24. tarpaṇapuṭapākavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਾਰਮ੍ਭਃ| ਆਸ਼੍ਚੋਤਨਾਞ੍ਜਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਯੋ ਨਯਨਸ੍ਯ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮ੍| ਅਤਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਦੇਰੁਪਯੋਗੋ ਯੁਕ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਹ

Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ਅਥਾਤਸ੍ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੁਤ੍ਰੇ|੨|

ਸ੦-ਤਰ੍ਪਣਂ ਚ ਪੁਟਪਾਕਸ਼੍ਚ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕੌ, ਤਯੋਰ੍ਵਿਧਿਃ, ਤਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍|

Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4

ਨਯਨੇ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਰੂਕ੍ਸੇਭਿਘਾਤਿਤੇ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤੁਰੇ ਜਿਹ੍ਮੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਕ੍ਸ੍ਮਾਵਿਲੇਕ੍ਸਣੇ||੧|| ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਸ਼ਿਰਾਹਰ੍ਸਸ਼ਿਰੋਤ੍ਪਾਤਤਮੋਰ੍ਜੁਨੈਃ| ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਨ੍ਥਾਨ੍ਯਤੋਵਾਤਵਾਤਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ੁਕ੍ਰਕੈਃ||੨|| ਆਤੁਰੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਸ਼ੂਲਸਂਰਮ੍ਭਦੂਸਿਕੇ| ਨਿਵਾਤੇ ਤਰ੍ਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੋਰ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਕਾਯਯੋਃ||੩|| ਕਾਲੇ ਸਾਧਾਰਣੇ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਵੋਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨਃ| |੪|

ਸ੦-ਚਕ੍ਸੁਸਿ ਮ੍ਲਾਯਤਿ ਸਤਿ, ਤਥਾ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਦਿਗੁਣੇ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਸ਼ੀਰ੍ਣੇ ਪਕ੍ਸ੍ਮਣੀ ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਆਵਿਲਂ-ਅਸ੍ਪਸ੍ਟਂ, ਈਕ੍ਸਣਂ-ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ, ਯਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਕ੍ਸ੍ਮ ਚ ਤਦਾਵਿਲੇਕ੍ਸਣਂ ਚ, ਤਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਤਥਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਾਦਯਃ-ਅਕ੍ਸਿਰੋਗੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰਾਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਰੋਤ੍ਪਾਤਸ਼੍ਚ ਤਮਸ਼੍ਚਾਰ੍ਜੁਨਸ਼੍ਚ, ਤੈਰਾਤੁਰੇ| ਤਥਾ ਸ੍ਯਨ੍ਦਸ਼੍ਚ ਮਨ੍ਥਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਤੋਵਾਤਸ਼੍ਚ ਵਾਤਪਰ੍ਯਾਯਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕਂ ਚ, ਤੈਰਾਤੁਰੇ| { ਤਥਾ, ਨਸ੍ਯਾਨਰ੍ਹੇ| ਯਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ (ਸ਼੍ਲੋ-੨੧)-"ਤਰ੍ਪਣਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਚ ਨਸ੍ਯਾਨਰ੍ਹੇ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤਥਾ, ਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਸ਼ਮਂ ਗਤਾਃ, ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਸ਼ੂਲਸਂਰਮ੍ਭਦੂਸਿਕਾ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਯਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਕੀਦਸ਼ਿ ਸ੍ਥਾਨੇ ? ਨਿਵਾਤੇ,-ਵਿਗਤਾਨਿਲੇ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਵਿਗਤਾਤਪਰਜੋਧੂਮਾਦਿਕ ਇਤ੍ਯਪਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਕੀਦਸ਼ਯੋਰ੍ਮਸ੍ਤਕਦੇਹਯੋਃ ? ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੋਃ,-ਯਥਾਯੋਗਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਨਸ੍ਯੈਃ ਕਤਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੋਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੀਦਸ਼ਿ ਕਾਲੇ ? ਸਾਧਾਰਣੇ,-ਵਸਨ੍ਤਾਦਿਕੇ| ਕਦਾ ? ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵਾ, ਦੋਸਦੂਸ਼੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ| ਕੀਦਸ਼ਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ? ਉਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨ ਇਤਿ ਸ਼ਯਨਸ੍ਥਸ੍ਯੋਤ੍ਤਾਨਸ੍ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6

| ਯਵਮਾਸਮਯੀਂ ਪਾਲੀਂ ਨੇਤ੍ਰਕੋਸ਼ਾਦ੍ਬਹਿਃ ਸਮਾਮ੍||੪|| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਚਾਂ ਦਢਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਮਾਵਪੇਤ੍| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਿਮੀਲਿਤੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਪ੍ਤਾਮ੍ਬੁਪ੍ਰਵਿਲਾਯਿਤਮ੍||੫|| ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਵਾਤਤਿਮਿਰਕਚ੍ਛ੍ਰਬੋਧਾਦਿਕੇ ਵਸਾਮ੍| ਆਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਤ੍|੬|

ਸ੦-ਯਵੈਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾ ਮਾਸਾ ਯਵਮਾਸਾਃ, ਤੈਃ ਕਤਾ ਯਾ ਸਾ ਯਵਮਾਸਮਯੀ, ਤਾਮ੍| ਤਾਦਸ਼ੀਂ ਪਾਲੀਂ ਨੇਤ੍ਰਕੋਸ਼ਾਦ੍ਬਾਹ੍ਯਤ ਉਭਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਃ ਸਮਾਂ-ਅਨਿਮ੍ਨੋਨ੍ਨਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ, ਯਥਾਯੋਗਂ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਰੋਧਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਨਿਮੀਲਿਤੇ-ਅਨੁਨ੍ਮਿਸਿਤੇ ਲੋਚਨੇ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਅਥ ਪਾਲ੍ਯਾ ਉਚ੍ਛ੍ਰਾਯਮਾਹ-ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਚਾਂ,-ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਛ੍ਰਾਯਵਤੀਮ੍| ਤਥਾ ਦਢਾਂ ਨਿਬਿਢਾਂ, ਯਥਾ ਸ੍ਨੇਹੋ ਨ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ? ਤਪ੍ਤੇਨ ਜਲੇਨ ਪ੍ਰਕਰ੍ਸੇਣ ਵਿਲਾਯਿਤਂ-ਦ੍ਰਵੀਕਤਮ੍| ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਤ੍ਰ੍ਯਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਸੁ ਵਸਾਂ ਯਥਾਸ੍ਵੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਂ ਤਥੈਵ ਵਿਲਾਯਿਤਾਮਾਵਪੇਤ੍| ਕਥਮ੍ ? ਆਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਤ੍,-ਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਣਿ ਯਾਵਨ੍ਨਿਮਗ੍ਨਾਨਿ ਤਾਵਤ੍ਸਰ੍ਸਿਰਾਦਿਮਾਵਪੇਦਿਤਿ|

Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8

| ਅਥੋਨ੍ਮੇਸਂ ਸ਼ਨਕੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤਃ||੬|| ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਗਣਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਤੇ| ਦਸ੍ਟੌ ਚ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਧੌ ਸ਼ਤਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ||੭|| ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਟੌ ਚ, ਦਸ਼ ਮਨ੍ਥੇ, ਦਸ਼ਾਨਿਲੇ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਟ੍, ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ ਚ ਬਲਾਸੇ ਪਞ੍ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍||੮||

ਸ੦-ਅਥ-ਘਤਾਦ੍ਯਾਵਪਨਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ਼ਨੈਃਸ਼ਨੈਰੁਨ੍ਮੀਲਨਂ ਵਿਦਧਤਸ੍ਤਸ੍ਯ-ਆਤੁਰਸ੍ਯ, ਮਾਤ੍ਰਾਃ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਃ, ਵਿਗਣਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਰ੍ਤ੍ਮਾਦਿਕੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇ, ਸ਼ਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਦੀਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਗਣਯੇਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ| ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਰੋਗੇ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਤਮ੍, ਸਨ੍ਧਿਰੋਗੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਤਨਿ, ਸਿਤਰੋਗੇ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਅਸਿਤਰੋਗੇ ਸਪ੍ਤ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਦਸ੍ਟਿਰੋਗੇਸ੍ਟੌ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਧਾਰਯੇਦਿਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯੇਨ ਮਨ੍ਥਾਖ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਦਸ਼ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਵਾਤਰੋਗੇ ਦਸ਼ੈਵ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਪਿਤ੍ਤਰੋਗੇ ਸਟ੍ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ ਚ ਸਟ੍ ਸ਼ਤਾਨਿ, ਕਫੇ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਤਾਨਿ,ਧਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9

ਕਤ੍ਵਾਪਾਙ੍ਗੇ ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਗਾਲਯੇਤ੍| ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਧੂਮਂ, ਨੇਕ੍ਸੇਤ ਵ੍ਯੋਮ ਰੂਪਂ ਚ ਭਾਸ੍ਵਰਮ੍||੯||

ਸ੦-{ ਤਤਃ-} ਯਥੋਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਾਧਾਰਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ, ਅਪਾਙ੍ਗਦੇਸ਼ੇ ਪਾਲ੍ਯਾ ਦ੍ਵਾਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਭਾਜਨੇ ਨਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਤਤਃ ਸਕ੍ਤੁਪਿਣ੍ਡ੍ਯਾਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ਂ ਪ੍ਰਮਜ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹੇਰਿਤਕਫੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਧੂਮਂ ਚ ਪਿਬੇਤ੍, ਨ ਕੇਵਲਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤਨੇਤ੍ਰਂ ਚੈਨਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾਮਯਾਦਿਵਸ਼ੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ, ਨਭੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਦ੍ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਰੂਪਂ ਚ| ਉਪਲਕ੍ਸਣਂ ਚੇਦਮ੍| ਆਤਪਾਦ੍ਯਪਿ ਭਾਸ੍ਵਰਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍|

Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10

ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਵਾਯੌ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਤ੍ਵੇਕਾਨ੍ਤਰਂ, ਕਫੇ| ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਤਪ੍ਤੇਰਿਤਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੦||

ਸ੦-ਇਤ੍ਥਂ-ਅਨੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ, ਪਵਨੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਪੁਨਰੇਕਾਨ੍ਤਰਂ ਤਰ੍ਪਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਫੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਦ੍ਵਿਦਿਨਾਨ੍ਤਰਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਇਤਿ-ਏਵਂ, ਯਾਵਨ੍ਨਯਨਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਾਵਤ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11

ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ੍ਸਮਤਾ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ ਲੋਚਨਮ੍| ਤਪ੍ਤੇ, ਵਿਪਰ੍ਯਯੋਤਪ੍ਤੇਤਿਤਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾ ਰੂਜਃ||੧੧||

ਸ੦-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ੍ਸਮਤ੍ਵਾਦਿਕਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ੍ਸਮਤਾ-ਪ੍ਰਭਾਭਾਸ੍ਵਰਾਦਿਰੂਪਸਹਤ੍ਵਮ੍| ਅਤਪ੍ਤੇ-ਅਜਾਤਾਯਾਂ ਤਪ੍ਤੌ, ਪਿਪਰ੍ਯਯਃ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਕ੍ਸਮਤਾਦਿਕਃ| ਅਤਿਤਪ੍ਤੇ ਸਤਿ ਕਫੋਦ੍ਭਵਾਃ ਕਣ੍ਡੂਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਾਦਿਕਾ ਰੁਜਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13

ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਾ ਤਨੁਰਿਵ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਹਿ ਸੀਦਤਿ| ਤਰ੍ਪਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਬਲਾਧਾਨਕਾਰਿਣਮ੍||੧੨|| ਪੁਟਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸੁ| |੧੩|

ਸ੦-ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਾ ਦਸ੍ਟਿਃ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾ ਤਨੁਰਿਵ ਯਤੋਵਸੀਦਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਕਾਰਣਾਤ੍ ਤਰ੍ਪਣਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਦਸ਼ੋਰ੍ਬਲਂ ਦਗ੍ਬਲਂ, ਤਸ੍ਯਾਧਾਨਂ-ਪ੍ਰਬਨ੍ਧੇਨ ਵਤ੍ਤਿਃ, ਤਤ੍ਕਰੋਤੀਤਿ ਦਗ੍ਬਲਾਧਾਨਕਾਰਿਣਮ੍| ਹੇਤੌ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ, ਦਗ੍ਬਲਾਧਾਨਕਾਰਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵ-ਤਰ੍ਪਣੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵਾਮਯੇਸੁ|

Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14

| ਸ ਵਾਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਹਿਤੇ ਲੇਖਨੋ ਹਿਤਃ||੧੩|| ਦਗ੍ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇਨਿਲੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ| |੧੪|

ਸ੦-ਸ ਚ-ਪੁਟਪਾਕੋ, ਵਾਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨੋ ਹਿਤਃ| ਕਫਸਹਿਤੇ ਮਾਰੁਤੇ ਲੇਖਨੋ ਹਿਤਃ| ਦਸ੍ਟਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਦਿਸੁ ਪ੍ਰਸਾਦਨੋ ਹਿਤਃ|

Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15

ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਂ ਪੁਟਪਾਕਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ | ਭੂਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਨੂਪਮੇਦੋਮਜ੍ਜਵਸਾਮਿਸੈਃ||੧੪|| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੧੫|

ਸ੦-ਭੂਸ਼ਯਾਃ- ਬਿਲੇਸ਼ਯਾ ਭੇਕਗੋਧਾਦ੍ਯਾਃ, ਪ੍ਰਸਹਾਃ-ਗੋਖਰਾਦਯਃ, ਆਨੂਪਾਃ-ਮਹਾਮਗਵਾਰਿਚਰਵਾਰਿਸ਼ਯਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਮੇਦੋਮਜ੍ਜਵਸਾਮਿਸਾਣਿ, ਤੈਃ| ਤਥਾ, ਜੀਵਨੀਯੈਃ-ਜੀਵਨ੍ਤੀਕਾਕੋਲ੍ਯਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ, ਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ|

Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16

| ਮਗਪਕ੍ਸਿਯਕਨ੍ਮਾਂਸਮੁਕ੍ਤਾਯਸ੍ਤਾਮ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੧੫|| ਸ੍ਰੋਤੋਜਸ਼ਙ੍ਖਫੇਨਾਲੈਰ੍ਲੇਖਨਂ ਮਸ੍ਤੁਕਲ੍ਕਿਤੈਃ| |੧੬|

ਸ੦-ਮਗਾਃ-ਹਰਿਣਾਦ੍ਯਾਃ, ਪਕ੍ਸਿਣੋ-ਲਾਵਾਦ੍ਯਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਯਕਨ੍ਮਾਂਸਾਨਿ, ਤੈਃ| ਤਥਾ, ਮੁਕ੍ਤਾਦਿਭਿਰ੍ਮਸ੍ਤੁਕਲ੍ਕਿਤੈਰ੍ਲੇਖਨਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਪੁਟਪਾਕ ਉਪਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਏਵ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣੋਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ|

Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17

| ਮਗਪਕ੍ਸਿਯਕਨ੍ਮਜ੍ਜਵਸਾਨ੍ਤ੍ਰਹਦਯਾਮਿਸੈਃ||੧੬|| ਮਧੁਰੈਃ ਸਘਤੈਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| |੧੭|

ਸ੦-ਮਗਪਕ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਯਕਨ੍ਮਜ੍ਜਵਸਾਹਦਯਾਮਿਸਾਣਿ, ਤੈਃ| ਤਥਾ, ਮਧੁਰੈਃ-ਮਧੁਰਵਰ੍ਗੋਕ੍ਤੈਃ, ਘਤਾਨ੍ਵਿਤੈਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਏਵ|

Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19

ਅਧੁਨਾ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਪਥਕ੍ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮਾਂਸਭੇਸਜਕਲ੍ਕਯੋਃ||੧੭|| ਉਰੁਬੂਕਵਟਾਮ੍ਭੋਜਪਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਮਦਾ ਲਿਪ੍ਤਂ ਧਵਧਨ੍ਵਨਗੋਮਯੈਃ||੧੮|| ਪਚੇਤ੍ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੈਰਗ੍ਨ੍ਯਾਭਂ ਪਕ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸਮ੍| ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਰ੍ਪਣਵਦ੍ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|੧੯|

ਸ੦-ਮਾਂਸਂ ਚ ਭੇਸਜਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਤਯੋਃ ਪਥਕ੍ ਪਲਮਾਤ੍ਰਂ ਪਿਣ੍ਡਮੇਰਣ੍ਡਾਦਿਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕਯਾ ਲਿਪ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਵ੍ਯਵਹਾਰਾਤ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਹ੍ਗੁਲੋਤ੍ਸੇਧਂ ਮਤ੍ਤਿਕਾਲੇਪਂ ਕਤ੍ਵਾ ਕ੍ਰਮੇਣ ਧਵਾਦੀਨ੍ਧਨੈਃ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੈਃ ਪਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਪੁਟਪਾਕ ਏਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਧਵਕਾਸ੍ਠੈਃ ਪ੍ਰਦੀਪਨਮ੍, ਲੇਖਨੇ ਵਟਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਧਨ੍ਵਨੇਨ੍ਧਨੇਨ ਪ੍ਰਦੀਪਨਮ੍, ਪ੍ਰਸਾਦਨੇ ਜਲਜਪਤ੍ਰੈਰ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਗੋਮਯੇਨ੍ਧਨੇਨ ਪ੍ਰਦੀਪਨਮ੍, ਇਤਿ ਕ੍ਰਮਾਰ੍ਥਃ| ਅਗ੍ਨ੍ਯਾਭਂ-ਅਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਂ ਸਤ੍, ਪਕ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ, ਅਪਨੀਤਪਤ੍ਰਂ ਵਿਧਾਯ, ਵਾਸਸਾ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ, ਤਦ੍ਰਸਂ ਨਯਨੇ ਤਰ੍ਪਣਮਿਵ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20

| ਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍||੧੯|| ਲੇਖਨਸ੍ਨੇਹਨਾਨ੍ਤ੍ਯੇਸੁ| |੨੦|

ਸ੦-ਲੇਖਨਾਦਿਸੁ ਸ਼ਤਾਦੀਨਿ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਲੇਖਨੇ ਸ਼ਤਂ ਮਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ| ਅਨ੍ਤ੍ਯੇ-ਪ੍ਰਸਾਦਨੇ, ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਤਾਨਿ ਧਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20

ਕੋਸ੍ਣੌ ਪੂਰ੍ਵੌ, ਹਿਮੋਪਰਃ| |੨੦|

ਸ੦-ਪੂਰ੍ਵੋ-ਸ੍ਨੇਹਨਲੇਖਨੌ, ਕੋਸ੍ਣੌ ਯੋਜ੍ਯੌ| ਹਿਮੋਪਰਃ-ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਖ੍ਯਃ|

Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20

| ਧੂਮਪੋਨ੍ਤੇ ਤਯੋਰੇਵ|੨੦|

ਸ੦-ਤਯੋਃ-ਆਦ੍ਯਯੋਃ ਪੁਟਪਾਕਯੋਃ, ਅਨ੍ਤੇ ਧੂਮਪਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਨੇਹੇਰਿਤਕਫੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਯੈ, ਨ ਤੁ ਪ੍ਰਸਾਦਨਾਨ੍ਤੇ, ਇਤ੍ਯੇਵਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20

| ਯੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚ ਤਪ੍ਤਿਵਤ੍||੨੦||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਚ-ਤੇਸੁ ਪੁਟਪਾਕੇਸੁ, ਯੋਗਾਸ੍ਤਰ੍ਪਣ ਇਵ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਪ੍ਤਿਵਦਿਤਿ ਸਪ੍ਤਮ੍ਯਨ੍ਤਾਦ੍ਵਤਿਃ| ਯੋਗਾ ਇਤਿ ਬਹੁਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਯੋਗਾਤਿਯੋਗਾ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ|

Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21

ਤਰ੍ਪਣਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਚ ਨਸ੍ਯਾਨਰ੍ਹੇ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੨੧|

ਸ੦-ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕੌ ਨਸ੍ਯਾਯੋਗ੍ਯੇ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਸ੍ਯਾਨਰ੍ਹਾਃ-"ਯੋਜ੍ਯੇਨ੍ਨ ਤੁ ਨਾਵਨਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ|

Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21

ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਤੋ ਹਿਤਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍||੨੧|| ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕਾਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਕ੍ਸੋ ਨਿਵਸੇਨ੍ਨਿਸ਼ਾਮ੍||੨੧.੫||

ਸ੦-ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ-ਯਾਵਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਨਾਨਿ, ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕੌ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤਤੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਨਿ ਦਿਨਾਨਿ ਹਿਤਸੇਵੀ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕਤਤਰ੍ਪਣ ਪੁਟਪਾਕੋ ਮਾਲਤ੍ਯਾਦਿਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਕ੍ਸਃ ਸਨ੍ ਵਿਭਾਵਰੀਂ ਵਸੇਤ੍| ਮਾਲਤੀ-ਸੁਮਨਾਃ| ਮਲ੍ਲਿਕਾ-ਗਨ੍ਧਵਾਰ੍ਸਿਕਾ|

Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24

ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਨੇਤ੍ਰਬਲਾਯ ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯੈਃ| ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਟਾ ਵਿਵਿਧਂ ਜਗਚ੍ਚ ਤਮੋਮਯਂ ਜਾਯਤ ਏਕਰੂਪਮ੍||੨੨.੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||

ਸ੦-ਸਰ੍ਵੇਣ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਨੇਤ੍ਰਬਲਾਯ-ਚਕ੍ਸੁਃਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਯ, ਨਸ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚ ਹੇਤੌ| ਯਤੋ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਯਦਿ ਨ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤੋ ਜਗਦ੍ਵਿਵਿਧਮਪਿ ਤਮੋਮਯਂ-ਅਨ੍ਧਕਾਰਰੂਪਂ, ਏਕਰੂਪਂ-ਏਕਲਕ੍ਸਣਂ, ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨੪||