17. svēdavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಶೋಧನಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಸ್ನೇಹೋಪಯೋಗಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಚ ದೇಹೇ ದೋಷಾಣಾಂ ಮಾರ್ದವೀಕರಣಾಯ ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಪ್ರಸಙ್ಗಃ|

Adhikarana svedavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅತಸ್ತತ್ಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥೋಽಯಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ - - - - ಅಥಾತಃ ಸ್ವೇದವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||

ಸ೦-ಅಥಾತ ಇತಿ| ಸ್ವೇದನಂ-ಸ್ವೇದಃ, ತಸ್ಯ ವಿಧಿಃ-ವಿಧಾನಂ, ಯತ್ರ ತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana svedasya cAturvidhyam (1) · Śloka 1

ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಚಾತುರ್ವಿಧ್ಯಮಾಹ - - - - ಸ್ವೇದಸ್ತಾಪೋಪನಾಹೋಷ್ಮದ್ರವಭೇದಾಚ್ಚತುರ್ವಿಧಃ| |೧|

ಸ೦-ಸ್ವೇದಶ್ಚತುರ್ವಿಧಃ,- ತಾಪಾದಿಭೇದಾತ್|

Adhikarana tApasya lakShaNam (1) · Śloka 1

ತತ್ರ ತಾಪಾದೀನೇವ ಲಕ್ಷಯಿತುಮಾಚಷ್ಟೇ - - - - | ತಾಪೋಽಗ್ನಿತಪ್ತವಸನಫಾಲಹಸ್ತತಲಾದಿಭಿಃ||೧||

ಸ೦-ತಾಪಃ-ತಾಪಸ್ವೇದಃ, ಅಗ್ನಿತಪ್ತೇನ ವಸನೇನ, ತಥಾ ಫಾಲೇನ-ಅಯೋಮಯೇನಾಗ್ನಿತಪ್ತೇನ, ತಥಾ [ ಅಗ್ನಿತಪ್ತೇನ ] ಹಸ್ತತಲೇನಾಪಿ| ಆದಿಗ್ರಹಣಾದ್ದಾರುವಾಲುಕಾಘಟಿಕಾಕಾಂಸ್ಯಭಾಜನಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana upanAhasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4

ಉಪನಾಹೋ ವಚಾಕಿಣ್ವಶತಾಹ್ವಾದೇವದಾರುಭಿಃ| ಧಾನ್ಯೈಃ ಸಮಸ್ತೈರ್ಗನ್ಧೈಶ್ಚ ರಾಸ್ನೈರಣ್ಡಜಟಾಮಿಷೈಃ||೨|| ಉದ್ರಿಕ್ತಲವಣೈಃ ಸ್ನೇಹಚುಕ್ರತಕ್ರಪಯಃಪ್ಲುತೈಃ| ಕೇವಲೇ ಪವನೇ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಸುರಸಾದಿಭಿಃ||೩|| ಪಿತ್ತೇನ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯೈಸ್ತು ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯೈಃ ಪುನಃಪುನಃ| |೪|

ಸ೦-ಉಪನಾಹೋ-ಬನ್ಧನಮ್| ಕಿಣ್ವಂ-ಸುರಾಪ್ರಕೃತಿಃ| ಶತಾಹ್ವಾ-ಶತಪುಷ್ಪಾ| ಧಾನ್ಯೈರಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತಾವಪಿ ತಿಲಾತಸೀಮಾಷಾದೀನಿಯೋಗ್ಯತ್ವಾದ್ಯಾನ್ಯುಷ್ಣವೀರ್ಯಾಣಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಾನಿ ವಾ ತಾನಿ ಪ್ರಾಯೇಣ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನೀತಿ| ಸಮಸ್ತಗ್ರಹಣಂ ಗನ್ಧೈರೇವ ಯುಜ್ಯತೇ| ಅತ ಏವ ಸಙ್ಗ್ರಹೇಽವದತ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೬) - "ಸರ್ವಗನ್ಧ" ಇತಿ| ಗನ್ಧೈಃ-ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯೈಃ ಕುಷ್ಠಾಗುರುತಗರಸುರಸಾದಿಭಿಃ| ತಥಾ, ರಾಸ್ನಾದಿಭಿಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ ? ಉದ್ರಿಕ್ತಲವಣೈಃ-ಲವಣಾಢ್ಯೈಃ| ತಥಾ, ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಚುಕ್ರಂ ಚ ತಕ್ರಂ ಚ ಪಯಶ್ಚ, ತೈಃ ಪ್ಲುತೈಃ-ಆಲೋಡಿತೈಃ| ಚುಕ್ರಂ-ಅಮ್ಲಮ್| ತಕ್ರಸ್ಯ ಚುಕ್ರತ್ವಾದೇವ ಗ್ರಹಣೇ ಸಿದ್ಧೇ ತಕ್ರಗ್ರಹಣಮತಿಶಯಾರ್ಥಮ್, ಅತಿಶಯೇನ ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯೇ ಸ್ವೇದೇ ತಕ್ರಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ| ಕೇವಲೇ ಪವನೇ ವಚಾದಿಭಿರುಪಾನಾಹಸ್ವೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಸುರಸಾದಿಭಿಃ-ಸುರಸಯುಗಾದಿನಾ ಗಣೇನ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೩೦)| ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯೈಃ-"ಪದ್ಮಕಪುಣ್ಡ್ರೌ" (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೫|೧೨) ಇತ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನ ಇತ್ಯತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿದೇವ ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದಿಭಿರುಪನಾಹಃ ಕಾರ್ಯ ಇತ್ಯವಬೋಧ್ಯಮ್, ನಾಧಿಕೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪವನೇ, ನಾಪಿ ತುಲ್ಯೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಯುಕ್ತೇ ಪವನ ಇತಿ| ಏವಂ ಹ್ಯುಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೧೪)- "ಗ್ರೈಷ್ಮಃ ಪ್ರಾಯೋ ಮರುತ್ಪಿತ್ತೇ" ವಿಧಿಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಗ್ರೈಷ್ಮಶ್ಚ ವಿಧಿಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಸರ್ವಃ ಶೀತಃ| ತತ್ರ ಸ್ವೇದೋ ದೂರೋತ್ಸಾರಿತ ಏವ| ತಸ್ಮಾತ್ ಕಿಞ್ಚಿತ್ಪಿತ್ತೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಪವನೇ ಪದ್ಮಕಾದ್ಯೈರುಪನಾಹಃ ಕಾರ್ಯ ಇತಿ ವೇದ್ಯಮ್| ಏತೇ ಚ ತ್ರಯ ಉಪನಾಹಾಃ ಕೇವಲೇ ವಾಯೌ ತಥಾ ಕಫಯುಕ್ತೇ ಪಿತ್ತಯುಕ್ತೇ ಚ ಕ್ರಮೇಣ ಯೋಜ್ಯಾಃ| ಏತೇ ಚ ಸಾಲ್ವಣಾಭಿಧಾನಾಃ ಸ್ವೇದಾ ಇತ್ಯಾಹ-ಸಾಲ್ವಣಾಖ್ಯೈರಿತಿ| ಪುನಃಪುನರಿತಿ ಅಸಕೃತ್ತೈಃ ಸ್ವೇದಯೋಜನಾ ಕಾರ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ನಿರಪಾಯೋ ಹಿ ಯಥಾಽಯಂ ಸಾಲ್ವಣಾಪರಸಂಜ್ಞ ಉಪನಾಹಾಖ್ಯಃ ಸ್ವೇದೋ ನ ತಥಾಽಪರೇ ಸ್ವೇದಾ ಇತಿ| ಉಪನಹ್ಯತೇ-ಬಧ್ಯತೇ ಚರ್ಮಪಟಾದಿನಾ, ಇತ್ಯನ್ವರ್ಥಂ ನಾಮಾಸ್ಯೋಪನಾಹ ಇತಿ| ಸಾಲ್ವಣ ಇತ್ಯಸ್ಯ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರಪ್ರಸಿದ್ಧಂ ನಾಮ| ತಥಾ ಚ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ (ಸು. ಚಿ. ಅ. ೪|೧೪) - "ಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಃ ಸವಾತಘ್ನಃ ಸರ್ವಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಂಯುತಃ| ಸಾನೂಪೌದಕಮಾಂಸಸ್ತು ಸರ್ವಸ್ನೇಹಸಮನ್ವಿತಃ|| ಸುಖೋಷ್ಣಃ ಸ್ಪಷ್ಟಲವಣಃ ಸಾಲ್ವಣಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಃ|" ಇತಿ| 'ಉದ್ರಿಕ್ತಲವಣೈಃ ಸ್ನೇಹಚುಕ್ರತಕ್ರಪಯಃಪ್ಲುತೈಃ|' ಇತಿ ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ಸ್ವೇದೇಷು ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana bandhanavidhiH (4-5) · Śloka 5

ಬನ್ಧಾತ್ಮಕಶ್ಚಾಯಂ ಸ್ವೇದ ಇತಿ ಬನ್ಧಾತ್ಮಕಸ್ವೇದೋಪಾಯಭೂತಾನ್ ಚರ್ಮಪಟ್ಟಾದೀನಾಹ - - - - | ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೀರ್ಯೈರ್ಮೃದುಭಿಶ್ಚರ್ಮಪಟ್ಟೈರಪೂತಿಭಿಃ||೪|| ಅಲಾಭೇ ವಾತಜಿತ್ಪತ್ರಕೌಶೇಯಾವಿಕಶಾಟಕೈಃ| ಬದ್ಧಂ ರಾತ್ರೌ ದಿವಾ ಮುಞ್ಚೇನ್ಮುಞ್ಚೇದ್ರಾತ್ರೌ ದಿವಾಕೃತಮ್||೫||

ಸ೦-ಚರ್ಮಪಟ್ಟೈರ್ಬದ್ಧಂ-ಉಪನದ್ಧಮಙ್ಗಂ, ರಾತ್ರೌ ದಿವಾ ಮುಞ್ಚೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೀರ್ಯೈಃ, ತಥಾಽಪೂತಿಭಿಃ-ಅದುರ್ಗನ್ಧೈಃ ಸುಪರಿಕರ್ಮಿತತ್ವಾತ್| ಅಲಾಭೇ-ಚರ್ಮಪಟ್ಟಾನಾಮಭಾವೇ, ವಾತಜಿತ್ಪತ್ರೈಃ-ಏರಣ್ಡಜಾದಿಭಿಃ, ತಥಾ ಕೌಶೇಯಾದಿಭಿಃ| ಕೌಶೇಯಂ-ರಾಙ್ಕವಾದಿವಸ್ತ್ರವಿಶೇಷಮ್| ಆವಿಕಂ-ಕಮ್ಬಲಮ್| [ ಶಾಟಕಂ-ವಸ್ತ್ರಖಣ್ಡಮ್| ] ತೈರ್ಬದ್ಧಂ ರಾತ್ರೌ ದಿವಾ ಮುಞ್ಚೇತ್| ದಿವಾ ತು ಬದ್ಧಂ ರಾತ್ರೌ ಮೋಕ್ತವ್ಯಮ್|

Adhikarana UShmasvedasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

ಊಷ್ಮಾ ತೂತ್ಕಾರಿಕಾಲೋಷ್ಟಕಪಾಲೋಪಲಪಾಂಸುಭಿಃ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೇನ ಧಾನ್ಯೇನ ಕರೀಷಸಿಕತಾತುಷೈಃ||೬|| ಅನೇಕೋಪಾಯಸನ್ತಪ್ತೈಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ದೇಶಕಾಲತಃ| |೭|

ಸ೦-ಊಷ್ಮಾ-ಬಾಷ್ಪಃ, ತದಾಖ್ಯಃ ಸ್ವೇದ ಉತ್ಕಾರಿಕಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ತತ್ರ ಯವಮಾಷೈರಣ್ಡಬೀಜಾತಸೀಕುಸುಮ್ಭಬೀಜಾದಿಭಿಃ ಪಿಷ್ಟಸ್ವಿನ್ನೈರ್ಲಪ್ಯಸಿಕಾಕೃತಿರ್ಯಃ ಸ್ವೇದನೋಪಾಯಃ ಸಾ ಉತ್ಕಾರಿಕಾ| ಲೋಷ್ಟಂ-ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಃ| ಕಪಾಲಂ-ಕರ್ಪರಮ್| ಉಪಲಃ-ಪಾಷಾಣಃ| ಪಾಂಸುಃ-ಧೂಲಿಃ| ತಥಾ, ಪತ್ರಭಙ್ಗೇನ-ಛದಸಮೂಹೇನ| ತಥಾ, ಧಾನ್ಯೇನ| ಕರೀಷೋ-ಗವಾದಿಶಕೃಚ್ಚೂರ್ಣಃ| ಸಿಕತಾ-ವಾಲುಕಾ| ತುಷೋ-ಧಾನ್ಯತ್ವಕ್| ಏತೈರುತ್ಕಾರಿಕಾದಿಭಿಸ್ತುಷಾನ್ತೈಃ ಸ್ವೇದೋ ವಿಧಾತವ್ಯಃ| ಕಿಮ್ಭೂತೈಃ ? ಅನೇಕೋಪಾಯಸನ್ತಪ್ತೈಃ,-ಅನೇಕೇ ಚ ತ ಉಪಾಯಾಶ್ಚ, ತೈಃ ಸನ್ತಪ್ತಾಃ-ಉಷ್ಣೀಕೃತಾ ಯ ಉತ್ಕಾರಿಕಾದಯಃ, ತೈಃ| ಕಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ದೇಶಕಾಲತಃ| ಲ್ಯಬ್ಲೋಪೇ ಪಞ್ಚಮೀ ಚೇಯಮ್| ತೇನ ದೇಶಕಾಲಾವಪೇಕ್ಷ್ಯ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ತೇನ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದೀನಪ್ಯಪೇಕ್ಷ್ಯ ಸ್ವೇದೋಽಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ| ಲೋಷ್ಟಕಪಾಲಪಾಷಾಣಾನಗ್ನಿತಪ್ತಾನ್ ಸನ್ದಂಶೇನ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವೇದ್ಯದೋಷಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽಮ್ಭಸ್ಯಮ್ಲೇ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲೇ ಶುಕ್ತಾದೌ ವಾ ನಿಮಜ್ಜಯೇತ್| ತದುದ್ಭೂತಬಾಷ್ಪೈಃ ಸ್ವೇದಃ ಶಯನಸ್ಥಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಃ| ಅಥವಾ ಗವಾದಿಶಕೃತಾಽಽರ್ದ್ರೇಣ ಪಿಣ್ಡೀಕೃತೇನೋಷ್ಣೇನ ಸ್ವೇದಃ ಸ ಚ ಪಿಣ್ಡಸ್ವೇದಸಂಜ್ಞಃ| ಸ ಏವ ಸಙ್ಕರಸ್ವೇದ ಉಚ್ಯತೇ| ಅಥವೈರಣ್ಡಾದಿದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತಾನಿ ಯವಾದೀನಿ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಸಾಮ್ಲಕಾದೀನಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪಿಹಿತಮುಖಾಯಾಮುಖಾಯಾಂ ಸಮ್ಯಗುಪಸ್ವೇದ್ಯ ನಿವಾತೇ ಗೃಹೇ ಶಯನಸ್ಥೇ ಕಿಲಿಞ್ಜೇ ಪ್ರಸ್ತೀರ್ಯಾವಿಕಕೌಶೇಯವಾತಹರಪತ್ರಾನ್ಯತಮೋತ್ತರಪ್ರಚ್ಛದೇ ರೌರವಾಜಿನಪ್ರಾವಾರಾದಿಸ್ವವಚ್ಛನ್ನಂ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅಥವಾ ಪೂರ್ವವತ್ಸ್ವೇದ್ಯದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಮುತ್ಕ್ವಾಥ್ಯ ತನ್ನಿಕಟೋಪವಿಷ್ಟೋ ಘನವಸ್ತ್ರಪ್ರಾವೃತ ಊಷ್ಮಾಣಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಏಷ ಸಂಸ್ತರಸ್ವೇದಃ| ಏವಮನೇಕೋಪಾಯಸನ್ತಪ್ತತ್ವಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ನಿರೂಪ್ಯ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ|

Adhikarana dravasvedaH (7-10) · Śloka 10

ಅಥ ದ್ರವಸ್ವೇದಮಾಹ - - - - | ಶಿಗ್ರುವಾರಣಕೈರಣ್ಡಕರಞ್ಜಸುರಸಾರ್ಜಕಾತ್||೭|| ಶಿರೀಷವಾಸಾವಂಶಾರ್ಕಮಾಲತೀದೀರ್ಘವೃನ್ತತಃ| ಪತ್ರಭಙ್ಗೈರ್ವಚಾದ್ಯೈಶ್ಚ ಮಾಂಸೈಶ್ಚಾನೂಪವಾರಿಜೈಃ||೮|| ದಶಮೂಲೇನ ಚ ಪೃಥಕ್ ಸಹಿತೈರ್ವಾ ಯಥಾಮಲಮ್| ಸ್ನೇಹವದ್ಭಿಃ ಸುರಾಶುಕ್ತಾವಾರಿಕ್ಷೀರಾದಿಸಾಧಿತೈಃ||೯|| ಕುಮ್ಭೀರ್ಗಲನ್ತೀರ್ನಾಡೀರ್ವಾ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ರುಜಾರ್ದಿತಮ್| ವಾಸಸಾಽಽಚ್ಛಾದಿತಂ ಗಾತ್ರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸಿಞ್ಚೇದ್ಯಥಾಸುಖಮ್||೧೦||

ಸ೦-ಶಿಗ್ರ್ವಾದಿಜೈಃ ಪತ್ರಸಮೂಹೈಃ, ತಥಾ ವಚಾದ್ಯೈಃ-ವಚಾದಿಗಣೋಕ್ತೈಃ, ತಥಾ ಮಾಂಸೈರಾನೂಪಜೈರ್ಜಲಜೈಶ್ಚ, ದಶಮೂಲೇನ ಚ ಪೃಥಕ್-ವ್ಯಸ್ತೈರ್ದ್ವಿತ್ರಾದಿಭಿಃ, ಸಹಿತೈರ್ವಾ-ಸಮಸ್ತೈರ್ವಾ, ಯಥಾಮಲಂ ಸ್ನೇಹವದ್ಭಿಃ-ದೋಷಹರಘೃತಾದ್ಯನ್ಯತಮಸ್ನೇಹಯುಕ್ತೈರ್ಯಥಾದೋಷಂ ಸುರಾಶುಕ್ತವಾರಿಕ್ಷೀರಾದಿಸಾಧಿತೈಃ, ಕುಮ್ಭೀಃ-ಸ್ಥಾಲೀಃ, ಪೂರಯಿತ್ವಾ, ಅಥವಾ ಗಲನ್ತೀರ್ನಾಡೀರ್ವಾ-ಅನವರತಂ ಧಾರಯಾ ಜಲಾದಿಸ್ರವನ್ತೀರ್ವಾರಿಧಾನಿಕಾಸಂಜ್ಞಾಃ ವಂಶಾದಿಮಯೀಃ ಪೂರಯಿತ್ವಾ, ರುಜಾರ್ದಿತಂ-ಪೀಡಾರ್ತಂ, ಗಾತ್ರಂ-ಅಙ್ಗಂ, ವಾಸಸಾಽಽಚ್ಛಾದಿತಂ ತಥಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸತ್ ಯಥಾಸುಖಂ-ಸುಖಸ್ಪರ್ಶಂ ಕದಾಚಿದತ್ಯುಷ್ಣಂ ಕದಾಚಿದೀಷದುಷ್ಣಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್|

Adhikarana avagAhasvedaH (11) · Śloka 11

ಇತಿ ದೋಷಪೀಡಾವಶಾತ್ ಪರಿಷೇಕಸ್ವೇದಮಾಖ್ಯಾಯಾವಗಾಹಸ್ವೇದಂ ದ್ರವಭೇದಮಾಹ - - - - ತೈರೇವ ವಾ ದ್ರವೈಃ ಪೂರ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಗೇಽನಿಲೇ| ಅವಗಾಹ್ಯಾತುರಸ್ತಿಷ್ಠೇದರ್ಶಃಕೃಚ್ಛ್ರಾದಿರುಕ್ಷು ಚ||೧೧||

ಸ೦-ತೈರೇವ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತೈಃ, ಸ್ವೇದದ್ರವೈಃ ಪೂರ್ಣಂ ಕುಣ್ಡಂ ಭೃಶಮವಗಾಹ್ಯ-ಪ್ರವಿಶ್ಯ, ಆತುರೋ-ರೋಗೀ ತಿಷ್ಠೇತ್| ಕೀದೃಶೇ ದೋಷೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸರ್ವಾಙ್ಗಗೇಽನಿಲೇ,-ಸರ್ವಶರೀರವ್ಯಾಪಿನಿ ವಾಯೌ| ತಥಾ, ಅರ್ಶಃಪ್ರಭೃತಿರೋಗಕಷ್ಟಪೀಡಾಸು| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನ ಹಸ್ತಪಾದಪೀಡಾಸು ಚ| ಕುಣ್ಡಗ್ರಹಣಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಮ್| ತೇನ ಕೂಪಕುಟೀಸ್ವೇದೌ ಚ ವೇದ್ಯೌ| ಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಸೂ. ಅ. ೨೬)- "ಶಯನಸ್ಯಾಧೋವಿಸ್ತಾರದ್ವಿಗುಣಖಾತೇ ಕೂಪೇ ವಾತಹರದಾರುಕರೀಷಾನ್ಯತರಪೂರ್ಣದಗ್ಧೇ ವಿಗತಧೂಮೇ ಸ್ವಾಸ್ತೀರ್ಣಶಯನಸ್ಥಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಕೂಪಸ್ವೇದಃ| ಕುಟೀಂ ನಾತ್ಯುಚ್ಚವಿಸ್ತಾರಾಂ ವೃತ್ತಾಮಚ್ಛಿದ್ರಾಮುಪನಾಹದ್ರವ್ಯಕಲ್ಕಘನಪ್ರದಿಗ್ಧಕುಡ್ಯಾಂ ಸರ್ವತೋ ವಿಧೂಮಪ್ರದೀಪ್ತಖದಿರಾಙ್ಗಾರಪೂರ್ಣಹಸನ್ತಿಕಾಸಮೂಹಪರಿವೃತಾಂ ವಿಧಾಯ ತನ್ಮಧ್ಯಸ್ಥಿತಶಯ್ಯಾಸ್ಥಂ ಸ್ವೇದಯೇದಿತಿ ಕುಟೀಸ್ವೇದಃ| ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಾದಿಭಿಃ ಸಕ್ತುಪಿಣ್ಡ್ಯಾ ವಾಽಽಚ್ಛಾದ್ಯ ಚಕ್ಷುಷೀ| ಶೀತೈರ್ಮುಕ್ತಾವಲೀಪದ್ಮಮುಕುಲೋತ್ಪಲಭಾಜನೈಃ|| ಮುಹುಃ ಕರೈಶ್ಚ ಸಜಲೈಃ ಸ್ವಿದ್ಯತೋ ಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್|" ಇತಿ|

Adhikarana svedavidhiH (12) · Śloka 12

ನಿವಾತೇಽನ್ತರ್ಬಹಿಃಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಃ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| |೧೨|

ಸ೦-ಅಪಗತವಾತೇ ದೇಶೇ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಕಿಮ್ಭೂತಃ ? ಅನ್ತಃ ಸ್ನೇಹಪಾನೇನ ಬಹಿಶ್ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಾದಿನಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ| ತಥಾ, ಜೀರ್ಣಾನ್ನಶ್ಚ,-ಯೇನ (ಯಸ್ಯ) ಹ್ಯಸ್ತನಮನ್ನಂ ಜೀರ್ಣಮ್, ಆಮಜೀರ್ಣಾದ್ಯಾಕ್ರಾನ್ತಂ ನರಂ ವರ್ಜಯಿತ್ವಾ ತೇನ ಸ್ವೇದಾರ್ಹೇಣ ನರೇಣ ಸ್ವೇದ ಆಚರಣೀಯಃ|

Adhikarana vyAdhyAdyapekShayA svedaprakAraH (12) · Śloka 12

ಕೀದೃಶಂ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ವ್ಯಾಧಿವ್ಯಾಧಿತದೇಶರ್ತುವಶಾನ್ಮಧ್ಯವರಾವರಮ್||೧೨||

ಸ೦-ವ್ಯಾಧ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ವ್ಯಾಧಿತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದೇಶಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಋತ್ವಪೇಕ್ಷಯಾ ಚ ಯಥಾವಿಧಮೇವ ಮಧ್ಯಮಮುತ್ಕೃಷ್ಟಂ ಹೀನಂ ವಾ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana kaphe svedavisheShaH, kaphAnile visheShaH (13) · Śloka 13

ಕಫಾರ್ತೋ ರೂಕ್ಷಣಂ ರೂಕ್ಷೋ, ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಕಫಾನಿಲೇ| |೧೩|

ಸ೦-ಕಫಾರ್ತಃ-ಕಫಗ್ರಸ್ತೋ, ರೂಕ್ಷಃ ಸನ್-ಅನ್ತರ್ಬಹಿರಸ್ನಿಗ್ಧೋ, ರೂಕ್ಷಣಂ-ನ ಚ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಅಪರಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮವಾತೇ ರೂಕ್ಷಸ್ನಿಗ್ಧಂ-ಕೇನಚಿದಂಶೇನ ರೂಕ್ಷಂ ಕೇನಚಿದಂಶೇನ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಪರ್ಯಾಯೇಣ ವಾ ರೂಕ್ಷಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ಏವಂವಿಧಂ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್|

Adhikarana sthAnabhedena visheShaH (13-14) · Śloka 14

| ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾಯೌ ಕಫೇ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ||೧೩|| ರೂಕ್ಷಪೂರ್ವಂ ತಥಾ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಂ ಸ್ಥಾನಾನುರೋಧತಃ| |೧೪|

ಸ೦-ಆಮಾಶಯಂ ಗತಃ-ಆಮಾಶಯಗತಃ, ಪಕ್ವಾಶಯಮಾಶ್ರಿತಃ-ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತಃ, ದ್ವಿತೀಯಾ ಶ್ರಿತೇತಿ ಸಮಾಸಃ| ವಾಯಾವಾಮಾಶಯಗತೇ ಕಫೇ ಚ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಿತೇ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ರೂಕ್ಷಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಪೂರ್ವಂ ಚ ಸ್ವೇದಮಾಚರೇತ್| ಆಮಾಶಯಗತೇ ವಾತ ಆದೌ ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ವೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಃ| ತಥಾ, ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಕಫ ಆದೌ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವೇದಃ, ಪಶ್ಚಾದ್ರೂಕ್ಷ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಕುತ ಏವಂ ನಿಯಮಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ್ಥಾನಾನುರೋಧತಃ,-ಸ್ಥಾನವಶಾತ್| ವಾಯುರ್ಯತಃ ಆಮಾಶಯ ಆಗನ್ತುಃ, ಸ್ಥಾನಂ ಚ ತತ್ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ, ತದ್ವಶಾತ್ತತ್ರಾದೌ ರೂಕ್ಷ ಏವ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ, ಪಶ್ಚಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಇತಿ| ಕಫಶ್ಚ ಪಕ್ವಾಶಯ ಆಗನ್ತುಃ, ಸ್ಥಾನಂ ಚ ತದ್ವಾಯೋಃ, ಅತಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವೇದೋ ಯೋಜ್ಯಃ, ಪಶ್ಚಾದ್ರೂಕ್ಷ ಇತಿ ಪೂರ್ವೋಕ್ತ ಏವ ನ್ಯಾಯೋ ಯೋಜ್ಯಃ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೨೦) - "ತತ್ರಾನ್ಯಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥೇಷು ತದೀಯಾಮ್" ಇತಿ| ತಥಾ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೨೯) - "ಆಗನ್ತುಂ ಶಮಯೇದ್ದೋಷಂ ಸ್ಥಾನಿನಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯ ವಾ|" ಇತಿ| ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಂ ರೂಕ್ಷೇಣ ಸ್ಥಾನಿನಂ ಕಫಂ ಪ್ರತಿಕೃತ್ಯ ಪಶ್ಚಾದಾಗನ್ತುಕಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಶಮನಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವೇದಾಖ್ಯಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಮಿತಿ| ನನು, ವಾಯೋರಾಮಾಶಯೇ ಕೋಪೋಽನುಪಪನ್ನಃ| ಯತೋ ಮರುತ್ ಲಘ್ವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಃ| ಆಮಾಶಯಸ್ತು ಗುರುಮೃದುಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿಯುಕ್ತಃ| ಅತಃ ಶಮ ಏವೋಪಪನ್ನ ಇತಿ ಕೇಚಿತ್| ಏತಚ್ಚಾಯುಕ್ತಮ್| ಬಲಿನೋ ಹ್ಯನ್ಯಾಶ್ರಯಸ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ಕೋಪೋ ಯುಕ್ತಃ| ಮಾರ್ಗರೋಧಾಚ್ಚ ವಾಯೋರಾಮಾಶಯೇಽಪಿ ಪ್ರಕೋಪಸಮ್ಭವ ಇತಿ| ತಥಾ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಹೃ. ಚಿ. ಅ. ೬|೫೭) - "ಪ್ರಾಯೋಽನಿಲೋ ರುದ್ಧಗತಿಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯಾಮಾಶಯೇ ಗತಃ|" ಇತಿ| ತಥಾ ಚೋಕ್ತಮ್ (ಹೃ. ಸೂ. ಅ. ೧೩|೧೯) - "ತೇ ಕಾಲಾದಿಬಲಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಕುಪ್ಯನ್ತ್ಯನ್ಯಾಶ್ರಯೇಷ್ವಪಿ|" ಇತಿ|

Adhikarana avayavabhedena visheShaH (14) · Śloka 14

| ಅಲ್ಪಂ ವಙ್ಕ್ಷಣಯೋಃ, ಸ್ವಲ್ಪಂ ದೃಙ್ಮುಷ್ಕಹೃದಯೇ ನ ವಾ||೧೪||

ಸ೦-ವಙ್ಕ್ಷ್ಣಯೋರಲ್ಪಮೇವೇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ದೃಶೋರ್ಮುಷ್ಕಯೋರ್ಹೃದಿ ಚಾತ್ಯಲ್ಪಮೇವೇತಿ| ಅಥವಾ ದೃಗಾದಿಷು ಸ್ವೇದಂ ನಾಚರೇದೇವ|

Adhikarana samyaksvinnalakShaNamsvinnasya kRutyam (15) · Śloka 15

ಶೀತಶೂಲಕ್ಷಯೇ ಸ್ವಿನ್ನೋ ಜಾತೇಽಙ್ಗಾನಾಂ ಚ ಮಾರ್ದವೇ| ಸ್ಯಾಚ್ಛನೈರ್ಮೃದಿತಃ ಸ್ನಾತಸ್ತತಃ ಸ್ನೇಹವಿಧಿಂ ಭಜೇತ್||೧೫||

ಸ೦-ಶೀತಶೂಲಯೋಃ ಕ್ಷಯೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ಸತಿ, ಅಙ್ಗಾನಾಂ-ಪಾಣಿಪಾದಾದೀನಾಂ ಚ, ಮಾರ್ದವೇ-ಮೃದುತ್ವೇ ಜಾತೇ ಸತಿ, ಸ್ವಿನ್ನೋ ನರಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಚ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಶನೈರ್ಮೃದಿತೋ-ಮನ್ದಂ ಮರ್ದಿತಾಙ್ಗಃ, ಸ್ನಾತಃ-ಉಷ್ಣೋದಕೇನ, [ ತತಃ- ] ಅನನ್ತರಂ, ಸ್ನೇಹೋಕ್ತ (ಸ್ನೇಹ) ವಿಧಿಂ-'ಉಷ್ಣೋದಕೋಪಚಾರೀ ಸ್ಯಾತ್' ಇತ್ಯಾದಿಕಂ, ಭಜೇತ್|

Adhikarana atisvinnalakShaNam, atisvinnasyauShadham, viShAdiShvapi stambhanamauShadham (16-17) · Śloka 17

ಇತಿ ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾಽತಿಯೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ - - - - ಪಿತ್ತಾಸ್ರಕೋಪತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸ್ವರಾಙ್ಗಸದನಭ್ರಮಾಃ| ಸನ್ಧಿಪೀಡಾ ಜ್ವರಃ ಶ್ಯಾವರಕ್ತಮಣ್ಡಲದರ್ಶನಮ್||೧೬|| ಸ್ವೇದಾತಿಯೋಗಾಚ್ಛರ್ದಿಶ್ಚ, ತತ್ರ ಸ್ತಮ್ಭನಮೌಷಧಮ್| ವಿಷಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯತೀಸಾರಚ್ಛರ್ದಿಮೋಹಾತುರೇಷು ಚ||೧೭||

ಸ೦-ಸ್ವೇದಸ್ಯಾತಿಯೋಗಾತ್ ರಕ್ತಪಿತ್ತಕೋಪಾದಯೋ ಭವನ್ತಿ, ಛರ್ದಿಶ್ಚ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ-ಮೋಹಃ| ಸ್ವರಾಙ್ಗಯೋಃ ಸದನೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಭ್ರಮಃ-ಅಜ್ಞಾನಮ್| ಶ್ಯಾವಾನಿ ಚ ರಕ್ತಾನಿ ಚ ಶ್ಯಾವರಕ್ತಾನಿ, ತಾನ್ಯೇವಂಭೂತಾನಿ ಯಾನಿ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತೇಷಾಂ ದರ್ಶನಂ-ಉಪಲಮ್ಭಃ| ತತ್ರ-ಸ್ವೇದಾತಿಯೋಗೇ, ಸ್ತಮ್ಭನಂ-ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮೌಷಧಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ವಿಷಾದ್ಯಾತುರೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತಮ್ಭನಮೇವೌಷಧಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ವಿಷಾದ್ಯಾತುರೇಷ್ವಪಿ ಸ್ತಮ್ಭನಮೇವೌಷಧಂ ನ್ಯಾಯ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana svedanadravyam, stambhana dravyam (18-19) · Śloka 19

ಸ್ವೇದನಂ ಗುರು ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಪ್ರಾಯಃ, ಸ್ತಮ್ಭನಮನ್ಯಥಾ| ದ್ರವಸ್ಥಿರಸರಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಚ ಭೇಷಜಮ್||೧೮|| ಸ್ವೇದನಂ, ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ರೂಕ್ಷಸೂಕ್ಷ್ಮಸರದ್ರವಮ್| ಪ್ರಾಯಾಸ್ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಚ ಮಧುರಂ ಚ ಸಮಾಸತಃ||೧೯||

ಸ೦-ಗುರು ಯದ್ದ್ರವ್ಯಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಮುಷ್ಣಂ ಚ, ತದ್ಬಾಹುಲ್ಯೇನ ಸ್ವೇದನಂ ಭವತಿ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಾತ್ ಭಯಶೋಕಾದಿಕಮಗುರ್ವಪಿ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಅನ್ಯಥಾ-ಅತೋ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ, ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಭವತಿ| ದ್ರವಾದಿಗುಣಯುಕ್ತಂ ಯತ್ ತತ್ ದ್ರವ್ಯಂ ಸ್ವೇದನಂ ಭವತಿ| ತಥಾ, ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾದಿಯುಕ್ತಂ ತತ್ ಸಮಾಸತಃ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಭವತಿ| ಅಧುನಾ ರಸತಃ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ನಿರ್ದಿಶನ್ನಾಹ-ಪ್ರಾಯ ಇತ್ಯಾದಿ| ಪ್ರಾಯಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ತಿಕ್ತಂ ಕಷಾಯಂ ಮಧುರಂ ಚ ಸ್ತಮ್ಭನಂ ಭವತಿ|

Adhikarana stambhitasya lakShaNam (20) · Śloka 20

ಸ್ತಮ್ಭಿತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ - - - - ಸ್ತಮ್ಭಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ಬಲೇ ಲಬ್ಧೇ ಯಥೋಕ್ತಾಮಯಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್| |೨೦|

ಸ೦-ಬಲೇ ಲಬ್ಧೇ-ಜಾತೇ ಸತಿ, ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ರೋಗಾಣಾಂ ಚ ಸಙ್ಕ್ಷಯಾತ್ ಸ್ತಮ್ಭಿತೋ ನರಃ ಸ್ಯಾತ್|

Adhikarana atistambhitalakShaNam (20-21) · Śloka 21

ಅತಿಸ್ತಮ್ಭಿತಂ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಸ್ತಮ್ಭತ್ವಕ್ಸ್ನಾಯುಸಙ್ಕೋಚಕಮ್ಪಹೃದ್ವಾಗ್ಧನುಗ್ರಹೈಃ||೨೦|| ಪಾದೌಷ್ಠತ್ವಕ್ಕರೈಃ ಶ್ಯಾವೈರತಿಸ್ತಮ್ಭಿತಮಾದಿಶೇತ್| |೨೧|

ಸ೦-ತ್ವಕ್ ಚ ಸ್ನಾಯುಶ್ಚ, ತಯೋಃ ಸಙ್ಕೋಚಃ| ಹೃದಯಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹೇಣ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ತತಃ ಸ್ತಮ್ಭಾದೀನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಸ್ತಮ್ಭಾದಿಭಿಸ್ತಥಾ ಶ್ಯಾವೈಃ ಪಾದಾದಿಭಿರತಿಸ್ತಮ್ಭಿತಂ ಕಥಯೇತ್|

Adhikarana atisthUlAdInAM svedaniShedhaH, Atyayike gade mRudusvedaH (21-24) · Śloka 24

| ನ ಸ್ವೇದಯೇದತಿಸ್ಥೂಲರೂಕ್ಷದುರ್ಬಲಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾನ್||೨೧|| ಸ್ತಮ್ಭನೀಯಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಕ್ಷಾಮಮದ್ಯವಿಕಾರಿಣಃ| ತಿಮಿರೋದರವೀಸರ್ಪಕುಷ್ಠಶೋಷಾಢ್ಯರೋಗಿಣಃ||೨೨|| ಪೀತದುಗ್ಧದಧಿಸ್ನೇಹಮಧೂನ್ ಕೃತವಿರೇಚನಾನ್| ಭ್ರಷ್ಟದಗ್ಧಗುದಗ್ಲಾನಿಕ್ರೋಧಶೋಕಭಯಾರ್ದಿತಾನ್||೨೩|| ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮೇಹಿನಃ ಪಿತ್ತಪೀಡಿತಾನ್| ಗರ್ಭಿಣೀಂ ಪುಷ್ಪಿತಾಂ ಸೂತಾಂ, ಮೃದು ಚಾತ್ಯಯಿಕೇ ಗದೇ||೨೪||

ಸ೦-ಅತಿಸ್ಥೂಲದೀನ್ನ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಅತಿಸ್ಥೂಲಸ್ಯ ಸ್ವೇದೇನ ಮೇದೋವಿಲಯನಾದತ್ಯನ್ತಂ ಶರೀರಕ್ಷೋಭಃ ಸ್ಯಾತ್| ರೂಕ್ಷಾದೀನಾಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಮತಿಶಯೇನ ಭವೇತ್| 'ಮದ್ಯವಿಕಾರಿಣಃ' ಇತ್ಯವಿಶೇಷೋಕ್ತಾವಪಿ ಪಿತ್ತಾದ್ಯನ್ಯೇಷಾಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ| ಪಿತ್ತಮದ್ಯವಿಕಾರಿಣಸ್ತು 'ಪಿತ್ತಪೀಡಿತಾನ್' ಇತ್ಯನೇನೈವ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾಃ| ಆಢ್ಯರೋಗೇ-ವಾತರಕ್ತಮ್| ಭ್ರಷ್ಟದಗ್ಧಗುದಾಃ-ಅತೀಸಾರಕ್ಷಾರಾಗ್ನ್ಯಾದಿಭಿಃ| ಗ್ಲಾನ್ಯಾದೀನಾಮರ್ದಿತೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕ್ಷುಧಾದೀನಾಂ ಮೇಹಾನ್ತಾನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ, ತತೋ ಮತ್ವರ್ಥೀಯ ಇನಿಃ| ಕ್ಷುಧ್ವತಃ ಸ್ವೇದಾದತ್ಯನ್ತಂ ದೇಹಗ್ಲಾನಿಃ| ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮತೋಃ ಸ್ವೇದೇನ ಪಿತ್ತವೃದ್ಧ್ಯಾ ರೋಗವೃದ್ಧಿಃ| ಯಸ್ಮಾದಧ್ಯೇಷ್ಯತೇ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೩|೧೫) - "ಪಿತ್ತಪ್ರಧಾನಾಃ ಕುಪಿತಾಃ" ಇತ್ಯಾದಿ| ತಥಾ, (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೩|೧೫) - "ಯಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀ ಸೇವೇತ ಪಿತ್ತಲಂ ತಸ್ಯ ಕಾಮಲಾಮ್|" ಇತ್ಯಾದಿ| ಮೇಹಿನಸ್ತು ಸ್ವೇದವೃದ್ಧ್ಯಾ ರೋಗವೃದ್ಧಿಃ| ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಃ ಸ್ವೇದೇನ ಗರ್ಭವ್ಯಾಪತ್| ಪುಷ್ಪಿತಾಯಾ ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಸೂತಾಯಾಃ ಕಾರ್ಶ್ಯಮ್| ಮೃದು ಚೇತಿ| ಯದೈಷಾಮತಿಸ್ಥೂಲಾದೀನಾಮಾತ್ಯಯಿಕೋ ವ್ಯಾಧಿಃ-ವಿಸೂಚಿಕಾದಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ತದೈತೇ ಮೃದು ಸ್ವೇದಯಿತವ್ಯಾ ಏವ|

Adhikarana svedasAdhyA rOgAH (25-27) · Śloka 27

ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಹಿಧ್ಮಾಧ್ಮಾನವಿಬನ್ಧಿಷು| ಸ್ವರಭೇದಾನಿಲವ್ಯಾಧಿಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಸ್ತಮ್ಭಗೌರವೇ||೨೫|| ಅಙ್ಗಮರ್ದಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠಕುಕ್ಷಿಹನುಗ್ರಹೇ| ಮಹತ್ವೇ ಮುಷ್ಕಯೋಃ ಖಲ್ಯಾಮಾಯಾಮೇ ವಾತಕಣ್ಟಕೇ||೨೬|| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿಶುಕ್ರಘಾತಾಢ್ಯಮಾರುತೇ| ಸ್ವೇದಂ ಯಥಾಯಥಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತದೌಷಧವಿಭಾಗತಃ||೨೭||

ಸ೦-ಶ್ವಾಸಾದೀನಾಂ ವಿಬನ್ಧಾನ್ತಾನಾಂ ದ್ವನ್ದ್ವಃ| ಶ್ವಾಸಾದಿಮತ್ಸು ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ವೇದಂ ಕುರ್ಯಾತ್,- ಕ್ವಚಿತ್ತಾಪಂ ಕ್ವಚಿದುಪನಾಹಂ ಕ್ವಚಿದೂಷ್ಮಾಣಂ ಕ್ವಚಿದ್ದ್ರವಮಿತಿ| ಕಥಮ್ ? ತೇಷ್ವೌಷಧಾನಿ ತದೌಷಧಾನಿ, ತೇಷಾಂ ವಿಭಾಗೋ-ಯಥಾಸ್ವಮುಪಯೋಗಃ, ತೇನ,- ತದೌಷಧವಿಭಾಗೇನ ಸ್ವೇದಂ ಕುರ್ಯಾತ್| "ಖಲ್ಲೀ ತೀವ್ರರುಜಾನ್ವಿತಾ|" ಇತಿ (ಹೃ. ನಿ. ಅ. ೧೫|೫೫) ವಾತವ್ಯಾಧೌ ವಕ್ಷ್ಯತೇ, ಆಯಾಮವಾತಕಣ್ಟಕೌ ಚ| ಆಢ್ಯಮಾರುತಃ-ಊರುಸ್ತಮ್ಭಃ|

Adhikarana anAgneyasvedasya viShayaH (28) · Śloka 28

ಸ್ವೇದೋ ಹಿತಸ್ತ್ವನಾಗ್ನೇಯೋ ವಾತೇ ಮೇದಃಕಫಾವೃತೇ| |೨೮|

ಸ೦-ಮೇದಃಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಪವನ ಆವೃತೇ ಸತ್ಯನಾಗ್ನೇಯಃ ಸ್ವೇದೋ ಹಿತಃ| ಅಮಾಗ್ನೇಯ ಇತ್ಯಗ್ನೇರ್ಢಕ್, ತತೋ ನಞ್ಽಽಸಮಾಸಃ|

Adhikarana anAgneyasvedasya bhedAH (28-30) · Śloka 30

ಕೋಽಸಾವನಾಗ್ನೇಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ನಿವಾತಂ ಗೃಹಮಾಯಾಸೋ ಗುರುಪ್ರಾವರಣಂ ಭಯಮ್||೨೮|| ಉಪನಾಹಾಹವಕ್ರೋಧಾ ಭೂರಿಪಾನಂ ಕ್ಷುಧಾಽಽತಪಃ| ೨೮ ೧/೨||೩೦||

ಸ೦-ನಿವಾತಗೃಹಾದಯೋಽನಾಗ್ನೇಯಾಃ ಸ್ವೇದಾಃ| ಆಯಾಸೋ-ವ್ಯಾಯಾಮಃ| ಗುರುಪ್ರಾವರಣಂ-ರಲ್ಲಕಾದಿ| ಭಯಂ-ಖಡ್ಗಹಸ್ತರಾಜಪುರುಷದರ್ಶನಾದಿನಾ| ಉಪನಾಹೋಽಪ್ಯನಾಗ್ನೇಯಃ ಸ್ವೇದಃ, ಉಪನಾಹಸ್ಯ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಾತ್| ತತ್ರ "ಉಪನಾಹೋ ವಚಾಕಿಣ್ವ" ಇತ್ಯಾದಿರಾಗ್ನೇಯಃ, ತತ್ರ "ತಾಪೋಽಗ್ನಿತಪ್ತವಸನ" ಇತ್ಯನುವೃತ್ತೇಃ| ಅನಾಗ್ನೇಯಸ್ತು-"ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣವೀರ್ಯೈರ್ಮೃದುಭಿಶ್ಚರ್ಮಪಟ್ಟೈಃ" ಇತ್ಯಾದಿಕಃ| ಆಹವಃ-ಸಮರಃ| ಭೂರಿಪಾನಂ-ಬಹುಮದ್ಯಪಾನಮ್|

Adhikarana svedanasya shodhanA~ggatvam (17) · Śloka 17

ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾಃ ಕೋಷ್ಠಗಾ ಧಾತುಗಾ ವಾ ಸ್ರೋತೋಲೀನಾ ಯೇ ಚ ಶಾಖಾಸ್ಥಿಸಂಸ್ಥಾಃ| ದೋಷಾಃ ಸ್ವೇದೈಸ್ತೇ ದ್ರವೀಕೃತ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ನೀತಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಶುದ್ಧಿಭಿರ್ನಿರ್ಹ್ರಿಯನ್ತೇ| ೨೯ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವೇದವಿಧಿರ್ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||

ಸ೦-ತೇ ದೋಷಾಃ ಸಮ್ಯಕ್-ಸುಷ್ಠು, ಶುದ್ಧಿಭಿಃ-ವಮನವಿರೇಚನಲಕ್ಷಣಾಭಿಃ, ನಿರ್ಹ್ರಿಯನ್ತೇ-ನಿಷ್ಕಾಸ್ಯನ್ತೇ| ಕೇ ದೋಷಾಃ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸ್ನೇಹಕ್ಲಿನ್ನಾ ಯೇ, ತಥಾ ಕೋಷ್ಠಗಾ ಧಾತುಸ್ಥಾಶ್ಚ, ತಥಾ ಸ್ರೋತೋಲೀನಾಃ, ತಥಾ ಶಾಖಾಸ್ವಸ್ಥಿಷು ಚ ಸ್ಥಿತಾಃ| ಕಿಮ್ಭೂತಾಃ ? ಸ್ವೇದೈರ್ದ್ರವೀಕೃತ್ಯ ಕೋಷ್ಠಂ ನೀತಾಃ-ಉದರಂ ಪ್ರಾಪಿತಾಃ| ಶಾಲಿನೀವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವೇದವಿಧ್ಯಧ್ಯಾಯಃ ಸಪ್ತದಶಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೧೭||