28. śalyāharaṇavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಶಿರಾವ್ಯಧವಿಧೇರನನ್ತರಂ ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧಿರಾರಭ್ಯತೇ| ಯತಃ ಸಿರಾವ್ಯಧವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯೇ ಶಲ್ಯರೂಪಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ಸಕಲಕಾಯವ್ಯಾಪಿನಃ ಸಿರಾವ್ಯಧೋಪಾಯೇನ ನಿರ್ಹರಣಮುಕ್ತಮ್| ಇದಾನೀಂ ಪ್ರಾದೇಶಿಕಸ್ಯ ಲೋಹಾದೇಃ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿದೇಶಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ಹರಣೋಪಾಯಾದಿಶ್ಚಾಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧೌ ನಿರ್ದಿಶ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-

Adhikarana shalyAharaNavidhiradhyAyaH shalyagatiBedAH (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತಃ ಶಲ್ಯಾಹರಣವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ವಕ್ರರ್ಜುತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಗತಿಃ| |೧|

ಸ೦-ವಕ್ರಾದಿಭೇದಭಿನ್ನಾ ಶಲ್ಯಾನಾಂ ಪಞ್ಚಪ್ರಕಾರಾ ಗತಿಃ-ಗಮನಮ್| ಕದಾಚಿಚ್ಛಲ್ಯಾನಿ ವಕ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ, ತಿರ್ಯಗ್ವಾ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಾ, ಅಧೋ ವಾ, ಗಚ್ಛನ್ತಿಃ ಕದಾಚಿದೃಜು ಕೃತ್ವಾ| ಏವಮುಭಯಥಾ ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಾಧೋಭೇದಗಮನಾಚ್ಛಲ್ಯಾನಾಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಗತಿಃ|

Adhikarana antaHshalyasya lakShaNam (1-2) · Śloka 2

| ಧ್ಯಾಮಂ ಶೋಫರುಜಾವನ್ತಂ ಸ್ರವನ್ತಂ ಶೋಣಿತಂ ಮುಹುಃ||೧|| ಅಭ್ಯುದ್ಗತಂ ಬುದ್ಬುಧವತ್ಪಿಟಿಕೋಪಚಿತಂ ವ್ರಣಮ್| ಮೃದುಮಾಂಸಂ ಚ ಜಾನೀಯಾದನ್ತಃಶಲ್ಯಂ ಸಮಾಸತಃ||೨||

ಸ೦-ಏವಂವಿಧಂ ವ್ರಣಮನ್ತಃಶಲ್ಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್| ಸಮಾಸತಃಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ| ಧ್ಯಾಮಂ-ಶ್ಯಾಮವರ್ಣಮ್| ತಥಾ, ಶೋಫರುಜಾವನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಮುಹುಃ ಶೋಣಿತಂ ಸ್ರವನ್ತಮ್| ತಥಾ, ಅಭ್ಯುದ್ಗತಂ-ಆಭಿಮುಖ್ಯೇನೋಚ್ಛ್ರಿತಮುನ್ನತಮ್| ತಥಾ, ಬುದ್ಬುದೇನ ತುಲ್ಯಂ ವರ್ತತೇ ಬುದ್ಬುದವತ್| ತಥಾ, ಪಿಟಕೈರುಪಚಿತಂ-ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ತಥಾ, ಮೃದುಮಾಂಸಂ-ಕೋಮಲಮಾಂಸಮ್|

Adhikarana tvaggatashalyasya lakShaNam (3) · Śloka 3

ವಿಶೇಷಾತ್ತ್ವಗ್ಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ವಿವರ್ಣಃ ಕಠಿನಾಯತಃ| ಶೋಫೋ ಭವತಿ|೩|

ಸ೦-ವಿಶೇಷೇಣ ಪುನಸ್ತ್ವಗ್ಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ಣಸ್ತಥಾ ಕಠಿನೋ ದೀರ್ಘಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana mAMsagatasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

| ಮಾಂಸಸ್ಥೇ ಚೋಷಃ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ||೩|| ಪೀಡನಾಕ್ಷಮತಾ ಪಾಕಃ ಶಲ್ಯಮಾರ್ಗೋ ನ ರೋಹತಿ| |೪|

ಸ೦-ಮಾಂಸಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಚೋಷಃ ಸ್ಯಾತ್| 'ಸರ್ವಾಙ್ಗೀಣಸ್ತೀವ್ರೋಽರತಿಮಾನ್ ದಾಹಶ್ಚೋಷ ಉಚ್ಯತೇ' ಇತ್ಯಾಹುಃ| ತಥಾ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ದ್ಧತೇ| ತಥಾ, ಪೀಡನಸ್ಯಾಕ್ಷಮತ್ವಂ ಪಾಕಶ್ಚ, ಶಲ್ಯಮಾರ್ಗಶ್ಚ ರೋಹಂ ನ ಯಾತಿ|

Adhikarana peshIgatasya lakShaNam (4) · Śloka 4

| ಪೇಶ್ಯನ್ತರಗತೇ ಮಾಂಸಪ್ರಾಪ್ತವಚ್ಛ್ವಯಥುಂ ವಿನಾ||೪||

ಸ೦-ಪೇಶೀಮಧ್ಯಗತೇ ಮಾಂಸಗತೇನ ತುಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮ್, ಶೋಥಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ| ಮಾಂಸಾವಯವವಿಶೇಷೋ ದೀರ್ಘತನ್ತ್ವಾಕೃತಿಃ ಪೇಶೀತ್ಯುಚ್ಯತೇ|

Adhikarana snAyugatasya lakShaNam (5) · Śloka 5

ಆಕ್ಷೇಪಃ ಸ್ನಾಯುಜಾಲಸ್ಯ ಸಂರಮ್ಭಸ್ತಮ್ಭವೇದನಾಃ| ಸ್ನಾಯುಗೇ ದುರ್ಹರಂ ಚೈತತ್|೫|

ಸ೦-ಸ್ನಾಯುಗೇ ಶಲ್ಯೇ ಸ್ತ್ರಾಯುಜಾಲಸ್ಯಾಕ್ಷೇಪಾದ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಆಕ್ಷೇಪಃ-ಆಕರ್ಷಣಮ್| ಸಂರಮ್ಭಃ-ಕ್ಷೋಭಃ| ಸ್ತಮ್ಭಃ-ಸ್ತಬ್ಧತಾ| ವೇದನಾಶೂಲಮ್| ಏತಚ್ಚ-ಸ್ತ್ರಾಯುಗಂ ಶಲ್ಯಂ, ದುಃಖೇನ ಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ|

Adhikarana sirAgatasya lakShaNam (5) · Śloka 5

| ಸಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಸಿರಾಶ್ರಿತೇ||೫||

ಸ೦-ಸಿರಾಶ್ರಿತೇ ಶಲ್ಯೇ ಸಿರಾಣಾಮಾನಾಹಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana strotogatasya lakShaNam (6) · Śloka 6

ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಹಾನಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ರೋತಸಿ ಸ್ಥಿತೇ| |೬|

ಸ೦-ಸ್ರೋತೋಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಸ್ರೋತಸಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಯೋರ್ಹಾನಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಯಥಾ,-ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತೇ ಶಲ್ಯೇ ಪಾನಾಭ್ಯವಹರಣಸ್ಯ ನಿರೋಧೋ ಜಾಯತೇ ಗುಣೋಽಪಿ ಯಸ್ತಸ್ಯಾಪ್ರದುಷ್ಟತ್ವಾದಿಲಕ್ಷಣಃ ಸೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಹೀಯತ ಇತಿ| ಏವಮನ್ಯೇಷಾಂ ಸ್ವಕರ್ಮಗುಣಹಾನಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಾ|

Adhikarana dhamanIgatasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| ಧಮನೀಸ್ಥೇಽನಿಲೋ ರಕ್ತಂ ಫೇನಯುಕ್ತಮುದೀರಯೇತ್||೬|| ನಿರ್ಯಾತಿ ಶಬ್ದವಾನ್ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಹೃಲ್ಲಾಸಃ ಸಾಙ್ಗವೇದನಃ| |೭|

ಸ೦-ಧಮನೀಸ್ಥೇ ಶಲ್ಯೇ ವಾಯುರ್ಲೋಹಿತಂ ಸಫೇನಂ ಪ್ರೇರಯೇತ್| ತಥಾ ಸಶಬ್ದೋ ಮರುನ್ನಿರ್ಯಾತಿ, ಹೃಲ್ಲಾಸಶ್ಚಾಙ್ಗಪೀಡಾಯುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana asthisandhigatasya lakShaNam (7) · Śloka 7

| ಸಙ್ಘರ್ಷೋ ಬಲವಾನಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಪ್ರಾಪ್ತೇಽಸ್ಥಿಪೂರ್ಣತಾ||೭||

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಪ್ರಾಪ್ತೇ ಶಲ್ಯೇ ಬಲವಾನ್ ಸಙ್ಘರ್ಷಃ-ಕ್ಷೋಭಃ, ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಅಸ್ಥಿಪೂರ್ಣತಾ ಚ ಜಾಯತೇ|

Adhikarana asthigatasya lakShaNam (8) · Śloka 8

ನೈಕರೂಪಾ ರುಜೋಽಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ಶೋಫಃ| |೮|

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಸ್ಥೇ ಶಲ್ಯೇ, ಅನೇಕಾಕಾರಾಃ (ನೈಕರೂಪಾಃ)-ನಾನಾವಿಧಾಃ, ರುಜೋ- ಭಗ್ನರೂಗ್ಣಮೃದಿತಪೀಡಿತಾವನುನ್ನಪ್ರಾಯಾಃ ಸ್ಯುಃ, ಶೋಫಶ್ಚ|

Adhikarana sandhigatasya lakShaNam (8) · Śloka 8

ತದ್ವಚ್ಚ ಸನ್ಧಿಗೇ| ಚೈಷ್ಟಾನಿವೃತ್ತಿಶ್ಚ ಭವೇತ್|೮|

ಸ೦-ಸನ್ಧಿಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ತದ್ವದೇವ-ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಶಲ್ಯೇನ ತುಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ತಥಾ, ಸನ್ಧಿಸ್ಥಶಲ್ಯಾಕ್ರಾನ್ತಾವಯವಸ್ಯ ಚೇಷ್ಟಾನಿವೃತ್ತಿಃ-ವ್ಯಾಪಾರೋಪರಮಶ್ಚ ಭವತಿ| ಪೂರ್ವಮಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಗತಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್| ಅಧುನಾ ಶರೀರಸನ್ಧಿಗತಶಲ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಅನ್ಯೋ ಹಿ ಶರೀರಸನ್ಧಿಃ| ತಥಾ ಚ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮನಿದಾನೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೫|೫)-"ಶರೀರಸನ್ಧೀನಾವಿಶ್ಯ" ಇತಿ|

Adhikarana koShThagatasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| ಆಟೋಪಃ ಕೋಷ್ಠಸಂಶ್ರಿತೇ||೮|| ಆನಾಹೋಽನ್ನಶಕೃನ್ಮೂತ್ರದರ್ಶನಂ ಚ ವ್ರಣಾನನೇ| |೯|

ಸ೦--ಕೋಷ್ಠಸಂಶ್ರಿತೇ-ಉದರಾಶ್ರಿತೇ ಶಲ್ಯೇ, ಆಟೋಪಃ-ಕ್ಷೋಭಃ ತಥಾಽಽನಾಹೋ-ಜಠರಾಧ್ಮಾನಮ್, ತಥಾ ವ್ರಣಮುಖೇಽನ್ನಶಕೃನ್ಮೂತ್ರದರ್ಶನಂ ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana marmagatasya lakShaNam (9) · Śloka 9

| ವಿದ್ಯಾನ್ಮರ್ಮಗತಂ ಶಲ್ಯಂ ಮರ್ಮವಿದ್ಧೋಪಲಕ್ಷಣೈಃ||೯||

ಸ೦-ಮರ್ಮಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಂ ಮರ್ಮವಿದ್ಧೋಪಲಕ್ಷಣೈರ್ವಿದ್ಯಾತ್-ಜಾನೀಯಾತ್| ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಕಥಿತಮ್| ಯಥಾ (ಶಾ. ಅ. ೭) "ದೇಹಪ್ರಸುಪ್ತಿರ್ಗುರುತಾ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಶೀತಕಾಮಿತಾ| ಸ್ವೇದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ವಮಿಃ ಶ್ವಾಸೋ ಮರ್ಮವಿದ್ಧಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್||" ಇತಿ|

Adhikarana tvaggatAdInAM strAvato lakShaNam (10) · Śloka 10

ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ಪರಿಸ್ರಾವೈಸ್ತ್ವಗಾದಿಷು ವಿಭಾವಯೇತ್| |೧೦|

ಸ೦-ನ ಕೇವಲಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣೇನ-ಧ್ಯಾಮಾದಿನಾ, ತಥಾ ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಶಲ್ಯವಿಶೇಷಲಕ್ಷಣೇನ, ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್| ಯಾವತ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಪರಿಸ್ರಾವೈಸ್ತಥಾಽನುರೂಪೈರ್ವಿಭಾವಯೇತ್|

Adhikarana antaHshalyo~apiruDho vraNaH (10) · Śloka 10

| ರುಹ್ಯತೇ ಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮನುಲೋಮಸ್ಥಿತಂ ತು ತತ್||೧೦||

ಸ೦-ತತ್-ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಂ, ರುಹ್ಯತೇ-ರೋಹಂ ಯಾತಿ| ಕಿಮ್ಭೂತಾನಾಂ ಪುಂಸಾಮ್ ? ವಮನವಿರೇಚನಾದಿಭಿಃ ಶುದ್ಧದೇಹಾನಾಮ್| ರುಹ್ಯತ ಇತಿ ಕರ್ಮಕರ್ತರೀತಿ ಕೇಚಿತ್, ತಚ್ಚ ನ ಯುಕ್ತಮ್| ಯತಃ ಕರ್ಮಸ್ಥಭಾವಕಾನಾಂ ಕರ್ಮಸ್ಥಕ್ರಿಯಾಣಾಂ ಚ ಕರ್ತಾ ಕರ್ಮವದ್ಭವತಿ| ನ ಕರ್ತೃಸ್ಥಭಾವಕಾನಾಂ ನ ಚ ಕರ್ತೃಸ್ಥಕ್ರಿಯಾಣಾಮಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ರುಹಿಶ್ಚ ಕರ್ತೃಸ್ಥಕ್ರಿಯಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ರೋಹತೀತಿ ರುಟ್| ರುಡಿವಾಚರತೀತಿ ಕ್ಯಙನ್ತೋಽಯಮ್| ರೂಢಾಭಾಸೋ ಹ್ಯಯಮ್, ನ ತು ಸಮ್ಯಗ್ರೂಢಃ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ-"ದೋಷಕೋಪ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ರೂಢಾಭಾಸತ್ವಾದೇಷೈವ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿರ್ಯುಕ್ತಾ|

Adhikarana rUDhamapi shalyaM bAdhate (11) · Śloka 11

ದೋಷಕೋಪಾಭಿಘಾತಾದಿಕ್ಷೋಭಾದ್ಭೂಯೋಽಪಿ ಬಾಧತೇ| |೧೧|

ಸ೦-ಯತಸ್ತಚ್ಛಲ್ಯಮಸಮ್ಯಗ್ರೂಢತ್ವಾತ್ ಭೂಯೋಽಪಿ ಬಾಧತೇ| ಪ್ರಾಕ್ಕೃತಬಾಧಮಪಿ ಪುನರಪಿ ಪೀಡಾಂ ಜನಯತಿ| ಕುತೋ ಹೇತೋಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೋಷಕೋಪಶ್ಚಾಭಿಘಾತಶ್ಚ, ತಾವಾದೀ ಯೇಷಾಂ ಧಾವನಲಙ್ಘನಾದೀನಾಂ ತೇ ಏವಂ, ತೈಃ ಕ್ಷೋಭಃ-ಸಂರಮ್ಭಃ, ತಸ್ಮಾತ್| ದೋಷಕೋಪಕ್ಷೋಭಾತ್ ಅಭಿಘಾತಾದಿಕ್ಷೋಭಾತ್ ಬಾಧತೇ|

Adhikarana tva~gnaShTashalyasyopAyaH (11-12) · Śloka 12

| ತ್ವಙ್ನಷ್ಟೇ ಯತ್ರ ತತ್ರ ಸ್ಯುರಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದಮರ್ದನೈಃ||೧೧|| ರಾಗರುಗ್ದಾಹಸಂರಮ್ಭಾ ಯತ್ರ ಚಾಜ್ಯಂ ವಿಲೀಯತೇ| ಆಶು ಶುಷ್ಯತಿ ಲೇಪೋ ವಾ ತತ್ಸ್ಥಾನಂ ಶಲ್ಯವದ್ವದೇತ್||೧೨||

ಸ೦-ತತ್ರ-ತೇಷು ತ್ವಙ್ನಷ್ಟಾದಿಷು ಶಲ್ಯೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ತ್ವಙ್ನಷ್ಟಂ ಯತ್ರ ಪ್ರದೇಶೇ ಸ್ಯಾತ್ ತತ್ರ-ತಸ್ಥಾನೇ, ಅಭ್ಯಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಲೌಹಿತ್ಯಶೂಲದಾಹಕ್ಷೋಭಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಯತ್ರ ವಾ ಸ್ಥಾನೇ ಘೃತಂ ಸ್ತ್ಯಾನಂ ಯೋಜಿತಂ ವಿಲೀಯತೇ ತತ್ಸ್ಥಾನಂ ಶಲ್ಯವತ್-ಸಶಲ್ಯಂ ವದೇತ್| ಯದ್ವಾ ಲೇಪಃ-ಚನ್ದನಾದಿನಾ ದತ್ತೋ, ಯತ್ರಾಶ್ವೇವ ಶುಷ್ಯತಿ, ತತ್ಸ್ಥಾನಂ-ತ್ವಗ್ದೇಶಂ, ಶಲ್ಯವಜ್ಜಾನೀಯಾತ್|

Adhikarana mAMsanaShTasyopAyaH (13) · Śloka 13

ಮಾಂಸಪ್ರಣಷ್ಟಂ ಸಂಶುದ್ಧ್ಯಾ ಕರ್ಶನಾಚ್ಛ್ಲತತಾ ಗತಮ್| ಕ್ಷೋಭಾದ್ರಾಗಾದಿಭಿಃ ಶಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಯೇತ್|೧೩|

ಸ೦-ಮಾಂಸಪ್ರಣಷ್ಟಂ-ಮಾಂಸೇನಾದೃಶ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ, ಸಂಶುದ್ಧ್ಯಾ-ವಮನವಿರೇಚನಾದಿಕಯಾ, ಯತ್ಕರ್ಶನಂ-ಕೃಶತ್ವಂ ಕೃತಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಶ್ಲಥತಾಂ ಶಿಥಿಲತ್ವಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ, ಕ್ಷೋಭಾತ್- ಅನೇಕಪ್ರಕಾರಾದ್ವೇದನಾರೂಪಾತ್, ತಥಾ ರಾಗಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana peshyAdiShu naShTasyopAyaH (13-14) · Śloka 14

| ತದ್ವದೇವ ಚ||೧೩|| ಪೇಶ್ಯಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಕೋಷ್ಠೇಷು ನಷ್ಟಮ್| |೧೪|

ಸ೦-ತದ್ವದಿತಿ ತೇನ-ಮಾಂಸಪ್ರಣಷ್ಟೇನ, ತುಲ್ಯಂ ವರ್ತತೇ| ಯಥಾ,-ಶುದ್ಧ್ಯಾ ಕರ್ಶನಾತ್ ಶ್ಲಥತಾಂ ಗತಂ ಕ್ಷೋಭಾದ್ರಾಗಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಯೇದಿತಿ|

Adhikarana asthinaShTasyopAyaH (14) · Śloka 14

ಅಸ್ಥಿಷು ಲಕ್ಷಯೇತ್| ಅಸ್ಥ್ನಾಮಭ್ಯಞ್ಜನಸ್ವೇದಬನ್ಧಪೀಡನಮರ್ದನೈಃ||೧೪||

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿಷು ನಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಮಸ್ಥ್ನಾಮಭ್ಯಞ್ಜನಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana snAvAdiShu naShTasyopAyaH (15-16) · Śloka 16

ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನತಃ ಸನ್ಧಿನಷ್ಟಂ ತಥಾಽಸ್ಥಿವತ್| ನಷ್ಟೇ ಸ್ನಾಯುಶಿರಾಸ್ರೋತೋಧಮನೀಷ್ವಸಮೇ ಪಥಿ||೧೫|| ಅಶ್ವಯುಕ್ತಂ ರಥಂ ಖಣ್ಡಚಕ್ರಮಾರೋಪ್ಯ ರೋಗಿಣಮ್| ಶೀಘ್ರಂ ನಯೇತ್ತತಸ್ತಸ್ಯ ಸಂರಮ್ಭಾಚ್ಛಲ್ಯಮಾದಿಶೇತ್||೧೬||

ಸ೦-ಸನ್ಧಿನಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಮಸ್ಥಿನಷ್ಟಶಲ್ಯವಲ್ಲಕ್ಷಯೇತ್ ಸಂ-ಸ್ನಾಯುಶಿರಾಸ್ರೋತೋಧಮನೀಷು ನಷ್ಟೇ ಶಲ್ಯೇ, ಅಸಮೇ ಪಥಿ-ವಿಷಮೇ ಮಾರ್ಗೇ, ರಥಮಾರೋಪ್ಯ ರೋಗಿಣಂ-ಶಲ್ಯವನ್ತಂ, ಶೀಘ್ರಂ ನಯೇತ್-ಆಶ್ವೇವ ದೇಶಾನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ರಥಮ್ ? ಖಣ್ಡಂ ಚಕ್ರಮ್ ಯಸ್ಯ ಸ ಖಣ್ಡಚಕ್ರಃ, ತಮ್| ತತಸ್ತಸ್ಯ-ರಥಸ್ಯ, ಸಂರಮ್ಭಾತ್-ಕ್ಷೋಭಾತ್, ಶಲ್ಯಮಾದಿಶೇತ್-ಲಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana marmanaShTasyopAyAnuktau hetuH (17) · Śloka 17

ಮರ್ಮನಷ್ಟಂ ಪೃಥಙ್ನೋಕ್ತಂ ತೇಷಾಂ ಮಾಂಸಾದಿಸಂಶ್ರಯಾತ್| |೧೭|

ಸ೦-ಮರ್ಮನಷ್ಟಂ ಶಲ್ಯಂ ಪೃಥಕ್ ನಾಭಿಹಿತಮ್| ಕುತಃ ? ತೇಷಾಂ-ಮರ್ಮಣಾಂ, ಮಾಂಸಾದಿರೇವ ಪ್ರಾಙ್ನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಯತಃ ಸಂಶ್ರಯೋ, ನ ತು ಪೃಥಙ್ಮರ್ಮಾಣಿ ವಿದ್ಯನ್ತೇ| { ತಥಾ ಚ ಸಙ್ಗ್ರಹೇ(ಸೂ. ಅ. ೩೭)-"ಮರ್ಮಪ್ರಣಷ್ಟೇಽಪ್ಯನನ್ಯಭಾವಾನ್ಮಾಂಸಾದಿಭ್ಯೋ ಮರ್ಮಣಾಮುಕ್ತಂ ಪರೀಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ|" ಇತಿ|

Adhikarana naShTasya sAmAnyalakShaNam (17) · Śloka 17

| ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ಸಶಲ್ಯಂ ತು ಕ್ಷೋಭಿಣ್ಯ ಕ್ರಿಯಯಾ ಸರುಕ್||೧೭||

ಸ೦-ಸಾಮಾನ್ಯೇನ-ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷ್ಣೇನ, ಕ್ಶೇಭಿಣ್ಯಾ ಕ್ರಿಯಯಾ-ಸಂರಮ್ಭೋತ್ಪಾದಕೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಶ್ವಸನಪ್ರಾಣಾಯಾಮಾದಿಕೇನ, ಯತ್ ಸರುಕ್ ಸ್ಥಾನಂ ತತ್ ಸಶಲ್ಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್|

Adhikarana adRushyashalyasyAkRutirvraNAkRutyA j~jeyA (18) · Śloka 18

ವೃತ್ತಂ ಪೃಥು ಚತುಷ್ಕೋಣಂ ತ್ರಿಪುಟಂ ಚ ಸಮಾಸತಃ| ಅದೃಶ್ಯಶಲ್ಯಸಂಸ್ಥಾನಂ ವ್ರಣಾಕೃತ್ಯಾ ವಿಭಾವಯೇತ್||೧೮||

ಸ೦-ವೃತ್ತಂ-ವರ್ತುಲಮ್| ಪೃಥು-ಪಾರ್ಶ್ವಾಪರಪಾರ್ಶ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಯತ್ಪರಿಚ್ಛಿದ್ಯತೇ| ಚತುಷ್ಕೋಣಂ-ಚತುರಸ್ರಮ್| ತ್ರಿಪುಟಂ-ತ್ರ್ಯಸ್ರಮ್| ಸಮಾಸತಃ-ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ|| ಅದೃಶ್ಯಸ್ಯ-ಅನುಪಲಬ್ಧಸ್ಯ, ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾನಂ-ಆಕೃತಿಂ, ವ್ರಣಾಕೃತ್ಯಾ-ವ್ರಣಸಂಸ್ಥಾನೇನ, ವಿಭಾವಯೇತ್-ವಿದ್ಯಾತ್|

Adhikarana shalyAharaNopAyaBedau (19) · Śloka 19

ತೇಷಾಮಾಹರಣೋಪಾಯೌ ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಕೌ| |೧೯|

ಸ೦-ತೇಷಾಂ-ಅದೃಶ್ಯಾನಾಂ ಶಲ್ಯಾನಾಮ್| ಆಕರ್ಷಣೋಪಾಯೌ ದೌ ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಕೌ| ಪ್ರತಿಲೋಮಃ-ಶರೀರಾನ್ತಃಪ್ರವೇಶವಿಪರ್ಯಯಃ| ಅನುಲೋಮಃ-ಶರೀರಾನ್ತಃಪ್ರವೇಶಾನುಗತಃ| ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಯೋರ್ನಿರ್ಹರಣವಿಷಯಮಾಹ-

Adhikarana tayorviShayaH (19) · Śloka 19

| ಅರ್ವಾಚೀನಪರಾಚೀನೇ ನಿರ್ಹರೇತ್ತಾದ್ವಿಪರ್ಯಯಾತ್||೧೯||

ಸ೦-ತಯೋಃ-ಪ್ರತಿಲೋಮಾನುಲೋಮಯೋರ್ವಿಪರ್ಯಯಃ, ತಸ್ಮಾದ್ವಿಪರ್ಯಯಾತ್, ಅನುಲೋಮಂ ಪರಾಚೀನಮಾನಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana tiryaggataM tUbhayorviShayaH (20) · Śloka 20

ಸುಖಾಹಾರ್ಯಂ ಯತಶ್ಛಿತ್ತ್ವಾ ತತಸ್ತಿರ್ಯಗ್ಗತಂ ಹರೇತ್| |೨೦|

ಸ೦-ತಿರ್ಯಗ್ಗತಂ ಶಲ್ಯಂ ಯತೋ-ಯಸ್ಮಾದ್ದೇಹದೇಶಾತ್, ಛಿತ್ವಾ-ವಿಲುಪ್ಯ, ಸುಖಾಹಾರ್ಯಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ-ಸುಖೇನಾಹರ್ತುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ತತಃ-ತಸ್ಮಾದ್ದೇಹದೇಶಾತ್, ಛಿತ್ತ್ವೋದ್ಧರೇತ್| ಛಿತ್ತ್ವೇತ್ಯತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ಕರ್ಮ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ, ತಥಾಽಪಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಯೋಗ್ಯತ್ವಾತ್ತೇಷಾಮೇವ ಕರ್ಮತ್ವಂ ಬೋಧ್ಯಮ್| ಮಾಂಸಾದೀನಿ ಛಿತ್ತ್ವೋದ್ಧರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana urogatAdiShu shalyeShu nirghAtananiShedhaH (20-21) · Śloka 21

| ಶಲ್ಯಂ ನ ನಿರ್ಘಾತ್ಯಮುರಃಕಕ್ಷಾವಙ್ಕ್ಷಣಪಾರ್ಶ್ವಗಮ್||೨೦|| ಪ್ರತಿಲೋಮಮನುತ್ತುಣ್ಡಂ ಛೇದ್ಯಂ ಪೃಥುಮುಖಂ ಚ ಯತ್| |೨೧|

ಸ೦-ಶಲ್ಯಮುರೋಗತಮುರಃಸ್ಥಂ ಕಕ್ಷಾಸ್ಥಂ ವಙ್ಕ್ಷಣಸ್ಥಂ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಂ ಚ ನ ನಿರ್ಘಾತ್ಯಂ-ನ ನಿರ್ಘಾತನೀಯಮ್| ತಥಾ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ-ನಾನುಲೋಮಗತಂ, ತಥಾಽನುತ್ತುಣ್ಡಂ ವಾರಿಬುದ್ಬುದವನ್ನೋನ್ನತಂ, ತಥಾ ಛೇದ್ಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ತಥಾ ಪೃಥುಮುಖಂ-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಾನನಂ, ಚ ನ ನಿರ್ಘಾತ್ಯಮ್|

Adhikarana anAharaNIyaM shalyam (21) · Śloka 21

| ನೈವಾಹರೇದ್ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಂ ನಷ್ಟಂ ವಾ ನಿರುಪದ್ರವಮ್||೨೧||

ಸ೦-ವಿಶಲ್ಯಂ ಹನ್ತೀತಿ ವಿಶಲ್ಯಘ್ನಮ್| ತಾವಜ್ಜೀವತಿ ಯಾವತ್ಸಶಲ್ಯಃ| ಶಲ್ಯಾಪಾಯೇ ತು ಮ್ರಿಯತೇ ತನ್ನಾಹರೇದೇವ| ವಿಶಲ್ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಹರಣತ್ವಾತ್| ಏತತ್ಸ್ವರೂಪಂ ಮರ್ಮವಿಭಾಗೇ ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ನಷ್ಟಂ ವೇತಿ ವಾಶಬ್ದಶ್ಚಾರ್ಥೇ| ನಷ್ಟಂ-ಅದೃಶ್ಯತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚ, ಯನ್ನಿರುಪದ್ರವಂ-ತನ್ನಿಮಿತ್ತರೋಗರಹಿತಂ, ನಾಹರೇತ್, ಪ್ರತ್ಯವಾಯಭಯಾತ್|

Adhikarana hastAhAryaM shalyam (22) · Śloka 22

ಅಥಾಹರೇತ್ಕರಪ್ರಾಪ್ಯಂ ಕರೇಣೈವ| |೨೨|

ಸ೦-ಕರಪ್ರಾಪ್ಯಂ-ಹಸ್ತಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ಕರಣೈವಾಹರೇತ್-ನಾಪರೇಣ ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿನಾ|

Adhikarana siMhamukhAdisvastikayantrAhAryaM shalyam (22) · Śloka 22

ಇತರತ್ಪುನಃ| ದೃಶ್ಯಂ ಸಿಂಹಾಹಿಮಕರವರ್ಮಿಕರ್ಕಟಕಾನನೈಃ||೨೨||

ಸ೦-ಇತರತ್-ಅಕರಪ್ರಾಪ್ಯಂ ತು ಶಲ್ಯಂ, ದೃಶ್ಯಂ ಸಿಂಹಮುಖಾದಿಭಿರ್ಯನ್ತ್ರೈರಾಹರೇತ್|

Adhikarana ka~gkamukhAdisvastikayantrAhAryaM shalyam (23) · Śloka 23

ಅದೃಶ್ಯಂ ವ್ರಣಸಂಸ್ಥಾನಾದ್ಗ್ರಹೀತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ಯತಃ| ಕಙ್ಕಭೃಙಾಹ್ವಕುರರಶರಾರೀವಾಯಸಾನನೈಃ||೨೩||

ಸ೦-ಅದೃಶ್ಯಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಂ ವ್ರಣಸಂಸ್ಥಾನಾದಾಕಲಯ್ಯ ಕಙ್ಕಮುಖದಿಭಿರ್ಗ್ರಹೀತುಂ ಶಕ್ಯತೇ ಯತಸ್ತತಸ್ತೈರ್ಹರೇತ್| ಯತ್ತದೋರ್ನಿತ್ಯಾಭಿಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ತದೋಪಲಮ್ಭಃ|

Adhikarana sandaMSAhAryam Salyam (24) · Śloka 24

ಸನ್ದಂಶಾಭ್ಯಾಂ ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಮ್| |೨೪|

ಸ೦-ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಂ ಸನ್ದಂಶಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಆದಿಗ್ರಹಣಾನ್ಮಾಂಸಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್|

Adhikarana tAlayantrAhAryaM Salyam (24) · Śloka 24

ತಾಲಾಭ್ಯಾಂ ಸುಷಿರಂ ಹರೇತ್| |೨೪|

ಸ೦-ಸುಷಿರಂ ಯಚ್ಛಲ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಸ್ಥಂ ತತ್ತಾಲಯನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಹರೇತ್,-ನ ಸಂದಶಾಭ್ಯಾಮ್|

Adhikarana nADIyantrAhAryaM Salyam (24) · Śloka 24

| ಸುಷಿರಸ್ಥಂ ತು ನಲಕೈಃ|೨೪|

ಸ೦-ಸುಷಿರಸ್ಥಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಂ ನಲಕೈಃ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರೈಃ, ಆಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana sheShayantrAhAryaM shalyam (24) · Śloka 24

| ಶೇಷಂ ಶೇಷೈರ್ಯಥಾಯಥಮ್||೨೪||

ಸ೦-ಶೇಷಂ ಶಲ್ಯಂ ಶೇಷೈರ್ಯನ್ತ್ರೈರ್ಯಥಾಯೋಗಮಾಹರೇತ್|

Adhikarana yantreNAhartumashakyasyashalyasyopAyaH (25) · Śloka 25

ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ ವಿಶಸ್ಯಾದೌ ತತೋ ನಿರ್ಲೋಹಿತಂ ವ್ರಣಮ್| ಕೃತ್ವಾ ಘೃತೇನ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಬದ್ಧಾಽಽಚಾರಿಕಮಾದಿಶೇತ್||೨೫||

ಸ೦-ಶಸ್ತ್ರೇಣ ವಾ ಪೂರ್ವಂ ವಿಶಸ್ಯ-ಮಾಂಸಾದೀನ್ ಛಿತ್ತ್ವಾ, ತತಃ- ಅನನ್ತರಂ, ಅಪನೀತರಕ್ತಂ ವ್ರಣಂ ವಿಧಾಯ, ಸರ್ಪಿಷಾ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ, ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟಾದಿನಾ ಸರ್ಪಿಮಧು ಬದ್ಧ್ವಾ, ಆಚಾರಿಕಂ-ಸ್ನೇಹವಿಧ್ಯುಕ್ತಂ "ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್" ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ಆದಿಶೇತ್-ಕಥಯೇತ್|

Adhikarana sirAsnAyuvIlagnasyopAyaH (26) · Śloka 26

ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಂ ತು ಚಾಲಯಿತ್ವಾ ಶಲಾಕಯಾ| |೨೬|

ಸ೦-ಸಿರಾಸ್ನಾಯುವಿಲಗ್ನಂ ಪುನಃ ಶಲ್ಯಂ ಶಲಾಕಯಾ ಚಾಲಯಿತ್ವಾ ಶಿಥಿಲೀಕೃತ್ಯ, ಆಹರೇತ್|

Adhikarana hRudayalagnasyopAyaH (26-27) · Śloka 27

| ಹೃದಯೇ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಂ ತ್ರಾಸಿತಸ್ಯ ಹಿಮಾಮ್ಬುನಾ||೨೬|| ತತಃ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪ್ತಮಾಹರೇತ್ತದ್ಯಥಾಯಥಮ್| ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ ದುರಾಕರ್ಷಮ್|೨೭|

ಸ೦-ಹೃದಯೇ ಯದಾಶ್ರಿತಂ ಶಲ್ಯಂ ತಚ್ಛೀತಜಲೇನ ತ್ರಾಸಿತಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಗತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಯಥಾಯಥಂ-ಯಥಾಸ್ವಂ ವಿಶಿಷ್ಟಯನ್ತ್ರೈಃ, ಶಲ್ಯಂ ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana hRudayopAyamanyatrAdishati (27) · Śloka 27

| ಅನ್ಯತೋಽಪ್ಯೇವಮಾಹರೇತ್||೨೭||

ಸ೦-ಅನ್ಯತೋಽಪಿ-ಅನ್ಯದೇಶಸ್ಥಮಪಿ ಶಲ್ಯಂ, ದುರಾಕರ್ಷಂ-ದುಃಖೇನಾಕ್ರಷ್ಟುಂ ಶಕ್ಯತೇ, ತತ್ ಸ್ವಮಾರ್ಗಂ ನಯೇತ್ ತದೇವಮೇವಾಹರೇತ್, ಯಥಾ ಹೃತ್ಸ್ಥಂ ಶಲ್ಯಮ್ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನಿರ್ಹಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಯಥಾಮಾರ್ಗಂ-ಮಾರ್ಗಾನತಿಕ್ರಮೇಣ, ಅನ್ಯದೇಶಸ್ಥಮಪಿ ಶಲ್ಯಮಾಕರ್ಷಣೀಯಮ್|

Adhikarana asthilagnasyopAyaH (28) · Śloka 28

ಅಸ್ಥಿದಷ್ಟೇ ನರಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್| |೨೮|

ಸ೦-ಅಸ್ಥಿದಷ್ಟೇ-ಅಸ್ಥ್ನಿ ವಿದಷ್ಟೇ ಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಸತಿ ಶಲ್ಯೇ, ನರಂ ಬಲವನ್ತಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ-ಆಕ್ರಮ್ಯ, ತಚ್ಛಲ್ಯಂ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್| 'ಅಸ್ಥಿನಷ್ಟೇ' ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ|

Adhikarana upAyAntaram (28) · Śloka 28

| ಇತ್ಯಶಕ್ಯೇ ಸುಬಲಿಭಿಃ ಸುಗೃಹೀತಸ್ಯ ಕಿಙ್ಕರೈಃ||೨೮||

ಸ೦-ಇತ್ಯಶಕ್ಯೇ-ಅನೇನಾಪಿ ಪ್ರಕಾರೇಣಕ್ರಷ್ಟುಮಶಕ್ಯೇ ಶಲ್ಯೇ, ಕಿಙ್ಕರೈಃ-ಭೃತ್ಯೈಃ, ಮಹಾಬಲೈಃ ಸುಗೃಹೀತಸ್ಯ-ಸುಷ್ಠ್ವವಷ್ಟಬ್ಧಸ್ಯ ನರಸ್ಯ, ಶಲ್ಯಂ ಕಙ್ಕಮುಖಾದಿನಾ ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana evamapyashakyasyopAyaH (29-31) · Śloka 31

ತಥಾಽಪ್ಯಶಕ್ಯೇ ವಾರಙ್ಗಂ ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ ಧನುರ್ಜ್ಯಯಾ| ಸುಬದ್ಧಂ ವಕ್ತ್ರಕಟಕೇ ಬಧ್ನೀಯಾತ್ಸುಸಮಾಹಿತಃ||೨೯|| ಸುಸಂಯತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾ ವಾಜಿನಃ ಕಶಯಾಽಥ ತಮ್| ತಾಡಯೇದಿತಿ ಮೂರ್ಧಾನಂ ವೇಗೇನೋನ್ನಮಯನ್ ಯಥಾ||೩೦|| ಉದ್ಧರೇಚ್ಛಲ್ಯಮ್| |೩೧|

ಸ೦-ತಥಾಪ್ಯಶಕ್ಯೇ-ಏವಮಪಿ ಶಲ್ಯ ಆಹರ್ತುಮಶಕ್ಯೇ, ವಾರಙ್ಗಂ-ಶಸ್ತ್ರಾದಿಮಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ಶಿಖಾಕಾರಂ, ವಕ್ರೀಕೃತ್ಯ-ಕುಟಿಲತಾಂ ಪ್ರಾಪಯ್ಯ, ತತೋ ಧನುರ್ಜ್ಯಯಾ-ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಮಯ್ಯಾ, ಸುಬದ್ಧಂ ಕೃತ್ವಾ, ಅನನ್ತರಂ, ವಾಜಿನಃ-ಅಶ್ವಸ್ಯ, ವಕ್ತ್ರಕಟಕೇ ಬಧ್ನೀಯಾದ್ವೈದ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಸುಸಮಾಹಿತಃ,-ತದ್ಗತಮನಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಸ್ಯ ವಾಜಿನಃ ? ಸುಸಂಯತಸ್ಯ,-ಸುಷ್ಠು-ಶೋಭನಂ ಕೃತ್ವಾ, ಬದ್ಧಸ್ಯ| ಕಥಂ ಸುಸಂಯತಸ್ಯ ? ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾ, ಪಞ್ಚಾನಾಮಙ್ಗಾನಾಂ-ಚತುರ್ಣಾಂ ಪಾದಾನಾಂ ಮುಖಸಹಿತಾನಾಂ, ಸಮಾಹಾರಃ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೀ,-ಬನ್ಧವಿಶೇಷಃ, ತಯಾ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗ್ಯಾ, ಬದ್ಧಸ್ಯ| ಅನನ್ತರಂ ವಾಜಿನಂ ಕಶಯಾ-ಚರ್ಮಯಷ್ಟ್ಯಾ, ಇತಿ-ಏವಂ, ತಾಡಯೇತ್, ಯಥಾ ಸ ವಾಜೀ ಮೂರ್ಧಾನಮುನ್ನಮಯನ್-ಉತ್ಕ್ಷಿಪನ್, ವೇಗೇನ-ಬಲೇನಾಽಽಕ್ರಾನ್ತ್ಯಾ, ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರೇತ್|

Adhikarana upAyAntaram (31) · Śloka 31

ಏವಂ ವಾ ಶಾಖಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಯೇತ್ತರೋಃ| |೩೧|

ಸ೦-ಅಥವಾ ಏವಂ-ಅನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ವಾರಙ್ಗಂ ವಕ್ರತಾಂ ನೀತ್ವಾ ಧನುರ್ಜ್ಯಯಾ ಸುಬದ್ಧಂ ಸಮ್ಪಾದ್ಯ ಸುಸಮಾಹಿತೋ ಭಿಷಕ್, ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ಶಾಖಾಮಾನಮಯ್ಯ ಧನುರ್ಜ್ಯಯೈವ ತಸ್ಯಾಂ ತತ್ ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಛಲ್ಯಾಕರ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ಅತ್ರ ಚ ಯಾ ಶಾಖಾ ಕಿಙ್ಕರಹಸ್ತಾದಿವಿಮುಕ್ತಮಾತ್ರೈವೋರ್ಧ್ವಮುನ್ನಮ್ಯಮಾನಾ ಶಲ್ಯಮುದ್ಧರತಿ ತಾದೃಶೀ ಕಲ್ಪನೀಯಾ|

Adhikarana durbalavAra~ggasyopAyaH (31) · Śloka 31

| ಬದ್ಧಾ ದುರ್ಬಲವಾರಙ್ಗಂ ಕುಶಾಭಿಃ ಶಲ್ಯಮಾಹರೇತ್||೩೧||

ಸ೦-ದುರ್ಬಲಂ-ತನು, ವಾರಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛಲ್ಯಂ ಕುಶಾಭಿಃ-ವಂಶಾದಿಕಮ್ಬಿಕಾಭಿಃ, ಬದ್ಧಾ ಶಲ್ಯಮಾಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana shoPagrastavAra~ggasyopAyaH (32) · Śloka 32

ಶ್ವಯಥುಗ್ರಸ್ತವಾರಙ್ಗಂ ಶೋಫಮುತ್ಪೀಡ್ಯ ಯುಕ್ತಿತಃ| |೩೨|

ಸ೦-ಶ್ವಯಥುನಾ ಗ್ರಸ್ತಂ-ಆಚ್ಛಾದಿತಂ, ವಾರಙ್ಗಂ ಯಸ್ಯ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ತಚ್ಛಲ್ಯಮಾಹರೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಯುಕ್ತಿತಃ,-ಯಥಾ ಯುಜ್ಯತೇ ತಥಾ, ಶೋಫಮುತ್ಪೀಡ್ಯ-ಊರ್ಧ್ವಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ|

Adhikarana uttuNDitasyopAyaH (32) · Śloka 32

| ಮುದ್ಗರಾಹತಯಾ ನಾಡ್ಯಾ ನಿರ್ಘಾತ್ಯೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಹರೇತ್||೩೨||

ಸ೦-ಉತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಶಲ್ಯಂ-ಬುದ್ಬುದವದಭಿಮುಖೀಭೂತಂ, ನಾಡ್ಯಾ ನಿರ್ಘಾತ್ಯ-ಚಾಲಯಿತ್ವಾ, ಹರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಯಾ? ಮುದ್ಗರೇಣಾಹತಯಾ| ಮುದ್ಗರಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್, ಪಾಷಾಣಾದಿಭಿರಪ್ಯಾಹತಯೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ಹರೇದಿತಿ ವೇದ್ಯಮ್|

Adhikarana amArgottuNDitasyopAyaH (33) · Śloka 33

ತೈರೇವ ಚಾನಯೇನ್ಮಾರ್ಗಮಮಾರ್ಗೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ ತು ಯತ್| |೩೩|

ಸ೦-ತೈರೇವ ಚ-ಮುದ್ಗರಾದಿಭಿರಾಹತೈಃ, ಅಮಾರ್ಗೈರುತ್ತುಣ್ಡಿತಂ-ಅಮಾರ್ಗೋತ್ತುಣ್ಡಿತಂ, ಮಾರ್ಗಮಾನಯೇತ್-ಮಾರ್ಗಂ ಪ್ರಾಪಯೇತ್|

Adhikarana karNayoktasyopAyaH (33) · Śloka 33

| ಮೃದಿತ್ವಾ ಕರ್ಣಿನಾಂ ಕರ್ಣಂ ನಾಡ್ಯಾಸ್ಯೇನ ನಿಗೃಹ್ಯ ವಾ||೩೩||

ಸ೦-ಕರ್ಣಃ ಕರ್ಣೌ ಕರ್ಣಾ ವಾ ವಿದ್ಯನ್ತೇ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಕರ್ಣಿನಃ,-ಭಲ್ಲಾದಯಃ ತೇಷಾಂ ಕರ್ಣಂ ಮೃದಿತ್ವಾ-ಭಙ್ಕ್ತ್ವಾ, ಶಲ್ಯಂ ನಿರ್ಹರೇತ್| ಅಥವಾ ನಾಡ್ಯಾಸ್ಯೇನ-ನಾಡೀಮುಖೇನ, ನಿಗೃಹ್ಯ ನಿರ್ಹರೇತ್| "ನಾಡೀ ಪಞ್ಚಮುಖಚ್ಛಿದ್ರಾ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೨೪|೧೩) ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಗ್ರನ್ಥನಿರ್ದಿಷ್ಟೈರ್ನಾಡೀಯನ್ತ್ರೈರ್ನಿರ್ಹರೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana niShkarNasyopAyaH (34) · Śloka 34

ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೇನ ನಿಷ್ಕರ್ಣಂ ವಿವೃತಾಸ್ಯಮೃಜುಸ್ಥಿತಮ್| |೩೪|

ಸ೦-ಅಯಸ್ಕಾನ್ತೇನ-ಲೋಹಾಕರ್ಷಕಮಣಿವಿಶೇಷೇಣ, ನಿಷ್ಕರ್ಣಂ ಶಲ್ಯಂ ತಥಾ ವಿವೃತಮುಖಂ ಋಜು-ಸ್ಪಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾಽವಸ್ಥಿತಮ್ ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana pakkAshayagatasyopAyaH (34) · Śloka 34

| ಪಕ್ವಾಶಯಗತಂ ಶಲ್ಯಂ ವಿರೇಕೇಣ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್||೩೪||

ಸ೦-ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಿತಂ ಶಲ್ಯಂ ವಿರೇಚನೇನ ವಿಶೇಷೇಣ ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana duShTavAtAdInAmupAyaH (35) · Śloka 35

ದುಷ್ಟವಾತವಿಷಸ್ತನ್ಯರಕ್ತತೋಯಾದಿ ಚೂಷಣೈಃ| |೩೫|

ಸ೦-ದುಷ್ಟವಾತಾದೀನಿ ಚೂಷಣೈರ್ನಿರ್ಹರೇತ್| ಚೂಷಣೈರಿತಿ ಬಹುವಚನನಿರ್ದೇಶಾಚ್ಛೃಙ್ಗಾದಿಭಿರಿತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

Adhikarana kaNThagatasyopAyaH (35-36) · Śloka 36

| ಕಣ್ಠಸ್ರೋತೋಗತೇ ಶಲ್ಯೇ ಸೂತ್ರಂ ಕಣ್ಠೇ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್||೩೫|| ಬಿಸೇನಾತ್ತೇ ತತಃ ಶಲ್ಯೇ ಬಿಸಂ ಸೂತ್ರಂ ಸಮಂ ಹರೇತ್| |೩೬|

ಸ೦-ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸ್ಥೇ ಶಲ್ಯೇ ಸೂತ್ರಂ-ಕಾರ್ಪಾಸಾದಿಜಂ, ಬಿಸೇನ ಕಣ್ಠೇ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್- ಬಿಸಸಂಲಗ್ನಂ ಸೂತ್ರಂ ಕೃತ್ವಾ ಶಲ್ಯನಿರ್ಹರಣಾಯ ಪ್ರವೇಶಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಆತ್ತೇ-ಗೃಹೀತೇ, ಶಲ್ಯೇ ಬಿಸಸಂಲಗ್ನೇ, ಅನನ್ತರಂ ಶಲ್ಯಂ ಬಿಸಸೂತ್ರಂ ಸಮಂ-ತುಲ್ಯಕಾಲಂ, ಆಹರೇತ್|

Adhikarana jAtuShasyopAyaH (36-37) · Śloka 37

| ನಾಡ್ಯಾಽಗ್ನಿತಾಪಿತಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಶಲಾಕಾಮಪ್ಸ್ಥಿರೀಕೃತಾಮ್||೩೬|| ಆನಯೇಜ್ಜಾತುಷಂ ಕಣ್ಠಾತ್| |೩೭|

ಸ೦-ಜಾತುಷೇ ಶಲ್ಯೇ ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಪ್ರವಿಷ್ಟೇ ತತ್ ಜಾತುಷಂ ಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಾದಾನಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಶಲಾಕಾಂ ಕಣ್ಠೇ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ| ಕಥಮ್ ? ನಾಡ್ಯಾ-ನಾಡೀಯನ್ತ್ರೇಣ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಕಣ್ಠದಾಹಪರಿಹಾರಾರ್ಥಮ್| ಕೀದೃಶೀಂ ಶಲಾಕಾಮ್ ? ಅದ್ಭಿಃ ಸ್ಥಿರೀಕೃತಾಂ, ನಿರ್ವಾಪಣದ್ವಾರೇಣ| ತಾಂ ತಥಾವಿಧಾಮ್ ಶಲಾಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ನಾಡ್ಯೈವ ಜಾತುಷಂ ಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಾದಾನಯೇತ್-ಆಕರ್ಷಯೇತ್| ಜಾತುಷಮಿತ್ಯತ್ರ"ತ್ರಪುಜತುನೋಃಷುಕ್" ಇತ್ಯಣ್ ಷುಗಾಗಮಶ್ಚ|

Adhikarana ajAtuShasyopAyaH (37) · Śloka 37

ಜತುದಿಗ್ಧಾಮಜಾತುಷಮ್| |೩೭|

ಸ೦-ಅಜಾತುಷಂ-ದಾರುವೇಣ್ವಾದಿಮಯಂ ಶಲ್ಯಂ, ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತಂ ಜತುದಿಗ್ಧಾಂ-ಲಾಕ್ಷಾಲಿಪ್ತಾಂ, ಶಲಾಕಾಮಗ್ನಿತಾಪಿತಾಂ ನಾಡ್ಯಾ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಪೂರ್ವವಚ್ಛಲ್ಯಮಾಹರೇತ್| ಜತುದಿಗ್ಧಾಮಿತ್ಯುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್, ಸಿಕ್ಥಾದಿದಿಗ್ಧಾಮಪಿ| ಯಥಾ ಶಲಾಕಯಾ ಹರ್ತುಂ ಯುಜ್ಯತೇ ತಥಾ ಕೃತ್ವೇತಿ ಬೋಧ್ಯಮ್|

Adhikarana matsyAdikaNTakasyopAyaH (37-38) · Śloka 38

| ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನ ಪೀತೇನ ದ್ರವೈಃ ಕಣ್ಟಕಮಾಕ್ಷಿಪೇತ್||೩೭|| ಸಹಸಾ ಸೂತ್ರಬದ್ಧೇನ ವಮತಃ| |೩೮|

ಸ೦-ಕಣ್ಟಕಂ-ಮತ್ಸ್ಯಾದಿಜಂ, ಮಾಂಸಸಙ್ಗೇನ ಭುಕ್ತಂ ಕಣ್ಠಸ್ರೋತಸಿ ಸ್ಥಿತಂ, ದ್ರವೈಃ-ಪಾನೀಯಾದಿಭಿಃ ಸಹ, ಪೀತೇನ ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನಾಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕೇಶಾನಾಂ ಸಮೂಹಃ-ಕೇಶೋನ್ದುಕಮ್, ತೇನ| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ ಕೇಶೋನ್ದುಕೇನ ? ಸೂತ್ರಬದ್ಧೇನ,-ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಗ್ರಥಿತೇನ| ವಮತಃ-ವಮನಮಾಚರತಃ, ಕಣ್ಟಕಮೇಕದೇಶಸಕ್ತಸೂತ್ರಂ ಸಹಸೈವಾಕ್ಷಿಪೇತ್| ಏವಂ ಚ ವಮನದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕೃತೈರ್ದ್ರವೈಃ ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ ಪಾತವ್ಯಮಿತ್ಯವತಿಷ್ಠತೇ|

Adhikarana keshondukasyopAyaH (38) · Śloka 38

ತೇನ ಚೇತರತ್| |೩೮|

ಸ೦-ತೇನ-ಕಣ್ಠಕೇನ, ಇತರತ್-ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ, ಪ್ರಮಾದಪೀತಮಾಹರೇತ್| ಕ್ಷತಕಣ್ಠಶ್ಚ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಮಧುಘೃತಸಿತೋಪೇತಾಮನುಕಣ್ಠಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್| ಸುಶ್ರುತೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೭|೧೯)-"ಅಸ್ಥಿಶಲ್ಯಮನ್ಯದ್ವಾತಿರ್ಯಕ್ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಕೇಶೋನ್ದುಕಂ ದೃಢೈಕಸೂತ್ರಬದ್ಧಂ ದ್ರವಭಕ್ತೋಪಹಿತಂ ಪಾಯಯೇದಾಕಣ್ಠಾತ್ ಪೂರ್ಣಕೋಷ್ಠಂ ಚ ವಾಮಯೇತ್| ವಮತಶ್ಚ ಶಲ್ಯೈಕದೇಶಸಕ್ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸೂತ್ರಂ ಸಹಸಾ ತ್ವಾಕ್ಷಿಪೇತ್| ಮೃದುನಾ ವಾ ದನ್ತಧಾವನಕೂರ್ಚಕೇನಾಪಹರೇತ್ ಪ್ರಣುದೇದ್ವಾಽನ್ತಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana UrdhvamAhartumashakyasyopAyaH (38) · Śloka 38

| ಅಶಕ್ಯಂ ಮುಖನಾಸಾಭ್ಯಾಮಾಹರ್ತುಂ ಪರತೋ ನುದೇತ್||೩೮||

ಸ೦-ಮುಖನಾಸಾಗತಂ ಶಲ್ಯಂ ಮುಖನಾಸಾಭ್ಯಾಮಾಹರ್ತುಮಶಕ್ಯಂ-ಆಕ್ರಷ್ಟುಂ ಯನ್ನ ಶಕ್ಯತೇ, ತತ್ಪರತೋ ನುದೇತ್| ಪ್ರಕೃತತ್ವಾನ್ಮುಖಾತ್ ಪರತೋ ನಾಸಾಯಾಶ್ಚ ಪರತಃ| ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನ ಕೇನಚಿದುಪಾಯೇನ ಕೋಷ್ಠಂ ನಯೇದಿತಿ ಗಮ್ಯತೇ|

Adhikarana grAsashalyasyopAyaH (39) · Śloka 39

ಅಪ್ಪಾನಸ್ಕನ್ಧಘಾತಾಭ್ಯಾಂ ಗ್ರಾಸಶಲ್ಯಂ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| |೩೯|

ಸ೦-ಗ್ರಾಸಃ ಶಲ್ಯಮಿವ ಗ್ರಾಸಶಲ್ಯಂ ಕಣ್ಠಾಸಕ್ತಮನ್ತಃಕೋಷ್ಠಾಖ್ಯಂ ನಯೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಅಪಾಂ ಪಾನಂ-ಅಪ್ಪಾನಂ, ತೇನ| ತಥಾ ಸ್ಕನ್ಧಘಾತೇನ, ಸ್ಕನ್ಧಸ್ಯ ಮುಷ್ಟ್ಯಾದಿನಾ ಹನನಂ-ಸ್ಕನ್ಧಘಾತಃ|

Adhikarana sUkShmAkShivraNashalyAnAmupAyaH (39) · Śloka 39

| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ ಕ್ಷೌಮವಾಲಜಲೈರ್ಹರೇತ್||೩೯||

ಸ೦-ಅಕ್ಷಣೀ ಚ ವ್ರಣಶ್ಚ, ತತ್ರ ಶಲ್ಯಾನಿ-ಅಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಣಿ ಚ ತಾನ್ಯಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ ಚ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಕ್ಷಿವ್ರಣಶಲ್ಯಾನಿ, ತಾನಿ ಕ್ಷೌ ಮಾದಿಭಿರ್ನಿರ್ಹರೇತ್| ಯೋಗ್ಯತಾವಶಾತ್ ಕದಾಚಿತ್ ಕ್ಷೌ ಮೇನ-ಕೌಶೇಯೇನ, ಕದಾಚಿದ್ವಾಲೇನ, ಕದಾಚಿಜ್ಜಲೇನ ಚ, ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana udakashalyasyopAyaH (40) · Śloka 40

ಅಪಾಂ ಪೂರ್ಣಂ ವಿಧುನುಯಾದವಾಕ್ಶಿರಸಮಾಯತಮ್| ವಾಮಯೇಚ್ಚಾಮುಖಂ ಭಸ್ಮರಾಶೌ ವಾ ನಿಖನೇನ್ನರಮ್||೪೦||

ಸ೦-ಅಪಾಂ ಪೂರ್ಣಂ ನರಂ ವಿಧುನುಯಾತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಮ್ ? ಅವಕ್ಶಿರಸಮ್, ಅವಾಕ್-ಅಧಃ, ಶಿರೋ-ಮೂರ್ಧಾ, ಯಸ್ಯ ತಮ್| ತಥಾ ಆಯತಂ-ದೀರ್ಘಂ ಕೃತ್ವಾ, ತಥಾ ತಂ ನರಂ ವಾಮಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಅಥವಾ, ಆಮುಖಂ-ಮುಖಂ ಯಾವತ್, ಭಸ್ಮರಾಶೌ ನಿಖನೇತ್-ನ್ಯಸೇತ್| ತಥೋಕ್ತಮ್-"ಉದಕಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಚಕ್ರಾದ್ಯಾರೋಪಣೇನೋದಕನಿಃಸಾರಃ ಕಾರ್ಯಃ|" ಇತಿ|

Adhikarana karNagatodakashalyasyopAyaH (41) · Śloka 41

ಕರ್ಣೇಽಮ್ಬುಪೂರ್ಣೇ ಹಸ್ತೇನ ಮಥಿತ್ವಾ ತೈಲವಾರಿಣೀ| ಕ್ಷಿಪೇದಧೋಮುಖಂ ಕರ್ಣಂ ಹನ್ಯಾದ್ವಾಽಽಚೂಷಯೇತ ವಾ||೪೧||

ಸ೦-ಕರ್ಣೇಽಮ್ಬುನಾ ಪೂರ್ಣೇ ಸತಿ ತೈಲವಾರಿಣೀ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಕಿಂ ಕೃತ್ವಾ ? ಹಸ್ತೇನ ಮಥಿತ್ವಾ-ಕರೇಣ ವಿಲೋಡ್ಯ| ತಥಾಽಧೋಮುಖಂ ಕರ್ಣಂ ಹನ್ಯಾತ್| ವಾ-ಅಥವಾ, ಚೂಷಯೇತ್ ನಾಡ್ಯಾ ವಾ ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿಃ|

Adhikarana karNagatakITashalyasyopAyaH (42) · Śloka 42

ಕೀಟೇ ಸ್ರೋತೋಗತೇ ಕರ್ಣಂ ಪೂರಯೇಲ್ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ| ಸುಕ್ತೇನ ವಾ ಸುಖೋಷ್ಣೇನ ಮೃತೇ ಕ್ಲೇದಹರೋ ವಿಧಿಃ||೪೨||

ಸ೦-ಕೀಟೇ-ಪಿಪೀಲಿಕಾಶತಪದ್ಯಾದೌ, ಸ್ರೋತಃಸ್ಥಿತೇ (ಸ್ರೋತೋಗತೇ)-ತೋದಗೌರವಮೇದಾದಿಭಿರನುಮಿತೇ, ಕರ್ಣಂ ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ ಪೂರಯೇತ್| ಅಥವಾ ಸುಕ್ತೇನ ಪೂರಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೇನ? ಸುಖೋಷ್ಣೇನ| ಮೃತೇ ಪುನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ಕೀಟೇ ಕ್ಲೇದಹರೋ ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ|

Adhikarana jAtuShAdishalyaM dehoShmaNaiva vilIyate (43) · Śloka 43

ಜಾತುಷಂ ಹೇಮರೂಪ್ಯಾದಿಧಾತುಜಂ ಚ ಚಿರಸ್ಥಿತಮ್| ಊಷ್ಮಣಾ ಪ್ರಾಯಶಃ ಶಲ್ಯಂ ದೇಹಜೇನ ವಿಲೀಯತೇ||೪೩||

ಸ೦-ಜಾತುಷಾದಿಶಲ್ಯಂ ದೇಹಜೇನೋಷ್ಮಣಾ ಚಿರಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಾಯಶೋ ವಿಲೀಯತೇ|

Adhikarana mRudAdishalyaM cirAdapi na ciliyate,vilayanABAve hetuH (44-45) · Śloka 45

ಮೃದ್ವೇಣುದಾರುಶೃಙ್ಗಾಸ್ಥಿದನ್ತವಾಲೋಪಲಾನಿ ನ| ವಿಷಾಣವೇಣ್ವಯಸ್ತಾಲದಾರುಶಲ್ಯಂ ಚಿರಾದಪಿ||೪೪|| ಪ್ಱಯೋ ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ ತದ್ಧಿ ಪಚತ್ಯಾಶು ಪಲಾಸೃಜೀ| |೪೫|

ಸ೦-ಮೃದ್ವೇಣುದಾರ್ವಾದಿಶಲ್ಯಂ ದೇಹೋಷ್ಮಣಾ ನ ವಿಲೀಯತೇ| ಉಪಲಶಬ್ಸ್ಯ ನಪುಂಸಕತ್ವಂ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ವಿಷಾಣಾದಿಶಲ್ಯಂ ಪ್ರಾಯೋ ದೇಹಜೇನೋಷ್ಮಣಾ ಚಿರಾದಪಿ ನ ವಿಲೀಯತೇ| ಅಪಿ ತು ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ-ಪೃಥಗ್ಭವತಿ| ಚಿರಾದಪಿ ನ ಪಚ್ಯತೇ ಕುತಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತದ್ಧೀತ್ಯಾದಿ| ಹಿ-ಯಸ್ಮಾತ್, ತತ್-ವಿಷಾಣಾದಿಶಲ್ಯಂ, ಶೀಘ್ರಮೇವ ಪಲಾಸೃಜೀ ಪಚತಿ| ಅತೋ ಮಾಂಸರಕ್ತಪಾಕಾದ್ದೇಹಜೇನ ಚೋಷ್ಮಣಾ ಪ್ರಾಯೋ ನಿರ್ಭುಜ್ಯತೇ|

Adhikarana vidAhopAyaH (45-47) · Śloka 47

| ಶಲ್ಯೇ ಮಾಂಸಾವಗಾಢೇ ಚೇತ್ಸ ದೇಶೋ ನ ವಿದಹ್ಯತೇ||೪೫|| ತತಸ್ತಂ ಮರ್ದನಸ್ವೇದಶುದ್ಧಿಕರ್ಷಣಬೃಂಹಣೈಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೋಪನಾಹಪಾನಾನ್ನಘನಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕನೈಃ||೪೬|| ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ಹರೇಚ್ಛಲ್ಯಂ ಪಾಟನೈಷಣಮೇದನೈಃ| |೪೭|

ಸ೦-ಮಾಂಸಾವಗಾಢೇ-ಮಾಂಸಾನ್ತರ್ನಿಗೂಢೇ ಶಲ್ಯೇ ಸತಿ, ಯದಿ ಸ ದೇಶೋ ನ ವಿದಹ್ಯತೇ-ನ ಪಚ್ಯತೇ, ಯತ್ರ ತತ್ ತಿಷ್ಠತಿ ಶಲ್ಯಮ್| ತತಸ್ತಂ ಮರ್ದನೇನ ಸ್ವೇದನೇನ ವಾ, ಕದಾಚಿತ್ ಶುದ್ಧ್ಯಾ-ವಮನಾದಿಕಯಾ, ಕದಾಚಿತ್ಕರ್ಷಣೇನ, ಕದಾಚಿದ್ಬೃಂಹಣೇನ, ಕದಾಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಪನಾಹೇನ, ಕದಾಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ನಪಾನೇನ, ತೀಕ್ಷ್ಣಶಬ್ದಸ್ಯ ಹಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ, ಕದಾಚಿದ್ಧನಶಸ್ತ್ರಪದಾಙ್ಕನೈಃ, ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ಪದಾನಿ-ಶಸ್ತ್ರಪದಾನಿ, ಘನಾನಿ ಸಂಹಿತನಿ, ಚ ತಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಪದಾನಿ ಚ, ತೇಷಾಮಙ್ಕನಂ-ಲಕ್ಷಣಂ, ತೈಃ| ಮರ್ದನಾದಿಭಿರೇಕೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸರ್ವೈರ್ವಾ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಪೂರ್ವಂ ಶಲ್ಯಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ತತಃ ಪಾಟನೈಷಣಭೇದನೈರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana anuktashalyasa~ggrahArthaMmupAyaH (28) · Śloka 28

| ಶಲ್ಯಪ್ರದೇಶಯನ್ತ್ರಾಣಾಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಬಹುರೂಪತಾಮ್||೪೭|| ತೈಸ್ತೈರುಪಾಯೈರ್ಮತಿಮಾನ್ ಶಲ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಥಾಽಽಹರೇತ್| ೪೭ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಲ್ಯಾಹರ- ಣವಿಧಿರ್ನಾಮಾಷ್ಟಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೮||

ಸ೦-ಶಲ್ಯಾನಿ-ಧಾತುವಿಷಾಣವೇಣ್ವಾದಿಜಾನಿ, ಪ್ರದೇಶಾಃ-ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾದಯಃ, ಯನ್ತ್ರಾಣಿ-ಸ್ವಸ್ತಿಕಾದೀನಿ, ತೇಷಾಂ ಬಹುರೂಪತಾಮವೇಕ್ಷ್ಯ- ನಾನಾಕಾರತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ತೈಸ್ತೈರುಪಾಯೈಃ-ಉಕ್ತಾನುಕ್ತೈರ್ವಿಜ್ಞಾನಸಾಧನಕಾರಣೈಃ, ಮತಿಮಾನ್-ಭಿಷಕ್, ಶಲ್ಯಂ ಜಾನೀಯಾತ್ ತಥಾಽಽಕರ್ಷೇದಿತಿ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೩೭)-"ವ್ರಣೇ ಪ್ರಸನ್ನೇ ಪ್ರಾನ್ತೇಷು ನಾತಿಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಿಷ್ಣುಷು| ಅಲ್ಪೇ ಶೋಫೇ ಚ ತಾಪೇ ಚ ನಿಃಶಲ್ಯಮಿತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್|" ಇತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯ- ಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಲ್ಯಾಹರಣ- ವಿಧಿರ್ನಾಮಾಷ್ಟಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೮||