24. tarpaṇapuṭapākavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

அஸ்மாதநந்தரஂ சதுர்விஂஶாத்யாயாரம்பஃ| ஆஶ்சோதநாஞ்ஜநாப்யாஂ ஹி ப்ராயோ நயநஸ்ய தௌர்பல்யம்| அதஸ்தர்பணாதேருபயோகோ யுக்த இத்யாஹ

Adhikarana tarpaNapuTapAkavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

அதாதஸ்தர்பணபுடபாகவிதிமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ| கத்யஸுத்ரே|௨|

ஸ௦-தர்பணஂ ச புடபாகஶ்ச தர்பணபுடபாகௌ, தயோர்விதிஃ, தம்| ஶேஷஂ பூர்வவத்|

Adhikarana tarpaNasya viShayo deshaH kAlashca (1-4) · Śloka 4

நயநே தாம்யதி ஸ்தப்தே ஶுஷ்கே ரூக்ஷேऽபிகாதிதே| வாதபித்தாதுரே ஜிஹ்மே ஶீர்ணபக்ஷ்மாவிலேக்ஷணே||௧|| கச்ச்ரோந்மீலஶிராஹர்ஷஶிரோத்பாததமோர்ஜுநைஃ| ஸ்யந்தமந்தாந்யதோவாதவாதபர்யாயஶுக்ரகைஃ||௨|| ஆதுரே ஶாந்தராகாஶ்ருஶூலஸஂரம்பதூஷிகே| நிவாதே தர்பணஂ யோஜ்யஂ ஶுத்தயோர்மூர்த்தகாயயோஃ||௩|| காலே ஸாதாரணே ப்ராதஃ ஸாயஂ வோத்தாநஶாயிநஃ| |௪|

ஸ௦-சக்ஷுஷி ம்லாயதி ஸதி, ததா ஸ்தப்தாதிகுணே தர்பணஂ கார்யம்| ததா, ஶீர்ணே பக்ஷ்மணீ யஸ்ய ததேவம்| ஆவிலஂ-அஸ்பஷ்டஂ, ஈக்ஷணஂ-தர்ஶநஂ, யஸ்ய ததேவம்| ஶீர்ணபக்ஷ்ம ச ததாவிலேக்ஷணஂ ச, தத்தஸ்மிந்| ததா கச்ச்ரோந்மீலாதயஃ-அக்ஷிரோகேஷு வக்ஷ்யந்தே| கச்ச்ரோந்மீலஶ்ச ஶிராஹர்ஷஶ்ச ஶிரோத்பாதஶ்ச தமஶ்சார்ஜுநஶ்ச, தைராதுரே| ததா ஸ்யந்தஶ்ச மந்தஶ்சாந்யதோவாதஶ்ச வாதபர்யாயஶ்ச ஶுக்ரகஂ ச, தைராதுரே| { ததா, நஸ்யாநர்ஹே| யதோ வக்ஷ்யதி (ஶ்லோ-௨௧)-"தர்பணஂ புடபாகஂ ச நஸ்யாநர்ஹே ந யோஜயேத்|" இதி| ததா, ஶாந்தாஃ ஶமஂ கதாஃ, ராகாஶ்ருஶூலஸஂரம்பதூஷிகா யஸ்மிந்நயநே தஸ்மிந்| கீதஶி ஸ்தாநே ? நிவாதே,-விகதாநிலே| உபலக்ஷணஂ சேதம்| விகதாதபரஜோதூமாதிக இத்யபி த்ரஷ்டவ்யம்| கீதஶயோர்மஸ்தகதேஹயோஃ ? ஶுத்தயோஃ,-யதாயோகஂ வமநவிரேசநநஸ்யைஃ கதஶுத்த்யோரித்யர்தஃ| கீதஶி காலே ? ஸாதாரணே,-வஸந்தாதிகே| கதா ? ஸாயஂ ப்ராதர்வா, தோஷதூஶ்யாத்யபேக்ஷயா| கீதஶஸ்யாதுரஸ்ய ? உத்தாநஶாயிந இதி ஶயநஸ்தஸ்யோத்தாநஸ்யேத்யர்தஃ|

Adhikarana tarpaNavidhiH (4-6) · Śloka 6

| யவமாஷமயீஂ பாலீஂ நேத்ரகோஶாத்பஹிஃ ஸமாம்||௪|| த்வ்யங்குலோச்சாஂ தடாஂ கத்வா யதாஸ்வஂ ஸித்தமாவபேத்| ஸர்பிர்நிமீலிதே நேத்ரே தப்தாம்புப்ரவிலாயிதம்||௫|| நக்தாந்த்யவாததிமிரகச்ச்ரபோதாதிகே வஸாம்| ஆபக்ஷ்மாக்ராத்|௬|

ஸ௦-யவைர்மிஶ்ரா மாஷா யவமாஷாஃ, தைஃ கதா யா ஸா யவமாஷமயீ, தாம்| தாதஶீஂ பாலீஂ நேத்ரகோஶாத்பாஹ்யத உபயபார்ஶ்வயோஃ ஸமாஂ-அநிம்நோந்நதாஂ கத்வா, யதாயோகஂ தோஷதூஷ்யாத்யநுரோதாத் பக்வஂ கதஂ நிமீலிதே-அநுந்மிஷிதே லோசநே க்ஷிபேத்| அத பால்யா உச்ச்ராயமாஹ-த்வ்யங்குலோச்சாஂ,-த்வ்யங்குலோச்ச்ராயவதீம்| ததா தடாஂ நிபிடாஂ, யதா ஸ்நேஹோ ந ஸ்ரவேத்| கீதஶஂ ஸர்பிஃ ? தப்தேந ஜலேந ப்ரகர்ஷேண விலாயிதஂ-த்ரவீகதம்| நக்தாந்த்யேத்யாதி| ராத்ர்யந்த்யாதிஷு வஸாஂ யதாஸ்வௌஷதஸித்தாஂ ததைவ விலாயிதாமாவபேத்| கதம் ? ஆபக்ஷ்மாக்ராத்,-பக்ஷ்மாக்ராணி யாவந்நிமக்நாநி தாவத்ஸர்ஷிராதிமாவபேதிதி|

Adhikarana tarpaNadhAraNAvadhiH (6-8) · Śloka 8

| அதோந்மேஷஂ ஶநகைஸ்தஸ்ய குர்வதஃ||௬|| மாத்ரா விகணயேத்தத்ர வர்த்மஸந்திஸிதாஸதே| தஷ்டௌ ச க்ரமஶோ வ்யாதௌ ஶதஂ த்ரீணி ச பஞ்ச ச||௭|| ஶதாநி ஸப்த சாஷ்டௌ ச, தஶ மந்தே, தஶாநிலே| பித்தே ஷட், ஸ்வஸ்தவத்தே ச பலாஸே பஞ்ச தாரயேத்||௮||

ஸ௦-அத-கதாத்யாவபநாதநந்தரஂ, ஶநைஃஶநைருந்மீலநஂ விதததஸ்தஸ்ய-ஆதுரஸ்ய, மாத்ராஃ-பூர்வோக்தாஃ, விகணயேத்| தத்ர-தஸ்மிந் வர்த்மாதிகே வ்யாதௌ ஸர்பிஷி க்ஷிப்தே, ஶதஸங்க்யாதீர்மாத்ரா விகணயேத் க்ரமேண| தத்ர வர்த்மரோகே மாத்ராஶதம், ஸந்திரோகே த்ரீணி ஶதநி, ஸிதரோகே பஞ்ச ஶதாநி, அஸிதரோகே ஸப்த ஶதாநி, தஷ்டிரோகேऽஷ்டௌ ஶதாநி, தாரயேதிதி க்ரமார்தஃ| யதாஸங்க்யேந மந்தாக்யே ரோகே தஶ ஶதாநி, வாதரோகே தஶைவ ஶதாநி, பித்தரோகே ஷட் ஶதாநி, ஸ்வஸ்தவத்தே ச ஷட் ஶதாநி, கபே பஞ்ச ஶதாநி,தாரயேத்|

Adhikarana tarpaNAnantaraM kRutyam (9) · Śloka 9

கத்வாऽபாங்கே ததோ த்வாரஂ ஸ்நேஹஂ பாத்ரே நிகாலயேத்| பிபேச்ச தூமஂ, நேக்ஷேத வ்யோம ரூபஂ ச பாஸ்வரம்||௯||

ஸ௦-{ ததஃ-} யதோக்தமாத்ராதாரணாதநந்தரஂ, அபாங்கதேஶே பால்யா த்வாரஂ கத்வா ஸ்நேஹஂ பாஜநே நிக்ஷிபேத்| ததஃ ஸக்துபிண்ட்யாऽக்ஷிகோஶஂ ப்ரமஜ்ய ஸ்நேஹேரிதகபோபஶாந்தயே தூமஂ ச பிபேத், ந கேவலஂ தர்பணஂ குர்யாத்| ப்ரக்ஷாலிதநேத்ரஂ சைநஂ மாத்ரயாऽऽமயாதிவஶேந போஜயேத்| ததா, நபோ ந பஶ்யேத்பாஸ்வரஂ ரூபஂ ச| உபலக்ஷணஂ சேதம்| ஆதபாத்யபி பாஸ்வரஂ ந பஶ்யேத்|

Adhikarana vAtAdibhedena tarpaNAvRuttiH AvRutyavadhiH (10) · Śloka 10

இத்தஂ ப்ரதிதிநஂ வாயௌ, பித்தே த்வேகாந்தரஂ, கபே| ஸ்வஸ்தே ச ஹ்யந்தரஂ தத்யாதாதப்தேரிதி யோஜயேத்||௧௦||

ஸ௦-இத்தஂ-அநேந க்ரமேண, பவநே ப்ரத்யஹஂ தர்பணஂ தத்யாத்| பித்தே புநரேகாந்தரஂ தர்பணஂ தத்யாத்| கபே ஸ்வஸ்தே ச த்விதிநாந்தரஂ யோஜயேத்| இதி-ஏவஂ, யாவந்நயநஸ்ய தப்திஃ ஸ்யாத்தாவத்தர்பணஂ யோஜ்யம்|

Adhikarana tRutpAtRutpAtitRutpalakShaNam (11) · Śloka 11

தப்தஸ்ய கிஂ லக்ஷணஂ ? இத்யாஹ ப்ரகாஶக்ஷமதா ஸ்வாஸ்த்யஂ விஶதஂ லகு லோசநம்| தப்தே, விபர்யயோऽதப்தேऽதிதப்தே ஶ்லேஷ்மஜா ரூஜஃ||௧௧||

ஸ௦-ப்ரகாஶக்ஷமத்வாதிகஂ ஸம்யக்தப்தஸ்ய லக்ஷணம்| ப்ரகாஶக்ஷமதா-ப்ரபாபாஸ்வராதிரூபஸஹத்வம்| அதப்தே-அஜாதாயாஂ தப்தௌ, பிபர்யயஃ-ப்ரகாஶாக்ஷமதாதிகஃ| அதிதப்தே ஸதி கபோத்பவாஃ கண்டூபைச்சில்யாதிகா ருஜஃ ஸ்யுஃ|

Adhikarana puTapAkasya viShayaH (12-13) · Śloka 13

ஸ்நேஹபீதா தநுரிவ க்லாந்தா தஷ்டிர்ஹி ஸீததி| தர்பணாநந்தரஂ தஸ்மாதக்பலாதாநகாரிணம்||௧௨|| புடபாகஂ ப்ரயுஞ்ஜீத பூர்வோக்தேஷ்வேவ யக்ஷ்மஸு| |௧௩|

ஸ௦-ஸ்நேஹபீதா தஷ்டிஃ க்லாந்தா தநுரிவ யதோऽவஸீததி, தஸ்மாத்காரணாத் தர்பணாதநந்தரஂ புடபாகஂ ப்ரயுஞ்ஜீத| கீதஶம் ? தஶோர்பலஂ தக்பலஂ, தஸ்யாதாநஂ-ப்ரபந்தேந வத்திஃ, தத்கரோதீதி தக்பலாதாநகாரிணம்| ஹேதௌ த்விதீயா, தக்பலாதாநகாரித்வாத் ப்ரயுஞ்ஜீதேத்யர்தஃ| பூர்வோக்தேஷ்வேவ-தர்பணோக்தேஷ்வாமயேஷு|

Adhikarana puTapAkasya traividhyaM saviShayam (13-14) · Śloka 14

| ஸ வாதே ஸ்நேஹநஃ ஶ்லேஷ்மஸஹிதே லேகநோ ஹிதஃ||௧௩|| தக்தௌர்பல்யேऽநிலே பித்தே ரக்தே ஸ்வஸ்தே ப்ரஸாதநஃ| |௧௪|

ஸ௦-ஸ ச-புடபாகோ, வாதே ஸ்நேஹநோ ஹிதஃ| கபஸஹிதே மாருதே லேகநோ ஹிதஃ| தஷ்டிதௌர்பல்யாதிஷு ப்ரஸாதநோ ஹிதஃ|

Adhikarana snehanasya dravyANi (14-15) · Śloka 15

இதாநீமேஷாஂ புடபாகாநாஂ கல்பநாமாஹ | பூஶயப்ரஸஹாநூபமேதோமஜ்ஜவஸாமிஷைஃ||௧௪|| ஸ்நேஹநஂ பயஸா பிஷ்டைர்ஜீவநீயைஶ்ச கல்பயேத்| |௧௫|

ஸ௦-பூஶயாஃ- பிலேஶயா பேககோதாத்யாஃ, ப்ரஸஹாஃ-கோகராதயஃ, ஆநூபாஃ-மஹாமகவாரிசரவாரிஶயாஃ, தேஷாஂ மேதோமஜ்ஜவஸாமிஷாணி, தைஃ| ததா, ஜீவநீயைஃ-ஜீவந்தீகாகோல்யாதிபிஶ்ச, க்ஷீரபிஷ்டைஃ ஸ்நேஹநஂ புடபாகஂ கல்பயேத்வைத்யஃ|

Adhikarana lekhanasya dravyANi (15-16) · Śloka 16

| மகபக்ஷியகந்மாஂஸமுக்தாயஸ்தாம்ரஸைந்தவைஃ||௧௫|| ஸ்ரோதோஜஶங்கபேநாலைர்லேகநஂ மஸ்துகல்கிதைஃ| |௧௬|

ஸ௦-மகாஃ-ஹரிணாத்யாஃ, பக்ஷிணோ-லாவாத்யாஃ, தேஷாஂ யகந்மாஂஸாநி, தைஃ| ததா, முக்தாதிபிர்மஸ்துகல்கிதைர்லேகநஂ புடபாகஂ கல்பயேத்வைத்யஃ| ப்ரஸஹாநாஂ மகபக்ஷிணாஂ ஸ்நேஹநே புடபாக உபயுக்தத்வாத் ஜாங்கலா ஏவ மகபக்ஷிணோऽத்ர க்ராஹ்யாஃ|

Adhikarana prasAdanasya dravyANi (16-17) · Śloka 17

| மகபக்ஷியகந்மஜ்ஜவஸாந்த்ரஹதயாமிஷைஃ||௧௬|| மதுரைஃ ஸகதைஃ ஸ்தந்யக்ஷீரபிஷ்டைஃ ப்ரஸாதநம்| |௧௭|

ஸ௦-மகபக்ஷ்யாதீநாஂ யகந்மஜ்ஜவஸாஹதயாமிஷாணி, தைஃ| ததா, மதுரைஃ-மதுரவர்கோக்தைஃ, கதாந்விதைஃ ஸ்தந்யக்ஷீரபிஷ்டைஃ ப்ரஸாதநஂ புடபாகஂ கல்பயேத்வைத்யஃ| அத்ர ஸ்தந்யஂ ஸ்த்ரியா ஏவ|

Adhikarana puTapAkasya sAdhanam puTapAkavidhiH (17-19) · Śloka 19

அதுநா புடபாகஸ்ய கல்பநாமாஹ பில்வமாத்ரஂ பதக் பிண்டஂ மாஂஸபேஷஜகல்கயோஃ||௧௭|| உருபூகவடாம்போஜபத்ரைஃ ஸ்நேஹாதிஷு க்ரமாத்| வேஷ்டயித்வா மதா லிப்தஂ தவதந்வநகோமயைஃ||௧௮|| பசேத்ப்ரதீப்தைரக்ந்யாபஂ பக்வஂ நிஷ்பீட்ய தத்ரஸம்| நேத்ரே தர்பணவத்யுஞ்ஜ்யாத்|௧௯|

ஸ௦-மாஂஸஂ ச பேஷஜகல்கஶ்ச தயோஃ பதக் பலமாத்ரஂ பிண்டமேரண்டாதிபத்ரைர்வேஷ்டயித்வா கஷ்ணமத்திகயா லிப்தஂ வத்தவைத்யவ்யவஹாராத் த்வ்யங்ஹ்குலோத்ஸேதஂ மத்திகாலேபஂ கத்வா க்ரமேண தவாதீந்தநைஃ ப்ரதீப்தைஃ பசேத்| தத்ர ஸ்நேஹநே புடபாக ஏரண்டபத்ரைர்வேஷ்டநஂ தவகாஷ்டைஃ ப்ரதீபநம், லேகநே வடபத்ரைர்வேஷ்டநஂ தந்வநேந்தநேந ப்ரதீபநம், ப்ரஸாதநே ஜலஜபத்ரைர்வேஷ்டநஂ கோமயேந்தநேந ப்ரதீபநம், இதி க்ரமார்தஃ| அக்ந்யாபஂ-அக்நிவர்ணஂ ஸத், பக்வஂ ஜ்ஞாத்வா, அபநீதபத்ரஂ விதாய, வாஸஸா நிஷ்பீட்ய, தத்ரஸஂ நயநே தர்பணமிவ யுஞ்ஜ்யாத்|

Adhikarana puTapAkadhAraNavidhiH (19-20) · Śloka 20

| ஶதஂ த்வே த்ரீணி தாரயேத்||௧௯|| லேகநஸ்நேஹநாந்த்யேஷு| |௨௦|

ஸ௦-லேகநாதிஷு ஶதாதீநி தாரயேத்| தத்ர லேகநே ஶதஂ மாத்ராணாஂ தாரயேத்| ஸ்நேஹநே த்வே ஶதே| அந்த்யே-ப்ரஸாதநே, த்ரீணி ஶதாநி தாரயேத்|

Adhikarana puTapAkAnAmuShNashItabhedaH (20) · Śloka 20

கோஷ்ணௌ பூர்வௌ, ஹிமோऽபரஃ| |௨௦|

ஸ௦-பூர்வோ-ஸ்நேஹநலேகநௌ, கோஷ்ணௌ யோஜ்யௌ| ஹிமோऽபரஃ-ப்ரஸாதநாக்யஃ|

Adhikarana lekhanasnehAnayorante kRutyam (20) · Śloka 20

| தூமபோऽந்தே தயோரேவ|௨௦|

ஸ௦-தயோஃ-ஆத்யயோஃ புடபாகயோஃ, அந்தே தூமபஃ ஸ்யாத்| ஸ்நேஹேரிதகபோபஶாந்த்யை, ந து ப்ரஸாதநாந்தே, இத்யேவஶப்தார்தஃ|

Adhikarana puTapAkasya samyagyogAdi lakShaNam (20) · Śloka 20

| யோகாஸ்தத்ர ச தப்திவத்||௨௦||

ஸ௦-தத்ர ச-தேஷு புடபாகேஷு, யோகாஸ்தர்பண இவ ஸ்யுஃ| தப்திவதிதி ஸப்தம்யந்தாத்வதிஃ| யோகா இதி பஹுவசநநிர்தேஶாத் ஸம்யக்யோகாயோகாதியோகா கஹ்யந்தே|

Adhikarana tarpaNapuTapAkaniShedhaH (21) · Śloka 21

தர்பணஂ புடபாகஂ ச நஸ்யாநர்ஹே ந யோஜயேத்| |௨௧|

ஸ௦-தர்பணபுடபாகௌ நஸ்யாயோக்யே ந யோஜயேத்| நஸ்யாநர்ஹாஃ-"யோஜ்யேந்ந து நாவநம்|" இத்யாத்யுக்தாஃ|

Adhikarana tarpaNapuTapAkayorAcAraH (21-21.5) · Śloka 21

யாவந்த்யஹாநி யுஞ்ஜீத த்விஸ்ததோ ஹிதபாக்பவேத்||௨௧|| மாலதீமல்லிகாபுஷ்பைர்பத்தாக்ஷோ நிவஸேந்நிஶாம்||௨௧.௫||

ஸ௦-யாவந்த்யஹாநி-யாவந்மாத்ராணி திநாநி, தர்பணபுடபாகௌ குர்வீத ததோ த்விகுணாநி திநாநி ஹிதஸேவீ ஸ்யாத்| கததர்பண புடபாகோ மாலத்யாதிபுஷ்பைர்பத்தாக்ஷஃ ஸந் விபாவரீஂ வஸேத்| மாலதீ-ஸுமநாஃ| மல்லிகா-கந்தவார்ஷிகா|

Adhikarana netrarakShaNe yatnaH kAryaH (24) · Śloka 24

ஸர்வாத்மநா நேத்ரபலாய யத்நஂ குர்வீத நஸ்யாஞ்ஜநதர்பணாத்யைஃ| தஷ்டிஶ்ச நஷ்டா விவிதஂ ஜகச்ச தமோமயஂ ஜாயத ஏகரூபம்||௨௨.௫|| இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தர்பணபுடபாகவிதிர்நாம சதுர்விஂஶோऽத்யாயஃ||௨௪||

ஸ௦-ஸர்வேண ப்ரகாரேண நேத்ரபலாய-சக்ஷுஃஸாமர்த்யாய, நஸ்யாதிபிர்யத்நஂ குர்யாத்| தஷ்டிஶ்சேதி ச ஹேதௌ| யதோ தஷ்டிர்யதி ந ஸ்யாத்ததோ ஜகத்விவிதமபி தமோமயஂ-அந்தகாரரூபஂ, ஏகரூபஂ-ஏகலக்ஷணஂ, ஸம்பத்யத இதி| உபஜாதிர்வத்தம்| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதயடீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஸூத்ரஸ்தாநே தர்பணபுடபாகவிதிர்நாம சதுர்விஂஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௨௪||