15. śōdhanādigaṇasaṅgrahōdhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯಾಧ್ಯಾಯಾದನನ್ತರಂ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಹ್ಗ್ರಹಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ| ಯತೋ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ಚ ನಾನಾವಿಧಾ ಉಪಕ್ರಮಾ ಅಭಿಹಿತಾಃ | ತೇ ಚ ಮದನಮಧುಕಾದಿಭೇಷಜಾಶ್ರಯಾಃ, ಅತಸ್ತಾನಿ ಶೋಧನಾದ್ಯುಪಯೋಗೀನಿ ಸರ್ವೋಪಕ್ರಮಾಧಿಕಾರೀಣಿ ಸಞ್ಜಿಘೃಕ್ಷುರಧ್ಯಾಯಮಿಮಮಾರೇಭೇ-

Adhikarana SodhanAdigaNasa~ggrahodhyAyaH (2) · Śloka 2

ಯತೋ ದೋಷೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ದ್ವಿವಿಧೋಪಕ್ರಮಣೀಯೇ ಚ ನಾನಾವಿಧಾ ಉಪಕ್ರಮಾ ಅಭಿಹಿತಾಃ, ತೇ ಚ ಮದನಮಧುಕಾದಿಭೇಷಜಾಶ್ರಯಾಃ, ಅತಸ್ತಾನಿ ಶೋಧನಾದ್ಯುಪಯೋಗೀನಿ ಸರ್ವೋಪಕ್ರಮಾಧಿಕಾರೀಣಿ ಸಞ್ಜಿಘೃಕ್ಷುರಧ್ಯಾಯಮಿಮಮಾರೇಭೇ - - - - ಅಥಾತಃಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||

ಸ೦-ಶೋಧನಂ-ಶೋಧನರೂಪೋ ದ್ರವ್ಯಗಣಃ, ಆದಿರ್ಯೇಷಾಂ ತ ಏವಮ್| ಆದಿ ಶಬ್ದೇನ ವಾತಹರಾದಿಗಣಪರಿಗ್ರಹಃ| ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಾಯೇ ಸ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹಃ, ತಂ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹಸಂಜ್ಞಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಗಣಃ-ಸಮೂಹಃ| ವಿಕ್ಷಿಪ್ತಾನಾಂ ಪದಾರ್ಥಾನಾಮೇಕತ್ರ ರಾಶೀಕರಣಂ-ಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ತತ್ರ ಶೋಧನಗಣಸ್ಯ ಸರ್ವದೋಷವಿಜಯಿತ್ವೇನ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಾತ್ ಪೂರ್ವಮುಪನ್ಯಾಸಃ|

Adhikarana vamanagaNaH (1) · Śloka 1

ಶೋಧನಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್,- ವಮನವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಶಿರೋವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯಭೇದೇನ| ತತ್ರಾಪಿ ವಮನಸ್ಯೌಷಧಗಣಂ ತಾವತ್ಪೂರ್ವಂ ವಕ್ತಿ - - - - ಮದನಮಧುಕಲಮ್ಬಾನಿಮ್ಬಬಿಮ್ಬೀವಿಶಾಲಾ- ತ್ರಪುಸಕುಟಜಮೂರ್ವಾದೇವದಾಲೀಕೃಮಿಘ್ನಮ್| ವಿದುಲದಹನಚಿತ್ರಾಃ ಕೋಶವತ್ಯೌ ಕರಞ್ಜಃ ಕಣಲವಣವಚೈಲಾಸರ್ಷಪಾಶ್ರ್ಛರ್ದನಾನಿ||೧||

ಸ೦-ಮದನಂ-ರಾಠಃ| ಮಧುಕಂ-ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ಲಮ್ಬಾ-ತುಮ್ಬೀ ದೀರ್ಘತಿಕ್ತಾಽಲಾಬುಸಂಜ್ಞಾ| ನಿಮ್ಬಃ-ಪಿಚಮನ್ದಃ| ಬಿಮ್ಬೀ-ಗೋಹ್ಲಾ, ಓಷ್ಠೋಪಮಫಲಸಂಜ್ಞಾ| ವಿಶಾಲಾ-ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ| ತ್ರಪುಸಂ-ತಿಕ್ತತ್ರಪುಸಂ ವ್ರೇದ್ಯಮ್, ತಸ್ಯ ವಮನಯೋಗ್ಯತ್ವಾತ್| ಕುಟಜಂ-ವತ್ಸಕಮ್| ಮೂರ್ವಾ-ಪೀಲುಪರ್ಣೀ| ದೇವದಾಲೀ-ಗರಾಗರೀ| ಕೃಮಿಘ್ನಂ-ವಿಡಙ್ಗಮ್| ವಿದುಲೋ-ಜಲವೇತಸಃ| ದಹನಃ-ಚಿತ್ರಕಃ| ಚಿತ್ರಾ-ಮೂಷಿಕಪರ್ಣೀ| ಕೋಶವತ್ಯೌ-ಘಣ್ಟಾಲಿಕೇ, ಏಕಾ ಧಾಮಾರ್ಗವೋ ದ್ವಿತೀಯಾ ರಾಜಕೋಶಾತಕೀ| ಕರಞ್ಜೋ-ನಕ್ತಮಾಲಃ| ಕಣಾ-ಕೃಷ್ಣಾ| ಲವಣಂ-ಸೈನ್ಧವಮ್| ವಚಾ-ಗೋಲೋಮೀ| ಏಲಾ-ತ್ರುಟೀಃ| ಸರ್ಷಪೋ-ರಕ್ಷೋಘ್ನಃ| ಏತಾನಿ ಮದನಾದೀನಿ ಛರ್ದನಾನಿ-ಛರ್ದಿಕರಾಣಿ| "ವಸುಮುನಿವಿರತಿಶ್ಚೇನ್ಮಾಲಿನೀ ನೌ ಮಯೋಃ ಯಃ|" ಅತ್ರ ಚ ಮದನವಿಶಾಲಾತ್ರಪುಸಕುಟಜವಿಡಙ್ಗೈಲಾಸರ್ಷಪಾಣಾಂ ಫಲಾನಿ ವಮನಕ್ರನ್ತಿ| ಮಧುಕವಿದುಲಚಿತ್ರಕದನ್ತೀವಚಾನಾಂ ತು ಮೂಲಾನಿ| ರೋಧ್ರಸುವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಕಮ್ಪಿಲ್ಲಾನಾಂ ತ್ವಚಃ| ಶೇಷಾಣಾಂ ಫಲಪತ್ರಪುಷ್ಪಾಣಿ ವೇದಿತವ್ಯಾನೀತಿ|

Adhikarana virecanagaNaH (2) · Śloka 2

ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭತ್ರಿಫಲಾಗವಾಕ್ಷೀ- ಸ್ರುಕ್ಶಙ್ಖಿನೀನೀಲಿನಿತಿಲ್ವಕಾನಿ| ಶಮ್ಯಾಕಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಹೇಮದುಗ್ಧಾ ದುಗ್ಧಂ ಚ ಮೂತ್ರಂ ಚ ವಿರೇಚನಾನಿ||೨||

ಸ೦-ನಿಕುಮ್ಭೋ-ದನ್ತೀ| ಕುಮ್ಭಃ-ತ್ರಿವೃತ್| ತ್ರಿಫಲಾ-ವರಾ| ಗವಾಕ್ಷೀ-ವಿಶಾಲಾ, ದ್ವಿತೀಯೇನ್ದ್ರವಾರುಣೀ| ಸ್ರುಕ್-ಗುಡಾ| ಶಙ್ಖಿನೀ-ಯವತಿಕ್ತಾ| ನೀಲಿನೀ-ನೀಲಪುಷ್ಪಾ, ಭಾರವಾಹೀಸಂಜ್ಞಾ| ತಿಲ್ವಕೋ-ರೋಧ್ರಃ| ಶಮ್ಯಾಕಃ-ಕರ್ಣಿಕಾರಃ| ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೋ-ರಞ್ಜನಕಃ| ಹೇಮದುಗ್ಧಾ-ಕನಕಕ್ಷೀರೀ| ದುಗ್ಧಂ-ಕ್ಷೀರಮ್| ಮೂತ್ರಂ-ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ನಿಕುಮ್ಭಾದೀನ್ಯೇತಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ| ಉಪಜಾತಿರ್ವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana nirUhagaNaH (3) · Śloka 3

ಮದನಕುಟಜಕುಷ್ಠದೇವದಾಲೀ- ಮಧುಕವಚಾದಶಮೂಲದಾರುರಾಸ್ನಾಃ| ಯವಮಿಶಿಕೃತವೇಧನಂ ಕುಲತ್ಥಾ ಮಧು ಲವಣಂ ತ್ರಿವೃತಾ ನಿರೂಹಣಾನಿ||೩||

ಸ೦-ಮದನಂ-ಮದನಫಲಮ್| ಕುಟಜಂ-ವತ್ಸಕತ್ವಕ್| ಕುಷ್ಠಂ-ಗದನಾಮ| ದಾರು-ದೇವದಾರುಃ| ರಾಸ್ನಾ-ಯುಕ್ತರಸಾ| ಮಿಶಿಃ-ಶತಪುಷ್ಪಾ| ಕೃತವೇಧನಂ-ಧಾಮಾರ್ಗವಃ| ಕುಲತ್ಥಾಃ-ಪ್ರಸಿದ್ಧಾಃ| ಏತಾನಿ ನಿರೂಹಣಾನಿ-ನಿರೂಹಣಸಾಧನಾನಿ| "ಭವತಿ ಜಗತಿ ನೌ ತತಃ ಪರೌ ರ್ಯೌ ನಜಸಹಿತೈರ್ಜರಗೈಶ್ಚ ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾ|"

Adhikarana nAvanagaNaH (4) · Śloka 4

ವೇಲ್ಲಾಪಾಮಾರ್ಗವ್ಯೋಷದಾರ್ವೀಸುರಾಲಾ ಬೀಜಂ ಶೈರೀಷಂ ಬಾರ್ಹತಂ ಶೈಗ್ರವಂ ಚ| ಸಾರೋ ಮಾಧೂಕಃ ಸೈನ್ಧವಂ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಂ ತ್ರುಟ್ಯೌ ಪೃಥ್ವೀಕಾ ಶೋಧಯನ್ತ್ಯುತ್ತಮಾಙ್ಗಮ್||೪||

ಸ೦-ವೇಲ್ಲಂ-ವಿಡಙ್ಗಮ್| ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ-ಪ್ರತ್ಯುಕ್ಪುಷ್ಪೀ| ವ್ಯೋಷಂ-ತ್ರಿಕಟುಕಮ್| ದಾರ್ವೀ-ಪೀತದ್ರುಃ| ಸುರಾಲಾ-ಶ್ರೇಷ್ಠಸರ್ಜರಸಃ| ಶೈರೀಶಂ-ಶಿರೀಷಬೀಜಮ್| ಬಾರ್ಹತಂ-ಬೃಹತೀಬೀಜಮ್| ಶೈಗ್ರವಂ-ಶಿಗ್ರುಬೀಜಮ್| ಸಾರೋ ಮಾಧೂಕೋ-ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಸಾರಃ| ಸೈನ್ಧವಂ-ಸಿನ್ಧೂತ್ಥಮ್| ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಂ-ಶುಷ್ಕರಸಾಞ್ಜನಮ್| ತ್ರುಟ್ಯೌ-ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ಸ್ಥೂಲೈಲಾ ಚ| ಪೃಥ್ವೀಕಾ-ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರೀ| ಏತಾನ್ಯುತ್ತಮಾಙ್ಗಂ ಶೋಧಯನ್ತಿ,- ಮೂರ್ಧವಿರೇಚನಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| "ಮೌ ಯೌ ಪಞ್ಚಾಶ್ವೈರ್ವೈಶ್ವದೇವೀತಿ ನಾಮ್ನಾ|"

Adhikarana vAtaghnagaNaH (5) · Śloka 5

ಭದ್ರದಾರು ನತಂ ಕುಷ್ಠಂ ದಶಮೂಲಂ ಬಲಾದ್ವಯಮ್| ವಾಯುಂ ವೀರತರಾದಿಶ್ಚ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಶ್ಚ ನಾಶಯೇತ್||೫||

ಸ೦-ಭದ್ರಾದಾರು-ಕಿಲಿಮಮ್| ನತಂ-ತಗರಮ್| ಕುಷ್ಠಂ-ಗದಃ| ದಶಮೂಲಂ=ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಬಲಾದ್ವಯಂ-ಬಲಾಽತಿಬಲಾ ಚ| ಏತಾನಿ ಭದ್ರದಾರ್ವಾದೀನಿ, ಚ-ಅಪರಂ, ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ವೀರತರಾದಿರ್ವಿದಾರ್ಯಾದಿಶ್ಚ ಗಣೋ ವಾಯುಂ ನಾಶಯತಿ|

Adhikarana pittaghnagaNaH (6) · Śloka 6

ದೂರ್ವಾಽನನ್ತಾ ನಿಮ್ಬವಾಸಾಽಽತ್ಮಗುಪ್ತಾ ಗುನ್ದ್ರಾಽಭೀರುಃ ಶೀತಪಾಕೀ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಃ ಪದ್ಮಕಾದಿಃ ಸ್ಥಿರೇ ದ್ವೇ ಪದ್ಮಂ ವನ್ಯಂ ಸಾರಿವಾದಿಶ್ಚ ಪಿತ್ತಮ್||೬||

ಸ೦-ದೂರ್ವಾ-ಶಾದ್ವಲಮ್| ಅನನ್ತಾ-ಯವಾಸಕಃ| ನಿಮ್ಬಃ-ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ವಾಸಾ-ಆಟರೂಷಕಃ| ಆತ್ಮಗುಪ್ತಾ-ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ| ಗುನ್ದ್ರಾ-ಪದಏರಕಃ| ಅಭೀರುಃ-ಶತಾವರೀ| ಶೀತಪಾಕೀ-ಶಿಖಣ್ಡಿಕಾ ಕಾಕಣನ್ತಿಕಾಭೇದಃ| ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ-ಶ್ಯಾಮಾ| ಏಷ ದೂರ್ವಾದಿರ್ಗಣಃ, ತಥಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಃ ಪದ್ಮಕಾದಿಶ್ಚ ಗಣಃ, ತಥಾ ಶಾಲಿಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣ್ಯೌ, ತಥಾ ಪದ್ಮಂ-ಜಲಜಮ್, ವನ್ಯಂ-ಕುಟನ್ನಟಮ್, ತಥಾ ಸಾವಾದಿಶ್ಚ ಗಣಃ, ಏತೇ ಪಿತ್ತಂ ನಾಶಯನ್ತಿ| "ಮ್ತೌ ತೌ ಗೌ ಚೇಚ್ಛಾಲಿನೀ ವೇದಲೋಕೇಃ|"

Adhikarana shleShmaghnagaNaH (7) · Śloka 7

ಆರಗ್ವಧಾದಿರರ್ಕಾದಿರ್ಮುಷ್ಕಕಾದ್ಯೋಽಸನಾದಿಕಃ| ಸುರಸಾದಿಃ ಸಮುಸ್ತಾದಿರ್ವತ್ಸಕಾದಿರ್ಬಲಾಸಜಿತ್||೭||

ಸ೦-ಆರಗ್ವಧಾದ್ಯಾದಯೋ ಗಣಾಃ ಸಪ್ತೈತೇ ಬಲಾಸಂ-ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಂ ಜಯನ್ತಿ|

Adhikarana jIvanIyAkhyo gaNaH (8) · Śloka 8

ಜೀವನ್ತಿ ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ಮೇದೇ ದ್ವೇ ಮುದ್ಗಮಾಷಪರ್ಣ್ಯೌ ಚ| ೠಷಭಕಜೀವಕಮಧುಕಂ ಚೇತಿ ಗಣೋ ಜೀವನೀಯಾಖ್ಯಃ||೮||

ಸ೦-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿರ್ಗಣೋ ಜೀವನೀಯಸಂಜ್ಞಃ| ಉದಾಹರಣಮಾತ್ರಂ ಚೇದಮ್| ಧೀಮತಾ ಸ್ವಾದುಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನ್ ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಷು ಸಾಧಾರಣಗುಣಾನಾಲೋಚ್ಯ ಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುದ್ರಾಕ್ಷಾಕ್ಷೋಡವಿದಾರಿಕನ್ದಾದಿಷು (ಷ್ವಪಿ) ತದ್ಗುಣೇಷು ಜೀವನೀಯಾದಿತ್ವಮವಧಾರಯಿತುಂ ಯುಕ್ತಮಿತಿ| ಜೀವನ್ತೀ-ಜೀವವರ್ದ್ಧನೀ| ಕಾಕೋಲ್ಯೌ ದ್ವೇ-ಏಕಾ ಕಾಕೋಲೀ ಕೇವಡೀಸಂಜ್ಞಾ, ಅನ್ಯಾ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ ಪಯಸ್ವಿನೀಸಂಜ್ಞಾ| ದ್ವೇ ಮೇದೇ-ಏಕಾ ಮೇದಾ ಮಣಿಚ್ಛಿದ್ರಾಸಂಜ್ಞಾ, ಅನ್ಯಾ ಮಹಾಮೇದಾ ವೃಕ್ಷರುಹಾಸಂಜ್ಞಾ| ಮುದ್ಗಪರ್ಣ್ಯಾದೀನಾಂ ನಾಮಾನಿ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾನೀತಿ| "ಹ್ಯನ್ತಾನ್ತರಾದಿಗುರುಭಿಃ ಸೋದಧಿಲೈಃ ಸಪ್ತಭಿರ್ಗಣೈರ್ಗುರುಣಾ| ಆರ್ಯಾರ್ಧೇ ನಾತ್ರಾಯುಜಿ ಜಃ ಷಷ್ಠೋಽಯಂ ನಲಘುಕೌ ವಾ|"

Adhikarana vidAryAdigaNaH (9-10) · Śloka 10

ವಿದಾರಿಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ- ವೃಶ್ಚೀವದೇವಾಹ್ವಯಶೂರ್ಪಪರ್ಣ್ಯಃ| ಕಣ್ಡೂಕರೀ ಜೀವನಹ್ರಸ್ವಸಂಜ್ಞೇ ದ್ವೇ ಪಞ್ಚಕೇ ಗೋಪಸುತಾ ತ್ರಿಪಾದೀ||೯|| ವಿದಾರ್ಯಾದಿರಯಂ ಹೃದ್ಯೋ ಬ್ರೂಂಹಣೋ ವಾತಪಿತ್ತಹಾ| ಶೋಷಗುಲ್ಮಾಙ್ಗಮರ್ದೋರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಕಾಸಹರೋ ಗಣಃ||೧೦||

ಸ೦-ವಿದಾರೀ-ವೃಷ್ಯಕನ್ದಾ| ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಃ-ಏರಣ್ಡಃ| ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ-ಉಷ್ಟ್ರಧೂಮಕಾ ಮೇಷಶ್ರೃಙ್ಗೀ ವಾ| ವೃಶ್ಚೀವಃ-ಕ್ಷುದ್ರವರ್ಷಾಭೂಃ| ದೇವಾಹ್ವಯಃ-ಸುರದಾರು| [ದೇವಾದ್ವಯೇತಿ ಪಾಠೇ ಏಕಾ ಸಹದೇವಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಶ್ವದೇವಾ ಚೇತಿ ದೇವಾದ್ವಯಮ್| ] ಶೂರ್ಪರ್ಣ್ಯೌ-ಮುದ್ಗಪರ್ಣೀ ಮಾಷಪರ್ಣೀ ಚ| ಕಣ್ಡೂಕರೀ-ಕಪಿಕಚ್ಛೂಃ| ಜೀವನೇತ್ಯಾದಿ| "ಅಭೀರುವೀರಾಜೀವನ್ತೀಜೀವಕರ್ಷಭಕೈಃ ಸ್ಮೃತಮ್| ಜೀವನಾಖ್ಯಮ್" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೬|೧೭೦) ಇತಿ ಜೀವನಸಂಜ್ಞಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಬೃಹತೀ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ ಶಾಲಿಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಗೋಕ್ಷುರಕಮಿತಿ ಹ್ರಸ್ವಸಂಜ್ಞಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಮ್| ಗೋಪಸುತಾ-ಸಾರಿವಾ| ತ್ರಿಪಾದಿ-ಹಂಸಪಾದೀ ಕೀಟಮಾರಿಕಾಖ್ಯಾ| ಏಷ ವಿದಾರ್ಯಾದಿಗಣೋ ಬೃಂಹಣೋ ವಾತಪಿತ್ತಘ್ನಃ ಶೋಷಾದಿಹರಶ್ಚ| ಉಪಜಾತಿರ್ವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana sArivAdigaNaH (11) · Śloka 11

ಸಾರಿವೋಶೀರಕಾಶ್ಮರ್ಯಮಧೂಕಶಿಶಿರದ್ವಯಮ್| ಯಷ್ಟೀ ಪರೂಷಕಂ ಹನ್ತಿ ದಾಹಪಿತ್ತಾಸ್ರತೃಡ್ಜ್ವರಾನ್||೧೧||

ಸ೦-ಸಾರಿವಾ-ಕೃಷ್ಣವಲ್ಲೀ| ಉಶೀರಂ-ವೀರತರು (ರಮ್)| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಃ-ಸರ್ವತೋಭದ್ರಾ| ಮಧೂಕೋ-ಗುಡಪುಷ್ಪಕಃ| ಶಿಶಿರದ್ವಯಂ-ಏಕಂ ಸಿತಚನ್ದನಂ ಮಲಯಜಸಂಜ್ಞಮನ್ಯದ್ರಕ್ತಚನ್ದನಸಂಜ್ಞಮ್| ಯಷ್ಟೀ-ಕ್ಲೀತಕಸಂಜ್ಞಮ್| ಪರೂಷಕಂ-ಮೃದುಫಲಮ್| ಸಾರಿವಾದಿರಯಂ ದಾಹಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana padmakAdigaNaH (12) · Śloka 12

ಪದ್ಮಕಪುಣ್ಡ್ರೌ ವೃದ್ಧಿತುಗರ್ದ್ಯ್ಧಃ ಶೃಙ್ಗ್ಯಮೃತಾ ದಶ ಜೀವನಸಂಜ್ಞಾಃ| ಸ್ತನ್ಯಕರಾ ಘ್ನನ್ತೀರಣಪಿತ್ತಂ ಪ್ರೀಣನಜೀವನಬೃಂಹಣವೃಷ್ಯಾಃ||೧೨||

ಸ೦-ಪದ್ಮಕಂ-ಹೇಮಪದ್ಮಮ್| ಪುಣ್ಡ್ರಃ-ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮ್| ವೃದ್ಧಿಃ-ಮಹಾಶ್ರಾವಣೀ| ತುಗಾ-ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ| ಋದ್ಧಿಃ-ಶ್ರಾವಣೀ| ಶ್ರೃಙ್ಗೀ-ಕುಲೀರಶ್ರೃಙ್ಗೀ| ಅಮೃತಾ-ಛಿನ್ನರುಹಾ| ದಶ ಜೀವನಸಂಜ್ಞಾಃ-ಜೀವನ್ತ್ಯಾದಿಗಣೋಕ್ತಾಃ| ಏತೇ ಪದ್ಮಕಾದಯಃ ಸ್ತನ್ಯಹೇತವಃ, ತಥಾ ವಾತಪಿತ್ತಂ ಘ್ನನ್ತಿ, ತಥಾ ಪ್ರೀಣನಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಾಃ| "ಅಷ್ಟಾಭ್ಯೋ ಭದ್ಗೌ ಯೋಜ್ಯಾವುಪಚಿತ್ರಾ|"

Adhikarana parUShakAdigaNaH (13) · Śloka 13

ಪರೂಷಕಂ ವರಾ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಟ್ಫಲಂ ಕತಕಾತ್ ಫಲಮ್| ರಾಜಾಹ್ವಂ ದಾಡಿಮಂ ಶಾಕಂ ತೃಣ್ಮೂತ್ರಾಮಯವಾತಜಿತ್||೧೩||

ಸ೦-ಪುರೂಷಕೋ-ಮೃದುಫಲೋ ಧನ್ವನಚ್ಛದಃ| ವರಾ-ಶ್ರೇಷ್ಠಾ| ದ್ರಾಕ್ಷಾ-ಮಧುಫಲಾ| ಕಟ್ಫಲಂ-ರೋಹಿಣೀ ಸೋಮವಲ್ಕಃ| ಕತಕಫಲಂ-ವಾರಿಪ್ರಸಾದನಮ್| ರಾಜಾಹ್ವಂ-ಕಱ್ಣಿಕಾರಮ್| ದಾಡಿಮಂ-ಶುಕೇಷ್ಟಮ್| ಶಾಕಂ-ಖರಚ್ಛದವೃಕ್ಷವಿಶೇಷಃ| ಪರೂಷಕಾದಿರೇಷ ತೃಡಾಮಯಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana a~jjanAdigaNaH (14) · Śloka 14

ಅಞ್ಜನಂ ಫಲಿನೀ ಮಾಂಸೀ ಪದ್ಮೋತ್ಪಲರಸಾಞ್ಜನಮ್| ಸೈಲಾಮಧುಕನಾಗಾಹ್ವಂ ವಿಷಾನ್ತರ್ದಾಹಪಿತ್ತನುತ್||೧೪||

ಸ೦-ಅಞ್ಜನಂ ದ್ವಿಧಾ,-ಏಕಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಂ ಯಾಮುನಸಂಜ್ಞಮಪರಂ ಸೌವೀರಂ ನೇತ್ರಭೂಷಣಾಖ್ಯಮ್| ಫಲಿನೀ-ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಮಾಂಸೀ-ಕೃಷ್ಣಜಟಾ| ಪದ್ಮಂ-ಪುಷ್ಕರಮ್| ಉತ್ಪಲಂ-ಶಶಿಪ್ರಿಯಮ್| ರಸಾಞ್ಜನಂ-ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶೈಲಮ್| ಏಲಾ-ಬಹುಲಾ| ಮಧುಕಂ-ಮಧುಯಷ್ಟೀ| ನಾಗಾಹ್ವಂ-ನಾಗಕೇಸರಮ್| ಏಷೋಽಞ್ಜನಾದಿರ್ವಿಷಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana paTolAdigaNaH (15) · Śloka 15

ಪಟೋಲಕಟುರೋಹಿಣೀಚನ್ದನಂ ಮಧುಸ್ರವಗುಡೂಚಿಪಾಠಾನ್ವಿತಮ್| ನಿಹನ್ತಿ ಕಫಪಿತ್ತಕುಷ್ಠಜ್ವರಾನ್ ವಿಷಂ ವಮಿಮರೋಚಕಂ ಕಾಮಲಾಮ್||೧೫||

ಸ೦-ಪಟೋಲಂ-ಪಾಣ್ಡುಫಲಮ್| ಕಟುರೋಹಿಣೀ-ಕಟುಕಾ| ಚನ್ದನಂ-ಗನ್ಧಸಾರಮ್| ಮಧುಸ್ರವೋ-ಮುರಙ್ಗೀ| ಗುಡೂಚೀ-ಛಿನ್ನರುಹಾ| ಪಾಠಾ-ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ| ಏತೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಯುಕ್ತಮೇತತ್ ಪಟೋಲಾದಿಕಂ ಕಫಾದೀನ್ ನಿಹನ್ತಿ| "ಮಾತ್ರಾಸಮಕಂ ನವಮೋ ಲ್ಗಾನ್ತಮ್ (ಮೋ ಲಗೋನ್ತ್ಯಃ) " (ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರೇ ಅ. ೨|೩೨)

Adhikarana guDUcyAdigaNaH (16) · Śloka 16

ಗುಡೂಚೀಪದ್ಮಕಾರಿಷ್ಟಧಾನಕಾರಕ್ತಚನ್ದನಮ್| ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿದಾಹತೃಷ್ಣಾಘ್ನಮಗ್ನಿಕೃತ್||೧೬||

ಸ೦-ಗುಡೂಚೀ-ಛಿನ್ನೋದ್ಭವಾ| ಪದ್ಮಕೋ-ಮರುದ್ಭವಃ| ಅರಿಷ್ಟೋ-ನಿಮ್ಬಃ| ಧಾನಕಾ-ಧಾನ್ಯಕಮ್| ರಕ್ತಚನ್ದನಂ-ರಕ್ತಕಾಷ್ಠಮ್| ಏಷ ಗುಡೂಚ್ಯಾದಿಃ ಪಿತ್ತಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ, [ಅಗ್ನಿಕರಶ್ಚ ]|

Adhikarana AragvadhAdigaNaH (17-18) · Śloka 18

ಆರಗ್ವಧೇನ್ದ್ರಯವಪಾಟಲಿಕಾಕತಿಕ್ತಾ- ನಿಮ್ಬಾಮೃತಾಮಧುರಸಾಸ್ರುವವೃಕ್ಷಪಾಠಾಃ| ಭೂನಿಮ್ಬಸೈರ್ಯಕ್ರಪತೋಲಕರಞ್ಜಯುಗ್ಮ- ಸಪ್ತಚ್ಛದಾಗ್ನಿಸುಷವೀಫಲಬಾಣಘೋಣ್ಟಾಃ||೧೭|| ಆರಗ್ವಧಾದಿರ್ಜಯತಿ ಛರ್ದಿಕುಷ್ಠವಿಷಜ್ವರಾನ್| ಕಫಂ ಕಣ್ಡೂಂ ಪ್ರಮೇಹಂ ಚ ದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಶೋಧನಃ||೧೮||

ಸ೦-ಆರಗ್ವಧಃ-ಶಮ್ಯಾಕಃ| ಇನ್ದ್ರಯವಾಃ-ಕಲಿಙ್ಗಕಾಃ| ಪಾಟಲಿಃ-ವಸನ್ತದೂತೀ| ಕಾಕಪಿಕ್ತಾ-ಶಾರ್ಙ್ಗೇಷ್ಟಾ| ನಿಮ್ಬಃ-ಪಾರಿಭದ್ರಕಃ| ಅಮೃತಾ-ಗುಡೂಚೀ| ಮಧುರಸಾ-ಮೂರ್ವಾ| ಸ್ರುವವೃಕ್ಷೋ-ವಿಕಙ್ಕತಃ, [ಕಣ್ಟಕೀವೃಕ್ಷಃ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕೇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ ]| ಪಾಠಾ-ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ| ಭೂನಿಮ್ಬಃ-ಕೈರಾತಃ| ಸೈರ್ಯಕಃ-ಸಹಚರಃ| ಪಟೋಲಂ-ಕರ್ಕಶಚ್ಛದಮ್| ಕರಞ್ಜಯುಗ್ಮಂ-ಏಕಃ ಪೂತಿಕಕರಞ್ಜಶ್ಚಿರಿಬಿಲ್ವಾಖ್ಯೋಽಪರೋ ನಕ್ತಮಾಲಾಖ್ಯಃ| ಸಪ್ತಚ್ಛದಃ-ಅಯುಗ್ಮಚ್ಛದಃ| ಅಗ್ನಿಃ-ಚಿತ್ರಕಃ| ಸುಷವೀ-ಕಾರವೀ, ಪಾನೀಯವಲ್ಲೀಸಂಜ್ಞಾ| ಫಲಂ-ಮದನಫಲಮ್| ಬಾಣಃ-ಸಹಚರಃ| ಘೋಣ್ಟಾ-ಪೂಗವಿಶೇಷಃ| ಅಯಮಾರಗ್ವಧಾದಿಶ್ಚ್ಛರ್ದ್ಯಾದೀನ್ನಿಹನ್ತಿ| [ಮೇದೋದರಾನ್ ವಿಶೋಧಯತಿ-ಪರಾಕರೋತಿ| ] ವಸನ್ತತಿಲಕಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana asanAdigaNaH (19-20) · Śloka 20

ಅಸನತಿನಿಶಭೂರ್ಜಶ್ವೇತವಾಹಪ್ರಕೀರ್ಯಾಃ ಖದಿರಕದರಭಣ್ಡೀಶಿಂಶಿಪಾಮೇಷಶೃಙ್ಗ್ಯಃ| ತ್ರಿಹಿಮತಲಪಲಾಶಾ ಜೋಙ್ಗಕಃ ಶಾಕಶಾಲೌ ಕ್ರಮುಕಧವಕಲಿಙ್ಗಚ್ಛಾಪಕರ್ಣಾಶ್ವಕರ್ಣಾಃ||೧೯|| ಅಸನಾದಿರ್ವಿಜಯತೇ ಶ್ವಿತ್ರಕುಷ್ಠಕಫಕ್ರಿಮೀನ್| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಪ್ರಮೇಹಂ ಚ ಮೇದೋದೋಷನಿಬರ್ಹಣಃ||೨೦||

ಸ೦-ಅಸನಃ-ಪೀತಶಾಲಾಖ್ಯಃ| ತಿನಿಶಃ-ಸ್ಯನ್ದನಸಂಜ್ಞಃ| ಭೂರ್ಜೋ-ಬಹುಪುಟಾಖ್ಯಃ| ಶ್ವೇತವಾಹಃ-ಅರ್ಜುನಃ| ಪ್ರಕೀರ್ಯಃ-ಪೂತಿಕರಞ್ಜಃ| ಖದಿರೋ-ಗಾಯತ್ರೀ| ಕದರಃ-ಖದಿರಾಕೃತಿಃ ಶ್ವೇತಸಾರಃ| ಭಣ್ಡೀ-ಶಿರೀಷಃ| ಶಿಂಶಿಪಾ-ಮಣ್ಡಲಪತ್ರಿಕಾ| ಮೇಷಶೃಙ್ಗೀ-ಅಜಶೃಙ್ಗೀ| ತ್ರಿಹಿಮಂ-ಚನ್ದನತ್ರಯಮ್, ಮಲಯಜರಕ್ತಚನ್ದನದಾರುಹರಿದ್ರಾಭೇದೇನ| ತಲಃ-ತಾಲಃ| ಪಲಾಶಃ-ಕಿಂಶುಕಃ| ಜೋಙ್ಗಕಃ-ಅಗುರುಸಂಜ್ಞಃ| ಶಾಕಂ-ವರದಾರು| ಶಾಲೋ-ರಸನಿರ್ಯಾಸಾಖ್ಯಃ| ಕ್ರಮುಕಃ-ಪೂಗಮ್| ಧವಃ-ಶಕಟಾಖ್ಯಃ| ಕಲಿಙ್ಗಾಃ-ಶಕ್ರಯವಾಃ| ಛಾಗಕರ್ಣೋ-ಬಸ್ತಕರ್ಣಃ| ಅಶ್ವಕರ್ಣಃ-ಕುಶಿಕಃ| ಅಯಮಸನಾದಿಃ ಶ್ವಿತ್ರಾದೀನ್ ವಿಜಯತೇ-ಶಮಯತಿ| ವಿಜಯತ ಇತಿ "ವಿಪರಾಭ್ಯಾಂ ಜೇಃ" ಇತ್ಯಾತ್ಮನೇಪದಮ್| ತಥಾ, ಮೇದೋದೋಷಂ ನಿಬರ್ಹತಿ-ಪರಾಕರೋತಿ| ಮಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana varUNAdigaNaH (49)) · Śloka 22

ವರುಣಸೈರ್ಯಕಯುಗ್ಮಶತಾವರೀ- ದಹನಮೋರಟಬಿಲ್ವವಿಷಾಣಿಕಾಃ| ದ್ವಿಬೃಹತೀದ್ವಿಕರಞ್ಜಜಯಾದ್ವಯಂ ಬಹಲಪಲ್ಲವದರ್ಭರುಜಾಕರಾಃ||೨೧|| ವರುಣಾದಿಃ ಕಫಂ ಮೇದೋ ಮನ್ದಾಗ್ನಿತ್ವಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಆಢ್ಯವಾತಂ ಶಿರಃಶೂಲಂ ಗುಲ್ಮಂ ಚಾನ್ತಃ ಸವಿದ್ರಧಿಮ್||೨೨||

ಸ೦-ವರುಣಃ-ತಮಾಲಃ| ಸೈರ್ಯಕಯುಗ್ಮಂ-ಸಹಚರದ್ವಯಮ್, ಏಕೋ ರಕ್ತಪುಷ್ಪಃ ಕುರವಕಾಖ್ಯೋಽನ್ಯಃ ಪೀತಪುಷ್ಪಃ ಕುರಣ್ಟಕಾಖ್ಯಃ| ಶತಾವರೀ-ವರೀ| ದಹನೋ-ವಹ್ನಿಃ| ಮೋರಟೋ-ಮೂರ್ವಾ| ಬಿಲ್ವಃ-ಪೂತಿವಾತಃ| ವಿಷಾಣಿಕಾ-ಅಜಶೃಙ್ಗೀ| ದ್ವಿಬೃಹತ್ಯೌ-ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮಹೋಟಿಕಾಖ್ಯೇ| ದ್ವಿಕರಞ್ಜಃ-ಕರಞ್ಜದ್ವಯಂ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮ್| ತರ್ಕಾರೀ ಹರೀತಕೀ ಚೇತಿ-ಜಯಾದ್ವಯಮ್| ಬಹಲಪಲ್ಲವಃ-ಶೋಭಾಞ್ಜನಃ| ದರ್ಭಃ-ಕುಶಃ| ರುಜಾಕರೋ-ಹಿನ್ತಾಲಃ| ವರುಣಾದಿರಯಂ ಕಫಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| "ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಮಾಹನಭೌ ಭರೌ" (ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರೇ ಅ. ೩|೪೯)|

Adhikarana UShakAdigaNaH (23) · Śloka 23

ಊಷಕಸ್ತುತ್ಥಕಂ ಹಿಙ್ಗು ಕಾಸೀಸದ್ವಯಸೈನ್ಧವಮ್| ಸಶಿಲಾಜತು ಕೃಚ್ಛ್ರಾಶ್ಮಗುಲ್ಮಮೇದಃಕಫಾಪಹಮ್||೨೩||

ಸ೦-ಊಷಕೋ-ವೃಷಕಃ, ಕಲ್ಲರ ಇತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ತುತ್ಥಕಂ-ಖರ್ಪರಂ ಕಿಟಿಹಾಪರಸಂಜ್ಞಮ್| ಹಿಙ್ಗು-ರಾಮಠಮ್| ಕಾಸೀಸದ್ವಯಂ-ಏಕಂ ಪಾಂಶುಧಾತುಸಂಜ್ಞಮಪರಂ ಪುಷ್ಪಕಾಸೀಸಾಖ್ಯಮ್| ಸೈನ್ಧವಂ-ಮಾಣಿಮನ್ಥಮ್| ಶಿಲಾಜತು-ಶಿಲಾಜಮ್| ಊಷಕಾದಿರಯಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana vIratarAdigaNaH (24-25) · Śloka 25

ವೇಲ್ಲನ್ತರಾರಣಿಕಬೂಕವೃಷಾಶ್ಮಭೇದ- ಗೋಕಣ್ಟಕೇತ್ಕಟಸಹಾಚರಬಾಣಕಾಶಾಃ| ವೃಕ್ಷಾದನೀನಲಕುಶದ್ವಯಗುಣ್ಠಗುನ್ದ್ರಾ- ಭಲ್ಲೂಕಮೋರಟಕುರಣ್ಟಕರಮ್ಭಪಾರ್ಥಾಃ||೨೪|| ವರ್ಗೋ ವೀರತರಾದ್ಯೋಽಯಂ ಹನ್ತಿ ವಾತಕೃತಾನ್ ಗದಾನ್| ಅಶ್ಮರೀಶರ್ಕರಾಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾಘಾತರುಜಾಹರಃ||೨೫||

ಸ೦-ವೇಲ್ಲನ್ತರೋ-ವೀರತರ ಉಶೀರಾಖ್ಯಃ| ಅರಣಿಕಃ-ಅಗ್ನಿಮನ್ಥಃ| ಬೂಕಃ-ಈಶ್ವರಮಲ್ಲಿಕಾ| ವೃಷಃ-ಆಟರೂಷಕಃ| ಅಶ್ಮಭೇದಃ-ಪಾಷಾಣಭೇದಃ| ಗೋಕಣ್ಟಕೋ-ಗೋಕ್ಷುರಕಃ| ಇತ್ಕಟಾ-ಸೂಕ್ಷ್ಮಪತ್ರಿಕಾ ದೀರ್ಘಲೋಹಿತಯಷ್ಟಿಕಾ ಕಾಣ್ಡವಿಶೇಷಃ, 'ಇಕಡಿ' ಇತಿ ಲೋಕೇ| ಸಹಾಚರಃ-ಸಹಚರಃ| ಬಾಣೋ-ನೀಲಪುಷ್ಪಃ ಸೈರ್ಯಕಃ| ಕಾಶಃ-ಶ್ವೇತಚಾಮರಕಃ| ವೃಕ್ಷಾದನೀ-ಕಾಮವೃಕ್ಷಕಃ| ನಲೋ-ಮೃತ್ಯುಪುಷ್ಪಾಖ್ಯಃ| ಕುಶದ್ವಯಂ-ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷ್ಮಭೇದೇನ ದರ್ಭದ್ವಯಮ್| ಗುಣ್ಠೋ-ವೃತ್ತತೃಣಃ, ಕುದಗುಣ್ಠಿಕಾಪರಸಂಜ್ಞಃ| ಗುನ್ದ್ರಾ-ಪದಏರಕಃ| ಭಲ್ಲೂಕಃ-ಶ್ಯೋನಾಕಃ| ಮೋರಟಃ-ಕ್ಷೀರಮೋರಟಃ| ಕುರಣ್ಟಃ-ಸಿತಿವಾರಕಃ| ಕರಮ್ಭಃ-ಉತ್ತಮಾರಣಿಃ| ಪಾರ್ಥಾ-ಸುವರ್ಚಲಾ| ಏಷ ವೀರತರಾದಿರ್ವರ್ಗೋ-ಗಣೋ, ವಾತಜಾನ್ ರೋಗಾನ್ ಹನ್ತಿ| ತಥಾ, ಅಶ್ಮರ್ಯಾದಿಹರಃ| ವಸನ್ತತಿಲಕಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana rodhrAdigaNaH (26-27) · Śloka 27

ರೋಧ್ರಶಾಬರಕರೋಧ್ರಪಲಾಶಾ ಜಿಙ್ಗಿಣೀಸರಲಕಟ್ಫಲಯುಕ್ತಾಃ| ಕುತ್ಸಿತಾಮ್ಬಕದಲೀಗತಶೋಕಾಃ ಸೈಲವಾಲುಪರಿಪೇಲವಮೋಚಾಃ||೨೬|| ಏಷ ರೋಧ್ರಾದಿಕೋ ನಾಮ ಮೇದಃ ಕಫಹರೋ ಗಣಃ| ಯೋನಿದೋಷಹರಃ ಸ್ತಮ್ಭೀ ವರ್ಣ್ಯೋ ವಿಷವಿನಾಶನಃ||೨೭||

ಸ೦-ರೋಧ್ರಃ-ತಿಲ್ವಕಃ| ಶಾಬರಕೋ-ದ್ವಿತೀಯರೋಧ್ರಃ, ಅಕ್ಷಿಭೇಷಜಾಪರಸಂಜ್ಞಃ| ಕದಮ್ಬಪಲಾಶೌ-ಪ್ರಸಿದ್ಧೌ| ಜಿಙ್ಗಿಣೀ-ಕೃಷ್ಣಶಾಲ್ಮಲೀ| ಸರಲಂ-ದೇವದಾರು| ಕಟ್ಫಲಂ-ಕುಮುದಾ, ರೋಹಿಣೀಭೇದಃ| ಯುಕ್ತಾ-ರಾಸ್ನಾ, ಗಿರಿಕರ್ಣಿಕೇತ್ಯನ್ಯೇ| ಕುತ್ಸಿತಾಮ್ಬಃ-ಕದಮ್ಬಃ| ಕದಲೀ-ರಮ್ಭಾ| ಗತಶೋಕಃ-ಅಶೋಕಃ| ಏಲವಾಲು-ಐಲೇಯಮ್| ಪರಿಪೇಲವಂ-ಕುಟನ್ನಟಂ ಗೋಪಾಲದಮನಕಾಖ್ಯಮ್| ಮೋಚಾ-ಶಲ್ಲಕೀ| ಅಯಂ ರೋಧ್ರಾದಿಕೋ ಗಣೋ ಮೇದಃಕಫಾಪಹೋ ಯೋನಿದೋಷಘ್ನಶ್ಚ| ತಥಾ, ಸ್ತಮ್ಭೀ ದೋಷಾಣಾಂ ಶಕೃದಾದೇಶ್ಚ| ತಥಾ, ವರ್ಣಾಯ ಹಿತೋ ವಿಷಘ್ನಶ್ಚ| ಸ್ವಾಗತವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana arkAdigaNaH (28-29) · Śloka 29

ಅರ್ಕಾಲರ್ಕೌ ನಾಗದನ್ತೀ ವಿಶಲ್ಯಾ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ರಾಸ್ನಾ ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ಪ್ರಕೀರ್ಯಾ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಪೀತತೈಲೋದಕೀರ್ಯಾ ಶ್ವೇತಾಯುಗ್ಮಂ ತಾಪಸಾನಾಂ ಚ ವೃಕ್ಷಃ||೨೮|| ಅಯಮರ್ಕಾದಿಕೋ ವರ್ಗಃ ಕಫಮೇದೋವಿಷಾಪಹಃ| ಕೃಮಿಕುಷ್ಠಪ್ರಶಮನೋ ವಿಶೇಷಾದ್ವ್ರಣಶೋಧನಃ||೨೯||

ಸ೦-ಅರ್ಕಃ-ಸದಾಪುಷ್ಪೀ| ಅಲರ್ಕೋ-ಮನ್ದಾರಕಾಖ್ಯಃ ಶ್ವೇತಕುಸುಮಃ| ನಾಗದನ್ತೀ-ಪರ್ವಪುಷ್ಪಿಕಾ| ವಿಶಲ್ಯಾ-ಲಾಙ್ಗಲೀ| ಭಾರ್ಙ್ಗೀ-ಫಞ್ಜೀ| ರಸ್ನಾ-ರಸ್ಯಾ| ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ-ಉಷ್ಟ್ರಧೂಮಕಃ| ಪ್ರಕೀರ್ಯಾ-ಕರಞ್ಜಃ| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ-ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ| ಪೀತತೇಲಾ-ಕಾಕಾದನೀ| ಉದಕೀರ್ಯಾ-ಕರಞ್ಜಃ| ಶ್ವೇತಾಯುಗ್ಮಂ-ಏಕಾ ಕಿಣಿಹೀಸಂಜ್ಞಾಽನ್ಯಾ ಮಹಾಶ್ವೇತಾ ಪಾಲಿನ್ದೀಸಂಜ್ಞಾ| ತಾಪಸಾನಾಂ ವೃಕ್ಷಃ-ಇಙ್ಗುದೀ| ಏಷೋಽರ್ಕಾದಿರ್ವರ್ಗಃ ಕಫಾದಿಘ್ನೋಽತಿಶಯೇನ ವ್ರಣಶೋಧನಃ| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana surasAdigaNaH (30-31) · Śloka 31

ಸುರಸಯುಗಫಣಿಜ್ಜಂ ಕಾಲಮಾಲಾ ವಿಡಙ್ಗಂ ಖರಬುಸವೃಷಕರ್ಣೀಕಟ್ಫಲಂ ಕಾಸಮರ್ದಃ| ಕ್ಷವಕಸರಸಿಭಾಙ್ಗೀಕಾರ್ಮುಕಾಃ ಕಾಕಮಾಚೀ ಕುಲಹಲವಿಷಮುಷ್ಟೀಭೂಸ್ತೃಣೋ ಭೂತಕೇಶೀ||೩೦|| ಸುರಸಾದಿರ್ಗಣಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃಕೃಮಿನಿಷೂದನಃ| ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾರುಚಿಶ್ವಾಸಕಾಸಘ್ನೋ ವ್ರಣಶೋಧನಃ||೩೧||

ಸ೦-ಸುರಸಯುಗಂ-ತುಲಸೀದ್ವಯಂ ಗೌರಕೃಷ್ಣಭೇದೇನ| ಫಣಿಜ್ಜೋ-ಮರೀಚಕಃ| ಕಾಲಮಾಲಾ-ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜಕಃ, ಕುಠೇರಕಭೇದಃ| ವಿಡಙ್ಗಂ-ವೇಲ್ಲಮ್| ಖರಬುಸೋ-ಮರುಬಕಃ| ವೃಷಕರ್ಣೀ-ಮೂಷಿಕಕರ್ಣೀ| ಕಟ್ಫಲಂ-ಸೋಮವಲ್ಕಮ್| ಕಾಸಮರ್ದಃ-ಕಾಸಘ್ನಃ| ಕ್ಷವಕಃ-ಕ್ಷುದ್ವಿಬೋಧನಃ| ಸರಸೀ-ತುಮ್ಬರಪತ್ರಿಕಾ| ಭಾರ್ಙ್ಗೀ-ಅಙ್ಗಾರವಲ್ಲೀ| ಕಾರ್ಮುಕಾ-ರಕ್ತಮಞ್ಜರೀ, ಅತಿಮುಕ್ತಕ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಕಾಕಮಾಚೀ-ಗುಡಫಲಾ| ಕುಲಹಲೋ-ಭೂಕದಮ್ಬಕೋಽಲಮ್ಬುಸಾಖ್ಯಃ| ವಿಷಮುಷ್ಟಿಃ-ಕರ್ಕೋಟೀ, ಮಹಾನಿಮ್ಬ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಭೂಸ್ತೃಣಂ-ಗುಹ್ಯಬೀಜಮತಿಚ್ಛತ್ರಾಖ್ಯಮ್| ಭೂತಕೇಶೀ-ಮಾಂಸೀ ಪುತ್ರಜಾರೀ| ಸುರಸಾದಿರೇಷ ಗಣಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾದಿಘ್ನಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಾದಿಹರೋ ವ್ರಣಶುದ್ಧಿಕೃತ್ [ಚ]| ಮಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana muShkakAdigaNaH (32) · Śloka 32

ಮುಷ್ಕಕಸ್ನುಗ್ವರಾದ್ವೀಪಿಪಲಾಶಧವಶಿಂಶಿಪಾಃ| ಗುಲ್ಮಮೇಹಾಶ್ಮರೀಪಾಣ್ಡುಮೇದೋರ್ಶಃಕಫಶುಕ್ರಜಿತ್||೩೨||

ಸ೦-ಮುಷ್ಕಕೋ-ಮೋಕ್ಷಕಃ| ಸ್ನುಕ್-ಗುಡಾ ಉಗ್ರಕಾಣ್ಡಃ| ವರಾದೀನಾಂ ಪ್ರೋಕ್ತಾನಿ ನಾಮಾನಿ| ಮುಷ್ಕಕಾದಿರೇಷ ಗುಲ್ಮಾದಿಜಿತ್|

Adhikarana vatsAkAdigaNaH (33-34) · Śloka 34

ವತ್ಸಕಮೂರ್ವಾಭಾರ್ಙ್ಗೀ- ಕಟುಕಾ ಮರೀಚಂ ಘುಣಪ್ರಿಯಾ ಚ ಗಣ್ಡೀರಮ್| ಏಲಾ ಪಾಠಾಽಜಾಜೀ ಕಟ್ವಙ್ಗಫಲಾಜಮೋದಸಿದ್ಧಾರ್ಥವಚಾಃ||೩೩|| ಜೀರಕಹಿಙ್ಗುವಿಡಙ್ಗಂ ಪಶುಗನ್ಧಾ ಪಞ್ಚಕೋಲಕಂ ಹನ್ತಿ| ಚಲಕಫಮೇದಃಪೀನಸಗುಲ್ಮಜ್ವರಶೂಲದುರ್ನಾಮ್ನಃ||೩೪||

ಸ೦-ವತ್ಸಕೋ-ವನತಿಕ್ತಕಃ| ಮೂರ್ವಾ-ಮಧುರಸಾ| ಮರಿಚಂ-ಊಷಣಮ್| ಘುಣಪ್ರಿಯಾ-ಅತಿವಿಷಾ| ಗಣ್ಡೀರಂ-ಸ್ನುಹೀ| ಏಲಾ-ಬಾಲೈಲಾ| ಪಾಠಾ-ಪ್ರಾಚೀನಾ| ಅಜಾಜೀ-ಜೀರಕಃ| ಕಟ್ವಙ್ಗಫಲಂ-ಅರಲುಕಫಲಮ್| ಕೇಚಿತು ಕಟ್ವಙ್ಗಫಲಂ-ತಿನ್ದುಕೀಫಲಮಿತ್ಯಾಹುಃ| ಅಜಮೋದೋ-ದೀಪ್ಯಕಃ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥೋ-ಗೌರಸರ್ಷಪಃ| ಅನ್ಯೇಷಾಂ ನಾಮಾನ್ಯುಕ್ತಾನಿ| "ಗುರ್ವನ್ತಾಷ್ಟಗಣಾಭಾಗಾಽಽರ್ಯಾ ಪೂರ್ವಾರ್ದ್ಧಸದೃಶಶಕಲದ್ವಿತಯಾ| ಆರ್ಯೈರಾರ್ಯಾಗೀತಿಃ ಸಙ್ಗೀತಾ ಸಙ್ಗೀತಗೀತಸಂವಿಧ್ಯೈಃ||" ಪಶುಗನ್ಧಾ-ಅಜಗನ್ಧಾ ಮಕರನ್ತರಾಖ್ಯಾ| ಪಞ್ಚಕೋಲಕಂ-ಪ್ರಾಗುಕ್ತಮ್| ವತ್ಸಕಾದಿರಸೌ ವಾತಾದೀನ್ನಿಹನ್ತಿ| ಆರ್ಯಾ|

Adhikarana vacAharidrAdigaNau (35-36) · Śloka 36

ವಚಾಜಲದದೇವಾಹ್ವನಾಗರಾತಿವಿಷಾಭಯಾಃ| ಹರಿದ್ರಾದ್ವಯಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಕಲಶೀಕುಟಜೋದ್ಭವಾಃ||೩೫|| ವಚಾಹರಿದ್ರಾದಿಗಣಾವಾಮಾತೀಸಾರನಾಶನೌ| ಮೇದಃಕಫಾಢ್ಯಪವನಸ್ತನ್ಯದೋಷನಿಬರ್ಹಣೌ||೩೬||

ಸ೦-ವಚಾ-ಗೋಲೋಮೀ| ಜಲದಃ-ಅಮ್ಬುಧರಃ| ದೇವಾಹ್ವಂ-ಕಿಲಿಮಮ್| ನಾಗರಂ-ವಿಶ್ವಮ್| ಅತಿವಿಷಾ-ಭಙ್ಗುರಾ| ಅಭಯಾ-ಅಮೃತಾ| ಹರಿದ್ರಾದ್ವಯಂ-ಏಕಾ ಪಿಣ್ಡಾ, ಅಪರಾ ಪಚಮ್ಪಚಾ ದಾರುಹರಿದ್ರಾ| ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಂ-ಕ್ಲೀತಿಕಾ| ಕಲಶೀ-ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ| ಕುಟಜೋದ್ಭವಾಃ-ಇನ್ದ್ರಯವಾಃ| ಏತೌ ವಚಾದಿಹರಿದ್ರಾದಿಗಣಾವಾಮಾತೀಸಾರಘ್ನೌ ಮೇದಃಕಫಾದಿಹರೌ ಚ|

Adhikarana priya~ggvambaShThAdigaNau (21)) · Śloka 39

ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪುಷ್ಪಾಞ್ಜನಯುಗ್ಮಪದ್ಮಾಃ ಪದ್ಮಾದ್ರಜೋ ಯೋಜನವಲ್ಲ್ಯನನ್ತಾ| ಮಾನದ್ರುಮೋ ಮೋಚರಸಃ ಸಮಙ್ಗಾ ಪುನ್ನಾಗಶೀತಂ ಮದನೀಯಹೇತುಃ||೩೭|| ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ ಮಧುಕಂ ನಮಸ್ಕರೀ ನನ್ದೀವೃಕ್ಷಪಲಾಶಕಚ್ಛುರಾಃ| ರೋಧ್ರಂ ಧಾತಕಿಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕೇ ಕಟ್ವಙ್ಗಃ ಕಮಲೋದ್ಭವಂ ರಜಃ||೩೮|| ಗಣೌ ಪ್ರಿಯಡ್ಗ್ವಮ್ಬಷ್ಠಾದೀ ಪಕ್ವಾತೀಸಾರನಾಶನೌ| ಸನ್ಧಾನೀಯೌ ಹಿತೌ ಪಿತ್ತೇ ವ್ರಣಾನಾಮಪಿ ರೋಪಣೌ||೩೯||

ಸ೦-ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ-ಶ್ಯಾಮಾ| ಪುಷ್ಪಾಞ್ಜನಂ-ರೀತಿಪುಷ್ಪಮ್| ಯುಗ್ಮೇತ್ಯತ್ರಾನುವೃತ್ತಿಕೃತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧೇನಾಞ್ಜನಮಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ತೇನಾಞ್ಜನಯುಗ್ಮಂ-ಏಕಂ ಸ್ರೋತೋಞ್ಜನಮನ್ಯತ್ಸೌವೀರಮಿತ್ಯರ್ಥೋಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಪದ್ಮಾ-ಪದ್ಮಚಾರಿಣೀ| ಪದ್ಮಾತ್-ಕಮಲಾತ್, ರಜಃ-ಕೇಸರಮ್| ಯೋಜನವಲ್ಲೀ-ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ| ಅನನ್ತಾ-ಯವಾಸಕಃ| ಮಾನದ್ರುಮಃ-ಶಾಲ್ಮಲೀ| ಮೋಚರಸಃ-ಶಾಲ್ಮಲೀನಿರ್ಯಾಸಃ| ಸಮಙ್ಗಾ-ನಮಸ್ಕಾರೀ ರಕ್ತಮೂಲಾಖ್ಯಾ| ಪುನ್ನಾಗಃ-ತುಙ್ಗೋ ರಕ್ತಕೇಸರಾಖ್ಯಃ| ಶೀತಂ-ಚನ್ದನಮ್| ಮದನೀಯಹೇತುಃ-ಧಾತುಕೀ| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್| ಅಮ್ಬಷ್ಠಾ-ಪಾಠಾ ಮಯೂರಶಿಖಾಖ್ಯಾ| ಮಧುಕಂ-ಮಧುಯಷ್ಟಿಕಾ| ನಮಸ್ಕರೀ-ಸಮಙ್ಗಾ| ನನ್ದೀವೃಕ್ಷಃ-ಪ್ರರೋಹೀ| ಪಲಾಶಃ-ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಕಚ್ಛುರಾ-ಫಣಿಹಾರೀ ಧನ್ವಯವಾಸಕಾಖ್ಯಃ| ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾ-ಬಿಲ್ವಮಜ್ಜಾ| ಕಟ್ವಙ್ಗಃ-ಸ್ಯೋನಾಕಃ| ಕಮಲೋದ್ಭವಂ ರಜಃ-ಪದ್ಮರೇಣುಃ| ಏತೌ ಪ್ರಿಯಡ್ಗ್ವಂಬಷ್ಠಾದೀ ಗಣೋ ಪಕ್ವಾತೀಸಾರನಾಶನೌ ಸನ್ಧಾನೀಯೌ ಪಿತ್ತೇ ಹಿತೌ ವ್ರಣರೋಪಣೌ ಚ| "ಮ್ಸೋ ಜ್ಗೌ ಶುದ್ಧವಿರಾಡಿತಂ ಮತಮ್" (ವೃತ್ತರತ್ನಾಕರೇ ಅ. ೩|೨೧)|

Adhikarana mustAdigaNaH (40) · Śloka 40

ಮುಸ್ತಾವಚಾಗ್ನಿದ್ವಿನಿಶಾದ್ವಿತಿಕ್ತಾ- ಭಲ್ಲಾತಪಾಠಾತ್ರಿಫಲಾವಿಷಾಖ್ಯಾಃ| ಕುಷ್ಠಂ ತ್ರುಟೀ ಹೈಮವತೀ ಚ ಯೋನಿ- ಸ್ತನ್ಯಾಮಯಘ್ನಾ ಮಲಪಾಚನಾಶ್ಚ||೪೦||

ಸ೦-ಮುಸ್ತಾ-ಗಾಙ್ಗೇಯೀ| ತಿಕ್ತಾದ್ವಯಂ-ಏಕಾ ಕಟುಕಾಽನ್ಯಾ ಕಾಕತಿಕ್ತಾ| ವಿಷಾಖ್ಯಾ-ಶುಕ್ಲಕನ್ದಾ| ಹೈಮವತೀ-ಶ್ವೇತವಚಾ| ಏತೇ ಯೋನ್ಯಾಮಯಘ್ನಾಃ ಸ್ತನ್ಯಾಮಯಘ್ನಾ ಮಲಪಾಚನಾಶ್ಚ| "ತೌ ಜೋ ಗುರು ಚೇದ್ಭವತೀನ್ದ್ರವಜ್ರಾ|"

Adhikarana nyagrodhAdigaNaH (41-42) · Śloka 42

ನ್ಯಗ್ರೋಧಪಿಪ್ಪಲಸದಾಫಲರೋಧ್ರಯುಗ್ಮಂ ಜಮ್ಬೂದ್ವಯಾರ್ಜುನಕಪೀತನಸೋಮವಲ್ಕಾಃ| ಪ್ಲಕ್ಷಾಮ್ರವಞ್ಜುಲಪಿಯಾಲಪಲಾಶನನ್ದೀ- ಕೋಲೀಕದಮ್ಬವಿರಲಾಮಧುಕಂ ಮಧೂಕಮ್||೪೧|| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿರ್ಗಣೋ ವ್ರಣ್ಯಃ ಸಙ್ಗ್ರಾಹೀ ಭಗ್ನಸಾಧನಃ| ಮೇದಃಪಿತ್ತಾಸ್ರತೃಡ್ದಾಹಯೋನಿರೋಗನಿಬರ್ಹಣಃ||೪೨||

ಸ೦-ನ್ಯಗ್ರೋಧೋ-ವಟಃ| ಪಿಪ್ಪಲಃ-ಆಶ್ವತ್ಥಃ| ಸದಾಫಲಃ-ಉದುಮ್ಬರಃ| ಜಮ್ಬೂದ್ವಯಂ-ಏಕಾ ರಾಜಜಮ್ಬೂರ್ಬೃಹತ್ಫಲಾಽನ್ಯಾ ಹ್ರಸ್ವಫಲಾ ಕಾಕಜಮ್ಬೂಃ| ಅರ್ಜುನಃ-ಪಾರ್ಥಃ| ಕಪೀತನಃ-ಕಪಿಚೂಡೋ ವಾನೀರಾಖ್ಯಃ| ಸೋಮವಲ್ಕಃ-ಶ್ವೇತಸಾರಃ ಖದಿರಃ| ಪ್ಲಕ್ಷಃ-ಶೃಙ್ಗೀ ಪ್ಲವಾಖ್ಯಃ| ಆಮ್ರಃ-ಚೂತಃ| ವಞ್ಜುಲೋ-ವೇತಸಃ| ಪಿಯಾಲೋ-ದ್ರಾಕ್ಷಾರಸಪ್ರಿಯಃ ಖರಸ್ಕನ್ಧಾಖ್ಯಃ| ನನ್ದೀ-ಜಯವೃಕ್ಷಃ| ಕೋಲೀ-ಬದರೀ| ವಿರಲಾ-ತಿನ್ದುಕೀ| ಮಧುಕಂ-ಯಷ್ಟೀ| ಮಧೂಕಂ-ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಮ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿರಯಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ| ವಸನ್ತತಿಲಕಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana elAdigaNaH (43-44) · Śloka 44

ಏಲಾಯುಗ್ಮತುರುಷ್ಕಕುಷ್ಠಫಲಿನೀಮಾಂಸೀಜಲಧ್ಯಾಮಕಂ ಸ್ಪೃಕ್ಕಾಚೋರಕಚೋಚಪತ್ರತಗರಸ್ಥೌಣೇಯಜಾತೀರಸಾಃ| ಶುಕ್ತಿರ್ವ್ಯಾಘ್ರನಖೋಽಮರಾಹ್ವಮಗುರುಃ ಶ್ರೀವಾಸಕಃ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಚಣ್ಡಾಗುಗ್ಗುಲುದೇವಧೂಪಖಪುರಾಃ ಪುನ್ನಾಗನಾಗಾಹ್ವಯಮ್||೪೩|| ಏಲಾದಿಕೋ ವಾತಕಫೌ ವಿಷಂ ಚ ವಿನಿಯಚ್ಛತಿ| ವರ್ಣಪ್ರಸಾದನಃ ಕಣ್ಡೂಪಿಟಿಕಾಕೋಠನಾಶನಃ||೪೪||

ಸ೦-ಏಲಾಯುಗ್ಮಂ-ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ ಸ್ಥೂಲೈಲಾ ಚ| ತುರುಷ್ಕಃ-ಕೃತ್ರಿಮೋ ನಿರ್ಯಾಸವಿಶೇಷಃ| ಕುಷ್ಠಂ-ಗದಃ| ಫಲಿನೀ-ಗನ್ಧಪ್ರಿಯಙ್ಗುಃ| ಮಾಂಸೀ-ನಲದಮ್| ಜಲಂ-ಹ್ರೀಬೇರಮ್| ಧ್ಯಾಮಕಂ-ದೇವದಗ್ಧಕಮ್| ಸ್ಪೃಕ್ಕಾ-ದೇವೀ| ಚೋರಕೋ-ಗ್ರನ್ಥಿಪರ್ಣಃ| ಚೋಚಂ-ತ್ವಕ್| ಪತ್ರಂ-ತಮಾಲಪತ್ರಮ್| ತಗರಂ-ವಕ್ರಮ್| ಸ್ಥೌಣೇಯಂ-ತೈಲಪೀತಕಮ್| ಜಾತಿರಸೋ-ಬೋಲಃ| ಶುಕ್ತಿಃ-ನಖಃ| ವ್ಯಾಘ್ರನಖಃ-ಸಮುದ್ರಜಃ| ಅಮರಾಹ್ವಂ-ದೇವದಾರು| ಅಗುರುಃ-ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಶ್ರೀವಾಸಕಃ-ಚೀಡಾ ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಾಖ್ಯಃ| ಕುಙ್ಕುಮಂ-ಬಾಹ್ಲೀಕಮ್| ಚಣ್ಡಾ-ಕೋಪನಾ| ಗುಗ್ಗುಲುಃ-ಪುರಃ| ದೇವಧೂಪಃ-ಸರ್ಜರಸಃ| ಖಪುರಃ-ಕುನ್ದುರುಕಃ| ಪುನ್ನಾಗೋ-ರಕ್ತಕೇಸರಃ| ನಾಗಾಹ್ವಯಂ-ನಾಗಕೇಸರಮ್| ಏಲಾದಿರಯಂ ವಾತಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| ತಥಾ, ವರ್ಣಪ್ರಸನ್ನತ್ವಕೃತ್ ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಹೃಚ್ಚ| "ಮ್ಸೌ ಜ್ಸೌ ತೌ ಗುರುಕಂ ಚ ಸೂರ್ಯತುರಗೈಃ ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತಮ್|"

Adhikarana shyAmAdigaNaH (45) · Śloka 45

ಶ್ಯಾಮಾದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಕ್ರಮುಕಕುಟರಣಾ- ಶಙ್ಖಿನೀಚರ್ಮಸಾಹ್ವಾ- ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಗವಾಕ್ಷೀಶಿಖರಿರಜನಕ- ಚ್ಛಿನ್ನರೋಹಾಕರಞ್ಜಾಃ| ಬಸ್ತಾನ್ತ್ರೀ ವ್ಯಾಧಿಘಾತೋ ಬಹಲಬಹುರಸ- ಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣವೃಕ್ಷಾತ್ ಫಲಾನಿ ಶ್ಯಾಮಾದ್ಯೋ ಹನ್ತಿ ಗುಲ್ಮಂ ವಿಷಮರುಚಿಕಫೌ ಹೃದ್ರುಜಂ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಮ್||೪೫||

ಸ೦-ಶ್ಯಾಮಾ-ಮಾಲವಿಕಾ ತ್ರಿವೃತ್ ಮಸೂರವಿದಲಾಖ್ಯಾ| ದನ್ತೀ-ಮುಕೂಲಕಶ್ಚಿತ್ರಾಖ್ಯಃ| ದ್ರವನ್ತೀ-ಉನ್ದುರಕರ್ಣಿಕಾ| ಕ್ರಮುಕಃ-ಪಟ್ಟಿಕಾರೋಧ್ರಃ| ಕುಟರಣಾ-ಶುಕ್ಲಾ ತ್ರಿವೃತ್| ಶಙ್ಖಿನೀ-ಯವತಿಕ್ತಾ| ಚರ್ಮಸಾಹ್ವಾ-ಸಾತಲಾ, ಬ್ರಾಹ್ಮೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ-ಕಙ್ಕುಷ್ಠಮ್| ಗವಾಕ್ಷೀ-ಗವಾದನೀ ಸ್ಥಾಣುಕರ್ಣೀಸಂಜ್ಞಾ, ಇನ್ದ್ರವಾರುಣೀತ್ಯನ್ಯೇ| ಶಿಖರೀ-ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ| ರಜನಕಃ-ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಃ| ಛಿನ್ನರೋಹಾ-ಅಮೃತವಲ್ಲೀ| ಕರಞ್ಜಃ-ಕೈಡರ್ಯಃ| ಬಸ್ತಾನ್ತ್ರೀ-ವೃಷಗನ್ಧಾ| ವ್ಯಾಧಿಘಾತಃ- ಕೃತಮಾಲಃ| ಬಹುಲೋ-ಬಹುಫಲಃ| ಬಹುರಸಃ-ಇಕ್ಷುಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣವೃಕ್ಷಾತ್-ಪೀಲೋಃ ಫಲಾನಿ| ಶ್ಯಾಮಾದಿರೇಷ ಗುಲ್ಮಾದೀನ್ ಹನ್ತಿ| [ಅತ್ರ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧತ್ವಾನ್ನೋಕ್ತಃ| ] "ಮ್ರೌ ಭ್ರೌ ಯಾಶ್ಚ ತ್ರಯಃ ಸ್ಯುಃ ಸ್ವರಮುನಿತುರಗೈಃ ಸ್ರಗ್ಧರಾಸ್ಯಾದ್ವಿರಾಮೈಃ|"

Adhikarana iti trayastriMshadgaNAH (46) · Śloka 46

ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವರ್ಗಾಸ್ತೇಷು ತ್ವಲಾಭತಃ| ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತದ್ವಿಧಮನ್ಯಚ್ಚ ದ್ರವ್ಯಂ ಜಹ್ಯಾದಯೌಗಿಕಮ್||೪೬||

ಸ೦-ಇತಿ-ಏವಂ ಪ್ರಕಾರೇಣ, ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಙ್ಖ್ಯಾ ವರ್ಗಾಃ ಕಥಿತಾಃ| ಅತ್ರ ಸಙ್ಖ್ಯೋಪಾದಾನಮೇಷಾಂ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಖ್ಯಾಪನಾರ್ಥಮ್| ಅನ್ಯೇಽಪ್ಯೇವಂಪ್ರಕಾರಾಃ ಸನ್ತಿ, ಏತೇ ತು ಪ್ರಧಾನಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುಖಸ್ಮರಣಾರ್ಥಂ ಚ ಸಙ್ಖ್ಯಾವಚನಮ್| ಏಷು ಚ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸು ವರ್ಗೇಷ್ವಲಾಭತಃ-ಅಲಾಭೇ ಸತಿ, ತದ್ವಿಧಂ-ರಸವೀರ್ಯಪಾಕೈಸ್ತುಲ್ಯಂ, ದ್ರವ್ಯಮನ್ಯತ್-ಅನುಕ್ತಮಪಿ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ನ ಕೇವಲಮೇತಾವದೇವ ವಿಧೇಯಮಿತ್ಯಾಹ-ಜಹ್ಯಾದಯೌಗಿಕಮ್,-ನ ಕೇವಲಮೇಷು ವರ್ಗೇಷು ತದ್ದ್ರವ್ಯಲಾಭೇ ಯಥಾಲಾಭಮನ್ಯತ್ತದ್ವಿಧಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್, ಯಾವದಯೌಗಿಕಂ ಯತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ತಚ್ಚ ತ್ಯಜೇತ್| ದೋಷರೋಗಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಪುರುಷಸ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ ಕಾಲೇ ವಯಸಿ ವಾ ಅಯಮೇವ ಗಣಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ, ತದಾ ತತ್ಸಮಸ್ತಗಣದ್ರವ್ಯಲಾಭೇ ತದ್ವಿಧಮೇಕಂ ದ್ರವ್ಯಂ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂನಿ ವಾ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಪ್ರಯೋಜ್ಯ ಏವ, ನ ಸಮಸ್ತದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಾ ಕಾರ್ಯೇತಿ| ತಥಾ ಚ ಸುಶ್ರುತಃ (ಸು. ಅ. ೩೮|೮೨) - "ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಭೇದಾಂಶ್ಚ ಗಣಾನ್ ಭಿನ್ನಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಪೃಥಙ್ಮಿಶ್ರಾನ್ ಸಮಸ್ತಾಂಶ್ಚ ಗಣಾನ್ ವಾ ವ್ಯಸ್ತಸಂಹತಾನ್||" ಇತಿ| ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತಿ "ತ್ರೇಸ್ತ್ರಯಶ್ಚ" ಇತಿ ತ್ರಯಸಾದೇಶಃ| ಅಯೌಗಿಕಮಿತಿ ಅಯೋಗಾಯ ಪ್ರಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಯೋಗಾದ್ಯಚ್ಚೇತಿ ಠಞ್|

Adhikarana teShu kasyacidravyasyAlAbhe tadvidhamanyadyojyam, ete vargAH sarvakalpayogyAshca (15) · Śloka 15

ಏತೇ ವರ್ಗಾ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯ ಕಲ್ಕಕ್ಕಾಥಸ್ನೇಹಲೇಹಾದಿಯುಕ್ತಾಃ| ಪಾನೇ ನಸ್ಯೇಽನ್ವಾಸನೇಽನ್ತರ್ಬಹಿರ್ವಾ ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗೈರ್ಘ್ನನ್ತಿ ರೋಗಾನ್ ಸುಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್||೪೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹೋ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||

ಸ೦-ಏತೇ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ, ವರ್ಗಾ ದೋಷದೂಷ್ಯವಯೋಬಲಾದೀನ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯವಿಕಲ್ಪ್ಯ, ಕಲ್ಕಾದಿಯುಕ್ತಾಃ ಸುಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ರೋಗಾನ್-ಆಮಯಾನ್ ಘ್ನನ್ತಿ| ಯುಕ್ತಾ ಇತ್ಯತ್ರಾನ್ತರ್ಭಾವಿತಣ್ಯರ್ಥೋ ಯುಜಿಃ| ತತಃ ಕಲ್ಕಾದಿಷು ವೈದ್ಯೇನ ಯೋಜಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥೋಽವತಿಷ್ಠತೇ| ಆದಿಶಬ್ದೇನ ಫಾಣ್ಟಶೀತಕಷಾಯಾದಿಪರಿಗ್ರಹಃ| ಕಥಮೇತೇ ಘ್ನನ್ತಿ ? ಇತಿ ಪ್ರಕಾರಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾಽಽಹ-ಪಾನ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪಾನೇ-ಪಾನಾದ್ಯುಪಯೋಗೇ ಸತಿ| ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗೈರಿತಿ ಬಹುವಚನೇನ ಲೇಪಾಭ್ಯಙ್ಗಸ್ರಾನಾದಿಭಿಶ್ಚೇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಶೋಧನಾದಿಗಣಸಙ್ಗ್ರಹಾಧ್ಯಾಯಃ ಪಞ್ಚದಶಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೫||