Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತಸ್ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| ಗದ್ಯಸುತ್ರೇ|೨|
अथातस्तर्पणपुटपाकविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसुत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4
ನಯನೇ ತಾಮ್ಯತಿ ಸ್ತಬ್ಧೇ ಶುಷ್ಕೇ ರೂಕ್ಷೇಽಭಿಘಾತಿತೇ| ವಾತಪಿತ್ತಾತುರೇ ಜಿಹ್ಮೇ ಶೀರ್ಣಪಕ್ಷ್ಮಾವಿಲೇಕ್ಷಣೇ||೧|| ಕೃಚ್ಛ್ರೋನ್ಮೀಲಶಿರಾಹರ್ಷಶಿರೋತ್ಪಾತತಮೋರ್ಜುನೈಃ| ಸ್ಯನ್ದಮನ್ಥಾನ್ಯತೋವಾತವಾತಪರ್ಯಾಯಶುಕ್ರಕೈಃ||೨|| ಆತುರೇ ಶಾನ್ತರಾಗಾಶ್ರುಶೂಲಸಂರಮ್ಭದೂಷಿಕೇ| ನಿವಾತೇ ತರ್ಪಣಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಶುದ್ಧಯೋರ್ಮೂರ್ದ್ಧಕಾಯಯೋಃ||೩|| ಕಾಲೇ ಸಾಧಾರಣೇ ಪ್ರಾತಃ ಸಾಯಂ ವೋತ್ತಾನಶಾಯಿನಃ| |೪|
नयने ताम्यति स्तब्धे शुष्के रूक्षेऽभिघातिते| वातपित्तातुरे जिह्मे शीर्णपक्ष्माविलेक्षणे||१|| कृच्छ्रोन्मीलशिराहर्षशिरोत्पाततमोर्जुनैः| स्यन्दमन्थान्यतोवातवातपर्यायशुक्रकैः||२|| आतुरे शान्तरागाश्रुशूलसंरम्भदूषिके| निवाते तर्पणं योज्यं शुद्धयोर्मूर्द्धकाययोः||३|| काले साधारणे प्रातः सायं वोत्तानशायिनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6
| ಯವಮಾಷಮಯೀಂ ಪಾಲೀಂ ನೇತ್ರಕೋಶಾದ್ಬಹಿಃ ಸಮಾಮ್||೪|| ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೋಚ್ಚಾಂ ದೃಢಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸಿದ್ಧಮಾವಪೇತ್| ಸರ್ಪಿರ್ನಿಮೀಲಿತೇ ನೇತ್ರೇ ತಪ್ತಾಮ್ಬುಪ್ರವಿಲಾಯಿತಮ್||೫|| ನಕ್ತಾನ್ಧ್ಯವಾತತಿಮಿರಕೃಚ್ಛ್ರಬೋಧಾದಿಕೇ ವಸಾಮ್| ಆಪಕ್ಷ್ಮಾಗ್ರಾತ್|೬|
| यवमाषमयीं पालीं नेत्रकोशाद्बहिः समाम्||४|| द्व्यङ्गुलोच्चां दृढां कृत्वा यथास्वं सिद्धमावपेत्| सर्पिर्निमीलिते नेत्रे तप्ताम्बुप्रविलायितम्||५|| नक्तान्ध्यवाततिमिरकृच्छ्रबोधादिके वसाम्| आपक्ष्माग्रात्|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8
| ಅಥೋನ್ಮೇಷಂ ಶನಕೈಸ್ತಸ್ಯ ಕುರ್ವತಃ||೬|| ಮಾತ್ರಾ ವಿಗಣಯೇತ್ತತ್ರ ವರ್ತ್ಮಸನ್ಧಿಸಿತಾಸತೇ| ದೃಷ್ಟೌ ಚ ಕ್ರಮಶೋ ವ್ಯಾಧೌ ಶತಂ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಚ||೭|| ಶತಾನಿ ಸಪ್ತ ಚಾಷ್ಟೌ ಚ, ದಶ ಮನ್ಥೇ, ದಶಾನಿಲೇ| ಪಿತ್ತೇ ಷಟ್, ಸ್ವಸ್ಥವೃತ್ತೇ ಚ ಬಲಾಸೇ ಪಞ್ಚ ಧಾರಯೇತ್||೮||
| अथोन्मेषं शनकैस्तस्य कुर्वतः||६|| मात्रा विगणयेत्तत्र वर्त्मसन्धिसितासते| दृष्टौ च क्रमशो व्याधौ शतं त्रीणि च पञ्च च||७|| शतानि सप्त चाष्टौ च, दश मन्थे, दशानिले| पित्ते षट्, स्वस्थवृत्ते च बलासे पञ्च धारयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9
ಕೃತ್ವಾಽಪಾಙ್ಗೇ ತತೋ ದ್ವಾರಂ ಸ್ನೇಹಂ ಪಾತ್ರೇ ನಿಗಾಲಯೇತ್| ಪಿಬೇಚ್ಚ ಧೂಮಂ, ನೇಕ್ಷೇತ ವ್ಯೋಮ ರೂಪಂ ಚ ಭಾಸ್ವರಮ್||೯||
कृत्वाऽपाङ्गे ततो द्वारं स्नेहं पात्रे निगालयेत्| पिबेच्च धूमं, नेक्षेत व्योम रूपं च भास्वरम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10
ಇತ್ಥಂ ಪ್ರತಿದಿನಂ ವಾಯೌ, ಪಿತ್ತೇ ತ್ವೇಕಾನ್ತರಂ, ಕಫೇ| ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಹ್ಯನ್ತರಂ ದದ್ಯಾದಾತೃಪ್ತೇರಿತಿ ಯೋಜಯೇತ್||೧೦||
इत्थं प्रतिदिनं वायौ, पित्ते त्वेकान्तरं, कफे| स्वस्थे च ह्यन्तरं दद्यादातृप्तेरिति योजयेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11
ತೃಪ್ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಲಕ್ಷಣಂ ? ಇತ್ಯಾಹ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಷಮತಾ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ವಿಶದಂ ಲಘು ಲೋಚನಮ್| ತೃಪ್ತೇ, ವಿಪರ್ಯಯೋಽತೃಪ್ತೇಽತಿತೃಪ್ತೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾ ರೂಜಃ||೧೧||
तृप्तस्य किं लक्षणं ? इत्याह प्रकाशक्षमता स्वास्थ्यं विशदं लघु लोचनम्| तृप्ते, विपर्ययोऽतृप्तेऽतितृप्ते श्लेष्मजा रूजः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13
ಸ್ನೇಹಪೀತಾ ತನುರಿವ ಕ್ಲಾನ್ತಾ ದೃಷ್ಟಿರ್ಹಿ ಸೀದತಿ| ತರ್ಪಣಾನನ್ತರಂ ತಸ್ಮಾದೃಗ್ಬಲಾಧಾನಕಾರಿಣಮ್||೧೨|| ಪುಟಪಾಕಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇಷ್ವೇವ ಯಕ್ಷ್ಮಸು| |೧೩|
स्नेहपीता तनुरिव क्लान्ता दृष्टिर्हि सीदति| तर्पणानन्तरं तस्मादृग्बलाधानकारिणम्||१२|| पुटपाकं प्रयुञ्जीत पूर्वोक्तेष्वेव यक्ष्मसु| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14
| ಸ ವಾತೇ ಸ್ನೇಹನಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಹಿತೇ ಲೇಖನೋ ಹಿತಃ||೧೩|| ದೃಗ್ದೌರ್ಬಲ್ಯೇಽನಿಲೇ ಪಿತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಪ್ರಸಾದನಃ| |೧೪|
| स वाते स्नेहनः श्लेष्मसहिते लेखनो हितः||१३|| दृग्दौर्बल्येऽनिले पित्ते रक्ते स्वस्थे प्रसादनः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15
ಇದಾನೀಮೇಷಾಂ ಪುಟಪಾಕಾನಾಂ ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ | ಭೂಶಯಪ್ರಸಹಾನೂಪಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಮಿಷೈಃ||೧೪|| ಸ್ನೇಹನಂ ಪಯಸಾ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಜೀವನೀಯೈಶ್ಚ ಕಲ್ಪಯೇತ್| |೧೫|
इदानीमेषां पुटपाकानां कल्पनामाह | भूशयप्रसहानूपमेदोमज्जवसामिषैः||१४|| स्नेहनं पयसा पिष्टैर्जीवनीयैश्च कल्पयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16
| ಮೃಗಪಕ್ಷಿಯಕೃನ್ಮಾಂಸಮುಕ್ತಾಯಸ್ತಾಮ್ರಸೈನ್ಧವೈಃ||೧೫|| ಸ್ರೋತೋಜಶಙ್ಖಫೇನಾಲೈರ್ಲೇಖನಂ ಮಸ್ತುಕಲ್ಕಿತೈಃ| |೧೬|
| मृगपक्षियकृन्मांसमुक्तायस्ताम्रसैन्धवैः||१५|| स्रोतोजशङ्खफेनालैर्लेखनं मस्तुकल्कितैः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17
| ಮೃಗಪಕ್ಷಿಯಕೃನ್ಮಜ್ಜವಸಾನ್ತ್ರಹೃದಯಾಮಿಷೈಃ||೧೬|| ಮಧುರೈಃ ಸಘೃತೈಃ ಸ್ತನ್ಯಕ್ಷೀರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಸಾದನಮ್| |೧೭|
| मृगपक्षियकृन्मज्जवसान्त्रहृदयामिषैः||१६|| मधुरैः सघृतैः स्तन्यक्षीरपिष्टैः प्रसादनम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19
ಅಧುನಾ ಪುಟಪಾಕಸ್ಯ ಕಲ್ಪನಾಮಾಹ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಂ ಪೃಥಕ್ ಪಿಣ್ಡಂ ಮಾಂಸಭೇಷಜಕಲ್ಕಯೋಃ||೧೭|| ಉರುಬೂಕವಟಾಮ್ಭೋಜಪತ್ರೈಃ ಸ್ನೇಹಾದಿಷು ಕ್ರಮಾತ್| ವೇಷ್ಟಯಿತ್ವಾ ಮೃದಾ ಲಿಪ್ತಂ ಧವಧನ್ವನಗೋಮಯೈಃ||೧೮|| ಪಚೇತ್ಪ್ರದೀಪ್ತೈರಗ್ನ್ಯಾಭಂ ಪಕ್ವಂ ನಿಷ್ಪೀಡ್ಯ ತದ್ರಸಮ್| ನೇತ್ರೇ ತರ್ಪಣವದ್ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|೧೯|
अधुना पुटपाकस्य कल्पनामाह बिल्वमात्रं पृथक् पिण्डं मांसभेषजकल्कयोः||१७|| उरुबूकवटाम्भोजपत्रैः स्नेहादिषु क्रमात्| वेष्टयित्वा मृदा लिप्तं धवधन्वनगोमयैः||१८|| पचेत्प्रदीप्तैरग्न्याभं पक्वं निष्पीड्य तद्रसम्| नेत्रे तर्पणवद्युञ्ज्यात्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20
| ಶತಂ ದ್ವೇ ತ್ರೀಣಿ ಧಾರಯೇತ್||೧೯|| ಲೇಖನಸ್ನೇಹನಾನ್ತ್ಯೇಷು| |೨೦|
| शतं द्वे त्रीणि धारयेत्||१९|| लेखनस्नेहनान्त्येषु| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20
ಕೋಷ್ಣೌ ಪೂರ್ವೌ, ಹಿಮೋಽಪರಃ| |೨೦|
कोष्णौ पूर्वौ, हिमोऽपरः| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20
| ಧೂಮಪೋಽನ್ತೇ ತಯೋರೇವ|೨೦|
| धूमपोऽन्ते तयोरेव|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20
| ಯೋಗಾಸ್ತತ್ರ ಚ ತೃಪ್ತಿವತ್||೨೦||
| योगास्तत्र च तृप्तिवत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21
ತರ್ಪಣಂ ಪುಟಪಾಕಂ ಚ ನಸ್ಯಾನರ್ಹೇ ನ ಯೋಜಯೇತ್| |೨೧|
तर्पणं पुटपाकं च नस्यानर्हे न योजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21
ಯಾವನ್ತ್ಯಹಾನಿ ಯುಞ್ಜೀತ ದ್ವಿಸ್ತತೋ ಹಿತಭಾಗ್ಭವೇತ್||೨೧|| ಮಾಲತೀಮಲ್ಲಿಕಾಪುಷ್ಪೈರ್ಬದ್ಧಾಕ್ಷೋ ನಿವಸೇನ್ನಿಶಾಮ್||೨೧.೫||
यावन्त्यहानि युञ्जीत द्विस्ततो हितभाग्भवेत्||२१|| मालतीमल्लिकापुष्पैर्बद्धाक्षो निवसेन्निशाम्||२१.५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24
ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ನೇತ್ರಬಲಾಯ ಯತ್ನಂ ಕುರ್ವೀತ ನಸ್ಯಾಞ್ಜನತರ್ಪಣಾದ್ಯೈಃ| ದೃಷ್ಟಿಶ್ಚ ನಷ್ಟಾ ವಿವಿಧಂ ಜಗಚ್ಚ ತಮೋಮಯಂ ಜಾಯತ ಏಕರೂಪಮ್||೨೨.೫|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ತರ್ಪಣಪುಟಪಾಕವಿಧಿರ್ನಾಮ ಚತುರ್ವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೪||
सर्वात्मना नेत्रबलाय यत्नं कुर्वीत नस्याञ्जनतर्पणाद्यैः| दृष्टिश्च नष्टा विविधं जगच्च तमोमयं जायत एकरूपम्||२२.५|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने तर्पणपुटपाकविधिर्नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon