Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਸ੍ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੁਤ੍ਰੇ|੨|
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसुत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4
ਨਯਨੇ ਤਾਮ੍ਯਤਿ ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੇ ਰੂਕ੍ਸੇਭਿਘਾਤਿਤੇ| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤੁਰੇ ਜਿਹ੍ਮੇ ਸ਼ੀਰ੍ਣਪਕ੍ਸ੍ਮਾਵਿਲੇਕ੍ਸਣੇ||੧|| ਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਸ਼ਿਰਾਹਰ੍ਸਸ਼ਿਰੋਤ੍ਪਾਤਤਮੋਰ੍ਜੁਨੈਃ| ਸ੍ਯਨ੍ਦਮਨ੍ਥਾਨ੍ਯਤੋਵਾਤਵਾਤਪਰ੍ਯਾਯਸ਼ੁਕ੍ਰਕੈਃ||੨|| ਆਤੁਰੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਸ਼ੂਲਸਂਰਮ੍ਭਦੂਸਿਕੇ| ਨਿਵਾਤੇ ਤਰ੍ਪਣਂ ਯੋਜ੍ਯਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯੋਰ੍ਮੂਰ੍ਦ੍ਧਕਾਯਯੋਃ||੩|| ਕਾਲੇ ਸਾਧਾਰਣੇ ਪ੍ਰਾਤਃ ਸਾਯਂ ਵੋਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨਃ| |੪|
नयने ताम्यति स्तब्धे शुष्के रूक्षेऽभिघातिते| वातपित्तातुरे जिह्मे शीर्णपक्ष्माविलेक्षणे||१|| कृच्छ्रोन्मीलशिराहर्षशिरोत्पाततमोर्जुनैः| स्यन्दमन्थान्यतोवातवातपर्यायशुक्रकैः||२|| आतुरे शान्तरागाश्रुशूलसंरम्भदूषिके| निवाते तर्पणं योज्यं शुद्धयोर्मूर्द्धकाययोः||३|| काले साधारणे प्रातः सायं वोत्तानशायिनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6
| ਯਵਮਾਸਮਯੀਂ ਪਾਲੀਂ ਨੇਤ੍ਰਕੋਸ਼ਾਦ੍ਬਹਿਃ ਸਮਾਮ੍||੪|| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲੋਚ੍ਚਾਂ ਦਢਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਮਾਵਪੇਤ੍| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਿਮੀਲਿਤੇ ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਪ੍ਤਾਮ੍ਬੁਪ੍ਰਵਿਲਾਯਿਤਮ੍||੫|| ਨਕ੍ਤਾਨ੍ਧ੍ਯਵਾਤਤਿਮਿਰਕਚ੍ਛ੍ਰਬੋਧਾਦਿਕੇ ਵਸਾਮ੍| ਆਪਕ੍ਸ੍ਮਾਗ੍ਰਾਤ੍|੬|
| यवमाषमयीं पालीं नेत्रकोशाद्बहिः समाम्||४|| द्व्यङ्गुलोच्चां दृढां कृत्वा यथास्वं सिद्धमावपेत्| सर्पिर्निमीलिते नेत्रे तप्ताम्बुप्रविलायितम्||५|| नक्तान्ध्यवाततिमिरकृच्छ्रबोधादिके वसाम्| आपक्ष्माग्रात्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8
| ਅਥੋਨ੍ਮੇਸਂ ਸ਼ਨਕੈਸ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਵਤਃ||੬|| ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਗਣਯੇਤ੍ਤਤ੍ਰ ਵਰ੍ਤ੍ਮਸਨ੍ਧਿਸਿਤਾਸਤੇ| ਦਸ੍ਟੌ ਚ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਵ੍ਯਾਧੌ ਸ਼ਤਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ||੭|| ਸ਼ਤਾਨਿ ਸਪ੍ਤ ਚਾਸ੍ਟੌ ਚ, ਦਸ਼ ਮਨ੍ਥੇ, ਦਸ਼ਾਨਿਲੇ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਟ੍, ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ ਚ ਬਲਾਸੇ ਪਞ੍ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍||੮||
| अथोन्मेषं शनकैस्तस्य कुर्वतः||६|| मात्रा विगणयेत्तत्र वर्त्मसन्धिसितासते| दृष्टौ च क्रमशो व्याधौ शतं त्रीणि च पञ्च च||७|| शतानि सप्त चाष्टौ च, दश मन्थे, दशानिले| पित्ते षट्, स्वस्थवृत्ते च बलासे पञ्च धारयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9
ਕਤ੍ਵਾਪਾਙ੍ਗੇ ਤਤੋ ਦ੍ਵਾਰਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਨਿਗਾਲਯੇਤ੍| ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਧੂਮਂ, ਨੇਕ੍ਸੇਤ ਵ੍ਯੋਮ ਰੂਪਂ ਚ ਭਾਸ੍ਵਰਮ੍||੯||
कृत्वाऽपाङ्गे ततो द्वारं स्नेहं पात्रे निगालयेत्| पिबेच्च धूमं, नेक्षेत व्योम रूपं च भास्वरम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10
ਇਤ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਵਾਯੌ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਤ੍ਵੇਕਾਨ੍ਤਰਂ, ਕਫੇ| ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਚ ਹ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦਾਤਪ੍ਤੇਰਿਤਿ ਯੋਜਯੇਤ੍||੧੦||
इत्थं प्रतिदिनं वायौ, पित्ते त्वेकान्तरं, कफे| स्वस्थे च ह्यन्तरं दद्यादातृप्तेरिति योजयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11
ਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ? ਇਤ੍ਯਾਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ੍ਸਮਤਾ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ਦਂ ਲਘੁ ਲੋਚਨਮ੍| ਤਪ੍ਤੇ, ਵਿਪਰ੍ਯਯੋਤਪ੍ਤੇਤਿਤਪ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾ ਰੂਜਃ||੧੧||
तृप्तस्य किं लक्षणं ? इत्याह प्रकाशक्षमता स्वास्थ्यं विशदं लघु लोचनम्| तृप्ते, विपर्ययोऽतृप्तेऽतितृप्ते श्लेष्मजा रूजः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13
ਸ੍ਨੇਹਪੀਤਾ ਤਨੁਰਿਵ ਕ੍ਲਾਨ੍ਤਾ ਦਸ੍ਟਿਰ੍ਹਿ ਸੀਦਤਿ| ਤਰ੍ਪਣਾਨਨ੍ਤਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਬਲਾਧਾਨਕਾਰਿਣਮ੍||੧੨|| ਪੁਟਪਾਕਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸੁ| |੧੩|
स्नेहपीता तनुरिव क्लान्ता दृष्टिर्हि सीदति| तर्पणानन्तरं तस्मादृग्बलाधानकारिणम्||१२|| पुटपाकं प्रयुञ्जीत पूर्वोक्तेष्वेव यक्ष्मसु| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14
| ਸ ਵਾਤੇ ਸ੍ਨੇਹਨਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਹਿਤੇ ਲੇਖਨੋ ਹਿਤਃ||੧੩|| ਦਗ੍ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੇਨਿਲੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ੍ਵਸ੍ਥੇ ਪ੍ਰਸਾਦਨਃ| |੧੪|
| स वाते स्नेहनः श्लेष्मसहिते लेखनो हितः||१३|| दृग्दौर्बल्येऽनिले पित्ते रक्ते स्वस्थे प्रसादनः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15
ਇਦਾਨੀਮੇਸਾਂ ਪੁਟਪਾਕਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ | ਭੂਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਨੂਪਮੇਦੋਮਜ੍ਜਵਸਾਮਿਸੈਃ||੧੪|| ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪਯਸਾ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| |੧੫|
इदानीमेषां पुटपाकानां कल्पनामाह | भूशयप्रसहानूपमेदोमज्जवसामिषैः||१४|| स्नेहनं पयसा पिष्टैर्जीवनीयैश्च कल्पयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16
| ਮਗਪਕ੍ਸਿਯਕਨ੍ਮਾਂਸਮੁਕ੍ਤਾਯਸ੍ਤਾਮ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੧੫|| ਸ੍ਰੋਤੋਜਸ਼ਙ੍ਖਫੇਨਾਲੈਰ੍ਲੇਖਨਂ ਮਸ੍ਤੁਕਲ੍ਕਿਤੈਃ| |੧੬|
| मृगपक्षियकृन्मांसमुक्तायस्ताम्रसैन्धवैः||१५|| स्रोतोजशङ्खफेनालैर्लेखनं मस्तुकल्कितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17
| ਮਗਪਕ੍ਸਿਯਕਨ੍ਮਜ੍ਜਵਸਾਨ੍ਤ੍ਰਹਦਯਾਮਿਸੈਃ||੧੬|| ਮਧੁਰੈਃ ਸਘਤੈਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਕ੍ਸੀਰਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| |੧੭|
| मृगपक्षियकृन्मज्जवसान्त्रहृदयामिषैः||१६|| मधुरैः सघृतैः स्तन्यक्षीरपिष्टैः प्रसादनम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19
ਅਧੁਨਾ ਪੁਟਪਾਕਸ੍ਯ ਕਲ੍ਪਨਾਮਾਹ ਬਿਲ੍ਵਮਾਤ੍ਰਂ ਪਥਕ੍ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮਾਂਸਭੇਸਜਕਲ੍ਕਯੋਃ||੧੭|| ਉਰੁਬੂਕਵਟਾਮ੍ਭੋਜਪਤ੍ਰੈਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵੇਸ੍ਟਯਿਤ੍ਵਾ ਮਦਾ ਲਿਪ੍ਤਂ ਧਵਧਨ੍ਵਨਗੋਮਯੈਃ||੧੮|| ਪਚੇਤ੍ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤੈਰਗ੍ਨ੍ਯਾਭਂ ਪਕ੍ਵਂ ਨਿਸ੍ਪੀਡ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸਮ੍| ਨੇਤ੍ਰੇ ਤਰ੍ਪਣਵਦ੍ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|੧੯|
अधुना पुटपाकस्य कल्पनामाह बिल्वमात्रं पृथक् पिण्डं मांसभेषजकल्कयोः||१७|| उरुबूकवटाम्भोजपत्रैः स्नेहादिषु क्रमात्| वेष्टयित्वा मृदा लिप्तं धवधन्वनगोमयैः||१८|| पचेत्प्रदीप्तैरग्न्याभं पक्वं निष्पीड्य तद्रसम्| नेत्रे तर्पणवद्युञ्ज्यात्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20
| ਸ਼ਤਂ ਦ੍ਵੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਧਾਰਯੇਤ੍||੧੯|| ਲੇਖਨਸ੍ਨੇਹਨਾਨ੍ਤ੍ਯੇਸੁ| |੨੦|
| शतं द्वे त्रीणि धारयेत्||१९|| लेखनस्नेहनान्त्येषु| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20
ਕੋਸ੍ਣੌ ਪੂਰ੍ਵੌ, ਹਿਮੋਪਰਃ| |੨੦|
कोष्णौ पूर्वौ, हिमोऽपरः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20
| ਧੂਮਪੋਨ੍ਤੇ ਤਯੋਰੇਵ|੨੦|
| धूमपोऽन्ते तयोरेव|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20
| ਯੋਗਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਚ ਤਪ੍ਤਿਵਤ੍||੨੦||
| योगास्तत्र च तृप्तिवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21
ਤਰ੍ਪਣਂ ਪੁਟਪਾਕਂ ਚ ਨਸ੍ਯਾਨਰ੍ਹੇ ਨ ਯੋਜਯੇਤ੍| |੨੧|
तर्पणं पुटपाकं च नस्यानर्हे न योजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21
ਯਾਵਨ੍ਤ੍ਯਹਾਨਿ ਯੁਞ੍ਜੀਤ ਦ੍ਵਿਸ੍ਤਤੋ ਹਿਤਭਾਗ੍ਭਵੇਤ੍||੨੧|| ਮਾਲਤੀਮਲ੍ਲਿਕਾਪੁਸ੍ਪੈਰ੍ਬਦ੍ਧਾਕ੍ਸੋ ਨਿਵਸੇਨ੍ਨਿਸ਼ਾਮ੍||੨੧.੫||
यावन्त्यहानि युञ्जीत द्विस्ततो हितभाग्भवेत्||२१|| मालतीमल्लिकापुष्पैर्बद्धाक्षो निवसेन्निशाम्||२१.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24
ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਨੇਤ੍ਰਬਲਾਯ ਯਤ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਨਸ੍ਯਾਞ੍ਜਨਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯੈਃ| ਦਸ੍ਟਿਸ਼੍ਚ ਨਸ੍ਟਾ ਵਿਵਿਧਂ ਜਗਚ੍ਚ ਤਮੋਮਯਂ ਜਾਯਤ ਏਕਰੂਪਮ੍||੨੨.੫|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਤਰ੍ਪਣਪੁਟਪਾਕਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||
सर्वात्मना नेत्रबलाय यत्नं कुर्वीत नस्याञ्जनतर्पणाद्यैः| दृष्टिश्च नष्टा विविधं जगच्च तमोमयं जायत एकरूपम्||२२.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon