24. tarpaṇapuṭapākavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಸ್ಮಾದನನ್ತರಂ ಚತುರ್ವಿಂಶಾಧ್ಯಾಯಾರಮ್ಭಃ| ಆಶ್ಚೋತನಾಞ್ಜನಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಪ್ರಾಯೋ ನಯನಸ್ಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯಮ್| ಅತಸ್ತರ್ಪಣಾದೇರುಪಯೋಗೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ

Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

ಅಥಾತಸ್ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸುತ್ರೇ|೨|

ಸ೦-ತರ್ಪಣಂ ಚ ಪುಟಪಾಕಶ್ಚ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕೌ, ತಯೋರ್ವಿಧಿಃ, ತಮ್| ಶೇಷಂ ಪೂರ್ವವತ್|

Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4

ನಯನೇ ತಾಮ್ಯತಿ ಸ್ತಬ್ಧೇ ಶುಷ್ಕೇ ರೂಕ್ಷೇಽಭಿಘಾತಿತೇ| ವಾತಪಿತ್ತಾತುರೇ ಜಿಹ್ಮೇ ಶೀರ್ಣಪಕ್ಷ್ಮಾವಿಲೇಕ್ಷಣೇ||೧|| ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಶಿರಾಹರ್ಷಶಿರೋತ್ಪಾತತಮೋರ್ಜುನೈಃ| ಸ್ಯನ್ದಮನ್ಥಾನ್ಯತೋವಾತವಾತಪರ್ಯಾಯಶುಕ್ರಕೈಃ||೨|| ಆತುರೇ ಶಾನ್ತರಾಗಾಶ್ರುಶೂಲಸಂರಮ್ಭದೂಷಿಕೇ| ನಿವಾತೇ ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಶುದ್ಧಯೋರ್ಮೂರ್ದ್ಧಕಾಯಯೋಃ||೩|| ಕಾಲೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಪ್ರಾತಃ ಸಾಯಂ ವೋತ್ತಾನಶಾಯಿನಃ| |೪|

ಸ೦-ಚಕ್ಷುಷಿ ಮ್ಲಾಯತಿ ಸತಿ, ತಥಾ ಸ್ತಬ್ಧಾದಿಗುಣೇ ತರ್ಪಣಂ ಕಾರ್ಯಮ್| ತಥಾ, ಶೀರ್ಣೇ ಪಕ್ಷ್ಮಣೀ ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಆವಿಲಂ-ಅಸ್ಪಷ್ಟಂ, ಈಕ್ಷಣಂ-ದರ್ಶನಂ, ಯಸ್ಯ ತದೇವಮ್| ಶೀರ್ಣಪಕ್ಷ್ಮ ಚ ತದಾವಿಲೇಕ್ಷಣಂ ಚ, ತತ್ತಸ್ಮಿನ್| ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಾದಯಃ-ಅಕ್ಷಿರೋಗೇಷು ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ| ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಶ್ಚ ಶಿರಾಹರ್ಷಶ್ಚ ಶಿರೋತ್ಪಾತಶ್ಚ ತಮಶ್ಚಾರ್ಜುನಶ್ಚ, ತೈರಾತುರೇ| ತಥಾ ಸ್ಯನ್ದಶ್ಚ ಮನ್ಥಶ್ಚಾನ್ಯತೋವಾತಶ್ಚ ವಾತಪರ್ಯಾಯಶ್ಚ ಶುಕ್ರಕಂ ಚ, ತೈರಾತುರೇ| { ತಥಾ, ನಸ್ಯಾನರ್ಹೇ| ಯತೋ ವಕ್ಷ್ಯತಿ (ಶ್ಲೋ-೨೧)-"ತರ್ಪಣಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಚ ನಸ್ಯಾನರ್ಹೇ ನ ಯೋಜಯೇತ್|" ಇತಿ| ತಥಾ, ಶಾನ್ತಾಃ ಶಮಂ ಗತಾಃ, ರಾಗಾಶ್ರುಶೂಲಸಂರಮ್ಭದೂಷಿಕಾ ಯಸ್ಮಿನ್ನಯನೇ ತಸ್ಮಿನ್| ಕೀದೃಶಿ ಸ್ಥಾನೇ ? ನಿವಾತೇ,-ವಿಗತಾನಿಲೇ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ವಿಗತಾತಪರಜೋಧೂಮಾದಿಕ ಇತ್ಯಪಿ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮ್| ಕೀದೃಶಯೋರ್ಮಸ್ತಕದೇಹಯೋಃ ? ಶುದ್ಧಯೋಃ,-ಯಥಾಯೋಗಂ ವಮನವಿರೇಚನನಸ್ಯೈಃ ಕೃತಶುದ್ಧ್ಯೋರಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೀದೃಶಿ ಕಾಲೇ ? ಸಾಧಾರಣೇ,-ವಸನ್ತಾದಿಕೇ| ಕದಾ ? ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರ್ವಾ, ದೋಷದೂಶ್ಯಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ| ಕೀದೃಶಸ್ಯಾತುರಸ್ಯ ? ಉತ್ತಾನಶಾಯಿನ ಇತಿ ಶಯನಸ್ಥಸ್ಯೋತ್ತಾನಸ್ಯೇತ್ಯರ್ಥಃ|

Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6

| ಯವಮಾಷಮಯೀಂ ಪಾಲೀಂ ನೇತ್ರಕೋಶಾದ್ಬಹಿಃ ಸಮಾಮ್||೪|| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೋಚ್ಚಾಂ ದೃಢಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಿದ್ಧಮಾವಪೇತ್| ಸರ್ಪಿರ್ನಿಮೀಲಿತೇ ನೇತ್ರೇ ತಪ್ತಾಮ್ಬುಪ್ರವಿಲಾಯಿತಮ್||೫|| ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯವಾತತಿಮಿರಕೃಚ್ಛ್ರಬೋಧಾದಿಕೇ ವಸಾಮ್| ಆಪಕ್ಷ್ಮಾಗ್ರಾತ್|೬|

ಸ೦-ಯವೈರ್ಮಿಶ್ರಾ ಮಾಷಾ ಯವಮಾಷಾಃ, ತೈಃ ಕೃತಾ ಯಾ ಸಾ ಯವಮಾಷಮಯೀ, ತಾಮ್| ತಾದೃಶೀಂ ಪಾಲೀಂ ನೇತ್ರಕೋಶಾದ್ಬಾಹ್ಯತ ಉಭಯಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಸಮಾಂ-ಅನಿಮ್ನೋನ್ನತಾಂ ಕೃತ್ವಾ, ಯಥಾಯೋಗಂ ದೋಷದೂಷ್ಯಾದ್ಯನುರೋಧಾತ್ ಪಕ್ವಂ ಘೃತಂ ನಿಮೀಲಿತೇ-ಅನುನ್ಮಿಷಿತೇ ಲೋಚನೇ ಕ್ಷಿಪೇತ್| ಅಥ ಪಾಲ್ಯಾ ಉಚ್ಛ್ರಾಯಮಾಹ-ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೋಚ್ಚಾಂ,-ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೋಚ್ಛ್ರಾಯವತೀಮ್| ತಥಾ ದೃಢಾಂ ನಿಬಿಢಾಂ, ಯಥಾ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಸ್ರವೇತ್| ಕೀದೃಶಂ ಸರ್ಪಿಃ ? ತಪ್ತೇನ ಜಲೇನ ಪ್ರಕರ್ಷೇಣ ವಿಲಾಯಿತಂ-ದ್ರವೀಕೃತಮ್| ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ರಾತ್ರ್ಯನ್ಧ್ಯಾದಿಷು ವಸಾಂ ಯಥಾಸ್ವೌಷಧಸಿದ್ಧಾಂ ತಥೈವ ವಿಲಾಯಿತಾಮಾವಪೇತ್| ಕಥಮ್ ? ಆಪಕ್ಷ್ಮಾಗ್ರಾತ್,-ಪಕ್ಷ್ಮಾಗ್ರಾಣಿ ಯಾವನ್ನಿಮಗ್ನಾನಿ ತಾವತ್ಸರ್ಷಿರಾದಿಮಾವಪೇದಿತಿ|

Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8

| ಅಥೋನ್ಮೇಷಂ ಶನಕೈಸ್ತಸ್ಯ ಕುರ್ವತಃ||೬|| ಮಾತ್ರಾ ವಿಗಣಯೇತ್ತತ್ರ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧಿಸಿತಾಸತೇ| ದೃಷ್ಟೌ ಚ ಕ್ರಮಶೋ ವ್ಯಾಧೌ ಶತಂ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಚ||೭|| ಶತಾನಿ ಸಪ್ತ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ, ದಶ ಮನ್ಥೇ, ದಶಾನಿಲೇ| ಪಿತ್ತೇ ಷಟ್, ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಚ ಬಲಾಸೇ ಪಞ್ಚ ಧಾರಯೇತ್||೮||

ಸ೦-ಅಥ-ಘೃತಾದ್ಯಾವಪನಾದನನ್ತರಂ, ಶನೈಃಶನೈರುನ್ಮೀಲನಂ ವಿದಧತಸ್ತಸ್ಯ-ಆತುರಸ್ಯ, ಮಾತ್ರಾಃ-ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾಃ, ವಿಗಣಯೇತ್| ತತ್ರ-ತಸ್ಮಿನ್ ವರ್ತ್ಮಾದಿಕೇ ವ್ಯಾಧೌ ಸರ್ಪಿಷಿ ಕ್ಷಿಪ್ತೇ, ಶತಸಙ್ಖ್ಯಾದೀರ್ಮಾತ್ರಾ ವಿಗಣಯೇತ್ ಕ್ರಮೇಣ| ತತ್ರ ವರ್ತ್ಮರೋಗೇ ಮಾತ್ರಾಶತಮ್, ಸನ್ಧಿರೋಗೇ ತ್ರೀಣಿ ಶತನಿ, ಸಿತರೋಗೇ ಪಞ್ಚ ಶತಾನಿ, ಅಸಿತರೋಗೇ ಸಪ್ತ ಶತಾನಿ, ದೃಷ್ಟಿರೋಗೇಽಷ್ಟೌ ಶತಾನಿ, ಧಾರಯೇದಿತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ| ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯೇನ ಮನ್ಥಾಖ್ಯೇ ರೋಗೇ ದಶ ಶತಾನಿ, ವಾತರೋಗೇ ದಶೈವ ಶತಾನಿ, ಪಿತ್ತರೋಗೇ ಷಟ್ ಶತಾನಿ, ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಚ ಷಟ್ ಶತಾನಿ, ಕಫೇ ಪಞ್ಚ ಶತಾನಿ,ಧಾರಯೇತ್|

Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9

ಕೃತ್ವಾಽಪಾಙ್ಗೇ ತತೋ ದ್ವಾರಂ ಸ್ನೇಹಂ ಪಾತ್ರೇ ನಿಗಾಲಯೇತ್| ಪಿಬೇಚ್ಚ ಧೂಮಂ, ನೇಕ್ಷೇತ ವ್ಯೋಮ ರೂಪಂ ಚ ಭಾಸ್ವರಮ್||೯||

ಸ೦-{ ತತಃ-} ಯಥೋಕ್ತಮಾತ್ರಾಧಾರಣಾದನನ್ತರಂ, ಅಪಾಙ್ಗದೇಶೇ ಪಾಲ್ಯಾ ದ್ವಾರಂ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಂ ಭಾಜನೇ ನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ತತಃ ಸಕ್ತುಪಿಣ್ಡ್ಯಾಽಕ್ಷಿಕೋಶಂ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಸ್ನೇಹೇರಿತಕಫೋಪಶಾನ್ತಯೇ ಧೂಮಂ ಚ ಪಿಬೇತ್, ನ ಕೇವಲಂ ತರ್ಪಣಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತನೇತ್ರಂ ಚೈನಂ ಮಾತ್ರಯಾಽಽಮಯಾದಿವಶೇನ ಭೋಜಯೇತ್| ತಥಾ, ನಭೋ ನ ಪಶ್ಯೇದ್ಭಾಸ್ವರಂ ರೂಪಂ ಚ| ಉಪಲಕ್ಷಣಂ ಚೇದಮ್| ಆತಪಾದ್ಯಪಿ ಭಾಸ್ವರಂ ನ ಪಶ್ಯೇತ್|

Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10

ಇತ್ಥಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ವಾಯೌ, ಪಿತ್ತೇ ತ್ವೇಕಾನ್ತರಂ, ಕಫೇ| ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಹ್ಯನ್ತರಂ ದದ್ಯಾದಾತೃಪ್ತೇರಿತಿ ಯೋಜಯೇತ್||೧೦||

ಸ೦-ಇತ್ಥಂ-ಅನೇನ ಕ್ರಮೇಣ, ಪವನೇ ಪ್ರತ್ಯಹಂ ತರ್ಪಣಂ ದದ್ಯಾತ್| ಪಿತ್ತೇ ಪುನರೇಕಾನ್ತರಂ ತರ್ಪಣಂ ದದ್ಯಾತ್| ಕಫೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ದ್ವಿದಿನಾನ್ತರಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಇತಿ-ಏವಂ, ಯಾವನ್ನಯನಸ್ಯ ತೃಪ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾವತ್ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಮ್|

Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11

ತೃಪ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣಂ ? ಇತ್ಯಾಹ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಷಮತಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ವಿಶದಂ ಲಘು ಲೋಚನಮ್| ತೃಪ್ತೇ, ವಿಪರ್ಯಯೋಽತೃಪ್ತೇಽತಿತೃಪ್ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ರೂಜಃ||೧೧||

ಸ೦-ಪ್ರಕಾಶಕ್ಷಮತ್ವಾದಿಕಂ ಸಮ್ಯಕ್ತೃಪ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಪ್ರಕಾಶಕ್ಷಮತಾ-ಪ್ರಭಾಭಾಸ್ವರಾದಿರೂಪಸಹತ್ವಮ್| ಅತೃಪ್ತೇ-ಅಜಾತಾಯಾಂ ತೃಪ್ತೌ, ಪಿಪರ್ಯಯಃ-ಪ್ರಕಾಶಾಕ್ಷಮತಾದಿಕಃ| ಅತಿತೃಪ್ತೇ ಸತಿ ಕಫೋದ್ಭವಾಃ ಕಣ್ಡೂಪೈಚ್ಛಿಲ್ಯಾದಿಕಾ ರುಜಃ ಸ್ಯುಃ|

Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13

ಸ್ನೇಹಪೀತಾ ತನುರಿವ ಕ್ಲಾನ್ತಾ ದೃಷ್ಟಿರ್ಹಿ ಸೀದತಿ| ತರ್ಪಣಾನನ್ತರಂ ತಸ್ಮಾದೃಗ್ಬಲಾಧಾನಕಾರಿಣಮ್||೧೨|| ಪುಟಪಾಕಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷ್ವೇವ ಯಕ್ಷ್ಮಸು| |೧೩|

ಸ೦-ಸ್ನೇಹಪೀತಾ ದೃಷ್ಟಿಃ ಕ್ಲಾನ್ತಾ ತನುರಿವ ಯತೋಽವಸೀದತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರಣಾತ್ ತರ್ಪಣಾದನನ್ತರಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಕೀದೃಶಮ್ ? ದೃಶೋರ್ಬಲಂ ದೃಗ್ಬಲಂ, ತಸ್ಯಾಧಾನಂ-ಪ್ರಬನ್ಧೇನ ವೃತ್ತಿಃ, ತತ್ಕರೋತೀತಿ ದೃಗ್ಬಲಾಧಾನಕಾರಿಣಮ್| ಹೇತೌ ದ್ವಿತೀಯಾ, ದೃಗ್ಬಲಾಧಾನಕಾರಿತ್ವಾತ್ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷ್ವೇವ-ತರ್ಪಣೋಕ್ತೇಷ್ವಾಮಯೇಷು|

Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14

| ಸ ವಾತೇ ಸ್ನೇಹನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಹಿತೇ ಲೇಖನೋ ಹಿತಃ||೧೩|| ದೃಗ್ದೌರ್ಬಲ್ಯೇಽನಿಲೇ ಪಿತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಪ್ರಸಾದನಃ| |೧೪|

ಸ೦-ಸ ಚ-ಪುಟಪಾಕೋ, ವಾತೇ ಸ್ನೇಹನೋ ಹಿತಃ| ಕಫಸಹಿತೇ ಮಾರುತೇ ಲೇಖನೋ ಹಿತಃ| ದೃಷ್ಟಿದೌರ್ಬಲ್ಯಾದಿಷು ಪ್ರಸಾದನೋ ಹಿತಃ|

Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15

ಇದಾನೀಮೇಷಾಂ ಪುಟಪಾಕಾನಾಂ ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ | ಭೂಶಯಪ್ರಸಹಾನೂಪಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಮಿಷೈಃ||೧೪|| ಸ್ನೇಹನಂ ಪಯಸಾ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| |೧೫|

ಸ೦-ಭೂಶಯಾಃ- ಬಿಲೇಶಯಾ ಭೇಕಗೋಧಾದ್ಯಾಃ, ಪ್ರಸಹಾಃ-ಗೋಖರಾದಯಃ, ಆನೂಪಾಃ-ಮಹಾಮೃಗವಾರಿಚರವಾರಿಶಯಾಃ, ತೇಷಾಂ ಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಮಿಷಾಣಿ, ತೈಃ| ತಥಾ, ಜೀವನೀಯೈಃ-ಜೀವನ್ತೀಕಾಕೋಲ್ಯಾದಿಭಿಶ್ಚ, ಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ ಸ್ನೇಹನಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಕಲ್ಪಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ|

Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16

| ಮೃಗಪಕ್ಷಿಯಕೃನ್ಮಾಂಸಮುಕ್ತಾಯಸ್ತಾಮ್ರಸೈನ್ಧವೈಃ||೧೫|| ಸ್ರೋತೋಜಶಙ್ಖಫೇನಾಲೈರ್ಲೇಖನಂ ಮಸ್ತುಕಲ್ಕಿತೈಃ| |೧೬|

ಸ೦-ಮೃಗಾಃ-ಹರಿಣಾದ್ಯಾಃ, ಪಕ್ಷಿಣೋ-ಲಾವಾದ್ಯಾಃ, ತೇಷಾಂ ಯಕೃನ್ಮಾಂಸಾನಿ, ತೈಃ| ತಥಾ, ಮುಕ್ತಾದಿಭಿರ್ಮಸ್ತುಕಲ್ಕಿತೈರ್ಲೇಖನಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಕಲ್ಪಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಪ್ರಸಹಾನಾಂ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಸ್ನೇಹನೇ ಪುಟಪಾಕ ಉಪಯುಕ್ತತ್ವಾತ್ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಏವ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣೋಽತ್ರ ಗ್ರಾಹ್ಯಾಃ|

Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17

| ಮೃಗಪಕ್ಷಿಯಕೃನ್ಮಜ್ಜವಸಾನ್ತ್ರಹೃದಯಾಮಿಷೈಃ||೧೬|| ಮಧುರೈಃ ಸಘೃತೈಃ ಸ್ತನ್ಯಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಸಾದನಮ್| |೧೭|

ಸ೦-ಮೃಗಪಕ್ಷ್ಯಾದೀನಾಂ ಯಕೃನ್ಮಜ್ಜವಸಾಹೃದಯಾಮಿಷಾಣಿ, ತೈಃ| ತಥಾ, ಮಧುರೈಃ-ಮಧುರವರ್ಗೋಕ್ತೈಃ, ಘೃತಾನ್ವಿತೈಃ ಸ್ತನ್ಯಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಸಾದನಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಕಲ್ಪಯೇದ್ವೈದ್ಯಃ| ಅತ್ರ ಸ್ತನ್ಯಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಏವ|

Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19

ಅಧುನಾ ಪುಟಪಾಕಸ್ಯ ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಂ ಪೃಥಕ್ ಪಿಣ್ಡಂ ಮಾಂಸಭೇಷಜಕಲ್ಕಯೋಃ||೧೭|| ಉರುಬೂಕವಟಾಮ್ಭೋಜಪತ್ರೈಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಷು ಕ್ರಮಾತ್| ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಮೃದಾ ಲಿಪ್ತಂ ಧವಧನ್ವನಗೋಮಯೈಃ||೧೮|| ಪಚೇತ್ಪ್ರದೀಪ್ತೈರಗ್ನ್ಯಾಭಂ ಪಕ್ವಂ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ತದ್ರಸಮ್| ನೇತ್ರೇ ತರ್ಪಣವದ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|೧೯|

ಸ೦-ಮಾಂಸಂ ಚ ಭೇಷಜಕಲ್ಕಶ್ಚ ತಯೋಃ ಪೃಥಕ್ ಪಲಮಾತ್ರಂ ಪಿಣ್ಡಮೇರಣ್ಡಾದಿಪತ್ರೈರ್ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಯಾ ಲಿಪ್ತಂ ವೃದ್ಧವೈದ್ಯವ್ಯವಹಾರಾತ್ ದ್ವ್ಯಙ್ಹ್ಗುಲೋತ್ಸೇಧಂ ಮೃತ್ತಿಕಾಲೇಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಕ್ರಮೇಣ ಧವಾದೀನ್ಧನೈಃ ಪ್ರದೀಪ್ತೈಃ ಪಚೇತ್| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹನೇ ಪುಟಪಾಕ ಏರಣ್ಡಪತ್ರೈರ್ವೇಷ್ಟನಂ ಧವಕಾಷ್ಠೈಃ ಪ್ರದೀಪನಮ್, ಲೇಖನೇ ವಟಪತ್ರೈರ್ವೇಷ್ಟನಂ ಧನ್ವನೇನ್ಧನೇನ ಪ್ರದೀಪನಮ್, ಪ್ರಸಾದನೇ ಜಲಜಪತ್ರೈರ್ವೇಷ್ಟನಂ ಗೋಮಯೇನ್ಧನೇನ ಪ್ರದೀಪನಮ್, ಇತಿ ಕ್ರಮಾರ್ಥಃ| ಅಗ್ನ್ಯಾಭಂ-ಅಗ್ನಿವರ್ಣಂ ಸತ್, ಪಕ್ವಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಅಪನೀತಪತ್ರಂ ವಿಧಾಯ, ವಾಸಸಾ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ, ತದ್ರಸಂ ನಯನೇ ತರ್ಪಣಮಿವ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|

Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20

| ಶತಂ ದ್ವೇ ತ್ರೀಣಿ ಧಾರಯೇತ್||೧೯|| ಲೇಖನಸ್ನೇಹನಾನ್ತ್ಯೇಷು| |೨೦|

ಸ೦-ಲೇಖನಾದಿಷು ಶತಾದೀನಿ ಧಾರಯೇತ್| ತತ್ರ ಲೇಖನೇ ಶತಂ ಮಾತ್ರಾಣಾಂ ಧಾರಯೇತ್| ಸ್ನೇಹನೇ ದ್ವೇ ಶತೇ| ಅನ್ತ್ಯೇ-ಪ್ರಸಾದನೇ, ತ್ರೀಣಿ ಶತಾನಿ ಧಾರಯೇತ್|

Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20

ಕೋಷ್ಣೌ ಪೂರ್ವೌ, ಹಿಮೋಽಪರಃ| |೨೦|

ಸ೦-ಪೂರ್ವೋ-ಸ್ನೇಹನಲೇಖನೌ, ಕೋಷ್ಣೌ ಯೋಜ್ಯೌ| ಹಿಮೋಽಪರಃ-ಪ್ರಸಾದನಾಖ್ಯಃ|

Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20

| ಧೂಮಪೋಽನ್ತೇ ತಯೋರೇವ|೨೦|

ಸ೦-ತಯೋಃ-ಆದ್ಯಯೋಃ ಪುಟಪಾಕಯೋಃ, ಅನ್ತೇ ಧೂಮಪಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸ್ನೇಹೇರಿತಕಫೋಪಶಾನ್ತ್ಯೈ, ನ ತು ಪ್ರಸಾದನಾನ್ತೇ, ಇತ್ಯೇವಶಬ್ದಾರ್ಥಃ|

Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20

| ಯೋಗಾಸ್ತತ್ರ ಚ ತೃಪ್ತಿವತ್||೨೦||

ಸ೦-ತತ್ರ ಚ-ತೇಷು ಪುಟಪಾಕೇಷು, ಯೋಗಾಸ್ತರ್ಪಣ ಇವ ಸ್ಯುಃ| ತೃಪ್ತಿವದಿತಿ ಸಪ್ತಮ್ಯನ್ತಾದ್ವತಿಃ| ಯೋಗಾ ಇತಿ ಬಹುವಚನನಿರ್ದೇಶಾತ್ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಾಯೋಗಾತಿಯೋಗಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ|

Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21

ತರ್ಪಣಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಚ ನಸ್ಯಾನರ್ಹೇ ನ ಯೋಜಯೇತ್| |೨೧|

ಸ೦-ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕೌ ನಸ್ಯಾಯೋಗ್ಯೇ ನ ಯೋಜಯೇತ್| ನಸ್ಯಾನರ್ಹಾಃ-"ಯೋಜ್ಯೇನ್ನ ತು ನಾವನಮ್|" ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಾಃ|

Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21

ಯಾವನ್ತ್ಯಹಾನಿ ಯುಞ್ಜೀತ ದ್ವಿಸ್ತತೋ ಹಿತಭಾಗ್ಭವೇತ್||೨೧|| ಮಾಲತೀಮಲ್ಲಿಕಾಪುಷ್ಪೈರ್ಬದ್ಧಾಕ್ಷೋ ನಿವಸೇನ್ನಿಶಾಮ್||೨೧.೫||

ಸ೦-ಯಾವನ್ತ್ಯಹಾನಿ-ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಾಣಿ ದಿನಾನಿ, ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕೌ ಕುರ್ವೀತ ತತೋ ದ್ವಿಗುಣಾನಿ ದಿನಾನಿ ಹಿತಸೇವೀ ಸ್ಯಾತ್| ಕೃತತರ್ಪಣ ಪುಟಪಾಕೋ ಮಾಲತ್ಯಾದಿಪುಷ್ಪೈರ್ಬದ್ಧಾಕ್ಷಃ ಸನ್ ವಿಭಾವರೀಂ ವಸೇತ್| ಮಾಲತೀ-ಸುಮನಾಃ| ಮಲ್ಲಿಕಾ-ಗನ್ಧವಾರ್ಷಿಕಾ|

Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24

ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ನೇತ್ರಬಲಾಯ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ ನಸ್ಯಾಞ್ಜನತರ್ಪಣಾದ್ಯೈಃ| ದೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ನಷ್ಟಾ ವಿವಿಧಂ ಜಗಚ್ಚ ತಮೋಮಯಂ ಜಾಯತ ಏಕರೂಪಮ್||೨೨.೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿರ್ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||

ಸ೦-ಸರ್ವೇಣ ಪ್ರಕಾರೇಣ ನೇತ್ರಬಲಾಯ-ಚಕ್ಷುಃಸಾಮರ್ಥ್ಯಾಯ, ನಸ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯತ್ನಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ದೃಷ್ಟಿಶ್ಚೇತಿ ಚ ಹೇತೌ| ಯತೋ ದೃಷ್ಟಿರ್ಯದಿ ನ ಸ್ಯಾತ್ತತೋ ಜಗದ್ವಿವಿಧಮಪಿ ತಮೋಮಯಂ-ಅನ್ಧಕಾರರೂಪಂ, ಏಕರೂಪಂ-ಏಕಲಕ್ಷಣಂ, ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ| ಉಪಜಾತಿರ್ವೃತ್ತಮ್| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿರ್ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೨೪||