26. śastravidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਥੇਦਾਨੀਂ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਰਮ੍ਭਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਵਰੂਪਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shastravidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ਅਥਾਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| )|੩|

ਸ੦-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਧਿਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana ShaDviMshatiH shastrANiteShAmupayogaH ShavDishatishastrANAM nAmAni (1-3.5) · Śloka 3

ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸੁਕਰ੍ਮਾਰੈਰ੍ਘਟਿਤਾਨਿ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਰੋਮਵਾਹੀਨਿ ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨਾਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਸਟ੍||੧|| ਸੁਰੂਪਾਣਿ ਸੁਧਾਰਾਣਿ ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਅਕਰਾਲਾਨਿ ਸੁਧ੍ਮਾਤਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਵਰ੍ਤਿਤੇਯਸਿ||੨|| ਸਮਾਹਿਤਮੁਖਾਗ੍ਰਾਣਿ ਨੀਲਮ੍ਭੋਜਚ੍ਛਵੀਨਿ ਚ| ਨਾਮਾਨੁਗਤਰੂਪਾਣਿ ਸਦਾ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਿ ਚ||੩|| ਸ੍ਵੋਨ੍ਮਨਾਰ੍ਧਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਫਲਾਨ੍ਯੇਕੈਕਸ਼ੋਪਿ ਚ| ਪ੍ਰਾਯੋ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ, ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਤਾਨਿ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੪|| (ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਮੁਤ੍ਪਲਾਧ੍ਯਰ੍ਦ੍ਧਧਾਰਕੇ| ਸਰ੍ਪੈਸਣ੍ਯੌ ਵੇਤਸਾਖ੍ਯਂ ਸ਼ਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਯਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕੇ||੧|| ਕੁਸ਼ਾਸ੍ਯਂ ਸਾਟਵਦਨਮਨ੍ਤਰ੍ਵਕ੍ਰਾਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਕੇ (ਕਮ੍)| ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਂ ਕੁਠਾਰੀ ਚ ਸ਼ਲਾਕਾਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੇ||੨|| ਬਡਿਸ਼ਂ ਕਰਪਤ੍ਰਾਖ੍ਯਂ ਕਰ੍ਤਰੀ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਮ੍| ਦਨ੍ਤਲੇਖਨਕਂ ਸੂਚ੍ਯਃ ਕੂਰ੍ਚੋ ਨਾਮ ਖ੍ਰਜਾਹ੍ਵਯਮ੍||੩|| ਆਰਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਕਾਰਾ ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਰ੍ਣਵੇਧਨੀ(ਨਮ੍)||੩.੫||

ਸ੦-ਬਾਹੁਲ੍ਯੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਡਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸਙ੍ਖ੍ਯਾਨਿ, ਤਥਾ ਸੁਕਰ੍ਮਾਰੈਃ-ਕਰ੍ਮਕੁਸ਼ਲੈਰ੍ਨਰੈਃ, ਯਥਾਵਿਧਿ { ਘਟਿਤਾਨਿ }-ਸਮ੍ਯਙ੍ਨਿਸ੍ਪਾਦਿਤਾਨਿ, ਤਥਾ ਰੋਮਵਾਹੀਨਿ-ਲੋਮਸ਼ਾਤਨਸਮਰ੍ਥਾਨਿ, ਤਥਾ ਸੁਰੂਪਾਣਿ-ਸ਼ੋਭਨਾਕਾਰਾਣਿ, ਤਥਾ ਸੁਧਾਰਾਣਿ-ਸ਼ੋਭਨਧਾਰਾਣਿ, ਤਥਾ ਸੁਖੇਨ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ-ਸੁਗ੍ਰਹਾਣਿ ਚ, ਕਾਰਯੇਤ੍| ਕ੍ਵ ? ਅਯਸਿ| ਕੀਦਸ਼ੇ ? ਸੁਸ੍ਠੁ ਧ੍ਮਾਤਂ ਸੁਧ੍ਮਾਤਂ, ਤਥਾ ਸੁਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ੍ਵਾਵਰ੍ਤਿਤਂ ਚ ਯਦਯਃ-ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਕੀਦਸ਼ਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ? ਅਕਰਾਲਾਨਿ-ਸੁਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ| ਤਥਾ, ਸਮਾਹਿਤਂ-ਸੁਸ੍ਠੁਕਤਂ, ਮੁਖਾਗ੍ਰਂ-ਫਲਂ, ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ ਸਮਾਹਿਤਮੁਖਾਗ੍ਰਾਣਿ| ਤਥਾ, ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਦ੍ਯੁਤੀਨਿ| ਤਥਾ, ਨਾਮ੍ਨਾਨੁਗਤਂ ਰੂਪਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨਿ-ਅਨ੍ਵਰ੍ਥਨਾਮਾਨੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਨਿ-ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਨਿ| ਤਥਾ, ਸ੍ਵਂ ਚ ਤਦੁਨ੍ਮਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵੋਨ੍ਮਾਨਂ-ਆਤ੍ਮੀਯਂ ਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਕਾਸ਼ਾਦਰ੍ਧਮ੍, ਤਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਾਂਸ਼ਃ-ਅਸ੍ਟਭਾਗਃ, ਫਲਂ ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵਮ੍| ਅਪਿ ਚੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਏਵਂਵਿਧਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਕੈਕਸ਼ਃ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਣਿ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਏਕੈਕਸ਼ ਇਤਿ "ਏਕਂ ਬਹੁਵ੍ਰੀਹਿਵਤ੍ " ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤ੍ਵਸੁਬ੍ਲੋਪੌ, ਤਤਃ ਸ਼ਸ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ|

Adhikarana 1 maNDalAgraM shastram (5) · Śloka 5

ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ ਫਲੇ ਤੇਸਾਂ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਨਖਾਕਤਿ| ਲੇਖਨੇ ਛੇਦਨੇ ਯੋਜ੍ਯਂ ਪੋਥਕੀਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਦਿਸੁ||੫||

ਸ੦-ਤੇਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਮਧ੍ਯੇ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਕੀਦਕ੍ ? ਫਲੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਾ ਅਨ੍ਤਰ੍ਨਖਸ੍ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਨਖਃ ਤਸ੍ਯੇਵਾਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਕ੍ਵੈਤਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਲੇਖਨੇ ਛੇਦਨੇ ਚ ਪੋਥਕ੍ਯਾਦਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗਾਦਯੋ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana 2 vRuddhipatraM (6-7) · Śloka 7

ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੁਰਾਕਾਰਂ ਛੇਦਭੇਦਨਪਾਟਨੇ| ਜ੍ਵਗ੍ਰਮੁਨ੍ਨਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਚ ਤਦਨ੍ਯਥਾ||੬|| ਨਤਾਗ੍ਰਂ ਪਸ੍ਠਤੋ ਦੀਰ੍ਘਹ੍ਰਸ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰਯਮ੍| |੭|

ਸ੦-ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਸੁਰਾਕਾਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਛੇਦਨਾਦਿਸੁ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤਮ੍| ਫਲਪਰਿਮਾਣਂ ਤੂਕ੍ਤਮੇਵ| ਕੀਦਕ੍ ? ਜੁ-ਸ੍ਪਸ੍ਟਮਗ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਦਜ੍ਵਗ੍ਰਮ੍, ਤਦੁਨ੍ਨਤੇ ਸ਼ੋਫੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਤੁ ਸ਼ੋਫੇ ਤਤ੍-ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਮਨ੍ਯਥਾ| ਕਥਮਨ੍ਯਥਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਨਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਸ੍ਠਤਃ-ਪਸ੍ਠਦੇਸ਼ੇ, ਨਤਮਗ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਨ੍ਨਤਾਗ੍ਰਂ ਭਵਤੀਤਿ|

Adhikarana 3 utpalapatraM,4 adhyarddadhAraM shastram (7) · Śloka 7

| ਉਤ੍ਪਲਾਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਾਖ੍ਯੇ ਭੇਦਨੇ ਛੇਦਨੇ ਤਥਾ||੭||

ਸ੦-{ ਯਥਾਯਥਂ-ਯਥਾਸ੍ਵਂ, ਦੀਰ੍ਘਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਚ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| } ਉਤ੍ਪਲਂ ਚਾਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਂ ਚ, ਤੇ ਆਖ੍ਯੇ ਯਯੋਸ੍ਤ ਉਤ੍ਪਲਾਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਾਖ੍ਯੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਦੀਰ੍ਘਹ੍ਰਸ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰੇ ਭਵਥਃ| ਉਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਂ ਦੀਰ੍ਘਮੁਖਮਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਂ ਤੁ ਹ੍ਰਸ੍ਵਵਕ੍ਤ੍ਰਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤੇ ਭੇਦਨੇ ਛੇਦਨੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯੇ| ਤਥੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ, ਪਾਟਨੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana 5 sarpAsyaM shastram (8) · Śloka 8

ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਯਂ ਘ੍ਰਾਣਕਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ੍ਛੇਦਨੇਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਫਲੇ| |੮|

ਸ੦-ਸਰ੍ਪਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਮਾਨੁਗਤਾਕਾਰਂ ਘ੍ਰਾਣਾਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚ੍ਛੇਦਨੇ ਕਰ੍ਣਾਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਛੇਦਨੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਫਲੇਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਭਵਤਿ|

Adhikarana 6 anveShaNA eShaNI bhedanArthA eShaNI ca shastram (8-9) · Śloka 9

| ਗਤੇਰਨ੍ਵੇਸਣੇ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖੈਸਣੀ||੮|| ਭੇਦਨਾਰ੍ਥੇਪਰਾ ਸੂਚੀਮੁਖਾ ਮੂਲਨਿਵਿਸ੍ਟਖਾ| |੯|

ਸ੦-ਏਸਣੀ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍ ਗਤੇਰ੍ਵ੍ਰਣਾਨਾਮਨ੍ਵੇਸਣੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਕੀਦਸ਼ੀ ? ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ-ਕੋਮਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ| ਤਥਾ, ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖਮਿਵ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਗਣ੍ਡੂਪਦਮੁਖਾ| ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮੇਸਣੀਮਾਹ- ਸ੦-ਅਪਰੈਸਣੀ ਭੇਦਨਾਰ੍ਥੇ ਸੂਚੀਮੁਖਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਮੂਲੇ ਨਿਵਿਸ੍ਟਂ-ਕਤਂ, ਖਂ-ਛਿਦ੍ਰਂ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਮੂਲਨਿਵਿਸ੍ਟਖਾ|

Adhikarana 7 vetasapatraM shastram (9) · Śloka 9

| ਵੇਤਸਂ ਵ੍ਯਘਨੇ|੯|

ਸ੦- ਵੇਤਸਂ- ਵੇਤਸਪਤ੍ਰਾਕਾਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍, ਸਡਙ੍ਗੁਲਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਫਲਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਵ੍ਯਧਨੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana 8 sharArimukhaM shastram,9 trikUrcakaM shastram (9) · Śloka 9

| ਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇ ਸ਼ਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਯਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕੇ||੯||

ਸ੦-ਸ਼ਰਾਰਿਃ-ਆਠ੍ਯਾਖ੍ਯਃ ਪਕ੍ਸਿਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਯਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕੇ ਚ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana 10 kushapatraM shatram11 ATAmukhaM shastram (10) · Śloka 10

ਕੁਸ਼ਾਟਾਵਦਨੇ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇ ਹ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਯੋਃ ਫਲਮ੍| |੧੦|

ਸ੦-ਕੁਸ਼ਾਟਾ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਦਨੇ ਸ੍ਰਾਵ੍ਯੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਯੋਃ-ਸ਼ਰਾਰਿਕੁਸ਼ਾਟਯੋਃ, ਫਲਂ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana 12 antarmukhaM shastram (10-11) · Śloka 11

| ਤਦ੍ਵਦਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਤਸ੍ਯ ਫਲਮਧ੍ਯਰ੍ਧਮਙ੍ਗੁਲਮ੍||੧੦|| ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਨਨਂ ਚੈਤਤ੍| |੧੧|

ਸ੦-ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਕੁਸ਼ਾਟਾਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਤਸ੍ਯ-ਅਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ੍ਯ, ਫਲਂ ਸਾਰ੍ਧਮਙ੍ਗੁਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ-ਕੁਸ਼ਾਟਾਤੁਲ੍ਯਮੇਤਦਪਿ, ਅਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਯਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ ਭਿਨ੍ਨਕ੍ਰਮੇ|

Adhikarana 13 vrIhimukhaM shastraM (11) · Śloka 11

ਤਥਾਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਫਲੇ| ਵ੍ਰੀਹਿਵਕ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਚ ਤਚ੍ਛਿਰੋਦਰਯੋਰ੍ਵ੍ਯਧੇ||੧੧||

ਸ੦-ਵ੍ਰੀਹਿਵਕ੍ਤ੍ਰਮਪ੍ਯਧ੍ਯਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਫਲੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਚ੍ਚ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧ ਉਦਰਵ੍ਯਧੇ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana 14 kuThArI shastram (12) · Śloka 12

ਪਥੁਃ ਕੁਠਾਰੀ ਗੋਦਨ੍ਤਸਦਸ਼ਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਨਨਾ| ਤਯੋਰ੍ਧ੍ਵਦਣ੍ਡਯਾ ਵਿਧ੍ਯੇਦੁਪਰ੍ਯਸ੍ਥਾਂ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਸ਼ਿਰਾਮ੍||੧੨||

ਸ੦-ਕੁਠਾਰੀ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਥੁਃ-ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਸਂਸ੍ਥਾਨਦਣ੍ਡਾ| ਤਥਾ, ਗੋਦਨ੍ਤਸਦਸ਼ਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਮਾਨਨਂ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਤਯਾ-ਕੁਠਾਰਿਕਯਾ, ਊਰ੍ਧ੍ਵਦਣ੍ਡਯਾ ਸਤ੍ਯਾ ਸ਼ਿਰਾਮਸ੍ਥ੍ਨਾਮੁਪਰਿ ਸ੍ਥਿਤਾਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana 15 shalAkA shastram (13) · Śloka 13

ਤਾਮ੍ਰੀ ਸ਼ਲਾਕਾ ਦ੍ਵਿਮੁਖੀ ਮੁਖੇ ਕੁਰੁਬਕਾਕਤਿਃ| ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ ਤਯਾ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍|੧੩|

ਸ੦-ਤਾਮ੍ਰਮਯੀ ਸ਼ਲਾਕਾ ਦ੍ਵਿਮੁਖੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਮੁਖੇ ਕੁਰੁਬਕਾਕਤਿਃ-ਰਕ੍ਤਸਹਚਰਪੁਸ੍ਪਮੁਕੁਲਾਕਾਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਯਾ ਸ਼ਲਾਕਯਾ, ਲਿਙ੍ਗਨਾਸ਼ਂ-ਕਫੋਤ੍ਥਪਟਲਸਂਜ੍ਞਂ, ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana 16 a~gulIshastram (13-15) · Śloka 15

| ਕੁਰ੍ਯਾਦਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਮ੍||੧੩|| ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਨਿਰ੍ਗਤਮੁਖਂ ਫਲੇ ਤ੍ਵਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਮ੍| ਯੋਗਤੋ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਵਾ ਸਮਮ੍||੧੪|| ਤਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਰ੍ਪਣਮੁਦ੍ਰਿਕਮ੍| ਸੂਤ੍ਰਬਦ੍ਧਂ ਗਲਸ੍ਰੋਤੋਰੋਗਚ੍ਛੇਦਨਭੇਦਨੇ||੧੫||

ਸ੦-ਅਙ੍ਗੁਲਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਮੁਦ੍ਰਿਕਯਾ-ਊਰ੍ਮਿਕਯਾ, ਨਿਰ੍ਗਤਂ-ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ, ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਤਨ੍ਮੁਦ੍ਰਿਕਾਨਿਰ੍ਗਤਮੁਖਮ੍| ਫਲੇ ਤੁ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਮੁਖੇ, ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਦੀਰ੍ਘਮ੍| ਯੋਗਤਃ-ਸਂਸ੍ਥਾਨੇਨ, ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੇਣ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰੇਣ ਵਾ ਤੁਲ੍ਯਮ੍| ਕਿਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਸ੍ਯ ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯ-ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਯ, ਯਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀ ਤਸ੍ਯਾ ਯਦਗ੍ਰਪਰ੍ਵ ਤਸ੍ਯ ਯਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਤੇਨਾਰ੍ਪ੍ਯਤ ਇਤਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਰ੍ਪਣੀ-ਭਿਸਕ੍ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਗ੍ਰਚ੍ਛਿਦ੍ਰਾ, ਮੁਦ੍ਰਿਕਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਤ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਗ੍ਰਪਰ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਾਰ੍ਪਣਮੁਦ੍ਰਿਕਮ੍| ਤਥਾ, ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਦ੍ਧਂ-ਸੂਤ੍ਰਬਦ੍ਧਮ੍, ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਮਣਿਬਨ੍ਧੇ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਗਲਸ੍ਰੋਤੋਰੋਗਾਣਾਂ ਛੇਦਨੇ ਭੇਦਨੇ ਚ ਤਦ੍ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana 17 baDishaM shastram (16) · Śloka 16

ਗ੍ਰਹਣੇ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਰ੍ਮਾਦੇਰ੍ਬਡਿਸ਼ਂ ਸੁਨਤਾਨਨਮ੍| |੧੬|

ਸ੦-ਬਡਿਸ਼ਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ੁਣ੍ਡਿਕਾਰ੍ਮਾਦੇਰ੍ਗ੍ਰਹਣੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਤਿਜਿਹ੍ਵਿਕਾਦੇਰ੍ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਕੀਦਸ਼ਂ ਤਤ੍ ? ਸੁਨਤਂ-ਅਙ੍ਕੁਸ਼ਵਦਾਨਤਂ, ਆਨਨਂ-ਮੁਖਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍|

Adhikarana 18 karapatraM shastram (16-17) · Śloka 17

| ਛੇਦੇਸ੍ਤ੍ਥ੍ਨਾਂ ਕਰਪਤ੍ਰਂ ਤੁ ਖਰਧਾਰਂ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮ੍||੧੬|| ਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਨ੍ਤਂ ਸੁਤ੍ਸਰੁਬਨ੍ਧਨਮ੍| |੧੭|

ਸ੦-ਕਰਪਤ੍ਰਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਖਰਧਾਰਂ, ਤਥਾ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ, ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਵਿਸ੍ਤਾਰੇਣ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਦਨ੍ਤਾ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਦਨ੍ਤਮ੍| ਤਥਾ, ਤ੍ਸਰੁਃ-ਮੁਸ੍ਟਿਃ, ਬਨ੍ਧਨਂ-ਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਸ਼ੋਭਨੇ ਤ੍ਸਰੁਬਨ੍ਧਨੇ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਸੁਤ੍ਸਰੁਬਨ੍ਧਨਮ੍| ਅਭਿਧਾਨਕੋਸ਼ੇ ਯਦ੍ਯਪਿ 'ਤ੍ਸਰੁਃ-ਅਸਿਮੁਸ੍ਟਿਃ' ਇਤ੍ਯਭ੍ਯਧਾਯਿ, ਤਥਾਪਿ ਮੁਸ੍ਟਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੇਹੋਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਤ੍ ਮੁਸ੍ਟਾਵਪ੍ਯੁਪਪਨ੍ਨਮੇਵ|

Adhikarana 19 kartarI shastram (17) · Śloka 17

| ਸ੍ਨਾਯੁਸੂਤ੍ਰਕਚਚ੍ਛੇਦੇ ਕਰ੍ਤਰੀ ਕਰ੍ਤਰੀਨਿਭਾ||੧੭||

ਸ੦-ਕਰ੍ਤਰੀ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤਰੀਸਦਸ਼ਂ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿਚ੍ਛੇਦੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana 20 nakhashastram (18) · Śloka 18

ਵਕ੍ਤ੍ਰਰ੍ਜੁਧਾਰਂ ਦ੍ਵਿਮੁਖਂ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਵਾਙੁਲਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਲ੍ਯੋਦ੍ਧਤਿਚ੍ਛੇਦਮੇਦਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਲੇਖਨੇ||੧੮||

ਸ੦-ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ-ਨਖਚ੍ਛੇਦਕਂ, ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਜੁਸ਼੍ਚ ਧਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਸ੍ਯੈਕਂ ਮੁਖਂ ਵਕ੍ਤ੍ਰਮਨ੍ਯਦਜੁ-ਸ੍ਪਸ੍ਟਮ੍| ਤਥਾ, ਨਵਾਙ੍ਗੁਲਂ-ਨਵਾਙੁਲਪ੍ਰਮਾਣਮ੍, ਨ ਤੁ ਸਡਙ੍ਗੁਲਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ-ਕਣ੍ਟਕਾਦੇਰੁਦ੍ਧਰਣਦੌ ਨਖਚ੍ਛੇਦਨੇ ਭੇਦਨੇ { ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇ ਲੇਖਨੇ } ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana 21 dantalekhanakaM shastram (19) · Śloka 19

ਅਧੁਨਾ ਦਨ੍ਤਲੇਖਨਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਹ ਏਕਧਾਰਂ ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਂ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਾਕਤਿ ਚੈਕਤਃ| ਦਨ੍ਤਲੇਖਨਕਂ ਤੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਵਨ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮ੍||੧੯||

ਸ੦-ਏਕਧਾਰਂ-ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ { ਧਾਰਾ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| } ਤਥਾ, ਚਤੁਸ੍ਕੋਣਮ੍| ਤਥਾ, ਏਕਤਃ-ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਬਦ੍ਧਾ ਆਕਤਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍| ਤਦ੍ਦਨ੍ਤਲੇਖਨਕਂ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਤੇਨ ਦਨ੍ਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana 22 sUcItrayaM shastram (20-22) · Śloka 22

ਅਧੁਨਾ ਸੂਚੀਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮਾਹ ਵਤ੍ਤਾ ਗੂਢਦਢਾਃ ਪਾਸ਼ੇ ਤਿਸ੍ਰਃ ਸੂਚ੍ਯੋਤ੍ਰ ਸੀਵਨੇ| ਮਾਂਸਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਾ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਾਯਤਾ||੨੦|| ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਯਤਾ| ਵ੍ਰੀਹਿਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਧਨੁਰ੍ਵਕ੍ਤ੍ਰਾ ਪਕ੍ਵਾਮਾਸ਼ਯਮਰ੍ਮਸੁ||੨੧|| ਸਾ ਸਾਰ੍ਧਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ| |੨੨|

ਸ੦-ਅਤ੍ਰ-ਏਸੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਮਧ੍ਯੇ, ਸੀਵਨੇ-ਸੀਵਨਵਿਸਯੇ, ਤਿਸ੍ਰਃ ਸੂਚ੍ਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਵਤ੍ਤਾਃ-ਵਰ੍ਤੁਲਾਃ, ਪਾਸ਼ੇ ਗੂਢਾਸ੍ਤਥਾ ਦਢਾਃ ਸਾਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਸ਼ੇਸੋਪਯੋਗਮਾਹ- ਸ੦-ਮਾਂਸਲਾਨਾਂ-ਬਹੁਮਾਂਸਾਨਾਂ, ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ਾਨਾਂ ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਾ ਮੁਖੇ ਸੂਚੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯਵੋਚਤ੍ (ਸੂ.ਅ.੩੪)-"ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰਾਗ੍ਰਾ" ਇਤਿ| ਤ੍ਰ੍ਯਸ੍ਰੇਤਿ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਾਯਤਾ-ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਦੀਰ੍ਘਾ| ਵਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਢਪਾਸ਼ਤ੍ਵਂ ਚੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣੇਨ| ਸ੦-ਅਲ੍ਪਮਾਂਸਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਮਾਯਤਾ-ਦੀਰ੍ਘਾ| ਵਤ੍ਤਮੁਖਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਤੀਯਾਮਾਹ- ਸ੦-ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਾ, ਚਾਪਵਤ੍ ਕੁਟਿਲਾ, ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਦ੍ਵੇਙ੍ਗੁਲੇ ਸਾਰ੍ਧੇ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯ ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਮਰ੍ਮਸੁ ਚ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਸੀਵਨੇ ਯੋਜ੍ਯਾ|

Adhikarana 23 kUrcaH shastram (22-23) · Śloka 23

ਅਧੁਨਾ ਕੂਰ੍ਚਂ ਲਿਲਕ੍ਸਯਿਸੁਰਾਹ ਸਰ੍ਵਵਤ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਃ| ਕੂਰ੍ਚੋ ਵਤ੍ਤੈਕਪੀਠਸ੍ਥਾਃ ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਟੌ ਵਾ ਸੁਬਨ੍ਧਨਾਃ||੨੨|| ਸ ਯੋਜ੍ਯੋ ਨੀਲਿਕਾਵ੍ਯਙ੍ਗਕੇਸ਼ਸ਼ਾਤੇਸੁ ਕੁਟ੍ਟਨੇ| |੨੩|

ਸ੦-ਤਾਃ-ਸੂਚ੍ਯਃ, ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਰ੍ਤੁਲਾ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਃ ਕੂਰ੍ਚ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਵਤ੍ਤ ਏਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੀਠੇ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ| ਤਥਾ, ਸਪ੍ਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਅਸ੍ਟੌ ਵਾ| ਤਥਾ, ਸ਼ੋਭਨਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾਃ ਸੁਬਨ੍ਧਨਾਃ| ਅਤ ਏਵੇਦਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸੂਚੀਕੂਰ੍ਚਸਂਜ੍ਞਂ ਸ਼ਂਸਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਜਗਾਦ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੮|੨੯)- "ਅਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਜਲਜਸ਼੍ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਸੂਚੀਕੂਰ੍ਚੈਃ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ ਚ-ਸੁਬਦ੍ਧਸਪ੍ਤਾਸ੍ਟਸੂਚੀਕਃ ਕੂਰ੍ਚੋ, ਨੀਲਿਕਾਦਿਸੁ ਚ ਕੁਟ੍ਟਨਵਿਸਯੇ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਸ੍ਯ(ਸੌ) ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਲੁਪ੍ਤਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਯੋਜ੍ਯਃ|

Adhikarana 24 khajaH shastram (23-24) · Śloka 24

| ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਮੁਖੈਰ੍ਵਤ੍ਤੈਰਸ੍ਟਾਭਿਃ ਕਣ੍ਟਕੈਃ ਖਜਃ||੨੩|| ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਂ ਮਥ੍ਯਮਾਨੇਨ ਘ੍ਰਾਣਾਤ੍ਤੇਨ ਹਰੇਦਸਕ੍| |੨੪|

ਸ੦-ਅਸ੍ਟਾਭਿਃ ਕਣ੍ਟਕੈਃ ਖਜ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਕੀਦਸ਼ੈਃ ? ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਮੁਖਂ ਯੇਸਾਂ ਤੈਃ, ਤਥਾ ਵਰ੍ਤੁਲੈਃ| ਤੇਨ-ਖਜੇਨ, ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਿਲੋਡ੍ਯਮਾਨੇਨ, ਨਾਸਿਕਾਤੋਸ੍ਤ੍ਰਂ ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana 25 karNavevyadhanaM shastram (24) · Śloka 24

| ਵ੍ਯਧਨਂ ਕਰ੍ਣਪਾਲੀਨਾਂ ਯੂਥਿਕਾਮੁਕੁਲਾਨਨਮ੍||੨੪||

ਸ੦-ਕਰ੍ਣਪਾਲੀਨਾਂ ਵ੍ਯਧਨੇ ਯੂਥਿਕਾ ਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕੀਦਸ਼ੀ ? ਮੁਕੁਲਾਨਨਾ|

Adhikarana 26 ArA shastram (25-26) · Śloka 26

ਆਰਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਵਤ੍ਤਾਸ੍ਯਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾ ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਤਃ| ਚਤੁਰਸ੍ਰਾ, ਤਯਾ ਵਿਧ੍ਯੇਚ੍ਛੋਫਂ ਪਕ੍ਵਾਮਸਂਸ਼ਯੇ||੨੫|| ਕਰ੍ਣਪਾਲੀਂ ਚ ਬਹਲਾਂ| |੨੬|

ਸ੦-ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਂ ਵਤ੍ਤਂ ਆਸ੍ਯਂ-ਮੁਖਂ, ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਵਤ੍ਤਾਸ੍ਯਾ| ਤਥਾ, ਸ ਏਵ-ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣਃ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸਾ ਤਤ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾ| ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਤ ਇਤਿ ਵਤ੍ਤਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਾਦੁਪਰਿਸ੍ਟਾਤ੍ ਤਥੈਵ-ਅਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੈਵ ਚਤੁਰਸ੍ਰਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾ ਆਰਾਨਾਮ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਮ੍| ਤਯਾ ਆਰਯਾ, ਸ਼ੋਫਂ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍| ਕਦਾ ? ਪਕ੍ਵਾਮਸਂਸ਼ਯੇ,-ਕਿਮਯਂ ਪਕ੍ਵਃ ਸ਼ੋਫ ਉਤਾਮ ਇਤਿ ਸਨ੍ਦੇਹੇ| ਬਹਲਾਂ ਚ ਕਰ੍ਣਪਲੀਂ ਤਯਾ ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana karNavedhanI sUcI (26) · Śloka 26

ਬਹਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸੂਚੀ ਤ੍ਰਿਭਾਗਸੁਸਿਰਾ ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ ਕਰ੍ਣਵੇਧਨੀ||੨੬||

ਸ੦-ਬਹਲਾਯਾਃ-ਅਤਿਮਾਂਸਲਾਯਾਃ ਕਰ੍ਣਪਾਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ, ਸੂਚੀ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ,-ਨ ਕੇਵਲਮਾਰਾ| ਕੀਦਸ਼ੀ ਸੂਚੀ ? ਤ੍ਰਿਭਾਗਃ-ਪ੍ਰਾਨ੍ਤਭਾਗਾਤ੍ ਸੁਸਿਰੋ ਯਸ੍ਯਾਃ ਸੈਵਮ੍| ਤਥਾ, ਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾ-ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ| ਸਾ ਚ ਕਰ੍ਣਵੇਧਨੀ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana anushastrANi (27-28) · Śloka 28

ਜਲੌਕਃਕ੍ਸਾਰਦਹਨਕਾਚੋਪਲਨਖਾਦਯਃ| ਅਲੌਹਾਨ੍ਯਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ, ਤਾਨ੍ਯੇਵਂ ਚ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੨੭|| ਅਪਰਾਣ੍ਯਪਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨ੍ਵੁਪਯੋਗਂ ਚ ਯੌਗਿਕਮ੍| |੨੮|

ਸ੦-ਜਲੌਕਃਪ੍ਰਭਤਯੋਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਕਾਰ੍ਯਕਾਰਣਾਤ੍| ਤਾਨਿ ਚਾਲੌਹਾਨਿ-ਲੋਹਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਯਸ੍ਕਾਨ੍ਤਸ਼ਾਕਸ਼ੋਫਾਲਿਕਾਦਿਖਰਪਤ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਏਵਂ ਚੋਕ੍ਤੇਨ ਨ੍ਯਾਯੇਨਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਯਨ੍ਤ੍ਰਾਦੀਨਿ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਉਪਯੋਗਂ ਚ ਯੌਗਿਕਂ-ਸਾਧੁਤਰਂ, ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਨਿਰੂਪਯੇਤ੍|

Adhikarana shastra kAryANi (28-29) · Śloka 29

| ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯਪਾਟ੍ਯਸੀਵ੍ਯੈਸ੍ਯਲੇਖ੍ਯਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਕੁਟ੍ਟਨਮ੍||੨੮|| ਛੇਦ੍ਯਂ ਭੇਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯਧੋ ਮਨ੍ਥੋ ਗ੍ਰਹੋ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ| |੨੯|

ਸ੦-ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ,-ਤੇਸਾਂ-ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ, ਕ੍ਰਿਯਾਃ-ਕਰ੍ਮਾਣਿ, ਤਤ੍ਕ੍ਰਿਯਾਃ| { ਤਾਨਿ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋਕ੍ਤਾਨਿ (ਸੂ. ਅ. ੩੪)- "ਤਦ੍ਯਥਾ-ਦਨ੍ਤਲੇਖਨਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਧ੍ਯਰ੍ਧਧਾਰਮੁਦ੍ਰਿਕਾਕਰ੍ਤਰੀਸਰ੍ਪਵਕ੍ਤ੍ਰਕਰਪਤ੍ਰਕੁਸ਼ਪਤ੍ਰਾਟਾਮੁਖਾ-ਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਸ਼ਰਾਰਿਮੁਖਤ੍ਰਿਕੂਰ੍ਚਕੂਠਾਰਿਕਾਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਸ਼ਲਾਕਾਵੇਤਸਪਤ੍ਰਾਰਾਕਰ੍ਣਵ੍ਯਧਨਸੂਚੀਸੂਚੀਕੁਰ੍ਚਖਜੈਸਣੀ-ਬਡਿਸ਼ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ|" ਇਤਿ| } ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯਂ-ਉਦ੍ਧਾਰ੍ਯਮ੍, ਤਤ੍ਰ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਾਟਨੇ ਵਦ੍ਧਿਪਤ੍ਰਾਦਿ| ਸੀਵਨੇ ਸੂਚ੍ਯਃ| ਲੇਖਨੇ ਮਣ੍ਡਲਾਗ੍ਰਾਦਿਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇ ਨਖਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਦਿ| ਕੁਟ੍ਟਨੇ ਕੂਰ੍ਚਃ| ਛੇਦਨੇ ਉਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਦਿ| ਭੇਦਨੇ ਏਸਣੀ ਸੂਚੀਮੁਖਾ| ਵ੍ਯਧਨੇ ਵੇਤਸਾਦਿ| ਮਨ੍ਥਨੇ ਖਜਃ| ਗ੍ਰਹੇ ਸਨ੍ਦਂਸ਼ਃ| ਦਾਹੇ ਸ਼ਲਾਕਾਦਿਰਿਤਿ|

Adhikarana shastradoShAH (29-30) · Śloka 30

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦੋਸ਼ਾਨਹ | ਕੁਣ੍ਠਖਣ੍ਡਤਨੁਸ੍ਥੂਲਹ੍ਰਸ੍ਵਦੀਰ੍ਘਤ੍ਵਵਕ੍ਰਤਾਃ||੨੯|| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਖਰਧਾਰਤ੍ਵਮਸ੍ਟੌ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| |੩੦|

ਸ੦-ਸ੍ਪਸ੍ਟਮ੍

Adhikarana shastragrahaNavidhiH (30-32) · Śloka 32

ਅਧੁਨਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗ੍ਰਹਣਵਿਧਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ | ਛੇਦਭੇਦਨਲੇਖ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਨ੍ਤਫਲਾਨ੍ਤਰੇ||੩੦|| ਤਰ੍ਜਨੀਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੈਰ੍ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ| ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਨਿ ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰੇ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕੇਨ ਚ||੩੧|| ਤਲਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖਂ ਮੁਖੇ| ਮੂਲੇਸ੍ਵਾਹਰਣਾਰ੍ਥਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਾਸੌਕਰ੍ਯਤੋਪਰਮ੍||੩੨||

ਸ੦-ਛੇਦਭੇਦਨਲੇਖ਼੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਤਰ੍ਜਨੀਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੈਰ੍ਮਿਲਿਤੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਵਨ੍ਤਫਲਾਨ੍ਤਰੇ-ਵਨ੍ਤਫਲਮਧ੍ਯਭਾਗੇ, ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਕੀਦਕ੍ ? ਸੁਸਮਾਹਿਤਃ,-ਤਦ੍ਗਤਮਨਾਃ| ਵਿਸ੍ਰਾਵਣਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਸ਼ਰਾਰ੍ਯਾਸ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰੇ ਤਰ੍ਜਨ੍ਯਙ੍ਗੁਸ੍ਠਾਭ੍ਯਾਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਗਹ੍ਣੀਯਾਦਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਾਣਿਤਲਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਆਦਿਲੋਪਾਖ਼੍ਯਯਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ| ਤਲੇਨ ਪ੍ਰਚ੍ਛ੍ਹਨ੍ਨਂ ਵਨ੍ਤਾਗ੍ਰਂ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਵ੍ਰੀਹਿਮੁਖ਼ਂ ਮੁਖ਼ੇ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰਿਯਾਸੌਕਰ੍ਯਤੋ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍| ਸੁਕਰਸ੍ਯ ਭਾਵਃ ਸੌਕਰ੍ਯਮ੍| ਯਥਾ ਸੁਕਰਾ ਪਾਟਨਾਦਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾਦਦੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shastrakoshaH (33-34) · Śloka 34

ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੋਸ਼ਮਾਚਸ੍ਟਤੇ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਵਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸੁਘਨੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਃ| ਕ੍ਸੌ ਮਪਤ੍ਰੋਰ੍ਣਕੌਸ਼ੇਯਦੁਕੂਲਮਦੁਚਰ੍ਮਜਃ||੩੩|| ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਪਾਸ਼ਃ ਸੁਸ੍ਯੂਤਃ ਸਾਨ੍ਤਰੋਰ੍ਣਾਰ੍ਸ੍ਥਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਃ| ਸ਼ਲਾਕਾਪਿਹਿਤਾਸ੍ਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੋਸ਼ਃ ਸੁਸਞ੍ਚਯਃ||੩੪||

ਸ੦-ਨਵਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕੋਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਘਨੋਨਿਬਿਡਃ| ਤਥਾ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਪ੍ਰਮਾਣੋ ਦੈਰ੍ਧ੍ਯੇਣ| ਤਥਾ, ਕ੍ਸੌ ਮਾਦਿਜਃ| ਤਥਾ, ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਃ-ਕਤਃ, ਪਾਸ਼ੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਨ੍ਯਸ੍ਤਪਾਸ਼ਃ| ਤਥਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ੍ਯੂਤਃ| ਤਥਾ, ਸਾਨ੍ਤਰਾਣਿ-ਸਵ੍ਯਵਧਾਨਾਨਿ, ਊਰ੍ਣਾਸ੍ਥਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਸਾਨ੍ਤਰੋਰ੍ਣਾਸ੍ਥਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ਲਾਕਯਾ ਪਿਹਿਤਂ-ਸ੍ਥਗਿਤਂ, ਆਸ੍ਯਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੋਭਨਃ ਸਞ੍ਚਯੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸੁਸਞ੍ਚਯਃ, ਨਾਪਿਤਭਾਣ੍ਡਿਕਾਵਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ "ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਤੁ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਸ਼ਿਲਿਕਾ ਮਾਸਮੁਦ੍ਗਪ੍ਰਭਾ" ਇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana jalaukasAM viShayaH (35) · Śloka 35

ਸੁਕੁਮਾਰਬਾਲਾਨਾਮਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਜਲੌਕਸੋ ਯੋਜਯੇਤ੍ ਜਲੌਕਸਸ੍ਤੁ ਸੁਖਿਨਾਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਾਯ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਸੁਖਿਨਾਂ-ਸੁਖੋਚਿਤਾਨਾਂ, ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਣਾਰ੍ਥਂ ਜਲੌਕਸੋ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਃ,-ਸਵਿਸਾਨਿਰ੍ਵਿਸਾਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਵਿਸਾਣਾਂ ਸਾਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾ ਏਵ ਤਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸਯਤਿ-

Adhikarana varjyA jalaukasaH (35-37) · Śloka 37

ਤਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਕਾਰਾਃ,- ਸਵਿਸਾ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਵਿਸਾਣਾਂ ਸਾਪਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾ ਏਵ ਤਾਵਲ੍ਲਕ੍ਸਯਤਿ | ਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਬੁਮਤ੍ਸ੍ਯਭੇਕਾਹਿਸ਼ਵਕੋਥਮਲੋਦ੍ਭਵਾਃ||੩੫|| ਰਕ੍ਤਾਃ ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਭਸ਼ਂ ਕਸ੍ਣਾਸ਼੍ਚਪਲਾਃ ਸ੍ਥੂਲਪਿਚ੍ਛਿਲਾਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯੁਧਵਿਚਿਤ੍ਰੋਰ੍ਧ੍ਵਰਾਜਯੋ ਰੋਮਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ||੩੬|| ਸਵਿਸਾ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਬੂਦ੍ਭਵਾਸ਼੍ਚ ਜਲੌਕਸਃ ਸਵਿਸਾ ਇਤਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਮਤ੍ਸ੍ਯਭੇਕਸਰ੍ਪਾਦਿਸ਼ਵਕੋਥੋਦ੍ਭਵਾਃ, ਤਥਾ ਤੇਸਾਮੇਵ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯੇ ਮਲਾਃ-ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦਯਃ, ਤਦੁਦ੍ਭਵਾਸ਼੍ਚ ਸਵਿਸਾ ਇਤਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਸਵਿਸਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਰਕ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਾਵਲ੍ਲੋਮਸ਼ਾ ਯਾਸ੍ਤਾਃ ਸਵਿਸਾ ਯਤਃ, ਤਤੋ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍-ਤਾ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana varjyAprayoge doShaH varjyAdoShe cikitsA (37) · Śloka 37

ਤਾਭਿਃ ਕਣ੍ਡੂਪਾਕਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਾਃ| ਵਿਸਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਨੁਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਤ੍ਰ|੩੭|

ਸ੦-ਤਾਭਿਰ੍ਹਿ ਯੋਜਿਤਾਭਿਃ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਦਾਹਸ਼ੋਸਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਦਯੋਪਿ ਸ੍ਯੁਃ| { ਤਤ੍ਰ- } ਤਾਸੁ ਮੋਹਾਦ੍ਯੋਜਿਤਾਸੁ, ਵਿਸਾਦਿਜਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮ੍|

Adhikarana grAhyA jalaukasaH (37-38) · Śloka 38

| ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਜਾਃ ਪੁਨਃ||੩੭|| ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਃ ਸ਼ੈਵਲਸ਼੍ਯਾਵਾ ਵਤ੍ਤਾ ਨੀਲੋਰ੍ਧ੍ਵਰਾਜਯਃ| ਕਸਾਯਪਸ੍ਠਾਸ੍ਤਨ੍ਵਙ੍ਗ੍ਯਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੀਤੋਦਰਾਸ਼੍ਚ ਯਾਃ||੩੮||

ਸ੦-ਜਲੌਕਸ ਇਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਜਲੋਦ੍ਭਵਾਃ (ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਮ੍ਬੁਜਾਃ)-ਸੌਗਨ੍ਧਿਕੋਤ੍ਪਲਕਮਲਵਿਪੁਲਸਲਿਲਸ਼ੈਵਾਲਜਾ ਜਲੌਕਸੋ, ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਆਸਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ-ਸ਼ੈਵਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੈਵਲਮਿਵ ਸ਼੍ਯਾਵਾਃ, ਤਥਾ ਵਤ੍ਤਾਃ, ਤਥਾ ਨੀਲੋਰ੍ਧ੍ਵਰਾਜਯਃ, ਤਥਾ ਕਸਾਯਂ-ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਵਲ੍ਕਲਸਦਸ਼ਵਰ੍ਣਂ, ਪਸ੍ਠਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍, ਤਥਾ ਤਨੁਸ਼ਰੀਰਾਃ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪੀਤਵਰ੍ਣਜਠਰਾਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਵਿਸਾ ਵੇਦ੍ਯਾਃ|

Adhikarana grAhyAsvapi mattA varjyAH (39) · Śloka 39

ਤਾ ਅਪ੍ਯਸਮ੍ਯਗ੍ਵਮਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਤਂ ਚ ਨਿਪਾਤਨਾਤ੍| ਸੀਦਨ੍ਤੀਃ ਸਲਿਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੩੯||

ਸ੦-ਨਿਰ੍ਵਿਸਾ ਅਪਿ ਜਲੌਕਸੋ ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਤਾ ਇਤਿ ਤ੍ਯਜੇਤ੍| ਨ ਕੇਵਲਂ ਸਵਿਸਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥੋਪਿਸ਼ਬ੍ਦਃ| ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਤਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਦ੍ਵਯਮਾਹ-ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਵਮਨਾਤ੍, ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਪ੍ਰਤਤਂ ਚ ਲਾਗਨਾਤ੍, ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਵਾਸਿਤ੍ਵੇਨ ਰਕ੍ਤਮਤ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਥਂ ਲਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸੀਦਨ੍ਤੀਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਲਂ (ਸਲਿਲਂ) ਪ੍ਰਾਪ੍ਯਤੋਯਪੂਰ੍ਣਭਾਣ੍ਡਮਾਸਾਦ੍ਯ, ਸੀਦਨ੍ਤੀਃ-ਨ ਤਥਾ ਚੇਸ੍ਟਮਾਨਾਃ, ਇਤਿ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜੇਤ੍|

Adhikarana jalaukasAM prayogaH (40-41) · Śloka 41

ਅਥੇਤਰਾ ਨਿਸ਼ਾਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤੇਮ੍ਭਸਿ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਅਵਨ੍ਤਿਸੋਮੇ ਤਕ੍ਰੇ ਵਾ ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾ ਜਲੇ||੪੦|| ਲਾਗਯੇਦ੍ਦਤਮਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਰਕ੍ਤਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਪਾਤਨੈਃ| ਪਿਬਨ੍ਤੀਰੁਨ੍ਨਤਸ੍ਕਨ੍ਧਾਸ਼੍ਛਾਦਯੇਨ੍ਮਦੁਵਾਸਸਾ||੪੧||

ਸ੦-ਅਥ-ਪਰਿਕ੍ਸਾਤੋਨਨ੍ਤਰਂ, ਇਤਰਾ ਲਾਗਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਃ ? ਹਰਿਦ੍ਰਾਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤਜਲੇ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ, ਕਾਞ੍ਜਿਕੇ ਕਾਲਸ਼ੇਯੇ ਵਾ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾਃ, ਪੁਨਸ਼੍ਚ ਜਲੇ ਸਮਾਸ਼੍ਵਾਸਿਤਾਃ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭੂਤੇ ਜਲੇ ਪ੍ਲਵਨਾਰ੍ਹਾਃ ਸੋਤ੍ਸਾਹਾਃ ਸਤੀਃ, ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਲਗਨ੍ਤੀਃ ਕਥਂ ਲਾਗਯੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਘਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਘਤਾਦਿਪਾਤਨੈਸ੍ਤਾ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਪਾਤਨਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਯੋਜ੍ਯਃ| ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣਾਙ੍ਗੇ ਰਕ੍ਤਂ ਮੋਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਤ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਾਸ਼੍ਚ ਪਿਬਨ੍ਤੀਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਵਾਸਸਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਤਾਸਾਂ ਮਕ੍ਸਿਕਾਦ੍ਯਨੁਪਦ੍ਰਵਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਨਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਥ ਕਿਮੇਤਾਃ ਪਿਬਨ੍ਤ੍ਯੁਤ ਨੇਤਿ ਕਥਂ ਜ੍ਞਾਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ੇਸਣਦ੍ਵਾਰੇਣ ਹੇਤੁਮਾਹ-ਉਨ੍ਨਤਸ੍ਕਨ੍ਧਾ ਇਤਿ| ਉਨ੍ਨਤਃ ਸ੍ਕਨ੍ਧੋ ਯਾਸਾਂ ਤਾ ਏਵਮ੍| ਉਨ੍ਨਤਸ੍ਕਨ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਤਾਸਾਂ ਪਾਨਂ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana jalaukAH prathamaM duShTaM raktaM pibati (42-1) · Śloka 1

ਸਮ੍ਪਕ੍ਤਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ੍ਰਾਜ੍ਜਲੌਕਾ ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਆਦਤ੍ਤੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਹਂਸਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕਾਦਿਵ||੪੨|| (ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਦ੍ਰਧੀਨ੍ ਕੁਸ੍ਠਵਾਤਰਕ੍ਤਗਲਾਮਯਾਨ੍| ਨੇਤ੍ਰਰੁਗ੍ਵਿਸਵੀਸਰ੍ਪਾਨ੍ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਜਲੌਕਸਃ| )||੧||

ਸ੦-ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ੍ਰਾਨ੍ਮਿਲਿਤਾਦਪਿ ਜਲੌਕਾ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਮੇਵ ਪੂਰ੍ਵਮਾਦਤ੍ਤੇ, ਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਦੇਹਧਾਤੁਸ੍ਥਮ੍, ਇਤਿ ਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ-ਹਂਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਂਸੋ ਯਥਾ ਕ੍ਸੀਰਜਲਾਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੁਗ੍ਧਮਾਦਤ੍ਤੇ ਨ ਤੁ ਜਲਮ੍, ਤਥਾ ਜਲੌਕਾਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਮਾਦਤ੍ਤੇ ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤਰਦਿਤਿ ਨ੍ਯਾਯ੍ਯਮੇਤਤ੍|

Adhikarana jalaukasAM mokShaNakAlaH (43) · Śloka 43

ਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਤੋਦੇ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਂ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍| |੪੩|

ਸ੦-ਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਤੋਦੇ ਸਤਿ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਂ ਸਤ੍ਯਾਂ ਵਾ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਸ਼ੁਦ੍ਧਰਕ੍ਤਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਮਤਿਯੋਗਭਯਾਚ੍ਚ| ਤਾਮਿਤ੍ਯੇਕਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਕੈਕਾਂ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍, ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਃ ਸਕਦੇਵੇਤਿ ਗਮਯਤਿ| ਅਥ ਪਾਨਲੌਲ੍ਯਲ੍ਯਾਦਸ਼ਂ, - ਨ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਤਤੋ ਹਰਿਦ੍ਰਾਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਵਦਨੇ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍ਸਯੇਤ੍|

Adhikarana mokShitAnAM kRutyam (43) · Śloka 43

ਵਾਮਯੇਚ੍ਚ ਤਾਮ੍| ਪਟੁਤੈਲਾਕ੍ਤਵਦਨਾਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਕਣ੍ਡਨਰੂਸਿਤਾਮ੍||੪੩||

ਸ੦-ਮੋਕ੍ਸਿਤਾਂ ਚ ਜਲੌਕਸਂ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਵਮਨਵਿਧਾਨਮਾਹ ਪਟ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤੇਨ ਤੈਲੇਨ ਰੂਸਿਤਾਸ੍ਯਾਂ ਤਥਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੇਣ ਤਣ੍ਡੁਲਕਣ੍ਡਨੇਨ ਰੂਸਿਤਾਂ-ਅਵਕੀਰ੍ਣਾਂ, ਵਾਮਯੇਤ੍| ਤਣ੍ਡੁਲਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਤ੍ਰ ਲੋਪੋ ਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ|

Adhikarana saptAhAdarvAk jalaukasAM punaH prayo niShedhaH (44) · Śloka 44

ਰਕ੍ਸਨ੍ ਰਕ੍ਤਮਦਾਦ੍ਭੂਯਃ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਤਾ ਨ ਪਾਤਯੇਤ੍| |੪੪|

ਸ੦-ਤਾਃ-ਕਤਵਮਨਾ ਜਲੌਕਸੋ, ਰਕ੍ਤਮਦਾਦ੍ਰਕ੍ਸਨ੍ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana jalaukasAM samyagvamanalakShaNam (44) · Śloka 44

| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪਟੁਤਾ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਜਲੌਕਸਾਮ੍||੪੪||

ਸ੦-ਜਲੌਕਸਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਸਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍-ਅਲਾਗਿਤਾਨਾਮਿਵ, ਪਟੁਤਾਦਿ ਭਵਤਿ|

Adhikarana ativAnte lakShaNam (45) · Śloka 45

ਕ੍ਲਮੋਤਿਯੋਗਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ| |੪੫|

ਸ੦-ਅਤਿਯੋਗਾਦ੍ਵਮਨਸ੍ਯ ਕ੍ਲਮੋ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana durvAnte lakShaNam (45) · Śloka 45

ਦੁਰ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ ਮਦਃ| |੪੫|

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਵਾਨ੍ਤੇ ਸਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤਾ ਮਦਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana jalaukasAM pAlanavidhiH (45-46) · Śloka 46

| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਤਾਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾ ਘਟੇ ਮਤ੍ਸ੍ਨਾਮ੍ਬੁਗਰ੍ਭਿਣਿ||੪੫|| ਲਾਲਾਦਿਕੋਥਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ, ਸਵਿਸਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਦਨ੍ਵਯਾਤ੍| |੪੬|

ਸ੦-ਤਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਘਟੇ ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਾਹਾਦ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੇ ? ਮਤ੍ਸ੍ਨਾਪਕ੍ਤੇਨ ਜਲੇਨ ਗਰ੍ਭਿਣਿ, ਤਦ੍ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾ ਮਤ੍-ਮਤ੍ਸ੍ਨਾ, "ਸਸ੍ਨੌ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸਾਯਾਮ੍" ਇਤਿ ਸ੍ਨਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ| ਅਨੇਕਭਾਜਨਸ੍ਥਾਪਨੇ ਕੋਰ੍ਥਃ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਲਾਲਾਦਿਕੋਥਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਮ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਲਾਲਾਦੀਨਾਂ_ਜਲੌਕਃਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਨਾਂ, ਕੋਥਃ-ਕੁਥਿਤਤ੍ਵਂ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਤਾ, ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਾਯ| ਤਦਨ੍ਵਯਾਤ੍-ਲਾਲਾਦਿਯੋਗਾਤ੍, ਤਾਃ ਸਵਿਸਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana daMshAparisrAve strAvaNauShadham (46) · Śloka 46

| ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਸ੍ਰਾਵਯੇਦ੍ਦਂਸ਼ਾਨ੍ ਹਰਿਦ੍ਰਾਗੁਡਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ||੪੬||

ਸ੦-ਅਸ਼ੁਦ੍ਧੌ-ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਲਿਙ੍ਗਾਨੁਮਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸਤਿ, ਦਂਸ਼ਾਨ੍ ਹਰਿਦ੍ਰਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍|

Adhikarana daMshastrAvAnantaraM kRutyam (47) · Śloka 47

ਸ਼ਤਧੌਤਾਜ੍ਯਪਿਚਵਸ੍ਤਤੋ ਲੇਪਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਲਾਃ| |੪੭|

ਸ੦-ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ਤਧੌਤਘਤਸਮ੍ਪਕ੍ਤਾਃ ਪਿਚਵੋ 'ਯੋਜ੍ਯਾਃ' ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸ਼ਤਸ਼ਬ੍ਦੋਨੇਕਪਰ੍ਯਾਯਃ, ਬਹੁਕਤ੍ਵੋ ਧੌਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਤਲਾ ਲੇਪਾਃ-ਯਸ੍ਟੀਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਾਦਿਜਾਃ, ਯੋਜ੍ਯਾਃ| ਦਂਸ਼ਸ੍ਥਿਤਚਲਿਤਰਕ੍ਤਪ੍ਰਸਾਦਨਾਯੇਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana srAvaphalam (47) · Śloka 47

| ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਾਪਗਮਨਾਤ੍ਸਦ੍ਯੋ ਰਾਗਰੁਜਾਂ ਸ਼ਮਃ||੪੭||

ਸ੦-ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਗਮਨਾਤ੍-ਨਿਃਸਰਣਾਤ੍, ਸਦ੍ਯੋ-ਦ੍ਰਾਗੇਵ, ਰਾਗਪੀਡਾਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਦਾਹਸ਼ਮੋਪਿ ਹਿ ਭਵਤ੍ਯੇਵ|

Adhikarana dvitIye~ahni punaHsrAvaH (48) · Śloka 48

ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਲਿਤਂ ਸ੍ਥਾਨਾਤ੍ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇ| ਵ੍ਯਮ੍ਲੀਭਵੇਤ੍ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਤ੍ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੪੮||

ਸ੦-ਅਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਸ਼ਯਾਚ੍ਚਲਿਤਂ ਵ੍ਰਣਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਥਿਤਂ ਪਰ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸਤ੍ ਵ੍ਯਮ੍ਲੀਭਵੇਦ੍ਯਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍-ਰਕ੍ਤਂ, ਭੂਯਃ ਸ੍ਰਾਵਯੇਤ੍|

Adhikarana alAbughaTikayoraviShayaH (49) · Śloka 49

ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਨ੍ਨਾਲਾਬੁਘਟਿਕਾ ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੂਸਿਤੇ| ਤਾਸਾਮਨਲਸਂਯੋਗਾਤ੍|੪੯|

ਸ੦-ਰਕ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੂਸਿਤੇ ਸਤਿ, ਅਲਾਬੁਘਟਿਕਾ ਨ ਲਾਗਯੇਤ੍| ਤਾਸਾਂ-ਅਲਾਬੂਨਾਂ ਘਟਿਕਾਨਾਂ ਚ, ਅਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਕੋਪੋਪਪਤ੍ਤੇਰਿਤਿ ਭਾਵਃ|

Adhikarana alAbughaTikayorviShayaH (49) · Śloka 49

| ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਕਫਵਾਯੁਨਾ||੪੯||

ਸ੦-ਤਾਸ੍ਤੁ ਕਫਵਾਤੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇਸਜਿ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana shRu~ggasyAviShayaH (50) · Śloka 50

ਕਫੇਨ ਦੁਸ੍ਟਂ ਰੁਧਿਰਂ ਨ ਸ਼ਙ੍ਗੇਣ ਵਿਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਸ੍ਕਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍|੫੦|

ਸ੦-ਕਫੇਨ ਦੁਸ੍ਟਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਸ਼ਙ੍ਗੇਣ ਨਾਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਸ੍ਕਨ੍ਨਤ੍ਵਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਤ੍ਵਾਦ੍ਧੇਤੋਃ| ਸ਼ਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਭਾਵੇਨ ਕਫਵਿਲਯਨੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍|

Adhikarana shRu~ggasya viShayaH (50) · Śloka 50

| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਮ੍ ਸ਼ਙ੍ਗੇਣ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੫੦||

ਸ੦-ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਰੁਧਿਰਂ ਸ਼ਙ੍ਗੇਣ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana pracchAnavidhiH pracchAnasya viShayaH jalaukasAM viShayaH shRu~ggAlAbughaTikAnAM viShayaH shirAvyadhasya viShayaH (51-53) · Śloka 53

ਗਾਤ੍ਰਂ ਬਦ੍ਧੋਪਰਿ ਦਢਂ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਪਟ੍ਟੇਨ ਵਾ ਸਮਮ੍| ਸ੍ਨਾਯੁਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਮਰ੍ਮਾਣਿ ਤ੍ਯਜਨ੍ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਮਾਚਰੇਤ੍||੫੧|| ਅਧੋਦੇਸ਼ਪ੍ਰਵਿਸਤੈਃ ਪਦੈਰੁਪਰਿਗਾਮਿਭਿਃ| ਨ ਗਾਢਘਨਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭਿਰ੍ਨ ਪਦੇ ਪਦਮਾਚਰਨ੍||੫੨|| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇਨੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥਂ ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਜਲਜਨ੍ਮਭਿਃ| ਹਰੇਚ੍ਛਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਸੁਪ੍ਤਮਸਗ੍ਵ੍ਯਾਪਿ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧੈਃ||੫੩||

ਸ੦-ਗਾਤ੍ਰਂ ਰਜ੍ਜ੍ਵਾ ਪਟ੍ਟੇਨ ਵਾ ਦਢਂ ਸਮਂ ਬਦ੍ਧੋਪਰਿ ਪ੍ਰਚ੍ਛਨੀਯਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਯ, ਤਥਾ ਸ੍ਨਾਯ੍ਵਾਦਿ ਪਰਿਹਰਨ੍, ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਅਧੋਦੇਸ਼ਾਤ੍ਪ੍ਰਵਿਸਤੈਃ-ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੈਃ, ਪਦੈਰੁਪਰਿਗਾਮਿਭਿਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰਸਾਰਿਭਿਃ| ਕਿਮ੍ਭੂਤੈਃ ਪਦੈਃ ? ਨ ਗਾਢੈਃ-ਨ ਖਰੈਃ, ਨ ਘਨੈਃ-ਨ ਨਿਰਨ੍ਤਰੈਃ, ਨ ਚ ਤਿਰ੍ਯਗ੍ਭਿਃ-ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨੈਃ| ਤਥਾ, ਪਦੇ ਪਦਂ ਨਾਚਰਨ੍-ਪਦਸ੍ਯੋਪਰਿ ਪਦਮਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਏਕਦੇਸ਼ਸ੍ਥਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨੇਨਾਕਰ੍ਸੇਤ੍| ਗ੍ਰਥਿਤਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਾਦਿਸੁ ਰਕ੍ਤਂ ਜਲੌਕਾਭਿਰਪਹਰੇਤ੍| ਸੁਪ੍ਤਂ-ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨਂ ਸਤ੍ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤ੍ਯਾਦਿਵਿਕਾਰਿ, ਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਵ੍ਯਾਪਿ-ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ, ਲੋਹਿਤਂ ਸ਼ਿਰਾਵ੍ਯਧੈਰਾਕਰ੍ਸੇਤ੍|

Adhikarana pracchAnasya viShayAntaram (54) · Śloka 54

ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਂ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| |੫੪|

ਸ੦-ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਨਂ ਵਾ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana jalaukasAM viShAyAntaram (54) · Śloka 54

ਅਵਗਾਢੇ ਜਲੌਕਸਃ| |੫੪|

ਸ੦-ਅਵਗਾਢੇ ਰਕ੍ਤੇ ਜਲੌਕਸਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana alAbvAdInAM viShayAntaram (54) · Śloka 54

| ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥੇਲਾਬੁਘਟੀਸ਼ਙ੍ਗਮ੍|੫੪|

ਸ੦-ਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਥੇ-ਉਤ੍ਤਾਨੇ ਰਕ੍ਤੇ, ਅਲਾਬੁਘਟੀਸ਼ਙ੍ਗਾਣਿ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana shirAvyadhasya niyatatvam (54) · Śloka 54

| ਸ਼ਿਰੈਵ ਵ੍ਯਾਪਕੇਸਜਿ||੫੪||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਵ੍ਯਾਪਕੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਿਰੈਵ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਿਰਾਯਾਂ ਮਤਵਿਕਲ੍ਪੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵੇਤ੍ਯੇਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana shRu~ggAdInAM viShayAntarANi (55) · Śloka 55

ਵਾਤਾਦਿਧਾਮ ਵਾ ਸ਼ਙ੍ਗਜਲੌਕੋਲਾਬੁਭਿਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| |੫੫|

ਸ੦- ਅਥਵਾ ਵਾਤਾਦਿਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥਿਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana srutaraktasya shItopacArAtishaye doShaH (26) · Śloka 26

ਸ੍ਤ੍ਰਤਾਸਜਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਕੋਪਤਃ||੫੫|| ਸਤੋਦਕਣ੍ਡੂਃ ਸ਼ੋਫਸ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪਿਸੋਸ੍ਣੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍| ੫੫ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿ- ਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਙ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੬||

ਸ੦-ਸ੍ਰੁਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਲੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਾਦਿਭਿਸ੍ਥੋਦਕਣ੍ਡੂਯੁਤਃ ਸ਼ੋਫੋ ਵਾਤਕੋਪਾਤ੍ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਂ-ਤਾਦਸ਼ਂ ਸ਼ੋਫਂ, ਘਤੇਨੋਸ੍ਣੇਨ ਸੇਚਯੇਦਿਤਿ| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾ- ਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਸਡ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੬||