨਾਡ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਘਾਤ੍ਯੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਹਰੇਤ੍||੩੨||

ਸ੦-ਉਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ-ਬੁਦ੍ਬੁਦਵਦਭਿਮੁਖੀਭੂਤਂ, ਨਾਡ੍ਯਾ ਨਿਰ੍ਘਾਤ੍ਯ-ਚਾਲਯਿਤ੍ਵਾ, ਹਰੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਯਾ? ਮੁਦ੍ਗਰੇਣਾਹਤਯਾ| ਮੁਦ੍ਗਰਗ੍ਰਹਣਮੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਪਾਸਾਣਾਦਿਭਿਰਪ੍ਯਾਹਤਯੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਹਰੇਦਿਤਿ ਵੇਦ੍ਯਮ੍|

Adhikarana amArgottuNDitasyopAyaH (33) · Śloka 33

ਤੈਰੇਵ ਚਾਨਯੇਨ੍ਮਾਰ੍ਗਮਮਾਰ੍ਗੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਤੁ ਯਤ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਤੈਰੇਵ ਚ-ਮੁਦ੍ਗਰਾਦਿਭਿਰਾਹਤੈਃ, ਅਮਾਰ੍ਗੈਰੁਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ-ਅਮਾਰ੍ਗੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ, ਮਾਰ੍ਗਮਾਨਯੇਤ੍-ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਾਪਯੇਤ੍|

Adhikarana karNayoktasyopAyaH (33) · Śloka 33

| ਮਦਿਤ੍ਵਾ ਕਰ੍ਣਿਨਾਂ ਕਰ੍ਣਂ ਨਾਡ੍ਯਾਸ੍ਯੇਨ ਨਿਗਹ੍ਯ ਵਾ||੩੩||

ਸ੦-ਕਰ੍ਣਃ ਕਰ੍ਣੌ ਕਰ੍ਣਾ ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਕਰ੍ਣਿਨਃ,-ਭਲ੍ਲਾਦਯਃ ਤੇਸਾਂ ਕਰ੍ਣਂ ਮਦਿਤ੍ਵਾ-ਭਙ੍ਕ੍ਤ੍ਵਾ, ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਨਾਡ੍ਯਾਸ੍ਯੇਨ-ਨਾਡੀਮੁਖੇਨ, ਨਿਗਹ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| "ਨਾਡੀ ਪਞ੍ਚਮੁਖਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੨੪|੧੩) ਇਤ੍ਯੇਵਮਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana niShkarNasyopAyaH (34) · Śloka 34

ਅਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤੇਨ ਨਿਸ੍ਕਰ੍ਣਂ ਵਿਵਤਾਸ੍ਯਮਜੁਸ੍ਥਿਤਮ੍| |੩੪|

ਸ੦-ਅਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤੇਨ-ਲੋਹਾਕਰ੍ਸਕਮਣਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣ, ਨਿਸ੍ਕਰ੍ਣਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਤਥਾ ਵਿਵਤਮੁਖਂ ਜੁ-ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਕਤ੍ਵਾਵਸ੍ਥਿਤਮ੍ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana pakkAshayagatasyopAyaH (34) · Śloka 34

| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਰੇਕੇਣ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੩੪||

ਸ੦-ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਰੇਚਨੇਨ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana duShTavAtAdInAmupAyaH (35) · Śloka 35

ਦੁਸ੍ਟਵਾਤਵਿਸਸ੍ਤਨ੍ਯਰਕ੍ਤਤੋਯਾਦਿ ਚੂਸਣੈਃ| |੩੫|

ਸ੦-ਦੁਸ੍ਟਵਾਤਾਦੀਨਿ ਚੂਸਣੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਚੂਸਣੈਰਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਚ੍ਛਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana kaNThagatasyopAyaH (35-36) · Śloka 36

| ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤੋਗਤੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸੂਤ੍ਰਂ ਕਣ੍ਠੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੩੫|| ਬਿਸੇਨਾਤ੍ਤੇ ਤਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਬਿਸਂ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸਮਂ ਹਰੇਤ੍| |੩੬|

ਸ੦-ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਥੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸੂਤ੍ਰਂ-ਕਾਰ੍ਪਾਸਾਦਿਜਂ, ਬਿਸੇਨ ਕਣ੍ਠੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍- ਬਿਸਸਂਲਗ੍ਨਂ ਸੂਤ੍ਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ਲ੍ਯਨਿਰ੍ਹਰਣਾਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਤ੍ਤੇ-ਗਹੀਤੇ, ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਬਿਸਸਂਲਗ੍ਨੇ, ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਬਿਸਸੂਤ੍ਰਂ ਸਮਂ-ਤੁਲ੍ਯਕਾਲਂ, ਆਹਰੇਤ੍|

Adhikarana jAtuShasyopAyaH (36-37) · Śloka 37

| ਨਾਡ੍ਯਾਗ੍ਨਿਤਾਪਿਤਾਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ਲਾਕਾਮਪ੍ਸ੍ਥਿਰੀਕਤਾਮ੍||੩੬|| ਆਨਯੇਜ੍ਜਾਤੁਸਂ ਕਣ੍ਠਾਤ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਜਾਤੁਸੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਃਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟੇ ਤਤ੍ ਜਾਤੁਸਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕਣ੍ਠਾਦਾਨਯੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਕਣ੍ਠੇ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ| ਕਥਮ੍ ? ਨਾਡ੍ਯਾ-ਨਾਡੀਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕਣ੍ਠਦਾਹਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਕੀਦਸ਼ੀਂ ਸ਼ਲਾਕਾਮ੍ ? ਅਦ੍ਭਿਃ ਸ੍ਥਿਰੀਕਤਾਂ, ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਦ੍ਵਾਰੇਣ| ਤਾਂ ਤਥਾਵਿਧਾਮ੍ ਸ਼ਲਾਕਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਨਾਡ੍ਯੈਵ ਜਾਤੁਸਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕਣ੍ਠਾਦਾਨਯੇਤ੍-ਆਕਰ੍ਸਯੇਤ੍| ਜਾਤੁਸਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ"ਤ੍ਰਪੁਜਤੁਨੋਃਸੁਕ੍" ਇਤ੍ਯਣ੍ ਸੁਗਾਗਮਸ਼੍ਚ|

Adhikarana ajAtuShasyopAyaH (37) · Śloka 37

ਜਤੁਦਿਗ੍ਧਾਮਜਾਤੁਸਮ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਅਜਾਤੁਸਂ-ਦਾਰੁਵੇਣ੍ਵਾਦਿਮਯਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਥਿਤਂ ਜਤੁਦਿਗ੍ਧਾਂ-ਲਾਕ੍ਸਾਲਿਪ੍ਤਾਂ, ਸ਼ਲਾਕਾਮਗ੍ਨਿਤਾਪਿਤਾਂ ਨਾਡ੍ਯਾ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਛਲ੍ਯਮਾਹਰੇਤ੍| ਜਤੁਦਿਗ੍ਧਾਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍, ਸਿਕ੍ਥਾਦਿਦਿਗ੍ਧਾਮਪਿ| ਯਥਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਹਰ੍ਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਥਾ ਕਤ੍ਵੇਤਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍|

Adhikarana matsyAdikaNTakasyopAyaH (37-38) · Śloka 38

| ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕੇਨ ਪੀਤੇਨ ਦ੍ਰਵੈਃ ਕਣ੍ਟਕਮਾਕ੍ਸਿਪੇਤ੍||੩੭|| ਸਹਸਾ ਸੂਤ੍ਰਬਦ੍ਧੇਨ ਵਮਤਃ| |੩੮|

ਸ੦-ਕਣ੍ਟਕਂ-ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਜਂ, ਮਾਂਸਸਙ੍ਗੇਨ ਭੁਕ੍ਤਂ ਕਣ੍ਠਸ੍ਰੋਤਸਿ ਸ੍ਥਿਤਂ, ਦ੍ਰਵੈਃ-ਪਾਨੀਯਾਦਿਭਿਃ ਸਹ, ਪੀਤੇਨ ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕੇਨਾਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਸਮੂਹਃ-ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕਮ੍, ਤੇਨ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕੇਨ ? ਸੂਤ੍ਰਬਦ੍ਧੇਨ,-ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਗ੍ਰਥਿਤੇਨ| ਵਮਤਃ-ਵਮਨਮਾਚਰਤਃ, ਕਣ੍ਟਕਮੇਕਦੇਸ਼ਸਕ੍ਤਸੂਤ੍ਰਂ ਸਹਸੈਵਾਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਏਵਂ ਚ ਵਮਨਦ੍ਰਵ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵੈਃ ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕਂ ਪਾਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਵਤਿਸ੍ਠਤੇ|

Adhikarana keshondukasyopAyaH (38) · Śloka 38

ਤੇਨ ਚੇਤਰਤ੍| |੩੮|

ਸ੦-ਤੇਨ-ਕਣ੍ਠਕੇਨ, ਇਤਰਤ੍-ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕਂ, ਪ੍ਰਮਾਦਪੀਤਮਾਹਰੇਤ੍| ਕ੍ਸਤਕਣ੍ਠਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਮਧੁਘਤਸਿਤੋਪੇਤਾਮਨੁਕਣ੍ਠਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੭|੧੯)-"ਅਸ੍ਥਿਸ਼ਲ੍ਯਮਨ੍ਯਦ੍ਵਾਤਿਰ੍ਯਕ੍ਕਣ੍ਠਾਸਕ੍ਤਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ੋਨ੍ਦੁਕਂ ਦਢੈਕਸੂਤ੍ਰਬਦ੍ਧਂ ਦ੍ਰਵਭਕ੍ਤੋਪਹਿਤਂ ਪਾਯਯੇਦਾਕਣ੍ਠਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਣਕੋਸ੍ਠਂ ਚ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਵਮਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਲ੍ਯੈਕਦੇਸ਼ਸਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸੂਤ੍ਰਂ ਸਹਸਾ ਤ੍ਵਾਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਮਦੁਨਾ ਵਾ ਦਨ੍ਤਧਾਵਨਕੂਰ੍ਚਕੇਨਾਪਹਰੇਤ੍ ਪ੍ਰਣੁਦੇਦ੍ਵਾਨ੍ਤਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana UrdhvamAhartumashakyasyopAyaH (38) · Śloka 38

| ਅਸ਼ਕ੍ਯਂ ਮੁਖਨਾਸਾਭ੍ਯਾਮਾਹਰ੍ਤੁਂ ਪਰਤੋ ਨੁਦੇਤ੍||੩੮||

ਸ੦-ਮੁਖਨਾਸਾਗਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਮੁਖਨਾਸਾਭ੍ਯਾਮਾਹਰ੍ਤੁਮਸ਼ਕ੍ਯਂ-ਆਕ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਯਨ੍ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਪਰਤੋ ਨੁਦੇਤ੍| ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਨ੍ਮੁਖਾਤ੍ ਪਰਤੋ ਨਾਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਰਤਃ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਦੁਪਾਯੇਨ ਕੋਸ੍ਠਂ ਨਯੇਦਿਤਿ ਗਮ੍ਯਤੇ|

Adhikarana grAsashalyasyopAyaH (39) · Śloka 39

ਅਪ੍ਪਾਨਸ੍ਕਨ੍ਧਘਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰਾਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| |੩੯|

ਸ੦-ਗ੍ਰਾਸਃ ਸ਼ਲ੍ਯਮਿਵ ਗ੍ਰਾਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕਣ੍ਠਾਸਕ੍ਤਮਨ੍ਤਃਕੋਸ੍ਠਾਖ੍ਯਂ ਨਯੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਅਪਾਂ ਪਾਨਂ-ਅਪ੍ਪਾਨਂ, ਤੇਨ| ਤਥਾ ਸ੍ਕਨ੍ਧਘਾਤੇਨ, ਸ੍ਕਨ੍ਧਸ੍ਯ ਮੁਸ੍ਟ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹਨਨਂ-ਸ੍ਕਨ੍ਧਘਾਤਃ|

Adhikarana sUkShmAkShivraNashalyAnAmupAyaH (39) · Śloka 39

| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਕ੍ਸਿਵ੍ਰਣਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਕ੍ਸੌਮਵਾਲਜਲੈਰ੍ਹਰੇਤ੍||੩੯||

ਸ੦-ਅਕ੍ਸਣੀ ਚ ਵ੍ਰਣਸ਼੍ਚ, ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ-ਅਕ੍ਸਿਵ੍ਰਣਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਣਿ ਚ ਤਾਨ੍ਯਕ੍ਸਿਵ੍ਰਣਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ ਚ-ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਕ੍ਸਿਵ੍ਰਣਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ, ਤਾਨਿ ਕ੍ਸੌ ਮਾਦਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਯੋਗ੍ਯਤਾਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕ੍ਸੌ ਮੇਨ-ਕੌਸ਼ੇਯੇਨ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਵਾਲੇਨ, ਕਦਾਚਿਜ੍ਜਲੇਨ ਚ, ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana udakashalyasyopAyaH (40) · Śloka 40

ਅਪਾਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਵਿਧੁਨੁਯਾਦਵਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸਮਾਯਤਮ੍| ਵਾਮਯੇਚ੍ਚਾਮੁਖ਼ਂ ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੌ ਵਾ ਨਿਖਨੇਨ੍ਨਰਮ੍||੪੦||

ਸ੦-ਅਪਾਂ ਪੂਰ੍ਣਂ ਨਰਂ ਵਿਧੁਨੁਯਾਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਅਵਕ੍ਸ਼ਿਰਸਮ੍, ਅਵਾਕ੍-ਅਧਃ, ਸ਼ਿਰੋ-ਮੂਰ੍ਧਾ, ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਤਥਾ ਆਯਤਂ-ਦੀਰ੍ਘਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਤਥਾ ਤਂ ਨਰਂ ਵਾਮਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਅਥਵਾ, ਆਮੁਖਂ-ਮੁਖਂ ਯਾਵਤ੍, ਭਸ੍ਮਰਾਸ਼ੌ ਨਿਖਨੇਤ੍-ਨ੍ਯਸੇਤ੍| ਤਥੋਕ੍ਤਮ੍-"ਉਦਕਪੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਚਕ੍ਰਾਦ੍ਯਾਰੋਪਣੇਨੋਦਕਨਿਃਸਾਰਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|" ਇਤਿ|

Adhikarana karNagatodakashalyasyopAyaH (41) · Śloka 41

ਕਰ੍ਣੇਮ੍ਬੁਪੂਰ੍ਣੇ ਹਸ੍ਤੇਨ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਤੈਲਵਾਰਿਣੀ| ਕ੍ਸਿਪੇਦਧੋਮੁਖ਼ਂ ਕਰ੍ਣਂ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਵਾਚੂਸਯੇਤ ਵਾ||੪੧||

ਸ੦-ਕਰ੍ਣੇਮ੍ਬੁਨਾ ਪੂਰ੍ਣੇ ਸਤਿ ਤੈਲਵਾਰਿਣੀ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਹਸ੍ਤੇਨ ਮਥਿਤ੍ਵਾ-ਕਰੇਣ ਵਿਲੋਡ੍ਯ| ਤਥਾਧੋਮੁਖਂ ਕਰ੍ਣਂ ਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਵਾ-ਅਥਵਾ, ਚੂਸਯੇਤ੍ ਨਾਡ੍ਯਾ ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ|

Adhikarana karNagatakITashalyasyopAyaH (42) · Śloka 42

ਕੀਟੇ ਸ੍ਰੋਤੋਗਤੇ ਕਰ੍ਣਂ ਪੂਰਯੇਲ੍ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਸੁਖ਼ੋਸ੍ਣੇਨ ਮਤੇ ਕ੍ਲੇਦਹਰੋ ਵਿਧਿਃ||੪੨||

ਸ੦-ਕੀਟੇ-ਪਿਪੀਲਿਕਾਸ਼ਤਪਦ੍ਯਾਦੌ, ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਥਿਤੇ (ਸ੍ਰੋਤੋਗਤੇ)-ਤੋਦਗੌਰਵਮੇਦਾਦਿਭਿਰਨੁਮਿਤੇ, ਕਰ੍ਣਂ ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸੁਕ੍ਤੇਨ ਪੂਰਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇਨ? ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨ| ਮਤੇ ਪੁਨਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕੀਟੇ ਕ੍ਲੇਦਹਰੋ ਵਿਧਿਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana jAtuShAdishalyaM dehoShmaNaiva vilIyate (43) · Śloka 43

ਜਾਤੁਸਂ ਹੇਮਰੂਪ੍ਯਾਦਿਧਾਤੁਜਂ ਚ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਊਸ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਦੇਹਜੇਨ ਵਿਲੀਯਤੇ||੪੩||

ਸ੦-ਜਾਤੁਸਾਦਿਸ਼ਲ੍ਯਂ ਦੇਹਜੇਨੋਸ੍ਮਣਾ ਚਿਰਸ੍ਥਿਤਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਵਿਲੀਯਤੇ|

Adhikarana mRudAdishalyaM cirAdapi na ciliyate,vilayanABAve hetuH (44-45) · Śloka 45

ਮਦ੍ਵੇਣੁਦਾਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਸ੍ਥਿਦਨ੍ਤਵਾਲੋਪਲਾਨਿ ਨ| ਵਿਸਾਣਵੇਣ੍ਵਯਸ੍ਤਾਲਦਾਰੁਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚਿਰਾਦਪਿ||੪੪|| ਪ੍ੜਯੋ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਧਿ ਪਚਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪਲਾਸਜੀ| |੪੫|

ਸ੦-ਮਦ੍ਵੇਣੁਦਾਰ੍ਵਾਦਿਸ਼ਲ੍ਯਂ ਦੇਹੋਸ੍ਮਣਾ ਨ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਉਪਲਸ਼ਬ੍ਸ੍ਯ ਨਪੁਂਸਕਤ੍ਵਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਵਿਸਾਣਾਦਿਸ਼ਲ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਦੇਹਜੇਨੋਸ੍ਮਣਾ ਚਿਰਾਦਪਿ ਨ ਵਿਲੀਯਤੇ| ਅਪਿ ਤੁ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ-ਪਥਗ੍ਭਵਤਿ| ਚਿਰਾਦਪਿ ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ ਕੁਤਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਦ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤਤ੍-ਵਿਸਾਣਾਦਿਸ਼ਲ੍ਯਂ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਪਲਾਸਜੀ ਪਚਤਿ| ਅਤੋ ਮਾਂਸਰਕ੍ਤਪਾਕਾਦ੍ਦੇਹਜੇਨ ਚੋਸ੍ਮਣਾ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਿਰ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ|

Adhikarana vidAhopAyaH (45-47) · Śloka 47

| ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਮਾਂਸਾਵਗਾਢੇ ਚੇਤ੍ਸ ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ||੪੫|| ਤਤਸ੍ਤਂ ਮਰ੍ਦਨਸ੍ਵੇਦਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰ੍ਸਣਬਂਹਣੈਃ| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਨਾਹਪਾਨਾਨ੍ਨਘਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਾਙ੍ਕਨੈਃ||੪੬|| ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਹਰੇਚ੍ਛਲ੍ਯਂ ਪਾਟਨੈਸਣਮੇਦਨੈਃ| |੪੭|

ਸ੦-ਮਾਂਸਾਵਗਾਢੇ-ਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਗੂਢੇ ਸ਼ਲ੍ਯੇ ਸਤਿ, ਯਦਿ ਸ ਦੇਸ਼ੋ ਨ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ-ਨ ਪਚ੍ਯਤੇ, ਯਤ੍ਰ ਤਤ੍ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਸ਼ਲ੍ਯਮ੍| ਤਤਸ੍ਤਂ ਮਰ੍ਦਨੇਨ ਸ੍ਵੇਦਨੇਨ ਵਾ, ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ-ਵਮਨਾਦਿਕਯਾ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਕਰ੍ਸਣੇਨ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਬਂਹਣੇਨ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਨਾਹੇਨ, ਕਦਾਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਨਪਾਨੇਨ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਹਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ, ਕਦਾਚਿਦ੍ਧਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਾਙ੍ਕਨੈਃ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਦਾਨਿ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਾਨਿ, ਘਨਾਨਿ ਸਂਹਿਤਨਿ, ਚ ਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਦਾਨਿ ਚ, ਤੇਸਾਮਙ੍ਕਨਂ-ਲਕ੍ਸਣਂ, ਤੈਃ| ਮਰ੍ਦਨਾਦਿਭਿਰੇਕੇਨ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਵਾ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਪਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਤਤਃ ਪਾਟਨੈਸਣਭੇਦਨੈਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana anuktashalyasa~ggrahArthaMmupAyaH (28) · Śloka 28

| ਸ਼ਲ੍ਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਬਹੁਰੂਪਤਾਮ੍||੪੭|| ਤੈਸ੍ਤੈਰੁਪਾਯੈਰ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾਹਰੇਤ੍| ੪੭ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰ- ਣਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੮||

ਸ੦-ਸ਼ਲ੍ਯਾਨਿ-ਧਾਤੁਵਿਸਾਣਵੇਣ੍ਵਾਦਿਜਾਨਿ, ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਃ-ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਂਸਾਦਯਃ, ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ-ਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਦੀਨਿ, ਤੇਸਾਂ ਬਹੁਰੂਪਤਾਮਵੇਕ੍ਸ੍ਯ- ਨਾਨਾਕਾਰਤਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਤੈਸ੍ਤੈਰੁਪਾਯੈਃ-ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਸਾਧਨਕਾਰਣੈਃ, ਮਤਿਮਾਨ੍-ਭਿਸਕ੍, ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਜਾਨੀਯਾਤ੍ ਤਥਾਕਰ੍ਸੇਦਿਤਿ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੩੭)-"ਵ੍ਰਣੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇ ਪ੍ਰਾਨ੍ਤੇਸੁ ਨਾਤਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਿਸ੍ਣੁਸੁ| ਅਲ੍ਪੇ ਸ਼ੋਫੇ ਚ ਤਾਪੇ ਚ ਨਿਃਸ਼ਲ੍ਯਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਲ੍ਯਾਹਰਣ- ਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੮||