26. śastravidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಥೇದಾನೀಂ ಷಡ್ವಿಂಶಾಧ್ಯಾಯರಮ್ಭಃ ಶಸ್ತ್ರಸ್ವರೂಪವಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಃ|

Adhikarana shastravidhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತಃ ಶಸ್ತ್ರವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| )|೩|

ಸ೦-ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ ವಿಧಿಃ ಶಸ್ತ್ರವಿಧಿಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana ShaDviMshatiH shastrANiteShAmupayogaH ShavDishatishastrANAM nAmAni (1-3.5) · Śloka 3

ಷಡ್ವಿಂಶತಿಃ ಸುಕರ್ಮಾರೈರ್ಘಟಿತಾನಿ ಯಥಾವಿಧಿ| ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ರೋಮವಾಹೀನಿ ಬಾಹುಲ್ಯೇನಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಷಟ್||೧|| ಸುರೂಪಾಣಿ ಸುಧಾರಾಣಿ ಸುಗ್ರಹಾಣಿ ಚ ಕಾರಯೇತ್| ಅಕರಾಲಾನಿ ಸುಧ್ಮಾತಸುತೀಕ್ಷ್ಣಾವರ್ತಿತೇಽಯಸಿ||೨|| ಸಮಾಹಿತಮುಖಾಗ್ರಾಣಿ ನೀಲಮ್ಭೋಜಚ್ಛವೀನಿ ಚ| ನಾಮಾನುಗತರೂಪಾಣಿ ಸದಾ ಸನ್ನಿಹಿತಾನಿ ಚ||೩|| ಸ್ವೋನ್ಮನಾರ್ಧಚತುರ್ಥಾಂಶಫಲಾನ್ಯೇಕೈಕಶೋಽಪಿ ಚ| ಪ್ರಾಯೋ ದ್ವಿತ್ರಾಣಿ, ಯುಞ್ಜೀತ ತಾನಿ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷತಃ||೪|| (ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಂ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಮುತ್ಪಲಾಧ್ಯರ್ದ್ಧಧಾರಕೇ| ಸರ್ಪೈಷಣ್ಯೌ ವೇತಸಾಖ್ಯಂ ಶರಾರ್ಯಾಸ್ಯತ್ರಿಕೂರ್ಚಕೇ||೧|| ಕುಶಾಸ್ಯಂ ಸಾಟವದನಮನ್ತರ್ವಕ್ರಾರ್ಧಚನ್ದ್ರಕೇ (ಕಮ್)| ವ್ರೀಹಿಮುಖಂ ಕುಠಾರೀ ಚ ಶಲಾಕಾಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಕೇ||೨|| ಬಡಿಶಂ ಕರಪತ್ರಾಖ್ಯಂ ಕರ್ತರೀ ನಖಶಸ್ತ್ರಕಮ್| ದನ್ತಲೇಖನಕಂ ಸೂಚ್ಯಃ ಕೂರ್ಚೋ ನಾಮ ಖ್ರಜಾಹ್ವಯಮ್||೩|| ಆರಾ ಚತುರ್ವಿಧಾಕಾರಾ ತಥಾ ಸ್ಯಾತ್ಕರ್ಣವೇಧನೀ(ನಮ್)||೩.೫||

ಸ೦-ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಷಡಙ್ಗುಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತಥಾ ಷಡ್ವಿಂಶತಿಸಙ್ಖ್ಯಾನಿ, ತಥಾ ಸುಕರ್ಮಾರೈಃ-ಕರ್ಮಕುಶಲೈರ್ನರೈಃ, ಯಥಾವಿಧಿ { ಘಟಿತಾನಿ }-ಸಮ್ಯಙ್ನಿಷ್ಪಾದಿತಾನಿ, ತಥಾ ರೋಮವಾಹೀನಿ-ಲೋಮಶಾತನಸಮರ್ಥಾನಿ, ತಥಾ ಸುರೂಪಾಣಿ-ಶೋಭನಾಕಾರಾಣಿ, ತಥಾ ಸುಧಾರಾಣಿ-ಶೋಭನಧಾರಾಣಿ, ತಥಾ ಸುಖೇನ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ-ಸುಗ್ರಹಾಣಿ ಚ, ಕಾರಯೇತ್| ಕ್ವ ? ಅಯಸಿ| ಕೀದೃಶೇ ? ಸುಷ್ಠು ಧ್ಮಾತಂ ಸುಧ್ಮಾತಂ, ತಥಾ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸ್ವಾವರ್ತಿತಂ ಚ ಯದಯಃ-ಶಸ್ತ್ರಂ, ತಸ್ಮಿನ್| ಕೀದೃಶಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ? ಅಕರಾಲಾನಿ-ಸುದರ್ಶನಾನಿ| ತಥಾ, ಸಮಾಹಿತಂ-ಸುಷ್ಠುಕೃತಂ, ಮುಖಾಗ್ರಂ-ಫಲಂ, ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ ಸಮಾಹಿತಮುಖಾಗ್ರಾಣಿ| ತಥಾ, ನೀಲೋತ್ಪಲದ್ಯುತೀನಿ| ತಥಾ, ನಾಮ್ನಾಽನುಗತಂ ರೂಪಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನಿ-ಅನ್ವರ್ಥನಾಮಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಸರ್ವಕಾಲಂ ಸನ್ನಿಹಿತಾನಿ-ಸಮೀಪಸ್ಥಾನಿ| ತಥಾ, ಸ್ವಂ ಚ ತದುನ್ಮಾನಂ ಚ ಸ್ವೋನ್ಮಾನಂ-ಆತ್ಮೀಯಂ ಪ್ರಮಾಣಂ, ತಸ್ಮಾತ್ಸಕಾಶಾದರ್ಧಮ್, ತಸ್ಯ ಚತುರ್ಥಾಂಶಃ-ಅಷ್ಟಭಾಗಃ, ಫಲಂ ಯೇಷಾಂ ತಾನ್ಯೇವಮ್| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಏವಂವಿಧಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯೇಕೈಕಶಃ ಸ್ಥಾನವಿಶೇಷಾತ್ ದ್ವಿತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಏಕೈಕಶ ಇತಿ "ಏಕಂ ಬಹುವ್ರೀಹಿವತ್ " ಇತಿ ದ್ವಿತ್ವಸುಬ್ಲೋಪೌ, ತತಃ ಶಸ್ಪ್ರತ್ಯಯಃ|

Adhikarana 1 maNDalAgraM shastram (5) · Śloka 5

ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಂ ಫಲೇ ತೇಷಾಂ ತರ್ಜನ್ಯನ್ತರ್ನಖಾಕೃತಿ| ಲೇಖನೇ ಛೇದನೇ ಯೋಜ್ಯಂ ಪೋಥಕೀಶುಣ್ಡಿಕಾದಿಷು||೫||

ಸ೦-ತೇಷಾಂ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಮ್| ಕೀದೃಕ್ ? ಫಲೋದ್ದೇಶೇ ತರ್ಜನ್ಯಾ ಅನ್ತರ್ನಖಸ್ತರ್ಜನ್ಯನ್ತರ್ನಖಃ ತಸ್ಯೇವಾಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಕ್ವೈತದ್ಯೋಜ್ಯಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಲೇಖನೇ ಛೇದನೇ ಚ ಪೋಥಕ್ಯಾದಿಷು ಯೋಜ್ಯಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ವರ್ತ್ಮರೋಗಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana 2 vRuddhipatraM (6-7) · Śloka 7

ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಂ ಕ್ಷುರಾಕಾರಂ ಛೇದಭೇದನಪಾಟನೇ| ಋಜ್ವಗ್ರಮುನ್ನತೇ ಶೋಫೇ ಗಮ್ಭೀರೇ ಚ ತದನ್ಯಥಾ||೬|| ನತಾಗ್ರಂ ಪೃಷ್ಠತೋ ದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವವಕ್ತ್ರಂ ಯಥಾಶ್ರಯಮ್| |೭|

ಸ೦-ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ಷುರಾಕಾರಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ಛೇದನಾದಿಷು ಯೋಜ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಕೃತಮ್| ಫಲಪರಿಮಾಣಂ ತೂಕ್ತಮೇವ| ಕೀದೃಕ್ ? ಋಜು-ಸ್ಪಷ್ಟಮಗ್ರಂ ಯಸ್ಯ ತದೃಜ್ವಗ್ರಮ್, ತದುನ್ನತೇ ಶೋಫೇ ಸ್ಯಾತ್| ಗಮ್ಭೀರೇ ತು ಶೋಫೇ ತತ್-ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಮನ್ಯಥಾ| ಕಥಮನ್ಯಥಾ ? ಇತ್ಯಾಹ-ನತೇತ್ಯಾದಿ| ಪೃಷ್ಠತಃ-ಪೃಷ್ಠದೇಶೇ, ನತಮಗ್ರಂ ಯಸ್ಯ ತನ್ನತಾಗ್ರಂ ಭವತೀತಿ|

Adhikarana 3 utpalapatraM,4 adhyarddadhAraM shastram (7) · Śloka 7

| ಉತ್ಪಲಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಾಖ್ಯೇ ಭೇದನೇ ಛೇದನೇ ತಥಾ||೭||

ಸ೦-{ ಯಥಾಯಥಂ-ಯಥಾಸ್ವಂ, ದೀರ್ಘವಕ್ತ್ರಂ ಹ್ರಸ್ವವಕ್ತ್ರಂ ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| } ಉತ್ಪಲಂ ಚಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಂ ಚ, ತೇ ಆಖ್ಯೇ ಯಯೋಸ್ತ ಉತ್ಪಲಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಾಖ್ಯೇ ಶಸ್ತ್ರೇ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ದೀರ್ಘಹ್ರಸ್ವವಕ್ತ್ರೇ ಭವಥಃ| ಉತ್ಪಲಪತ್ರಂ ದೀರ್ಘಮುಖಮಧ್ಯರ್ಧಧಾರಂ ತು ಹ್ರಸ್ವವಕ್ತ್ರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೇ ಭೇದನೇ ಛೇದನೇ ಚ ಯೋಜ್ಯೇ| ತಥೇತಿ ಸಮುಚ್ಚಯೇ, ಪಾಟನೇ ಚ ಯೋಜ್ಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana 5 sarpAsyaM shastram (8) · Śloka 8

ಸರ್ಪಾಸ್ಯಂ ಘ್ರಾಣಕರ್ಣಾರ್ಶಶ್ಚ್ಛೇದನೇಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಫಲೇ| |೮|

ಸ೦-ಸರ್ಪವಕ್ತ್ರಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಾಮಾನುಗತಾಕಾರಂ ಘ್ರಾಣಾರ್ಶಶ್ಚ್ಛೇದನೇ ಕರ್ಣಾರ್ಶಶ್ಛೇದನೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಚ್ಚ ಫಲೇಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಭವತಿ|

Adhikarana 6 anveShaNA eShaNI bhedanArthA eShaNI ca shastram (8-9) · Śloka 9

| ಗತೇರನ್ವೇಷಣೇ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖೈಷಣೀ||೮|| ಭೇದನಾರ್ಥೇಽಪರಾ ಸೂಚೀಮುಖಾ ಮೂಲನಿವಿಷ್ಟಖಾ| |೯|

ಸ೦-ಏಷಣೀ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಮ್ ಗತೇರ್ವ್ರಣಾನಾಮನ್ವೇಷಣೇ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕೀದೃಶೀ ? ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ-ಕೋಮಲಸ್ಪರ್ಶಾ| ತಥಾ, ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖಮಿವ ಮುಖಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಗಣ್ಡೂಪದಮುಖಾ| ದ್ವಿತೀಯಾಮೇಷಣೀಮಾಹ- ಸ೦-ಅಪರೈಷಣೀ ಭೇದನಾರ್ಥೇ ಸೂಚೀಮುಖಾ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಮೂಲೇ ನಿವಿಷ್ಟಂ-ಕೃತಂ, ಖಂ-ಛಿದ್ರಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ಮೂಲನಿವಿಷ್ಟಖಾ|

Adhikarana 7 vetasapatraM shastram (9) · Śloka 9

| ವೇತಸಂ ವ್ಯಘನೇ|೯|

ಸ೦- ವೇತಸಂ- ವೇತಸಪತ್ರಾಕಾರಂ ಶಸ್ತ್ರಮ್, ಷಡಙ್ಗುಲಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಫಲಮ್| ತಚ್ಚ ವ್ಯಧನೇ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana 8 sharArimukhaM shastram,9 trikUrcakaM shastram (9) · Śloka 9

| ಸ್ರಾವ್ಯೇ ಶರಾರ್ಯಾಸ್ಯತ್ರಿಕೂರ್ಚಕೇ||೯||

ಸ೦-ಶರಾರಿಃ-ಆಠ್ಯಾಖ್ಯಃ ಪಕ್ಷಿವಿಶೇಷಃ| ಶರಾರ್ಯಾಸ್ಯಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ತ್ರಿಕೂರ್ಚಕೇ ಚ ಸ್ರಾವ್ಯೇ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana 10 kushapatraM shatram11 ATAmukhaM shastram (10) · Śloka 10

ಕುಶಾಟಾವದನೇ ಸ್ರಾವ್ಯೇ ಹ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಸ್ಯಾತ್ತಯೋಃ ಫಲಮ್| |೧೦|

ಸ೦-ಕುಶಾಟಾ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ವದನೇ ಸ್ರಾವ್ಯೇ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಯೋಃ-ಶರಾರಿಕುಶಾಟಯೋಃ, ಫಲಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana 12 antarmukhaM shastram (10-11) · Śloka 11

| ತದ್ವದನ್ತರ್ಮುಖಂ ತಸ್ಯ ಫಲಮಧ್ಯರ್ಧಮಙ್ಗುಲಮ್||೧೦|| ಅರ್ಧಚನ್ದ್ರಾನನಂ ಚೈತತ್| |೧೧|

ಸ೦-ಅನ್ತರ್ಮುಖಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ತದ್ವತ್-ಕುಶಾಟಾತುಲ್ಯಮ್| ತಸ್ಯ-ಅನ್ತರ್ಮುಖಸ್ಯ, ಫಲಂ ಸಾರ್ಧಮಙ್ಗುಲಂ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ-ಕುಶಾಟಾತುಲ್ಯಮೇತದಪಿ, ಅರ್ಧಚನ್ದ್ರಾಸ್ಯಸಂಜ್ಞಂ ಶಸ್ತ್ರಮ್| ಚಃ ಸಮುಚ್ಚಯೇ ಭಿನ್ನಕ್ರಮೇ|

Adhikarana 13 vrIhimukhaM shastraM (11) · Śloka 11

ತಥಾಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಫಲೇ| ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಚ ತಚ್ಛಿರೋದರಯೋರ್ವ್ಯಧೇ||೧೧||

ಸ೦-ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಮಪ್ಯಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲಂ ಫಲೇ ಸ್ಯಾತ್| ತಚ್ಚ ಶಿರಾವ್ಯಧ ಉದರವ್ಯಧೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana 14 kuThArI shastram (12) · Śloka 12

ಪೃಥುಃ ಕುಠಾರೀ ಗೋದನ್ತಸದೃಶಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾನನಾ| ತಯೋರ್ಧ್ವದಣ್ಡಯಾ ವಿಧ್ಯೇದುಪರ್ಯಸ್ಥಾಂ ಸ್ಥಿತಾಂ ಶಿರಾಮ್||೧೨||

ಸ೦-ಕುಠಾರೀ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಪೃಥುಃ-ವಿಸ್ತೀರ್ಣಸಂಸ್ಥಾನದಣ್ಡಾ| ತಥಾ, ಗೋದನ್ತಸದೃಶಮರ್ಧಾಙ್ಗುಲಮಾನನಂ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ತಯಾ-ಕುಠಾರಿಕಯಾ, ಊರ್ಧ್ವದಣ್ಡಯಾ ಸತ್ಯಾ ಶಿರಾಮಸ್ಥ್ನಾಮುಪರಿ ಸ್ಥಿತಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್|

Adhikarana 15 shalAkA shastram (13) · Śloka 13

ತಾಮ್ರೀ ಶಲಾಕಾ ದ್ವಿಮುಖೀ ಮುಖೇ ಕುರುಬಕಾಕೃತಿಃ| ಲಿಙ್ಗನಾಶಂ ತಯಾ ವಿಧ್ಯೇತ್|೧೩|

ಸ೦-ತಾಮ್ರಮಯೀ ಶಲಾಕಾ ದ್ವಿಮುಖೀ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ಚ ಮುಖೇ ಕುರುಬಕಾಕೃತಿಃ-ರಕ್ತಸಹಚರಪುಷ್ಪಮುಕುಲಾಕಾರಾ ಸ್ಯಾತ್| ತಯಾ ಶಲಾಕಯಾ, ಲಿಙ್ಗನಾಶಂ-ಕಫೋತ್ಥಪಟಲಸಂಜ್ಞಂ, ವಿಧ್ಯೇತ್|

Adhikarana 16 a~gulIshastram (13-15) · Śloka 15

| ಕುರ್ಯಾದಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಕಮ್||೧೩|| ಮುದ್ರಿಕಾನಿರ್ಗತಮುಖಂ ಫಲೇ ತ್ವರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾಯತಮ್| ಯೋಗತೋ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೇಣ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣ ವಾ ಸಮಮ್||೧೪|| ತತ್ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಗ್ರಪರ್ವಪ್ರಮಾಣಾರ್ಪಣಮುದ್ರಿಕಮ್| ಸೂತ್ರಬದ್ಧಂ ಗಲಸ್ರೋತೋರೋಗಚ್ಛೇದನಭೇದನೇ||೧೫||

ಸ೦-ಅಙ್ಗುಲಿಶಸ್ತ್ರಕಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶಮ್ ? ಮುದ್ರಿಕಯಾ-ಊರ್ಮಿಕಯಾ, ನಿರ್ಗತಂ-ನಿಷ್ಕ್ರಾನ್ತಂ, ಮುಖಂ ಯಸ್ಯ ತನ್ಮುದ್ರಿಕಾನಿರ್ಗತಮುಖಮ್| ಫಲೇ ತು-ತಸ್ಮಿನ್ಮುಖೇ, ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲದೀರ್ಘಮ್| ಯೋಗತಃ-ಸಂಸ್ಥಾನೇನ, ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೇಣ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರೇಣ ವಾ ತುಲ್ಯಮ್| ಕಿಯತ್ಪ್ರಮಾಣಾಽಸ್ಯ ಮುದ್ರಿಕಾ ಕಾರ್ಯಾ ? ಇತ್ಯಾಹ-ತತ್ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಗ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ತಸ್ಯ-ವೈದ್ಯಸ್ಯ, ಯಾ ಪ್ರದೇಶಿನೀ ತಸ್ಯಾ ಯದಗ್ರಪರ್ವ ತಸ್ಯ ಯತ್ಪ್ರಮಾಣಂ ತೇನಾರ್ಪ್ಯತ ಇತಿ ತತ್ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಗ್ರಪರ್ವಪ್ರಮಾಣಾರ್ಪಣೀ-ಭಿಷಕ್ತರ್ಜನ್ಯಗ್ರಪರ್ವಪ್ರವೇಶಾಗ್ರಚ್ಛಿದ್ರಾ, ಮುದ್ರಿಕಾ ಯಸ್ಮಿನ್ ತತ್ ತತ್ಪ್ರದೇಶಿನ್ಯಗ್ರಪರ್ವಪ್ರಮಾಣಾರ್ಪಣಮುದ್ರಿಕಮ್| ತಥಾ, ಸೂತ್ರೇಣ ಬದ್ಧಂ-ಸೂತ್ರಬದ್ಧಮ್, ಸೂತ್ರೇಣ ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಣಿಬನ್ಧೇ ಯೋಜ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಗಲಸ್ರೋತೋರೋಗಾಣಾಂ ಛೇದನೇ ಭೇದನೇ ಚ ತದ್ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana 17 baDishaM shastram (16) · Śloka 16

ಗ್ರಹಣೇ ಶುಣ್ಡಿಕಾರ್ಮಾದೇರ್ಬಡಿಶಂ ಸುನತಾನನಮ್| |೧೬|

ಸ೦-ಬಡಿಶಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಶುಣ್ಡಿಕಾರ್ಮಾದೇರ್ಗ್ರಹಣೇ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಪ್ರತಿಜಿಹ್ವಿಕಾದೇರ್ಗ್ರಹಣಮ್| ಕೀದೃಶಂ ತತ್ ? ಸುನತಂ-ಅಙ್ಕುಶವದಾನತಂ, ಆನನಂ-ಮುಖಂ, ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್|

Adhikarana 18 karapatraM shastram (16-17) · Śloka 17

| ಛೇದೇಽಸ್ತ್ಥ್ನಾಂ ಕರಪತ್ರಂ ತು ಖರಧಾರಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಮ್||೧೬|| ವಿಸ್ತಾರೇ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತಂ ಸುತ್ಸರುಬನ್ಧನಮ್| |೧೭|

ಸ೦-ಕರಪತ್ರಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಖರಧಾರಂ, ತಥಾ ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ, ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಿಸ್ತಾರೇಣ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ದನ್ತಾ ಯಸ್ಯ ತತ್ಸೂಕ್ಷ್ಮದನ್ತಮ್| ತಥಾ, ತ್ಸರುಃ-ಮುಷ್ಟಿಃ, ಬನ್ಧನಂ-ಗ್ರಹಣಮ್, ಶೋಭನೇ ತ್ಸರುಬನ್ಧನೇ ಯಸ್ಯ ತತ್ ಸುತ್ಸರುಬನ್ಧನಮ್| ಅಭಿಧಾನಕೋಶೇ ಯದ್ಯಪಿ 'ತ್ಸರುಃ-ಅಸಿಮುಷ್ಟಿಃ' ಇತ್ಯಭ್ಯಧಾಯಿ, ತಥಾಽಪಿ ಮುಷ್ಟಿಮಾತ್ರಸ್ಯೇಹೋಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥತ್ವಾತ್ ಮುಷ್ಟಾವಪ್ಯುಪಪನ್ನಮೇವ|

Adhikarana 19 kartarI shastram (17) · Śloka 17

| ಸ್ನಾಯುಸೂತ್ರಕಚಚ್ಛೇದೇ ಕರ್ತರೀ ಕರ್ತರೀನಿಭಾ||೧೭||

ಸ೦-ಕರ್ತರೀ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕರ್ತರೀಸದೃಶಂ ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿಚ್ಛೇದೇ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana 20 nakhashastram (18) · Śloka 18

ವಕ್ತ್ರರ್ಜುಧಾರಂ ದ್ವಿಮುಖಂ ನಖಶಸ್ತ್ರಂ ನವಾಙುಲಮ್| ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯೋದ್ಧೃತಿಚ್ಛೇದಮೇದಪ್ರಚ್ಛಾನಲೇಖನೇ||೧೮||

ಸ೦-ನಖಶಸ್ತ್ರಂ-ನಖಚ್ಛೇದಕಂ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ತಚ್ಚ ವಕ್ತ್ರಾ ಋಜುಶ್ಚ ಧಾರಾ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ತಸ್ಯೈಕಂ ಮುಖಂ ವಕ್ತ್ರಮನ್ಯದೃಜು-ಸ್ಪಷ್ಟಮ್| ತಥಾ, ನವಾಙ್ಗುಲಂ-ನವಾಙುಲಪ್ರಮಾಣಮ್, ನ ತು ಷಡಙ್ಗುಲಮ್| ಏತಚ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಶಲ್ಯಸ್ಯ-ಕಣ್ಟಕಾದೇರುದ್ಧರಣದೌ ನಖಚ್ಛೇದನೇ ಭೇದನೇ { ಪ್ರಚ್ಛಾನೇ ಲೇಖನೇ } ಚ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana 21 dantalekhanakaM shastram (19) · Śloka 19

ಅಧುನಾ ದನ್ತಲೇಖನಶಸ್ತ್ರಮಾಹ ಏಕಧಾರಂ ಚತುಷ್ಕೋಣಂ ಪ್ರಬದ್ಧಾಕೃತಿ ಚೈಕತಃ| ದನ್ತಲೇಖನಕಂ ತೇನ ಶೋಧಯೇದ್ವನ್ತಶರ್ಕರಾಮ್||೧೯||

ಸ೦-ಏಕಧಾರಂ-ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪ್ರದೇಶೇ { ಧಾರಾ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| } ತಥಾ, ಚತುಷ್ಕೋಣಮ್| ತಥಾ, ಏಕತಃ-ಏಕಸ್ಮಿನ್ದೇಶೇ ಪ್ರಬದ್ಧಾ ಆಕೃತಿರ್ಯಸ್ಯ ತತ್| ತದ್ದನ್ತಲೇಖನಕಂ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಮ್| ತೇನ ದನ್ತಶರ್ಕರಾಂ ಶೋಧಯೇತ್|

Adhikarana 22 sUcItrayaM shastram (20-22) · Śloka 22

ಅಧುನಾ ಸೂಚೀಶಸ್ತ್ರಮಾಹ ವೃತ್ತಾ ಗೂಢದೃಢಾಃ ಪಾಶೇ ತಿಸ್ರಃ ಸೂಚ್ಯೋಽತ್ರ ಸೀವನೇ| ಮಾಂಸಲಾನಾಂ ಪ್ರದೇಶಾನಾಂ ತ್ರ್ಯಸ್ರಾ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮಾಯತಾ||೨೦|| ಅಲ್ಪಮಾಂಸಾಸ್ಥಿಸನ್ಧಿಸ್ಥವ್ರಣಾನಾಂ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾಯತಾ| ವ್ರೀಹಿವಕ್ತ್ರಾ ಧನುರ್ವಕ್ತ್ರಾ ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಮರ್ಮಸು||೨೧|| ಸಾ ಸಾರ್ಧದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾ| |೨೨|

ಸ೦-ಅತ್ರ-ಏಷು ಶಸ್ತ್ರೇಷು ಮಧ್ಯೇ, ಸೀವನೇ-ಸೀವನವಿಷಯೇ, ತಿಸ್ರಃ ಸೂಚ್ಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ವೃತ್ತಾಃ-ವರ್ತುಲಾಃ, ಪಾಶೇ ಗೂಢಾಸ್ತಥಾ ದೃಢಾಃ ಸಾರತ್ವಾತ್| ಆಸಾಂ ಚ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಸಂಸ್ಥಾನವಿಶೇಷೇಣ ವಿಶೇಷೋಪಯೋಗಮಾಹ- ಸ೦-ಮಾಂಸಲಾನಾಂ-ಬಹುಮಾಂಸಾನಾಂ, ಶರೀರದೇಶಾನಾಂ ತ್ರ್ಯಸ್ರಾ ಮುಖೇ ಸೂಚೀ ಸ್ಯಾತ್| ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽಪ್ಯವೋಚತ್ (ಸೂ.ಅ.೩೪)-"ತ್ರ್ಯಸ್ರಾಗ್ರಾ" ಇತಿ| ತ್ರ್ಯಸ್ರೇತಿ ಚಿನ್ತ್ಯಮ್| ತಥಾ, ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಮಾಯತಾ-ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲದೀರ್ಘಾ| ವೃತ್ತತ್ವಂ ದೃಢಪಾಶತ್ವಂ ಚೋಕ್ತಮೇವ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣೇನ| ಸ೦-ಅಲ್ಪಮಾಂಸಾನಾಂ ವ್ರಣಾನಾಂ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಾನಾಂ ಚ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಮಾಯತಾ-ದೀರ್ಘಾ| ವೃತ್ತಮುಖತ್ವಂ ಚಾಸ್ಯಾಃ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೋಕ್ತಮ್| ತೃತೀಯಾಮಾಹ- ಸ೦-ವ್ರೀಹಿಮುಖಾ, ಚಾಪವತ್ ಕುಟಿಲಾ, ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ದ್ವೇಽಙ್ಗುಲೇ ಸಾರ್ಧೇ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯ ಆಮಾಶಯೇ ಮರ್ಮಸು ಚ ವ್ರಣಾನಾಂ ಸೀವನೇ ಯೋಜ್ಯಾ|

Adhikarana 23 kUrcaH shastram (22-23) · Śloka 23

ಅಧುನಾ ಕೂರ್ಚಂ ಲಿಲಕ್ಷಯಿಷುರಾಹ ಸರ್ವವೃತ್ತಾಸ್ತಾಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಾಃ| ಕೂರ್ಚೋ ವೃತ್ತೈಕಪೀಠಸ್ಥಾಃ ಸಪ್ತಾಷ್ಟೌ ವಾ ಸುಬನ್ಧನಾಃ||೨೨|| ಸ ಯೋಜ್ಯೋ ನೀಲಿಕಾವ್ಯಙ್ಗಕೇಶಶಾತೇಷು ಕುಟ್ಟನೇ| |೨೩|

ಸ೦-ತಾಃ-ಸೂಚ್ಯಃ, ಸರ್ವತೋ ವರ್ತುಲಾ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಃ ಕೂರ್ಚ ಇತ್ಯುಚ್ಯತೇ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ವೃತ್ತ ಏಕಸ್ಮಿನ್ ಪೀಠೇ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ| ತಥಾ, ಸಪ್ತಸಙ್ಖ್ಯಾ ಅಷ್ಟೌ ವಾ| ತಥಾ, ಶೋಭನಂ ಬನ್ಧನಂ ಯಾಸಾಂ ತಾಃ ಸುಬನ್ಧನಾಃ| ಅತ ಏವೇದಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸೂಚೀಕೂರ್ಚಸಂಜ್ಞಂ ಶಂಸನ್ತಿ| ತಥಾ ಚಾರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಜಗಾದ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೮|೨೯)- "ಅರ್ಶೋಭ್ಯೋ ಜಲಜಶ್ಶಸ್ತ್ರಸೂಚೀಕೂರ್ಚೈಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ಸ ಚ-ಸುಬದ್ಧಸಪ್ತಾಷ್ಟಸೂಚೀಕಃ ಕೂರ್ಚೋ, ನೀಲಿಕಾದಿಷು ಚ ಕುಟ್ಟನವಿಷಯೇ ಯೋಜ್ಯಃ| ಉಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥತ್ವಾಚ್ಚಾಸ್ಯ(ಸೌ) ಶ್ವಿತ್ರೇನ್ದ್ರಲುಪ್ತಾದಿಷ್ವಪಿ ಯೋಜ್ಯಃ|

Adhikarana 24 khajaH shastram (23-24) · Śloka 24

| ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಮುಖೈರ್ವೃತ್ತೈರಷ್ಟಾಭಿಃ ಕಣ್ಟಕೈಃ ಖಜಃ||೨೩|| ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಮಥ್ಯಮಾನೇನ ಘ್ರಾಣಾತ್ತೇನ ಹರೇದಸೃಕ್| |೨೪|

ಸ೦-ಅಷ್ಟಾಭಿಃ ಕಣ್ಟಕೈಃ ಖಜ ಉಚ್ಯತೇ| ಕೀದೃಶೈಃ ? ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ಮುಖಂ ಯೇಷಾಂ ತೈಃ, ತಥಾ ವರ್ತುಲೈಃ| ತೇನ-ಖಜೇನ, ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಿಲೋಡ್ಯಮಾನೇನ, ನಾಸಿಕಾತೋಽಸ್ತ್ರಂ ಹರೇತ್|

Adhikarana 25 karNavevyadhanaM shastram (24) · Śloka 24

| ವ್ಯಧನಂ ಕರ್ಣಪಾಲೀನಾಂ ಯೂಥಿಕಾಮುಕುಲಾನನಮ್||೨೪||

ಸ೦-ಕರ್ಣಪಾಲೀನಾಂ ವ್ಯಧನೇ ಯೂಥಿಕಾ ನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್| ಕೀದೃಶೀ ? ಮುಕುಲಾನನಾ|

Adhikarana 26 ArA shastram (25-26) · Śloka 26

ಆರಾಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲವೃತ್ತಾಸ್ಯಾ ತತ್ಪ್ರವೇಶಾ ತಥೋರ್ಧ್ವತಃ| ಚತುರಸ್ರಾ, ತಯಾ ವಿಧ್ಯೇಚ್ಛೋಫಂ ಪಕ್ವಾಮಸಂಶಯೇ||೨೫|| ಕರ್ಣಪಾಲೀಂ ಚ ಬಹಲಾಂ| |೨೬|

ಸ೦-ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಂ ವೃತ್ತಂ ಆಸ್ಯಂ-ಮುಖಂ, ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾಽರ್ಧಾಙ್ಗುಲವೃತ್ತಾಸ್ಯಾ| ತಥಾ, ಸ ಏವ-ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಃ ಪ್ರವೇಶೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸಾ ತತ್ಪ್ರವೇಶಾ| ತಥೋರ್ಧ್ವತ ಇತಿ ವೃತ್ತಾರ್ಧಾಙ್ಗುಲಾದುಪರಿಷ್ಟಾತ್ ತಥೈವ-ಅರ್ಧಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೈವ ಚತುರಸ್ರಾ ಸ್ಯಾತ್| ಸಾ ಆರಾನಾಮ ಶಸ್ತ್ರಮ್| ತಯಾ ಆರಯಾ, ಶೋಫಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ಕದಾ ? ಪಕ್ವಾಮಸಂಶಯೇ,-ಕಿಮಯಂ ಪಕ್ವಃ ಶೋಫ ಉತಾಮ ಇತಿ ಸನ್ದೇಹೇ| ಬಹಲಾಂ ಚ ಕರ್ಣಪಲೀಂ ತಯಾ ವಿಧ್ಯೇತ್|

Adhikarana karNavedhanI sUcI (26) · Śloka 26

ಬಹಲಾಯಾಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ| ಸೂಚೀ ತ್ರಿಭಾಗಸುಷಿರಾ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾ ಕರ್ಣವೇಧನೀ||೨೬||

ಸ೦-ಬಹಲಾಯಾಃ-ಅತಿಮಾಂಸಲಾಯಾಃ ಕರ್ಣಪಾಲ್ಯಾಶ್ಚ, ಸೂಚೀ ಶಸ್ಯತೇ,-ನ ಕೇವಲಮಾರಾ| ಕೀದೃಶೀ ಸೂಚೀ ? ತ್ರಿಭಾಗಃ-ಪ್ರಾನ್ತಭಾಗಾತ್ ಸುಷಿರೋ ಯಸ್ಯಾಃ ಸೈವಮ್| ತಥಾ, ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾ-ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ| ಸಾ ಚ ಕರ್ಣವೇಧನೀ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana anushastrANi (27-28) · Śloka 28

ಜಲೌಕಃಕ್ಷಾರದಹನಕಾಚೋಪಲನಖಾದಯಃ| ಅಲೌಹಾನ್ಯನುಶಸ್ತ್ರಾಣಿ, ತಾನ್ಯೇವಂ ಚ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್||೨೭|| ಅಪರಾಣ್ಯಪಿ ಯನ್ತ್ರಾದೀನ್ವುಪಯೋಗಂ ಚ ಯೌಗಿಕಮ್| |೨೮|

ಸ೦-ಜಲೌಕಃಪ್ರಭೃತಯೋಽನುಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ರಕ್ತಸ್ರಾವಕಾರ್ಯಕಾರಣಾತ್| ತಾನಿ ಚಾಲೌಹಾನಿ-ಲೋಹವರ್ಜಿತಾನಿ| ಆದಿಶಬ್ದೇನಾಯಸ್ಕಾನ್ತಶಾಕಶೋಫಾಲಿಕಾದಿಖರಪತ್ರಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಏವಂ ಚೋಕ್ತೇನ ನ್ಯಾಯೇನಾನ್ಯಾನ್ಯಪಿ ಯನ್ತ್ರಾದೀನಿ ವಿಕಲ್ಪಯೇತ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಉಪಯೋಗಂ ಚ ಯೌಗಿಕಂ-ಸಾಧುತರಂ, ಬುದ್ಧ್ಯಾ ನಿರೂಪಯೇತ್|

Adhikarana shastra kAryANi (28-29) · Śloka 29

| ಉತ್ಪಾಟ್ಯಪಾಟ್ಯಸೀವ್ಯೈಷ್ಯಲೇಖ್ಯಪ್ರಚ್ಛಾನಕುಟ್ಟನಮ್||೨೮|| ಛೇದ್ಯಂ ಭೇದ್ಯಂ ವ್ಯಧೋ ಮನ್ಥೋ ಗ್ರಹೋ ದಾಹಶ್ಚ ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ| |೨೯|

ಸ೦-ಉತ್ಪಾಟ್ಯಾದೀನಿ ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ,-ತೇಷಾಂ-ಷಡ್ವಿಂಶತಿಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ, ಕ್ರಿಯಾಃ-ಕರ್ಮಾಣಿ, ತತ್ಕ್ರಿಯಾಃ| { ತಾನಿ ಷಡ್ವಿಂಶತಿಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಸಙ್ಗ್ರಹೋಕ್ತಾನಿ (ಸೂ. ಅ. ೩೪)- "ತದ್ಯಥಾ-ದನ್ತಲೇಖನಮಣ್ಡಲಾಗ್ರವೃದ್ಧಿಪತ್ರೋತ್ಪಲಪತ್ರಾಧ್ಯರ್ಧಧಾರಮುದ್ರಿಕಾಕರ್ತರೀಸರ್ಪವಕ್ತ್ರಕರಪತ್ರಕುಶಪತ್ರಾಟಾಮುಖಾ-ನ್ತರ್ಮುಖಶರಾರಿಮುಖತ್ರಿಕೂರ್ಚಕೂಠಾರಿಕಾವ್ರೀಹಿಮುಖಶಲಾಕಾವೇತಸಪತ್ರಾರಾಕರ್ಣವ್ಯಧನಸೂಚೀಸೂಚೀಕುರ್ಚಖಜೈಷಣೀ-ಬಡಿಶನಖಶಸ್ತ್ರಾಣಿ|" ಇತಿ| } ಉತ್ಪಾಟ್ಯಂ-ಉದ್ಧಾರ್ಯಮ್, ತತ್ರ ನಖಶಸ್ತ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಾಟನೇ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರಾದಿ| ಸೀವನೇ ಸೂಚ್ಯಃ| ಲೇಖನೇ ಮಣ್ಡಲಾಗ್ರಾದಿಃ| ಪ್ರಚ್ಛಾನೇ ನಖಶಸ್ತ್ರಾದಿ| ಕುಟ್ಟನೇ ಕೂರ್ಚಃ| ಛೇದನೇ ಉತ್ಪಲಪತ್ರಾದಿ| ಭೇದನೇ ಏಷಣೀ ಸೂಚೀಮುಖಾ| ವ್ಯಧನೇ ವೇತಸಾದಿ| ಮನ್ಥನೇ ಖಜಃ| ಗ್ರಹೇ ಸನ್ದಂಶಃ| ದಾಹೇ ಶಲಾಕಾದಿರಿತಿ|

Adhikarana shastradoShAH (29-30) · Śloka 30

ಶಸ್ತ್ರದೋಶಾನಹ | ಕುಣ್ಠಖಣ್ಡತನುಸ್ಥೂಲಹ್ರಸ್ವದೀರ್ಘತ್ವವಕ್ರತಾಃ||೨೯|| ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಖರಧಾರತ್ವಮಷ್ಟೌ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾಃ| |೩೦|

ಸ೦-ಸ್ಪಷ್ಟಮ್

Adhikarana shastragrahaNavidhiH (30-32) · Śloka 32

ಅಧುನಾ ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣವಿಧಿಂ ದರ್ಶಯತಿ | ಛೇದಭೇದನಲೇಖ್ಯಾರ್ಥಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ವೃನ್ತಫಲಾನ್ತರೇ||೩೦|| ತರ್ಜನೀಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೈರ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಸುಸಮಾಹಿತಃ| ವಿಸ್ರಾವಣಾನಿ ವೃನ್ತಾಗ್ರೇ ತರ್ಜನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಕೇನ ಚ||೩೧|| ತಲಪ್ರಚ್ಛನ್ನವೃನ್ತಾಗ್ರಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ವ್ರೀಹಿಮುಖಂ ಮುಖೇ| ಮೂಲೇಷ್ವಾಹರಣಾರ್ಥಾನಿ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯತೋಽಪರಮ್||೩೨||

ಸ೦-ಛೇದಭೇದನಲೇಖ್ಯಾರ್ಥಂ ತರ್ಜನೀಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಷ್ಠೈರ್ಮಿಲಿತೈಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ವೃನ್ತಫಲಾನ್ತರೇ-ವೃನ್ತಫಲಮಧ್ಯಭಾಗೇ, ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಕೀದೃಕ್ ? ಸುಸಮಾಹಿತಃ,-ತದ್ಗತಮನಾಃ| ವಿಸ್ರಾವಣಕಾರ್ಯಾಣಿ ಶರಾರ್ಯಾಸ್ಯಾದೀನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ವೃನ್ತಾಗ್ರೇ ತರ್ಜನ್ಯಙ್ಗುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ತಲಶಬ್ದೇನ ಪಾಣಿತಲಮುಚ್ಯತೇ, ಆದಿಲೋಪಾಖ್ಯಯಾ ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ| ತಲೇನ ಪ್ರಚ್ಛ್ಹನ್ನಂ ವೃನ್ತಾಗ್ರಂ ಯಸ್ಯ ತತ್ ವ್ರೀಹಿಮುಖಂ ಮುಖೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಶೇಷಂ ಶಸ್ತ್ರಂ ಕ್ರಿಯಾಸೌಕರ್ಯತೋ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಸುಕರಸ್ಯ ಭಾವಃ ಸೌಕರ್ಯಮ್| ಯಥಾ ಸುಕರಾ ಪಾಟನಾದಿಕಾ ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾಽಽದದೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana shastrakoshaH (33-34) · Śloka 34

ಶಸ್ತ್ರಕೋಶಮಾಚಷ್ಟತೇ ಸ್ಯಾನ್ನವಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಃ ಸುಘನೋ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಃ| ಕ್ಷೌ ಮಪತ್ರೋರ್ಣಕೌಶೇಯದುಕೂಲಮೃದುಚರ್ಮಜಃ||೩೩|| ವಿನ್ಯಸ್ತಪಾಶಃ ಸುಸ್ಯೂತಃ ಸಾನ್ತರೋರ್ಣಾರ್ಸ್ಥಶಸ್ತ್ರಕಃ| ಶಲಾಕಾಪಿಹಿತಾಸ್ಯಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ರಕೋಶಃ ಸುಸಞ್ಚಯಃ||೩೪||

ಸ೦-ನವಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತಾರಃ ಶಸ್ತ್ರಕೋಶಃ ಸ್ಯಾತ್| ತಥಾ, ಸುಷ್ಠು ಘನೋನಿಬಿಡಃ| ತಥಾ, ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣೋ ದೈರ್ಧ್ಯೇಣ| ತಥಾ, ಕ್ಷೌ ಮಾದಿಜಃ| ತಥಾ, ವಿನ್ಯಸ್ತಃ-ಕೃತಃ, ಪಾಶೋ ಯಸ್ಯ ಸ ವಿನ್ಯಸ್ತಪಾಶಃ| ತಥಾ, ಸುಷ್ಠು ಸ್ಯೂತಃ| ತಥಾ, ಸಾನ್ತರಾಣಿ-ಸವ್ಯವಧಾನಾನಿ, ಊರ್ಣಾಸ್ಥಾನಿ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಸ ಸಾನ್ತರೋರ್ಣಾಸ್ಥಶಸ್ತ್ರಕಃ| ತಥಾ, ಶಲಾಕಯಾ ಪಿಹಿತಂ-ಸ್ಥಗಿತಂ, ಆಸ್ಯಂ ಯಸ್ಯ ಸ ಏವಮ್| ತಥಾ, ಶೋಭನಃ ಸಞ್ಚಯೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಸುಸಞ್ಚಯಃ, ನಾಪಿತಭಾಣ್ಡಿಕಾವತ್| ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ ಚೋಕ್ತಮ್ "ನಿಶಾನೀ ತು ಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾ ಶಿಲಿಕಾ ಮಾಷಮುದ್ಗಪ್ರಭಾ" ಇತ್ಯಾದಿ|

Adhikarana jalaukasAM viShayaH (35) · Śloka 35

ಸುಕುಮಾರಬಾಲಾನಾಮಸ್ರವಿಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ಜಲೌಕಸೋ ಯೋಜಯೇತ್ ಜಲೌಕಸಸ್ತು ಸುಖಿನಾಂ ರಕ್ತಸ್ರಾವಾಯ ಯೋಜಯೇತ್| |೩೫|

ಸ೦-ಸುಖಿನಾಂ-ಸುಖೋಚಿತಾನಾಂ, ರಕ್ತಸ್ರಾವಣಾರ್ಥಂ ಜಲೌಕಸೋ ಯೋಜಯೇತ್| ತಾಶ್ಚ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾಃ,-ಸವಿಷಾನಿರ್ವಿಷಾಶ್ಚ| ತತ್ರ ಸವಿಷಾಣಾಂ ಸಾಪಾಯತ್ವಾತ್ತಾ ಏವ ತಾವಲ್ಲಕ್ಷಯತಿ-

Adhikarana varjyA jalaukasaH (35-37) · Śloka 37

ತಾಶ್ಚ ದ್ವಿಪ್ರಕಾರಾಃ,- ಸವಿಷಾ ನಿರ್ವಿಷಾಶ್ಚ| ತತ್ರ ಸವಿಷಾಣಾಂ ಸಾಪಾಯತ್ವಾತ್ತಾ ಏವ ತಾವಲ್ಲಕ್ಷಯತಿ | ದುಷ್ಟಾಮ್ಬುಮತ್ಸ್ಯಭೇಕಾಹಿಶವಕೋಥಮಲೋದ್ಭವಾಃ||೩೫|| ರಕ್ತಾಃ ಶ್ವೇತಾ ಭೃಶಂ ಕೃಷ್ಣಾಶ್ಚಪಲಾಃ ಸ್ಥೂಲಪಿಚ್ಛಿಲಾಃ| ಇನ್ದ್ರಾಯುಧವಿಚಿತ್ರೋರ್ಧ್ವರಾಜಯೋ ರೋಮಶಾಶ್ಚ ತಾಃ||೩೬|| ಸವಿಷಾ ವರ್ಜಯೇತ್| |೩೭|

ಸ೦-ದುಷ್ಟಾಮ್ಬೂದ್ಭವಾಶ್ಚ ಜಲೌಕಸಃ ಸವಿಷಾ ಇತಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ತಥಾ ಮತ್ಸ್ಯಭೇಕಸರ್ಪಾದಿಶವಕೋಥೋದ್ಭವಾಃ, ತಥಾ ತೇಷಾಮೇವ ಮತ್ಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಯೇ ಮಲಾಃ-ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದಯಃ, ತದುದ್ಭವಾಶ್ಚ ಸವಿಷಾ ಇತಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ಸವಿಷಾಣಾಂ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ರಕ್ತಾ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಾವಲ್ಲೋಮಶಾ ಯಾಸ್ತಾಃ ಸವಿಷಾ ಯತಃ, ತತೋ ವರ್ಜಯೇತ್-ತಾ ನ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana varjyAprayoge doShaH varjyAdoShe cikitsA (37) · Śloka 37

ತಾಭಿಃ ಕಣ್ಡೂಪಾಕಜ್ವರಭ್ರಮಾಃ| ವಿಷಪಿತ್ತಾಸ್ರನುತ್ಕಾರ್ಯಂ ತತ್ರ|೩೭|

ಸ೦-ತಾಭಿರ್ಹಿ ಯೋಜಿತಾಭಿಃ ಕಣ್ಡ್ವಾದಯಃ ಸ್ಯುಃ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ದಾಹಶೋಷಮೂರ್ಚ್ಛಾದಯೋಽಪಿ ಸ್ಯುಃ| { ತತ್ರ- } ತಾಸು ಮೋಹಾದ್ಯೋಜಿತಾಸು, ವಿಷಾದಿಜಿತ್ ಕಾರ್ಯಮ್|

Adhikarana grAhyA jalaukasaH (37-38) · Śloka 38

| ಶುದ್ಧಾಮ್ಬುಜಾಃ ಪುನಃ||೩೭|| ನಿರ್ವಿಷಾಃ ಶೈವಲಶ್ಯಾವಾ ವೃತ್ತಾ ನೀಲೋರ್ಧ್ವರಾಜಯಃ| ಕಷಾಯಪೃಷ್ಠಾಸ್ತನ್ವಙ್ಗ್ಯಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪೀತೋದರಾಶ್ಚ ಯಾಃ||೩೮||

ಸ೦-ಜಲೌಕಸ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಶುದ್ಧಜಲೋದ್ಭವಾಃ (ಶುದ್ಧಾಮ್ಬುಜಾಃ)-ಸೌಗನ್ಧಿಕೋತ್ಪಲಕಮಲವಿಪುಲಸಲಿಲಶೈವಾಲಜಾ ಜಲೌಕಸೋ, ನಿರ್ವಿಷಾಃ ಸ್ಯುಃ| ಆಸಾಂ ಚ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ-ಶೈವಲೇತ್ಯಾದಿ| ಶೈವಲಮಿವ ಶ್ಯಾವಾಃ, ತಥಾ ವೃತ್ತಾಃ, ತಥಾ ನೀಲೋರ್ಧ್ವರಾಜಯಃ, ತಥಾ ಕಷಾಯಂ-ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿವಲ್ಕಲಸದೃಶವರ್ಣಂ, ಪೃಷ್ಠಂ ಯಾಸಾಂ ತಾ ಏವಮ್, ತಥಾ ತನುಶರೀರಾಃ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪೀತವರ್ಣಜಠರಾಶ್ಚ ನಿರ್ವಿಷಾ ವೇದ್ಯಾಃ|

Adhikarana grAhyAsvapi mattA varjyAH (39) · Śloka 39

ತಾ ಅಪ್ಯಸಮ್ಯಗ್ವಮನಾತ್ ಪ್ರತತಂ ಚ ನಿಪಾತನಾತ್| ಸೀದನ್ತೀಃ ಸಲಿಲಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಕ್ತಮತ್ತಾ ಇತಿ ತ್ಯಜೇತ್||೩೯||

ಸ೦-ನಿರ್ವಿಷಾ ಅಪಿ ಜಲೌಕಸೋ ರಕ್ತಮತ್ತಾ ಇತಿ ತ್ಯಜೇತ್| ನ ಕೇವಲಂ ಸವಿಷಾ ಇತಿ ಪ್ರತಿಪಾದನಾರ್ಥೋಽಪಿಶಬ್ದಃ| ರಕ್ತಮತ್ತತ್ವೇ ಹೇತುದ್ವಯಮಾಹ-ಅಸಮ್ಯಗ್ವಮನಾತ್, ದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯೇತಿ ಶೇಷಃ| ಪ್ರತತಂ ಚ ಲಾಗನಾತ್, ದುಷ್ಟರಕ್ತವಾಸಿತ್ವೇನ ರಕ್ತಮತ್ತಾ ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ| ತಾಶ್ಚ ಕಥಂ ಲಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸೀದನ್ತೀರಿತ್ಯಾದಿ| ಜಲಂ (ಸಲಿಲಂ) ಪ್ರಾಪ್ಯತೋಯಪೂರ್ಣಭಾಣ್ಡಮಾಸಾದ್ಯ, ಸೀದನ್ತೀಃ-ನ ತಥಾ ಚೇಷ್ಟಮಾನಾಃ, ಇತಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತ್ಯಜೇತ್|

Adhikarana jalaukasAM prayogaH (40-41) · Śloka 41

ಅಥೇತರಾ ನಿಶಾಕಲ್ಕಯುಕ್ತೇಽಮ್ಭಸಿ ಪರಿಪ್ಲುತಾಃ| ಅವನ್ತಿಸೋಮೇ ತಕ್ರೇ ವಾ ಪುನಶ್ಚಾಶ್ವಾಸಿತಾ ಜಲೇ||೪೦|| ಲಾಗಯೇದ್ದೃತಮೃತ್ಸ್ತನ್ಯರಕ್ತಶಸ್ತ್ರನಿಪಾತನೈಃ| ಪಿಬನ್ತೀರುನ್ನತಸ್ಕನ್ಧಾಶ್ಛಾದಯೇನ್ಮೃದುವಾಸಸಾ||೪೧||

ಸ೦-ಅಥ-ಪರಿಕ್ಷಾತೋಽನನ್ತರಂ, ಇತರಾ ಲಾಗಯೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಹರಿದ್ರಾಕಲ್ಕಯುಕ್ತಜಲೇ ಪರಿಪ್ಲುತಾಃ, ಕಾಞ್ಜಿಕೇ ಕಾಲಶೇಯೇ ವಾ ಪರಿಪ್ಲುತಾಃ, ಪುನಶ್ಚ ಜಲೇ ಸಮಾಶ್ವಾಸಿತಾಃ-ಸಾತ್ಮ್ಯಭೂತೇ ಜಲೇ ಪ್ಲವನಾರ್ಹಾಃ ಸೋತ್ಸಾಹಾಃ ಸತೀಃ, ಯೋಜಯೇತ್| ಅಲಗನ್ತೀಃ ಕಥಂ ಲಾಗಯೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಘೃತೇತ್ಯಾದಿ| ಘೃತಾದಿಪಾತನೈಸ್ತಾ ಯೋಜಯೇತ್| ಪಾತನಶಬ್ದಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಯೋಜ್ಯಃ| ಶಸ್ತ್ರೇಣಾಙ್ಗೇ ರಕ್ತಂ ಮೋಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ವಾ ತ ಯೋಜಯೇತ್| ತಾಶ್ಚ ಪಿಬನ್ತೀಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಸಸಾಽಽಚ್ಛಾದಯೇತ್| ಏವಂ ಹಿ ತಾಸಾಂ ಮಕ್ಷಿಕಾದ್ಯನುಪದ್ರವಾತ್ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಜನಾ ಸ್ಯಾತ್| ಅಥ ಕಿಮೇತಾಃ ಪಿಬನ್ತ್ಯುತ ನೇತಿ ಕಥಂ ಜ್ಞಾಯತೇ ? ಇತ್ಯತ್ರ ವಿಶೇಷಣದ್ವಾರೇಣ ಹೇತುಮಾಹ-ಉನ್ನತಸ್ಕನ್ಧಾ ಇತಿ| ಉನ್ನತಃ ಸ್ಕನ್ಧೋ ಯಾಸಾಂ ತಾ ಏವಮ್| ಉನ್ನತಸ್ಕನ್ಧತ್ವೇನ ತಾಸಾಂ ಪಾನಂ ಜ್ಞಾಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana jalaukAH prathamaM duShTaM raktaM pibati (42-1) · Śloka 1

ಸಮ್ಪೃಕ್ತಾದ್ದುಷ್ಟಶುದ್ಧಾಸ್ರಾಜ್ಜಲೌಕಾ ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಮ್| ಆದತ್ತೇ ಪ್ರಥಮಂ ಹಂಸಃ ಕ್ಷೀರಂ ಕ್ಷೀರೋದಕಾದಿವ||೪೨|| (ಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋವಿದ್ರಧೀನ್ ಕುಷ್ಠವಾತರಕ್ತಗಲಾಮಯಾನ್| ನೇತ್ರರುಗ್ವಿಷವೀಸರ್ಪಾನ್ ಶಮಯನ್ತಿ ಜಲೌಕಸಃ| )||೧||

ಸ೦-ದುಷ್ಟಶುದ್ಧಾಸ್ರಾನ್ಮಿಲಿತಾದಪಿ ಜಲೌಕಾ ದುಷ್ಟರಕ್ತಮೇವ ಪೂರ್ವಮಾದತ್ತೇ, ನ ಶುದ್ಧಂ ದೇಹಧಾತುಸ್ಥಮ್, ಇತಿ ದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ದರ್ಶಯತಿ-ಹಂಸ ಇತ್ಯಾದಿ| ಹಂಸೋ ಯಥಾ ಕ್ಷೀರಜಲಾನ್ಮಿಶ್ರಿತಾತ್ ಪ್ರಾಗ್ದುಗ್ಧಮಾದತ್ತೇ ನ ತು ಜಲಮ್, ತಥಾ ಜಲೌಕಾಃ ಪ್ರಾಗ್ಶುದ್ಧಂ ರಕ್ತಮಾದತ್ತೇ ಪಶ್ಚಾದಿತರದಿತಿ ನ್ಯಾಯ್ಯಮೇತತ್|

Adhikarana jalaukasAM mokShaNakAlaH (43) · Śloka 43

ದಂಶಸ್ಯ ತೋದೇ ಕಣ್ಡ್ವಾಂ ವಾ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್| |೪೩|

ಸ೦-ದಂಶಸ್ಯ ತೋದೇ ಸತಿ ಕಣ್ಡ್ವಾಂ ಸತ್ಯಾಂ ವಾ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್, ಶುದ್ಧರಕ್ತರಕ್ಷಾರ್ಥಮತಿಯೋಗಭಯಾಚ್ಚ| ತಾಮಿತ್ಯೇಕವಚನನಿರ್ದೇಶಾದೇಕೈಕಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್, ನ ತು ಸರ್ವಾಃ ಸಕೃದೇವೇತಿ ಗಮಯತಿ| ಅಥ ಪಾನಲೌಲ್ಯಲ್ಯಾದೃಶಂ, - ನ ತ್ಯಜೇತ್ತತೋ ಹರಿದ್ರಾಚೂರ್ಣಂ ವಾ ವದನೇ ದತ್ತ್ವಾ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana mokShitAnAM kRutyam (43) · Śloka 43

ವಾಮಯೇಚ್ಚ ತಾಮ್| ಪಟುತೈಲಾಕ್ತವದನಾಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಕಣ್ಡನರೂಷಿತಾಮ್||೪೩||

ಸ೦-ಮೋಕ್ಷಿತಾಂ ಚ ಜಲೌಕಸಂ ವಾಮಯೇತ್| ವಮನವಿಧಾನಮಾಹ ಪಟ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಸೈನ್ಧವಯುತೇನ ತೈಲೇನ ರೂಷಿತಾಸ್ಯಾಂ ತಥಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇಣ ತಣ್ಡುಲಕಣ್ಡನೇನ ರೂಷಿತಾಂ-ಅವಕೀರ್ಣಾಂ, ವಾಮಯೇತ್| ತಣ್ಡುಲಶಬ್ದಸ್ಯಾತ್ರ ಲೋಪೋ ಜ್ಞೇಯಸ್ತನ್ತ್ರಯುಕ್ತ್ಯಾ|

Adhikarana saptAhAdarvAk jalaukasAM punaH prayo niShedhaH (44) · Śloka 44

ರಕ್ಷನ್ ರಕ್ತಮದಾದ್ಭೂಯಃ ಸಪ್ತಾಹಂ ತಾ ನ ಪಾತಯೇತ್| |೪೪|

ಸ೦-ತಾಃ-ಕೃತವಮನಾ ಜಲೌಕಸೋ, ರಕ್ತಮದಾದ್ರಕ್ಷನ್ ಪುನಃ ಸಪ್ತಾಹಂ ನ ಯೋಜಯೇತ್|

Adhikarana jalaukasAM samyagvamanalakShaNam (44) · Śloka 44

| ಪೂರ್ವವತ್ ಪಟುತಾ ದಾರ್ಢ್ಯಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತೇ ಜಲೌಕಸಾಮ್||೪೪||

ಸ೦-ಜಲೌಕಸಾಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಾನ್ತೇ ಸತಿ ಪೂರ್ವವತ್-ಅಲಾಗಿತಾನಾಮಿವ, ಪಟುತಾದಿ ಭವತಿ|

Adhikarana ativAnte lakShaNam (45) · Śloka 45

ಕ್ಲಮೋಽತಿಯೋಗಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ| |೪೫|

ಸ೦-ಅತಿಯೋಗಾದ್ವಮನಸ್ಯ ಕ್ಲಮೋ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana durvAnte lakShaNam (45) · Śloka 45

ದುರ್ವಾನ್ತೇ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಮದಃ| |೪೫|

ಸ೦-ದುರ್ವಾನ್ತೇ ಸತಿ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಮದಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana jalaukasAM pAlanavidhiH (45-46) · Śloka 46

| ಅನ್ಯತ್ರಾನ್ಯತ್ರ ತಾಃ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾ ಘಟೇ ಮೃತ್ಸ್ನಾಮ್ಬುಗರ್ಭಿಣಿ||೪೫|| ಲಾಲಾದಿಕೋಥನಾಶಾರ್ಥಂ, ಸವಿಷಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತದನ್ವಯಾತ್| |೪೬|

ಸ೦-ತಾಶ್ಚಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನನ್ಯಸ್ಮಿನ್ ಘಟೇ ತ್ರ್ಯಹಾತ್ ಪಞ್ಚಾಹಾದ್ವಾ ಸ್ಥಾಪ್ಯಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೇ ? ಮೃತ್ಸ್ನಾಪೃಕ್ತೇನ ಜಲೇನ ಗರ್ಭಿಣಿ, ತದ್ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪ್ರಶಸ್ತಾ ಮೃತ್-ಮೃತ್ಸ್ನಾ, "ಸಸ್ನೌ ಪ್ರಶಂಸಾಯಾಮ್" ಇತಿ ಸ್ನಪ್ರತ್ಯಯಃ| ಅನೇಕಭಾಜನಸ್ಥಾಪನೇ ಕೋಽರ್ಥಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಲಾಲಾದಿಕೋಥನಾಶಾರ್ಥಮ್| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಲಾಲಾದೀನಾಂ_ಜಲೌಕಃಸಮ್ಬನ್ಧಿನಾಂ, ಕೋಥಃ-ಕುಥಿತತ್ವಂ ಕ್ಲಿನ್ನತಾ, ತನ್ನಾಶಾಯ| ತದನ್ವಯಾತ್-ಲಾಲಾದಿಯೋಗಾತ್, ತಾಃ ಸವಿಷಾಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana daMshAparisrAve strAvaNauShadham (46) · Śloka 46

| ಅಶುದ್ಧೌ ಸ್ರಾವಯೇದ್ದಂಶಾನ್ ಹರಿದ್ರಾಗುಡಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ||೪೬||

ಸ೦-ಅಶುದ್ಧೌ-ಅಶುದ್ಧಲಿಙ್ಗಾನುಮಿತೇ ರಕ್ತೇ ಸತಿ, ದಂಶಾನ್ ಹರಿದ್ರಾದಿಭಿಃ ಸ್ರಾವಯೇತ್|

Adhikarana daMshastrAvAnantaraM kRutyam (47) · Śloka 47

ಶತಧೌತಾಜ್ಯಪಿಚವಸ್ತತೋ ಲೇಪಾಶ್ಚ ಶೀತಲಾಃ| |೪೭|

ಸ೦-ಅನನ್ತರಂ ಶತಧೌತಘೃತಸಮ್ಪೃಕ್ತಾಃ ಪಿಚವೋ 'ಯೋಜ್ಯಾಃ' ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಶತಶಬ್ದೋಽನೇಕಪರ್ಯಾಯಃ, ಬಹುಕೃತ್ವೋ ಧೌತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತಥಾ, ಶೀತಲಾ ಲೇಪಾಃ-ಯಷ್ಟೀಚನ್ದನೋಶೀರಾದಿಜಾಃ, ಯೋಜ್ಯಾಃ| ದಂಶಸ್ಥಿತಚಲಿತರಕ್ತಪ್ರಸಾದನಾಯೇತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana srAvaphalam (47) · Śloka 47

| ದುಷ್ಟರಕ್ತಾಪಗಮನಾತ್ಸದ್ಯೋ ರಾಗರುಜಾಂ ಶಮಃ||೪೭||

ಸ೦-ದುಷ್ಟರಕ್ತಸ್ಯಾಪಗಮನಾತ್-ನಿಃಸರಣಾತ್, ಸದ್ಯೋ-ದ್ರಾಗೇವ, ರಾಗಪೀಡಾಶಾನ್ತಿರ್ಭವತಿ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ಶ್ವಯಥುಶೈಥಿಲ್ಯದಾಹಶಮೋಽಪಿ ಹಿ ಭವತ್ಯೇವ|

Adhikarana dvitIye~ahni punaHsrAvaH (48) · Śloka 48

ಅಶುದ್ಧಂ ಚಲಿತಂ ಸ್ಥಾನಾತ್ಸ್ಥಿತಂ ರಕ್ತಂ ವ್ರಣಾಶಯೇ| ವ್ಯಮ್ಲೀಭವೇತ್ಪರ್ಯುಷಿತಂ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸ್ರಾವಯೇತ್ಪುನಃ||೪೮||

ಸ೦-ಅಶುದ್ಧಂ ರಕ್ತಂ ಸ್ವಾಶಯಾಚ್ಚಲಿತಂ ವ್ರಣಸ್ಥಾನೇ ಸ್ಥಿತಂ ಪರ್ಯುಷಿತಂ ಸತ್ ವ್ಯಮ್ಲೀಭವೇದ್ಯತಃ, ತಸ್ಮಾತ್ ತತ್-ರಕ್ತಂ, ಭೂಯಃ ಸ್ರಾವಯೇತ್|

Adhikarana alAbughaTikayoraviShayaH (49) · Śloka 49

ಯುಞ್ಜ್ಯಾನ್ನಾಲಾಬುಘಟಿಕಾ ರಕ್ತೇ ಪಿತ್ತೇನ ದೂಷಿತೇ| ತಾಸಾಮನಲಸಂಯೋಗಾತ್|೪೯|

ಸ೦-ರಕ್ತೇ ಪಿತ್ತೇನ ದೂಷಿತೇ ಸತಿ, ಅಲಾಬುಘಟಿಕಾ ನ ಲಾಗಯೇತ್| ತಾಸಾಂ-ಅಲಾಬೂನಾಂ ಘಟಿಕಾನಾಂ ಚ, ಅಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾತ್ ಪಿತ್ತರಕ್ತಕೋಪೋಪಪತ್ತೇರಿತಿ ಭಾವಃ|

Adhikarana alAbughaTikayorviShayaH (49) · Śloka 49

| ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತು ಕಫವಾಯುನಾ||೪೯||

ಸ೦-ತಾಸ್ತು ಕಫವಾತೇನ ದುಷ್ಟೇಽಸೃಜಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana shRu~ggasyAviShayaH (50) · Śloka 50

ಕಫೇನ ದುಷ್ಟಂ ರುಧಿರಂ ನ ಶೃಙ್ಗೇಣ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್| ಸ್ಕನ್ನತ್ವಾತ್|೫೦|

ಸ೦-ಕಫೇನ ದುಷ್ಟಂ ರಕ್ತಂ ಸತ್ ಶೃಙ್ಗೇಣ ನಾಕರ್ಷೇತ್| ಸ್ಕನ್ನತ್ವಾತ್ಸ್ತ್ಯಾನತ್ವಾದ್ಧೇತೋಃ| ಶೃಙ್ಗಸ್ಯ ಚಾಗ್ನಿಸಂಯೋಗಾಭಾವೇನ ಕಫವಿಲಯನೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಭಾವಾತ್|

Adhikarana shRu~ggasya viShayaH (50) · Śloka 50

| ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಮ್ ಶೃಙ್ಗೇಣ ನಿರ್ಹರೇತ್||೫೦||

ಸ೦-ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ದುಷ್ಟಂ ರುಧಿರಂ ಶೃಙ್ಗೇಣ ನಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana pracchAnavidhiH pracchAnasya viShayaH jalaukasAM viShayaH shRu~ggAlAbughaTikAnAM viShayaH shirAvyadhasya viShayaH (51-53) · Śloka 53

ಗಾತ್ರಂ ಬದ್ಧೋಪರಿ ದೃಢಂ ರಜ್ಜ್ವಾ ಪಟ್ಟೇನ ವಾ ಸಮಮ್| ಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮರ್ಮಾಣಿ ತ್ಯಜನ್ ಪ್ರಚ್ಛಾನಮಾಚರೇತ್||೫೧|| ಅಧೋದೇಶಪ್ರವಿಸೃತೈಃ ಪದೈರುಪರಿಗಾಮಿಭಿಃ| ನ ಗಾಢಘನತಿರ್ಯಗ್ಭಿರ್ನ ಪದೇ ಪದಮಾಚರನ್||೫೨|| ಪ್ರಚ್ಛಾನೇನೈಕದೇಶಸ್ಥಂ ಗ್ರಥಿತಂ ಜಲಜನ್ಮಭಿಃ| ಹರೇಚ್ಛೃಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಸುಪ್ತಮಸೃಗ್ವ್ಯಾಪಿ ಶಿರಾವ್ಯಧೈಃ||೫೩||

ಸ೦-ಗಾತ್ರಂ ರಜ್ಜ್ವಾ ಪಟ್ಟೇನ ವಾ ದೃಢಂ ಸಮಂ ಬದ್ಧೋಪರಿ ಪ್ರಚ್ಛನೀಯಪ್ರದೇಶಸ್ಯ, ತಥಾ ಸ್ನಾಯ್ವಾದಿ ಪರಿಹರನ್, ಪ್ರಚ್ಛಾನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಕಥಮ್ ? ಅಧೋದೇಶಾತ್ಪ್ರವಿಸೃತೈಃ-ಪ್ರವೃತ್ತೈಃ, ಪದೈರುಪರಿಗಾಮಿಭಿಃ-ಊರ್ಧ್ವಪ್ರಸಾರಿಭಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ಪದೈಃ ? ನ ಗಾಢೈಃ-ನ ಖರೈಃ, ನ ಘನೈಃ-ನ ನಿರನ್ತರೈಃ, ನ ಚ ತಿರ್ಯಗ್ಭಿಃ-ತಿರಶ್ಚೀನೈಃ| ತಥಾ, ಪದೇ ಪದಂ ನಾಚರನ್-ಪದಸ್ಯೋಪರಿ ಪದಮಕುರ್ವನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಏಕದೇಶಸ್ಥಿತಂ ರಕ್ತಂ ಪ್ರಚ್ಛಾನೇನಾಕರ್ಷೇತ್| ಗ್ರಥಿತಂ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಾದಿಷು ರಕ್ತಂ ಜಲೌಕಾಭಿರಪಹರೇತ್| ಸುಪ್ತಂ-ನಿಶ್ಚೇತನಂ ಸತ್ ಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಸುಪ್ತ್ಯಾದಿವಿಕಾರಿ, ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಹರೇತ್| ವ್ಯಾಪಿ-ಸರ್ವಶರೀರಸ್ಯ, ಲೋಹಿತಂ ಶಿರಾವ್ಯಧೈರಾಕರ್ಷೇತ್|

Adhikarana pracchAnasya viShayAntaram (54) · Śloka 54

ಪ್ರಚ್ಛಾನಂ ಪಿಣ್ಡಿತೇ ವಾ ಸ್ಯಾತ್| |೫೪|

ಸ೦-ಪಿಣ್ಡಿತೇ ರಕ್ತೇ ಪ್ರಚ್ಛಾನಂ ವಾ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana jalaukasAM viShAyAntaram (54) · Śloka 54

ಅವಗಾಢೇ ಜಲೌಕಸಃ| |೫೪|

ಸ೦-ಅವಗಾಢೇ ರಕ್ತೇ ಜಲೌಕಸಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana alAbvAdInAM viShayAntaram (54) · Śloka 54

| ತ್ವಕ್ಸ್ಥೇಽಲಾಬುಘಟೀಶೃಙ್ಗಮ್|೫೪|

ಸ೦-ತ್ವಕ್ಸ್ಥೇ-ಉತ್ತಾನೇ ರಕ್ತೇ, ಅಲಾಬುಘಟೀಶೃಙ್ಗಾಣಿ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana shirAvyadhasya niyatatvam (54) · Śloka 54

| ಶಿರೈವ ವ್ಯಾಪಕೇಽಸೃಜಿ||೫೪||

ಸ೦-ಸರ್ವಶರೀರವ್ಯಾಪಕೇ ರಕ್ತೇ ಶಿರೈವ ಭವತಿ| ಶಿರಾಯಾಂ ಮತವಿಕಲ್ಪೋ ನಾಸ್ತ್ಯೇವೇತ್ಯೇವಶಬ್ದಾರ್ಥಃ|

Adhikarana shRu~ggAdInAM viShayAntarANi (55) · Śloka 55

ವಾತಾದಿಧಾಮ ವಾ ಶೃಙ್ಗಜಲೌಕೋಲಾಬುಭಿಃ ಕ್ರಮಾತ್| |೫೫|

ಸ೦- ಅಥವಾ ವಾತಾದಿಸ್ಥಾನಸ್ಥಿತಂ ರಕ್ತಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಶೃಙ್ಗಾದಿಭಿರ್ಹರೇತ್|

Adhikarana srutaraktasya shItopacArAtishaye doShaH (26) · Śloka 26

ಸ್ತ್ರತಾಸೃಜಃ ಪ್ರದೇಹಾದ್ಯೈಃ ಶೀತೈಃ ಸ್ಯಾದ್ವಾಯುಕೋಪತಃ||೫೫|| ಸತೋದಕಣ್ಡೂಃ ಶೋಫಸ್ತಂ ಸರ್ಪಿಷೋಷ್ಣೇನ ಸೇಚಯೇತ್| ೫೫ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತ್ರವಿ- ಧಿರ್ನಾಮ ಷಙ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೬||

ಸ೦-ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಶೀತಲೈಃ ಪ್ರಲೇಪಾದಿಭಿಸ್ಥೋದಕಣ್ಡೂಯುತಃ ಶೋಫೋ ವಾತಕೋಪಾತ್ ಸ್ಯಾತ್| ತಂ-ತಾದೃಶಂ ಶೋಫಂ, ಘೃತೇನೋಷ್ಣೇನ ಸೇಚಯೇದಿತಿ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾ- ಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶಸ್ತ್ರವಿಧಿರ್ನಾಮ ಷಡ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೬||