18. vamanavirēcanavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

"ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਃ ? ਇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਧਿਕਾਰਃ - - - -

Adhikarana vamanavirecanavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

"ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਭਿਰ੍ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ" ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਾਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਃ ? ਇਤਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਧਿਕਾਰਃ - - - - ਅਥਾਤੋ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| (ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||

ਸ੦-ਅਥਾਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਮਨਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ, ਤਯੋਰ੍ਵਿਧਿਃ| ਸ਼ੇਸਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਤਯਾ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ ਇਤਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਮਨਵਿਧਿਮਾਚਸ੍ਟੇ| ਅਥਵਾ ਵਿਰੇਕਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਮਨਸ੍ਯੋਪਨ੍ਯਾਸੋ ਯੁਕ੍ਤਃ, ਹਤਕਫਸ੍ਯ ਹਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਕਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ (ਚਰਕੇ ਸਿ. ਅ. ੧|੮) - "ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਮਨ੍ਦਕਫਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਯਕ੍" ਇਤਿ|

Adhikarana vamanavirecanayoH sAmAnyato viShayaH (1) · Śloka 1

ਅਤੋ ਵਮਨਵਿਧਿਮਾਹ - - - - ਕਫੇ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਵਮਨਂ ਸਂਯੋਗੇ ਵਾ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਿਤ੍ਤੇ|੧|

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਸਂਯੋਗੇ ਚ ਕਫਾਧਿਕੇ| ਤਤ੍ਰ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਾਨ੍ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਯਥਾ,-ਕਫੇ ਕਫਾਧਿਕੇ ਸਂਯੋਗੇ ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਤਥੈਵ ਪਿਤ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇ ਵਾ ਸਂਯੋਗੇ ਵਿਰੇਚਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਦ੍ਵਚ੍ਛਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ|

Adhikarana vamanasya visheShato viShayaH (1-3) · Śloka 3

| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤੁ ਵਾਮਯੇਤ੍||੧|| ਨਵਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਾਧਃਪਿਤ੍ਤਾਸਗ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ| ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਾਪਚੀਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸ਼੍ਲੀਪਦੋਨ੍ਮਾਦਕਾਸਿਨਃ||੨|| ਸ਼੍ਵਾਸਹਲ੍ਲਾਸਵੀਸਰ੍ਪਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸੋਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਿਣਃ|੩|

ਸ੦-ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਪੁਨਰ੍ਨਵਜ੍ਵਰਾਤਿਸਾਰਾਦੀਨ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਨ੍ ਵਾਮਯੇਤ੍| [ ਨਵਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵ ਇਨਿਃ| ਏਵਂ ਚ ਕੁਸ੍ਠਾਦੀਨਾਂ ਕਾਸਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨਾਮੂਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਾਨ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੇ ਇਨੀ ਕਾਰ੍ਯੌ|

Adhikarana avAmyAH visheShato viShayaH viShadyAbhyavahAre tu vamanam (3-6) · Śloka 6

| ਅਵਾਮ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ਰੂਕ੍ਸਃ ਕ੍ਸੁਧਿਤੋ ਨਿਤ੍ਯਦੁਃਖਿਤਃ||੩|| ਬਾਲਵਦ੍ਧਕਸ਼ਸ੍ਥੂਲਹਦ੍ਰੋਗਿਕ੍ਸਤਦੁਰ੍ਬਲਾਃ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵਮਥੁਪ੍ਲੀਹਤਿਮਿਰਕ੍ਰਿਮਿਕੋਸ੍ਠਿਨਃ||੪|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਪ੍ਰਵਤ੍ਤਵਾਯ੍ਵਸ੍ਰਦਤ੍ਤਬਸ੍ਤਿਹਤਸ੍ਵਰਾਃ| ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤ੍ਯੁਦਰੀ ਗੁਲ੍ਮੀ ਦੁਰ੍ਵਮੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰਰ੍ਸ਼ਸਃ||੫|| ਉਦਾਵਰ੍ਤਭ੍ਰਮਾਸ੍ਠੀਲਾਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਗ੍ਵਾਤਰੋਗਿਣਃ| ਤੇ ਵਿਸਗਰਾਜੀਰ੍ਣਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭ੍ਯਵਹਾਰਤਃ||੬||

ਸ੦-ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦਯੋ ਵਾਤਰੋਗਾਨ੍ਤਾ ਅਵਾਮ੍ਯਾਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸੋਰ੍ਸ਼ਸਃ| "ਅਰ੍ਸ਼ਆਦਿਭ੍ਯਸ਼੍ਚ" ਇਤ੍ਯਚ੍| ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਵਮਨਾਦ੍ਗਰ੍ਭਵ੍ਯਾਪਦ੍ਗਰ੍ਭਭ੍ਰਂਸ਼ਸ਼੍ਚ (ਸ਼ਾਚ੍ਚ) ਦਾਰੁਣਰੋਗਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦੇਰਿਦ੍ਭੂਤਿਃ| ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਯ ਵਾਯੁਃ ਵਾਗ੍ਘਨੁਹਸ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਾਪਾਰਾਯਤੀਰ੍ਹਤ੍ਵਾ ਹਨ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੁਧਿਤਸ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਦੁਃਖਿਤਸ੍ਯ ਚ ਵਾਯੁਨਾ ਕ੍ਸਪਿਤਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਬਾਲਾਦੀਨਾਮੌਸਧਬਲਾਕ੍ਸਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਬਲੋਪਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਾਦੀਨਾਂ ਹਦਯੋਪਰੋਧਃ| ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਚ੍ਛਰ੍ਦੀਨਾਮੁਦਾਨੋ ਵਾਯੁਰੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪ੍ਰਾਣਾਨਪਿ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍| ਏਵਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਰੋਗੋਦ੍ਗਮਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਃ| [ ਕਿਂ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਦਯੋਵਾਮ੍ਯਾਃ ? ਉਤ ਕਸ੍ਯਾਞ੍ਚਿਦਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਾਮ੍ਯਾਃ, ਇਤ੍ਯਾਹ- ] ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਾਦ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰਮਨ੍ਤਰੇਣ| ਵਿਸਾਦ੍ਯਭ੍ਯਵਹਾਰੇ ਤੁ ਵਾਮ੍ਯਾ ਏਵੈਤੇ|

Adhikarana keciddhUmAntaiH karmabhirvarjyAH ajIrNinaH sarvaiH karmabhirvarjyAH (7) · Śloka 7

ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵਮਥੋਃ ਪੂਰ੍ਵੇ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਮਜ੍ਵਰੋਪਿ ਚ| ਧੂਮਾਨ੍ਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ, ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ ਤ੍ਵਜੀਰ੍ਣਿਨਃ||੭||

ਸ੦-ਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵਮਥੋਃ ਪੂਰ੍ਵੇ-ਪੂਰ੍ਵਸ੍ਥਿਤਾ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨ੍ਤਾ ਏਕਾਦਸ਼ਾਤੁਰਾਃ, ਤਥਾਮਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚ| ਤੇ ਸਰ੍ਵੇ ਧੂਮਾਨ੍ਤੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ, ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਮਨੇਨੈਵ| ਧੂਮਗ੍ਰਹਣਂ ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਕਰ੍ਮਣਃ ਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍| ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮਸ੍ਟਮਾਸਾਯਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਨਿਰੂਹਾ ਨ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾ ਇਤਿ ਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤਥਾ, ਸਦ੍ਯੋਭੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਿਤਸ੍ਯ ਸਤੋ ਵਮਨਾਨੁਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਤੁ-ਪੁਨਃ, ਅਜੀਰ੍ਣਿਨਃ ਪੁਰੁਸਾਃ ਸਰ੍ਵੈਰੇਵ-ਵਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਗਣ੍ਡੂਸਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ| ਆਮਦੋਸਭਯਾਤ੍ਤੈਰ੍ਵਮਨਾਦਯੋ ਨ ਸੇਵ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋਗ੍ਰਹਣਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸਦ੍ਯੋਜੀਰ੍ਣਿਨਾਂ ਹਿ ਵਮਨਮਨੁਜ੍ਞਾਤਮੇਵ|

Adhikarana virecanasya visheShato viShayaH (8-10) · Śloka 10

ਵਿਰੇਕਸਾਧ੍ਯਾ ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਸ੍ਫੋਟਵ੍ਯਙ੍ਗਕਾਮਲਾਃ| ਜੀਰ੍ਣਜ੍ਵਰੋਦਰਗਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਲੀਹਹਲੀਮਕਾਃ||੮|| ਵਿਦ੍ਰਧਿਸ੍ਤਿਮਿਰਂ ਕਾਚਃ ਸ੍ਯਨ੍ਦਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਵ੍ਯਥਾ| ਯੋਨਿਸ਼ੁਕ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯਾ ਰੋਗਾਃ ਕੋਸ੍ਠਗਾਃ ਕਮਯੋ ਵ੍ਰਣਾਃ||੯|| ਵਾਤਾਸ੍ਰਮੂਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਰਕ੍ਤਂ ਮੂਤ੍ਰਾਘਾਤਃ ਸ਼ਕਦ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਵਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਕੁਸ੍ਠਮੇਹਾਦ੍ਯਾਃ|੧੦|

ਸ੦-ਵਿਰੇਕੇਣ ਸਾਧ੍ਯਾਃ-ਉਪਕ੍ਰਮ੍ਯਾਃ, ਗੁਲ੍ਮਾਦਯਃ ਸ਼ਕਦ੍ਗ੍ਰਹਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾਃ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਵ੍ਯਥਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਵ੍ਯਥਾ| ਵਾਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਤਿ ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਯੇ ਚ ਕੁਸ੍ਠਾਦ੍ਯਾ ਊਰ੍ਧ੍ਵਰੋਗਪਰ੍ਯਨ੍ਤਾ ਵਮਨਾਰ੍ਹਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤੇ ਚ ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਃ|

Adhikarana avirecyAH visheShato viShayaH (10-11) · Śloka 11

| ਨ ਤੁ ਰੇਚ੍ਯਾ ਨਵਜ੍ਵਰੀ||੧੦|| ਅਲ੍ਪਾਗ੍ਰ੍ਯਧੋਗਪਿਤ੍ਤਾਸ੍ਰਕ੍ਸਤਪਾਯ੍ਵਤਿਸਾਰਿਣਃ| ਸਸ਼ਲ੍ਯਾਸ੍ਥਾਪਿਤਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੋਸਿਣਃ||੧੧||

ਸ੦-ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਨਵਜ੍ਵਰੋ ਨੈਵ ਰੇਚ੍ਯਃ| ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਵਿਰੇਚਨਮਪਕ੍ਵਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਨਿਰ੍ਹਰਨ੍ ਵਾਤਕੋਪਾਯੈਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦੀਨਾਂ ਤ੍ਵਵਸ੍ਥਾਵਸ਼ਾਨ੍ਮਦੁਵਿਰੇਚ੍ਯਤ੍ਵਮਨੁਜ੍ਞਾਤਮੇਵ| ਯਥਾ ਚ ਪਠਿਸ੍ਯਤਿ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੫|੧)- "ਬਲਿਨੋ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||" ਇਤਿ [ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ]| ਤਥਾ (ਹ. ਚਿ. ਅ. ੯|੪) - "ਅਪਿ ਚਾਧ੍ਮਾਨਗੁਰੁਤਾਸ਼ੂਲਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਕਾਰਿਣਿ| ਪ੍ਰਾਣਦਾ ਪ੍ਰਾਣਦਾ ਦੋਸੇ ਵਿਬਦ੍ਧੇ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀ||" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯਾਪਿ ਮਦੁਵਿਰੇਚਨਮਨੁਜ੍ਞਾਤਮ੍| ਨੈਵਂ ਨਵਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਿਰੇਚ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਦਾਪਿ| ਅਲ੍ਪਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਯਃ ਸ਼ੋਸ੍ਯਨ੍ਤਾ ਨ ਵਿਰੇਚ੍ਯਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਰਬਲਤ੍ਵਾਦ੍ਭੇਸਜਵੇਗਂ ਨ ਸਹਤੇ| ਅਧੋਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣੋਰਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਹਨ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸਤਪਾਯੋਃ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਕਰੀਂ ਰੁਜਾਂ ਜਨਯੇਤ੍| ਸਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਸਤੇ ਵਾਯੁਰਾਸ਼੍ਰਿਤੋ ਜੀਵਿਤਂ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍| ਆਸ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਯ ਭੇਸਜਵੇਗਾਸਹਨਾਦ੍ਬਲੋਪਰੋਧਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯੌਸਧੋਦ੍ਧਤਾ ਦੋਸਾ ਹ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਹਦਯਸ਼ੂਲਪਰ੍ਵਭੇਦਾਨਾਹਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਕ੍ਲਮਾਨ੍ ਜਨਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਃ| ਅਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯਾਤਿਯੋਗਾਯ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ਼ੋਸਿਣਃ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਤਯਾ ਮਲਬਲਤ੍ਵਮ੍, ਤਦਭਾਵਾਦ੍ਦੇਹਵਿਨਾਸ਼ਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ|

Adhikarana vamanavidhiH (12-18) · Śloka 18

ਅਥ ਸਾਧਾਰਣੇ ਕਾਲੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਯਥਾਵਿਧਿ| ਸ਼੍ਵੋਵਮ੍ਯਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਸਤਿਲਾਦਿਭਿਃ||੧੨|| ਨਿਸ਼ਾਂ ਸੁਪ੍ਤਂ ਸੁਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਂ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਕਤਮਙ੍ਗਲਮ੍| ਨਿਰਨ੍ਨਮੀਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਾ ਪੇਯਯਾ ਪੀਤਸਰ੍ਪਿਸਮ੍||੧੩|| ਵਦ੍ਧਬਾਲਾਬਲਕ੍ਲੀਬਭੀਰੂਨ੍ ਰੋਗਾਨੁਰੋਧਤਃ| ਆਕਣ੍ਠਂ ਪਾਯਿਤਾਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਰਸਮ੍||੧੪|| ਯਥਾਵਿਕਾਰਵਿਹਿਤਾਂ ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਤਾਮ੍| ਕੋਸ੍ਠਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍||੧੫|| "ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਕ੍ਸਾਸ਼੍ਵਿਰੁਦ੍ਰੇਨ੍ਦ੍ਰਭੂਚਨ੍ਦ੍ਰਾਰ੍ਕਾਨਿਲਾਨਲਾਃ| ਸਯਃ ਸੌਸਧਿਗ੍ਰਾਮਾ ਭੂਤਸਙ੍ਘਾਸ਼੍ਚ ਪਾਨ੍ਤੁ ਵਃ||੧੬|| ਰਸਾਯਨਮਿਵਰ੍ਸੀਣਾਮਮਰਾਣਾਮਿਵਾਮਤਮ੍| ਸੁਧੇਵੋਤ੍ਤਮਨਾਗਾਨਾਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਿਦਮਸ੍ਤੁ ਤੇ||੧੭|| ਔਮ੍ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਭੈਸਜ੍ਯਗੁਰਵੇ ਵੈਡੂਰ੍ਯਪ੍ਰਭਰਾਜਾਯ| ਤਥਾਗਤਾਯਾਰ੍ਹਤੇ ਸਮ੍ਯਕ੍ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧਾਯ| ਤਦ੍ਯਥਾ| ਔਮ੍ ਭੈਸਜ੍ਯੇ ਭੈਸਜ੍ਯੇ ਮਹਾਭੈਸਜ੍ਯੇ ਸਮੁਦ੍ਰਤੇ ਸ੍ਵਾਹਾ| " ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| |੧੮|

ਸ੦-ਏਤਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਰੇਚ੍ਯਾਰੇਚ੍ਯਤ੍ਵਮਵਗਮ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਾਧਾਰਣੇ-ਸ਼੍ਰਾਵਣਾਦੌ ਕਾਲੇ, ਯਥਾਵਿਧਿ-ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਧ੍ਯਾਯੋਦਿਤੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਪੁਰੁਸਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕੀਦਸ਼ਮ੍ ? ਸ਼੍ਵੋਵਮ੍ਯਂ-ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਵਮਨਾਰ੍ਹਮ੍| ਵਮ੍ਯਮਿਤਿ "ਅਰ੍ਹੇਕਤ੍ਯਤਚਸ਼੍ਚ" ਇਤ੍ਯਰ੍ਹਾਰ੍ਥੇ ਪੋਰਦੁਪਧਾਦਿਤਿ ਯਤ੍| ਉਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ-ਸ੍ਥਾਨਾਚ੍ਚਲਿਤਃ, ਕਫੋ ਯਸ੍ਯ ਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਮ੍| ਕੈਃ? ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਿਤਣ੍ਯਰ੍ਥੋਤ੍ਰ| ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਕਫਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਥਾ, ਨਿਸ਼ਾਂ ਸੁਪ੍ਤਮ੍| "ਕਾਲਾਧ੍ਵਨੋਃ" ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ| ਅਤ ਏਵ ਯਥੋਚਿਤਃ ਸਕਲਨਿਸ਼ਾਸ੍ਵਾਪੋਤ੍ਰੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ| ਤਥਾ, ਸੁਸ੍ਠੁ ਜੀਰ੍ਣਮਨ੍ਨਂ-ਆਹਾਰੋ ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਕਦਾ ਪਾਯਯੇਤ੍ ? ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ-ਪ੍ਰਾਤਃਕਾਲੇ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਕਤਂ ਮਙ੍ਗਲਂ-ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਾਦਿ, ਯਸ੍ਯ ਤਮ੍| ਮਙ੍ਗਲਮਿਤ੍ਯੁਪਲਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਮ੍,- ਕਤਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਗ੍ਨਿਗੁਰੁਵਦ੍ਧਾਰ੍ਚਨਮਪੀਤਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਵ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ, ਨਿਰਨ੍ਨਂ-ਅਕਤਾਹਾਰਮ੍| ਆਤੁਰਵਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮ੍| ਕਥਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਪੇਯਯਾ ਪੀਤਸਰ੍ਪਿਸਮ੍| ਵਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ, ਅਸੌ ਵਾਮ੍ਯੋ ਵਦ੍ਧੋ ਵਾ ਬਾਲੋ ਵਾ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਵਾ ਕ੍ਲੀਬਃ-ਖੇਦਾਸਹਿਸ੍ਣੁਰ੍ਵਾ ਭਵਤਿ, ਭੀਰੁਰ੍ਵਾ-ਕਾਤਰੋ ਭਵਤਿ| ਤਦਾ ਰੋਗਾਨੁਰੋਧਾਦਾਕਣ੍ਠਂ-ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਮਦ੍ਯਕ੍ਸੀਰਾਦਿਕਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਦਨਨ੍ਤਰਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍ (ਸੂ. ਅ. ੨੭) - "ਭੀਰੁਕਸ਼ਬਾਲਵਦ੍ਧਸੁਕੁਮਾਰਾਨ੍ਵਾ ਦੋਸਾਨੁਰੋਧੇਨਾਕਣ੍ਠਂ ਪੀਤਯੂਸੇਕ੍ਸੁਰਸਕ੍ਸੀਰਤਕ੍ਰਮਾਂਸਰਸਮਦ੍ਯਤੁਸੋਦਕਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡਾਨ੍ਯਤਮਮ੍" ਇਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮ੍ ? ਯਥਾਵਿਕਾਰਵਿਹਿਤਾਂ,- ਰੋਗਾਨੁਸਾਰੇਣ ਸਾਧਿਤਾਮ੍| ਤਥਾ, ਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਤਾਮ੍| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਕੋਸ੍ਠਂ-ਮਦੁਮਧ੍ਯਕ੍ਰੂਰਲਕ੍ਸਣਂ, ਵਿਭਜ੍ਯ-ਵਿਚਾਰ੍ਯ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਮਦੁਤ੍ਵਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਮਧ੍ਯਤ੍ਵਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹੀਨਤ੍ਵੇਨ ਕ੍ਰੂਰਤ੍ਵਂ ਵਮਨੇ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯ ਬੋਧ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਚੋਕ੍ਤਮ੍ ਚਰਕੇ (ਸਿ. ਅ. ੧|੮) - "ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਯਤੇ ਹ੍ਯਦੁਃਖਮ੍" ਇਤਿ| ਕਿਮ੍ਭੂਤਾਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਮ੍ ? ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍| ਤਾਨੇਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਨਾਹ-ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ|

Adhikarana pAnAnantaraM vidhiH (18) · Śloka 18

ਪੀਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਨੁਪਾਲਯੇਤ੍| ਤਨ੍ਮਨਾਃ|੧੮|

ਸ੦-ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪੀਤਃ ਸਨ੍ਨਾਤੁਰਃ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਤਨ੍ਮਨਾਃ-ਵਮਿਗਤਚਿਤ੍ਤਃ, ਅਨੁਪਾਲਯੇਤ੍-ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸੇਤ|

Adhikarana pravRuttavamanasya kRutyam (18-21) · Śloka 21

| ਜਾਤਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਸ਼੍ਚ੍ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍ਤਤਃ||੧੮|| ਅਙ੍ਗੁਲਿਭ੍ਯਾਮਨਾਯਸ੍ਤੋ ਨਾਲੇਨ ਮਦੁਨਾਥਵਾ| ਗਲਤਾਲ੍ਵਰੁਜਨ੍ ਵੇਗਾਨਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍||੧੯|| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਜਾਨੁਤੁਲ੍ਯਾਸਨੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਉਭੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਲਲਾਟਂ ਚ ਵਮਤਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍||੨੦|| ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍ਤਥਾ ਨਾਭਿਂ ਪਸ੍ਠਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਃ| |੨੧|

ਸ੦-ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸਞ੍ਜਾਤਹਲ੍ਲਾਸਪ੍ਰਸੇਕਃ ਸਨ੍ ਛਰ੍ਦਯੇਤ੍| ਹਲ੍ਲਾਸੋ-ਹਦੁਪਰੋਧਃ| ਪ੍ਰਸੇਕੋ-ਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮ੍| ਕਥਂ ਵਮੇਤ੍ ? ਅਙ੍ਗੁਲਿਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਯਦ੍ਵਾ, ਕੋਮਲੇਨ ਸੁਵਰ੍ਚਲੈਰਣ੍ਡਾਦਿਜੇਨ-ਨਾਲੇਨ ਮਦੁਨਾ ਵਮੇਤ੍| ਕੀਦਸ਼ਃ ? ਅਨਾਯਸ੍ਤਃ,- ਅਨਾਯਾਸੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਪਰਂ ਗਲਤਾਲ੍ਵਪੀਡਯਨ੍| ਤਥਾ, ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਨ੍ ਵੇਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍| ਜਾਨੁਪ੍ਰਮਾਣੇ ਪੀਠੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਚ-ਅਪਰਂ, ਅਸ੍ਯ-ਨਰਸ੍ਯ, ਵਮਨਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਦ੍ਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਲਲਾਟਂ ਚ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਪਰਿਚਾਰਕ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਨਾਭਿਂ ਚ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਪਸ੍ਠਂ ਚ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਤਃ-ਅਸਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਪੀਡਯੇਤ੍|

Adhikarana doShabhedena vamanadravyabhedaH (21-22) · Śloka 22

| ਕਫੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਕਟੁਕੈਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਦੁਹਿਮੈਰਿਤਿ||੨੧|| ਵਮੇਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੈਃ ਸਂਸਸ੍ਟੇ ਮਰੁਤਾ ਕਫੇ| |੨੨|

ਸ੦-ਕਫੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਕਟੁਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਵਾਯੁਨਾ ਯੁਕ੍ਤੇ ਕਫੇ ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana vamanAvadhiH (22) · Śloka 22

ਕਿਯਨ੍ਤਂ ਕਾਲਂ ਵਮੇਤ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਯਾਵਚ੍ਛੇਦੋ ਵਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਭਵੇਤ੍||੨੨||

ਸ੦-ਯਾਵਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਕਫਸ੍ਯ ਵਾ ਛੇਦਃ-ਅਨ੍ਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤਾਵਦ੍ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana hInavegasyauShadham (23) · Śloka 23

ਹੀਨਵੇਗਃ ਕਣਾਧਾਤ੍ਰੀਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਲਵਣੋਦਕੈਃ| ਵਮੇਤ੍ਪੁਨਃਪੁਨਃ|੨੩|

ਸ੦-ਹੀਨਵੇਗੋ ਨਰਃ ਕਣਾਧਾਤ੍ਰੀਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਲਵਣੋਦਕੈਰਸਕਦ੍ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana hInayogalakShaNAm hInayogajA rogAH (23-24) · Śloka 24

| ਤਤ੍ਰ ਵੇਗਾਨਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮ੍||੨੩|| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸਵਿਬਨ੍ਧਾ ਵਾ ਕੇਵਲਸ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਵਾ| ਅਯੋਗਸ੍ਤੇਨ ਨਿਸ੍ਠੀਵਕਣ੍ਡੂਕੋਠਜ੍ਵਰਾਦਯਃ||੨੪||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਾਤਿਯੋਗਾਯੋਗੇਸੁ ਮਧ੍ਯਾਤ੍, ਵੇਗਾਨਾਮਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮਸਾਵਯੋਗਃ| ਸਵਿਬਨ੍ਧਾ ਚ ਯਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸੋਪ੍ਯਯੋਗਃ| ਕੇਵਲਸ੍ਯ-ਦੋਸਾਦਿਰਹਿਤਸ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਯਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ ਸੋਪ੍ਯਯੋਗਃ| ਤੇਨ-ਅਯੋਗੇਨ, ਨਿਸ੍ਠੀਵਾਦਯਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana samyagyogalakShaNam (1-25) · Śloka 25

ਨਿਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| (ਮਨਃਪ੍ਰਸਾਦਃ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਚਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਸ੍ਵਯਂ ਭਵੇਤ੍| ਵੈਪਰੀਤ੍ਯਮਯੋਗਾਨਾਂ ਨ ਚਾਤਿਮਹਤਿ ਵ੍ਯਥਾ||੧|| ) ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇ|੨੫|

ਸ੦-ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣ ਨਿਰ੍ਵਿਬਨ੍ਧਂ-ਨਿਃਸਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ|

Adhikarana atiyogalakShaNam (25-26) · Śloka 26

| ਅਤਿਯੋਗੇ ਤੁ ਫੇਨਚਨ੍ਦ੍ਰਕਰਕ੍ਤਵਤ੍||੨੫|| ਵਮਿਤਂ ਕ੍ਸਾਮਤਾ ਦਾਹਃ ਕਣ੍ਠਸ਼ੋਸਸ੍ਤਮੋ ਭ੍ਰਮਃ| ਘੋਰਾ ਵਾਯ੍ਵਾਮਯਾ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਜੀਵਸ਼ੋਣਿਤਨਿਰ੍ਗਮਾਤ੍||੨੬||

ਸ੦-ਅਤਿਯੋਗੇ ਪੁਨਃ ਫੇਨਚਨ੍ਦ੍ਰਕਰਕ੍ਤਵਦ੍ਵਮਿਤਂ-ਵਮਨਂ ਭਵਤਿ| ਫੇਨਸ਼੍ਚ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕਸ਼੍ਚ ਰਕ੍ਤਂ ਚ, ਤਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਵਮਿਤਸ੍ਯ ਤਦੇਵਮ੍| ਤਥਾ, ਕ੍ਸਾਮਤਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਮਃ-ਤਿਮਿਰਦਰ੍ਸ਼ਨਂ, ਦਾਰੁਣਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਰੋਗਾਃ| ਤਥਾ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਜੀਵਾਖ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਗਮਾਤ੍-ਨਿਸ੍ਕਾਸਾਤ੍|

Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (27) · Śloka 27

ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ ਵਮਿਤਂ ਕ੍ਸਣਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਧੂਮਤ੍ਰਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਤਮਂ ਸ੍ਨੇਹਾਚਾਰਮਥਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੭||

ਸ੦-ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ ਵਮਿਤੇ ਸਤਿ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਸ਼੍ਵਾਸ੍ਯ-ਸ਼ੀਤਵਾਤਾਦਿਨਾ, ਧੂਮਤ੍ਰਯਸ੍ਯ-ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਧ੍ਯਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਖ੍ਯਸ੍ਯ, ਅਨ੍ਯਤਮਂ-ਏਕਂ, ਪਾਯਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਸ੍ਨੇਹਾਚਾਰਂ-"ਉਸ੍ਣੋਦਕੋਪਚਾਰੀ ਸ੍ਯਾਤ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਆਦਿਸ਼ੇਤ੍|

Adhikarana samyagvAntasya peyAdikrameNa bhojanam (28) · Śloka 28

ਤਤਃ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਭਾਤੇ ਵਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਾਤਃ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਭਜੇਤ੍ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਮ੍||੨੮||

ਸ੦-ਤਤਃ-ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ, ਸਾਯਂ-ਅਪਰਾਹ੍ਣੇ, ਪ੍ਰਭਾਤੇ-ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਵਾ, ਬਭੁਕ੍ਸਿਤ ਉਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਸ੍ਨਾਤੋ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਂ ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana peyAdikramaH (29) · Śloka 29

ਤਮੇਵ ਪੇਯਾਦਿਕਂ ਕ੍ਰਮਮਾਹ - - - - ਪੇਯਾਂ ਵਿਲੇਪੀਮਕਤਂ ਕਤਂ ਚ ਯੂਸਂ ਰਸਂ ਤ੍ਰੀਨੁਭਯਂ ਤਥੈਕਮ੍| ਕ੍ਰਮੇਣ ਸੇਵੇਤ ਨਰੋਨ੍ਨਕਾਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਧਾਨਮਧ੍ਯਾਵਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ੁਦ੍ਧਃ||੨੯||

ਸ੦-ਪ੍ਰਧਾਨਾ ਚ ਮਧ੍ਯਾ ਚਾਵਰਾ ਚ ਪ੍ਰਧਾਨਮਧ੍ਯਾਵਰਾਃ| ਪ੍ਰਧਾਨਮਧ੍ਯਾਵਰਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਯਸ਼੍ਚ, ਤਾਭਿਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਨਰਃ ਕ੍ਰਮੇਣ-ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ, ਪੇਯਾਂ ਤ੍ਰੀਨਨ੍ਨਕਾਲਾਨ੍ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਨਕਾਲਾਵੇਕਨ੍ਨਕਾਲਂ ਭਜੇਦਿਤਿ| ਵਿਲੇਪ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਪ੍ਯੇਵਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਸ੍ਪਸ੍ਟੀਕਤ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਯਥਾ,-ਪ੍ਰਧਾਨਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧੋ ਨਰੋ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਨਕਾਲਾਵੇਕਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨੇ ਪੇਯਾਂ ਭਜੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਹਨ੍ਯੇਕਮਨ੍ਨਕਾਲਂ ਪੇਯਾਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਨ੍ਨਕਾਲਂ ਵਿਲੇਪੀਮ੍| ਤਤੀਯੇ ਵਾਸਰੇ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਨਕਾਲੌ ਵਿਲੇਪੀਮੇਵ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਦਿਵਸੇ ਅਕਤਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਲਵਣਾਦ੍ਯਸਂਸ੍ਕਤਂ ਯੂਸਂ, ਕਤਂ-ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਲਵਣਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਂ ਯੂਸਂ ਚ ਦ੍ਵਾਵਨ੍ਨਕਾਲੌ ਭਜੇਤ੍, ਪਞ੍ਚਮੇਹ੍ਨਿ ਪ੍ਰਥਮੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਚ| ਚਃ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਤ੍ਰਿਸ੍ਵਪਿ ਕਾਲੇਸ੍ਵਕਤਂ ਕਤਂ ਚ ਯੂਸਂ ਭਜੇਤ੍, ਵਿਭਜ੍ਯ ਤਾਵਦ੍ਗਮ੍ਯਤੇ| ਏਵਂ ਕਾਲਤ੍ਰਯਂ ਕਤਾਕਤਂ ਰਸਂ ਵਿਭਜ੍ਯ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰੇਣ (ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍) ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਸੇਵੇਤ| ਏਵਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਮਧ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਵਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਯੋਜਨਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਮੁਨਿਸ੍ਤ੍ਵਾਹ (ਚ. ਸੂ. ਅ. ੧੫|੧੭) - "ਅਥੈਨਂ ਸਾਯਾਹ੍ਨੇ ਪਰੇ ਵਾਹ੍ਨਿ ਸੁਖੋਦਕਪਰਿਸਿਕ੍ਤਂ ਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਲੋਹਿਤਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲਾਨਾਂ ਸ੍ਵਵਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਂ ਮਣ੍ਡਪੂਰ੍ਵਾਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਪਾਯਯੇਦਗ੍ਨਿਬਲਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ| ਏਵਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤਤੀਯੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ| ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਾਲੇ ਤਥਾਵਿਧਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਵਿਲੇਪੀਮੁਸ੍ਣੋਦਕਦ੍ਵਿਤੀਯਾਮਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਮਲ੍ਪਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਂ ਵਾ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਸ੍ਠੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ| ਸਪ੍ਤਮੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਾਲੇ ਤਥਾਵਿਧਾਨਾਮੇਵ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸਤਂ ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਮੋਦਨਮੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਤਨੁਨਾ ਤਨੁਸ੍ਨੇਹਲਵਣੋਪਪਨ੍ਨੇਨ ਮਦ੍ਗਯੂਸੇਣ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਏਵਮਸ੍ਟਮੇ ਨਵਮੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ| ਦਸ਼ਮੇ ਤ੍ਵਨ੍ਨਕਾਲੇ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਾਦੀਨਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਮਾਂਸਸ੍ਯ ਰਸੇਨੌਦਕਲਾਵਣਿਕੇਨ ਨਾਤਿਸਾਰਵਤਾ ਭੋਜਯੇਦੁਸ੍ਣੋਦਕਾਨੁਪਾਨਮ੍| ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੇ ਚਾਨ੍ਨਕਾਲੇ| ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਨ੍ਨਗੁਣਾਨ੍ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍|" ਇਤਿ| ਤ੍ਰੀਨਿਤਿ "ਕਾਲਾਧ੍ਵਨੋਰਤ੍ਯਨ੍ਤਸਂਯੋਗੇ" ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ|

Adhikarana peyAdikramasya phalam (30) · Śloka 30

ਅਧੁਨਾ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਫਲਂ ਵਕ੍ਤਿ - - - - ਯਥਾਣੁਰਗ੍ਨਿਸ੍ਤਣਗੋਮਯਾਦ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋ ਭਵਤਿ ਕ੍ਰਮੇਣ| ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸਰ੍ਵਪਚਸ੍ਤਥੈਵ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਭਿਰਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਃ||੩੦||

ਸ੦-ਯਥਾ ਬਾਹ੍ਯੋਗ੍ਨਿਰਣੁਃ-ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਃ, ਤਣਗੋਮਯਕਾਸ੍ਠਦਲਾਦਿਭਿਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ-ਉਦ੍ਦੀਪ੍ਯਮਾਨੋ, ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਃ-ਚਿਰਕਾਲਸ੍ਥਾਯੀ, ਸਰ੍ਵਪਚਃ-ਸ੍ਥੂਲਸੂਕ੍ਸ੍ਮਗੁਰੁਲਘੁਪਾਚਕਃ, ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਵਤਿ| ਤਥੈਵ-ਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਭਿਰਨ੍ਤਰਾਗ੍ਨਿਃ-ਔਦਰ੍ਯੋਗ੍ਨਿਃ, ਮਹਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਃ ਸਰ੍ਵਪਚਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਸਰ੍ਵਪਚ ਇਤਿ ਪਚੇਰਜਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਹ ਸਸ੍ਠੀਸਮਾਸਃ| ਖਰਨਾਦੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍-"ਵਿਰੇਕੇ ਵਮਨੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੇ ਪੇਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ| ਤ੍ਰਿਸ਼ੋ, ਦ੍ਵਿਸ਼ੋ ਮਧ੍ਯਮੇ ਸ੍ਯਾਦੇਕਸ਼ਸ੍ਤੁ ਕਨੀਯਸਿ||" ਇਤਿ|

Adhikarana trividhasya vamanasya vegamAnam, trividhasya virekasya tulAmAnam (31) · Śloka 31

ਜਘਨ੍ਯਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵਰੇ ਤੁ ਵੇਗਾ- ਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਇਸ੍ਟਾ ਵਮਨੇ ਸਡਸ੍ਟੌ| ਦਸ਼ੈਵ ਤੇ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਵਿਰੇਕੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਤਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਚਤੁਰ੍ਗੁਣਸ਼੍ਚ||੩੧||

ਸ੦-ਜਘਨ੍ਯਂ ਚ ਮਧ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰਂ ਚ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਵਮਨੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵੇਗਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਡਸ੍ਟੇਸ੍ਟਾਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਕਤਾਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਤੇ ਵੇਗਾ ਦਸ਼ੈਵ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਾ ਜਘਨ੍ਯਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵਰੇ ਵਿਰੇਕੇ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥੇਤਿ ਸਮੁਚ੍ਚਯੇ| ਨ ਕੇਵਲਂ ਵੇਗਾ ਮਾਨਮ੍, ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋ ਮਾਨਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਤਥਾਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯੁਪਜਾਤਿਵਤ੍ਤਾਨਿ|

Adhikarana vamanasya pittAvasAnatvaM samyaktvam, trividhasya vamanasya tulAmAnam, virekasya kaphAvasAnatvaM samyaktvam (32) · Śloka 32

ਪਿਤ੍ਤਾਵਸਾਨਂ ਵਮਨਂ ਵਿਰੇਕਾਦਰ੍ਦ੍ਧਂ, ਕਫਾਨ੍ਤਂ ਚ ਵਿਰੇਕਮਾਹੁਃ| - |੩੨|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਤਂ ਵਮਨਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਵਿਰੇਕਾਦਰ੍ਦ੍ਧਂ ਵਮਨਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਵਿਰੇਚਨਂ ਕਫਾਨ੍ਤਮਾਹੁਃ|

Adhikarana vegamAne tulAmAne cApohyamAnam (32) · Śloka 32

| ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਸਵਿਟ੍ਕਾਨਪਨੀਯ ਵੇਗਾਨ੍ ਮੇਯਂ ਵਿਰੇਕੇ, ਵਮਨੇ ਤੁ ਪੀਤਮ੍||੩੨||

ਸ੦-ਦ੍ਵੌ ਵਾ ਤ੍ਰਯੋ ਵਾ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਃ| "ਸਙ੍ਖ੍ਯਯਾਵ੍ਯਯਾ" ਇਤਿ ਬਹੁਵ੍ਰੀਹਿਃ| "ਬਹੁਵ੍ਰੀਹੌ ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯੇ ਡਚ੍" ਇਤਿ ਡਚ੍ ਵਾ ਸਮਾਸਾਨ੍ਤਃ| ਸਹ ਵਿਸ਼ਾ-ਪੁਰੀਸੇਣ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਵਿਟ੍ਕਾਃ| ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਨ੍ ਵੇਗਾਨ੍ ਸਵਿਟ੍ਕਾਨਪਨੀਯ-ਗਣਨਾਯਾਮਨੁਪਾਰੁਹ੍ਯ, ਵਿਰੇਕੇ ਮੇਯਂ-ਮਾਤਵ੍ਯਮ੍| ਵਮਨੇ ਪੁਨਃ ਪੀਤਂ ਯਦੌਸਧਂ ਤਦਪਨੀਯ ਮੇਯਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾਵਤ੍ਤਮ੍|

Adhikarana virecanavidhiH (33) · Śloka 33

ਅਥੈਨਂ ਵਾਮਿਤਂ ਭੂਯਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਲੇ ਗਤੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕੋਸ੍ਠਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੩੩||

ਸ੦-ਏਨਂ-ਨਰਂ ਵਾਮਿਤਂ, ਭੂਯਃ-ਪੁਨਰਪਿ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਮੁਪਪਾਦਿਤਮਨਨ੍ਤਰਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਕਦਾ ? ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕਾਲਃ-ਸਤ੍ਰਿਭਾਗਃ ਪ੍ਰਹਰਃ, ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਗਤੇ ਸਤਿ| ਕਿਂ ਕਤ੍ਵਾ ? ਕੋਸ੍ਠਂ-ਮਦੁਮਧ੍ਯਕ੍ਰੂਰਲਕ੍ਸਣਂ, ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ-ਅਵਗਮ੍ਯ|

Adhikarana mRudukoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34

ਬਹੁਪਿਤ੍ਤੋ ਮਦੁਃ ਕੋਸ੍ਠਃ ਕ੍ਸੀਰੇਣਾਪਿ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| |੩੪|

ਸ੦-ਯੋ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਃ ਕੋਸ੍ਠਃ ਸ ਮਦੁਰ੍ਭਵਤਿ| ਸ ਚ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਭਿਰਪਿ|

Adhikarana krUrakoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34

| ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਰੁਤਃ ਕ੍ਰੂਰਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛ੍ਯਾਮਾਦਿਕੈਰਪਿ||੩੪||

ਸ੦-ਪ੍ਰਭੂਤਮਾਰੁਤਃ ਕ੍ਰੂਰਃ ਕੋਸ੍ਠੋ ਭਵਤਿ| ਸ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ-ਕਥਞ੍ਚਿਦਪਿ, ਸ਼੍ਯਾਮਾਦਿਕੈਰ੍ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਙ੍ਕੁਸ੍ਠਸੁਧਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦਾਦਾਰਗ੍ਵਧਾਦਿਭਿਰ੍ਨ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana doShabhedena virecanabhedaH (35) · Śloka 35

ਕਸਾਯਮਧੁਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਕਃ, ਕਟੁਕੈਃ ਕਫੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਲਵਣੈਰ੍ਵਾਯੌ|੩੫|

ਸ੦-ਕਸਾਯਮਧੁਰੈਃ-ਆਰਗ੍ਵਧਾਦਿਭਿਃ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਵਿਰੇਕਃ| ਕਟੁਕੈਃ ਕਫੇ ਵਿਰੇਕਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਲਵਣੈਃ-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਯੌ ਵਿਰੇਕਃ ਕਾਰ੍ਯਃ|

Adhikarana virecanapravRuttau pravartanopAyaH (35-36) · Śloka 36

| ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਪਾਯਯੇਤ੍||੩੫|| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ, ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਾਪੇਨ ਚੋਦਰਮ੍| ||੩੬||

ਸ੦-ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ-ਮਨ੍ਦਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਃ| ਨਞ੍ ਈਸਦਰ੍ਥੇ| ਵਿਰੇਕਾਪ੍ਰਵਤ੍ਤਾਵੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ| ਅਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਾਪੇਨ ਜਠਰਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍|

Adhikarana upAyenApyapravRutau kRutyam (37-38) · Śloka 38

| ਉਤ੍ਥਾਨੇਲ੍ਪੇ ਦਿਨੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਃ ਪੁਨਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਦਢਸ੍ਨੇਹਕੋਸ੍ਠਸ੍ਤੁ ਪਿਬੇਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦਸ਼ਾਹਤਃ| ਭੂਯੋਪ੍ਯੁਪਸ੍ਕਤਤਨੁਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੩੭|| ਯੌਗਿਕਂ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਚ੍ਯ ਸ੍ਮਰਨ੍ਪੂਰ੍ਵਮਤਿਕ੍ਰਮਮ੍| |੩੮|

ਸ੦-ਤਸ੍ਮਿਨ੍-ਵਿਰੇਕਸ੍ਯ ਦਿਨੇ, ਅਲ੍ਪ ਉਤ੍ਥਾਨੇ-ਸ੍ਤੋਕਾਯਾਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਸਤ੍ਯਾਂ, ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਨ੍ਯੇਦ੍ਯੁਃ-ਅਨ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਦਿਨੇ ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ ਪਿਬੇਦਾਤੁਰਃ| ਸ੍ਨੇਹਨਂ-ਸ੍ਨੇਹਃ| ਦਢਃ ਸ੍ਨੇਹਕੋਸ੍ਠੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਦਢਸ੍ਨੇਹਕੋਸ੍ਠਃ| ਨ ਦਢਸ੍ਨੇਹਕੋਸ੍ਠੋਦਢਸ੍ਨੇਹਕੋਸ੍ਠਃ| ਸ ਭੂਯੋਪਿ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸਂਸ੍ਕਤਸ਼ਰੀਰੋ ਦਸ਼ਾਹਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯੌਗਿਕਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਪਿਬੇਤ੍| [ ਸਮ੍ਯਗਾਲੋਚ੍ਯ- ] ਯਥਾਵਨ੍ਨਿਰੂਪ੍ਯ, ਪੂਰ੍ਵਮਨੁਕ੍ਰਮਂ-"ਭੈਸਜ੍ਯਮਾਤ੍ਰਾਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਾਮ੍" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ, ਤਥਾ "ਅਪ੍ਰਵਤ੍ਤੌ ਤੁ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਾਪੇਨ ਚੋਦਰਮ੍|" ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਚ, ਸ੍ਮਰਨ੍ ਪਿਬੇਦਿਤਿ|

Adhikarana virecane hInayogalakShaNaNam (38-39) · Śloka 39

| ਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਰੁਚਿਰੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਯੋਃ||੩੮|| ਕਣ੍ਡੂਵਿਦਾਹਃ ਪਿਟਿਕਾਃ ਪੀਨਸੋ ਵਾਤਵਿਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਅਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮ੍|੩੯|

ਸ੦-ਅਯੋਗਲਕ੍ਸਣਂ ਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕਮ੍|

Adhikarana virecane samyagyogalakShaNam (39) · Śloka 39

| ਯੋਗੋ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ ਯਥੋਦਿਤਾਤ੍||੩੯||

ਸ੦-ਯਥੋਕ੍ਤਾਦ੍ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇ-ਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਕੋ(ਕੇ), ਯੋਗੋ-ਯੋਗਲਕ੍ਸਣਮ੍|

Adhikarana virecane atiyogalakShaNam (40-42) · Śloka 42

ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਾਤੇਸੁ ਨਿਃਸਤੇਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਨਿਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਮੁਦਕਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਸਲੋਹਿਤਮ੍||੪੦|| ਮਾਂਸਧਾਵਨਤੁਲ੍ਯਂ ਵਾ ਮੇਦਃਖਣ੍ਡਾਭਮੇਵ ਵਾ| ਗੁਦਨਿਃਸਰਣਂ ਤਸ੍ਣਾ ਭ੍ਰਮੋ ਨੇਤ੍ਰਪ੍ਰਵੇਸ਼ਨਮ੍||੪੧|| ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਤਥਾਤਿਵਮਨਾਮਯਾਃ| |੪੨|

ਸ੦-ਅਤਿਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਟ੍ਪਿਤ੍ਤਕਫਵਾਤੇਸੁ ਕ੍ਰਮਾਨ੍ਨਿਃਸਤੇਸੁ ਜਲਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਨਿਃਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਂ, ਤਥਾ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਸ੍ਣਂ ਸਲੋਹਿਤਂ-ਈਸਦ੍ਰਕ੍ਤਂ, ਅਥਵਾ ਮਾਂਸਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਸਦਸ਼ਮਥਵਾ ਮੇਦਃਸ਼ਕਲਾਭਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਤਥਾ ਗੁਦਨਿਃਸਰਣਾਦਯੋਤਿਵਮਨਾਮਯਾਸ਼੍ਚ-ਕ੍ਸਾਮਤਾਦਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ|

Adhikarana samyagviriktasya samyagvAntavidhiH (42-43) · Śloka 43

| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਮੇਨਂ ਚ ਵਮਨੋਕ੍ਤੇਨ ਯੋਜਯੇਤ੍||੪੨|| ਧੂਮਵਰ੍ਜ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ| |੪੩|

ਸ੦-ਏਨਂ ਚ-ਨਰਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ, ਵਮਨਵਿਹਿਤੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਵਿਧੂਮੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍|

Adhikarana prakRutibhojanamapi krameNa kuryAt (43) · Śloka 43

ਤਤੋ ਵਮਿਤਵਾਨਿਵ| ਕ੍ਰਮੇਣਾਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜਾਨੋ ਭਜੇਤ੍ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਮ੍||੪੩||

ਸ੦-ਤਤਃ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਕ੍ਰਮੇਣ-ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤੇਨ, ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਸਹਿਤਪੇਯੋਦੀਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨ੍ਯਸ਼੍ਨਨ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਭੋਜਨਂ ਭਜੇਤ੍|

Adhikarana mandavahnyAdibhiH shodhanadine upavAsaH kAryaH (44) · Śloka 44

ਮਨ੍ਦਵਹ੍ਨਿਮਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਮਕ੍ਸਾਮਂ ਦੋਸਦੁਰ੍ਬਲਮ੍| ਅਦਸ੍ਟਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍ਪੀਤਭੇਸਜਮ੍||੪੪||

ਸ੦-ਪੀਤਭੇਸਜਾਨ੍ ਮਨ੍ਦਵਹ੍ਨ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਲਙ੍ਘਯੇਤ੍| ਅਦਸ੍ਟਂ ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਂ ਪੀਤਭੇਸਜਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍|

Adhikarana la~gghanasya phalam (45) · Śloka 45

ਏਵਂ ਲਙ੍ਘਿਤੇ ਯੋ ਗੁਣੋ ਭਵਤਿ, ਤਮਾਹ - - - - ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌਸਧੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਙ੍ਗੈਰਿਤਿ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ| |੪੫|

ਸ੦-ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸਙਆਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਙ੍ਗਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚੌਸਧਂ ਚ ਤਾਨਿ, ਤੇਸਾਮੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਙ੍ਗਾਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌਸਧੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਙ੍ਗਾਃ ਤੈਃ| ਇਤਿ-ਏਵਂ ਲਙ੍ਘਿਤੇ ਸਤਿ, ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਰ੍ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ-ਨ ਪੀਡ੍ਯਤੇ|

Adhikarana peyAdikrame yuktiH (45-46) · Śloka 46

| ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵਸ੍ਨੇਹਯੋਜਨਲਙ੍ਘਨੈਃ||੪੫|| ਯਾਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕ੍ਰਮਂ ਪੇਯਾਦਿਮਾਚਰੇਤ੍| |੪੬|

ਸ੦-ਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦਿਭਿਰ੍ਯਤੋਗ੍ਨਿਰ੍ਮਨ੍ਦਤਾਂ ਯਾਤਿ, ਅਤੋ ਹੇਤੋਃ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਮਾਚਰੇਤ੍| ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ-ਸਮ੍ਯਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਅਸ੍ਰਵਿਸ੍ਰਾਵੋ-ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤਿਃ| ਸ੍ਨੇਹਯੋਜਨਂ- ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗਃ| ਨਨੁ, ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਾਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਮਿਹੋਚ੍ਯਤੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਚ (ਸ਼੍ਲੋ. ੬੦) - "ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਂ" ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ "ਜ੍ਵਲਨਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਿਂ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਕਰੋਤਿ" ਇਤਿ| ਤਦਿਮੇ ਵਚਸਿ ਪਰਸ੍ਪਰਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਨਾਤੇ| ਅਤ੍ਰੋਚ੍ਯਤੇ| ਕਾਲਭੇਦਾਦਦੋਸਃ| ਸਂਸ਼ੋਧਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਕਤੇ ਚ ਸਂਸ਼ੋਧਨੇਥ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਮਾਸੇਵਮਾਨਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਦੀਪ੍ਤਿਰਿਤਿ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦਤ੍ਰ ਵ੍ਯਾਘਾਤਃ|

Adhikarana srutAlpapittAdau peyAniShedhaH, niShiddhapeyAnAM peyAsthAne manthaH (46-47) · Śloka 47

| ਸ੍ਰੁਤਾਲ੍ਪਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਮਦ੍ਯਪਂ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਮ੍||੪੬|| ਪੇਯਾਂ ਨ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੇਸਾਂ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮੋ ਹਿਤਃ| |੪੭|

ਸ੦-ਸ੍ਰੁਤੌ-ਪਤਿਤੌ, ਅਲ੍ਪੌ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਯਸ੍ਯ ਤਂ, ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਪੋ ਯੋ ਨਰਸ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਪਂ. ਤਥਾ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਂ, ਏਤਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਪਿ ਪੇਯਾਂ ਨ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਰ੍ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਕਿਂ ਕਾਰ੍ਯਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਥਮੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਲਾਜਸਕ੍ਤਵੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਮਾਂਸਰਸੌਦਨ(?)ਮਿਤ੍ਯੇਸ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਕ੍ਰਮਸ੍ਤੇਸਾਂ ਹਿਤਃ|

Adhikarana vamanavirecanayoH svakAryapratIkShAvadhiH (47-48) · Śloka 48

ਨਨੁ, ਵਿਰੇਚਨਸ੍ਯੇਵ ਵਮਨਸ੍ਯ ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਕੋ ਨ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਅਪਕ੍ਵਂ ਵਮਨਂ ਦੋਸਾਨ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੪੭|| ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਵਮਨਸ੍ਯਾਤਃ ਪਾਕਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਯੇਤ੍| |੪੮|

ਸ੦-ਵਮਨਮਪਕ੍ਵਂ ਸਤ੍ ਦੋਸਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਂ ਤੁ ਪਚ੍ਯਮਾਨਂ ਦੋਸਾਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਅਤੋ ਵਮਨਸ੍ਯ ਪਾਕੋ ਨ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ੍ਯਤੇ|

Adhikarana durbalAditvAhAraireva shodhyaH (48-49) · Śloka 49

| ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਬਹੁਦੋਸਸ਼੍ਚ ਦੋਸਪਾਕੇਨ ਯਃ ਸ੍ਵਯਮ੍||੪੮|| ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਭੇਦਨੀਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਸ੍ਤਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍| |੪੯|

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਨਰੋ ਬਹੁਦੋਸਸ਼੍ਚ ਦੋਸਪਾਕੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਸ੍ਵਯਂ-ਔਸਧਮਨ੍ਤਰੇਣ, ਯੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ-ਭਿਦ੍ਯਤੇ, ਤਂ-ਨਰਂ, ਭੇਦਨੀਯੈਰ੍ਭੋਜ੍ਯੈਃ-ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਰ੍ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana durbalAdInAM mRudvalpamauShadham alpadoShasya durbalasya shamanam (49-51) · Śloka 51

| ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਸ਼ੋਧਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਮਲ੍ਪਦੋਸਃ ਕਸ਼ੋ ਨਰਃ||੪੯|| ਅਪਰਿਜ੍ਞਾਤਕੋਸ੍ਠਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਮੌਸਧਮ੍| ਵਰਂ ਤਦਸਕਤ੍ਪੀਤਮਨ੍ਯਥਾ ਸਂਸ਼ਯਾਵਹਮ੍||੫੦|| ਹਰੇਦ੍ਬਹੂਂਸ਼੍ਚਲਾਨ੍ ਦੋਸਾਨਲ੍ਪਾਨਲ੍ਪਾਨ੍ ਪੁਨਃਪੁਨਃ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਮਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਲ੍ਪਾਨ੍ ਸਂਸ਼ਮਯੇਤ੍ਤੁ ਤਾਨ੍||੫੧||

ਸ੦-ਦੁਰ੍ਬਲਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚ ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਂ ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ ਪਿਬੇਯੁਃ| ਕਿਮਿਤ੍ਯਾਹ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਤ੍-ਵਿਰੇਚਨੌਸਧਂ, ਅਸਕਤ੍-ਪੁਨਃਪੁਨਃ, ਪੀਤਂ ਵਰਮ੍, ਨ ਬਹੁ| ਅਨ੍ਯਥਾ-ਬਹੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚੌਸਧਂ ਪੀਤਂ, ਸਂਸ਼ਯਾਵਹਂ-ਪ੍ਰਾਣਸਨ੍ਦੇਹਕਾਰਿ| ਤਥਾ, ਪੁਨਃਪੁਨਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੌਸਧਂ ਚਲਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍ ਦੋਸਾਨਲ੍ਪਾਨਲ੍ਪਾਨ੍ ਹਰੇਤ੍| ਏਵਂ ਬਲਹਾਨਿਂ ਵਿਨਾ ਦੋਸਨਿਰ੍ਹਾਰਃ ਕਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤੁਰਵਧਾਰਣੇ| ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਨਰਸ੍ਯ ਮਦੁਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰਲ੍ਪਾਨੇਵ ਤਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸ਼ਮਯੇਤ੍|

Adhikarana bahudoShasya shamane bAdhakam (52) · Śloka 52

ਨਨੁ, ਬਹਵੋ ਦੋਸਾਃ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਚਿਰਂ ਤੇ ਹਿ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵੈਨਮਨਿਰ੍ਹਤਾਃ| |੫੨|

ਸ੦-ਹਿ-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤੇ-ਬਹਵੋ ਦੋਸਾਃ, ਅਨਿਰ੍ਹਤਾਸ਼੍ਚਿਰਮੇਨਂ-ਆਤੁਰਂ, ਕ੍ਲੇਸ਼ਯਨ੍ਤਿ| ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵਾ-ਅਨਿਰ੍ਹਤਾ ਮਾਰਯੇਯੁਃ|

Adhikarana mandAdagnikrUrakoShThayoH shodhane pUrvA~ggam (52-53) · Śloka 53

| ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਂ ਚ ਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣੈਰ੍ਘਤੈਃ||੫੨|| ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਿਤਾਗ੍ਨਿਂ ਵਿਜਿਤਕਫਵਾਤਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| |੫੩|

ਸ੦-ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਂ ਚ ਨਰਂ ਸਹ ਕ੍ਸਾਰਲਵਣਾਭ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਯਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਤੈਰ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਮੁਦ੍ਦੀਪਿਤਾਨਲਂ ਵਿਜਿਤਕਫਵਾਤਂ ਚ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana rUkShAdInAM virecanamapi na virecayati te kathaM virecyAH? (53-55) · Śloka 55

| ਰੂਕ੍ਸਵਹ੍ਵਨਿਲਕ੍ਰੂਰਕੋਸ੍ਠਵ੍ਯਾਯਾਮਸ਼ੀਲਿਨਾਮ੍||੫੩|| ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੀਨਾਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਮਵਿਰੇਚ੍ਯੈਵ ਜੀਰ੍ਯਤਿ| ਤੇਭ੍ਯੋ ਬਸ੍ਤਿਂ ਪੁਰਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੫੪|| ਸ਼ਕਨ੍ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਭਿਃ ਫਲਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਹਿ ਮਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਿਰੇਕੋ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ਸੁਖਮ੍||੫੫||

ਸ੦-ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਾਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਵਿਰੇਚ੍ਯੈਵ-ਵਿਰੇਚਨਮਕਤ੍ਵੈਵ, ਪਰਿਣਮਤਿ| ਤੇਭ੍ਯੋ-ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭ੍ਯਃ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ-ਏਰਣ੍ਡਤੈਲਬਿਨ੍ਦੁਘਤਾਦਿਕਂ, ਵਿਰੇਚਨਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਫਲਵਰ੍ਤਿਭਿਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਭਿਃ ਪੁਰੀਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍-ਅਲ੍ਪਂ, ਨਿਰ੍ਹਤ੍ਯ-ਨਿਃਸਾਰ੍ਯ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਵਿਰੇਚਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਕਿਮਿਤਿ ਬਸ੍ਤਿਨਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਭਿਃ ਫਲਵਰ੍ਤਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਕਨ੍ਨਿਰ੍ਹਾਰਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਮਲਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪਤਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਵਿਰੇਕਃ ਸੁਖਂ-ਅਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍|

Adhikarana viShAdyArtaiShu shodhanam (56) · Śloka 56

ਵਿਸਾਭਿਘਾਤਪਿਟਿਕਾਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਵਿਸਰ੍ਪਿਣਃ| ਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਮੇਹਾਰ੍ਤਾਨ੍ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੫੬||

ਸ੦-ਨਾਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋਤ੍ਰੇਸਦਰ੍ਥੇ| "ਨਾਤਿਸ਼ੀਤਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ" (ਹ. ਸੂ. ਅ. ੬|੬੩) ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਥਾ| ਵਿਸਾਦ੍ਯਾਰ੍ਤਾਨੀਸਤ੍ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana sarveShAM snehavirecanam snehabhAvitAnAM rUkShaM virecanam (57) · Śloka 57

ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਕੈਸ਼੍ਚ, ਰੂਕ੍ਸੈਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਿਤਾਨ੍| |੫੭|

ਸ੦-ਸਰ੍ਵਾਨ੍-ਈਸਤ੍ਸਿਗ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਸਾਰ੍ਤਾਦੀਨੀਸਦ੍ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ ਵਾ, ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਕੈਃ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸਾਨ੍ ਰੂਕ੍ਸੈਰ੍ਵਿਰੇਕੈਃ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍|

Adhikarana pratikarmaM snehasvedau kAryau,sarvakarmAnte punaH snehanam (57-58) · Śloka 58

| ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨ੍ਤਰੇਨ੍ਤਰੇ||੫੭|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ, ਸ੍ਨੇਹਮਨ੍ਤੇ ਬਲਾਯ ਚ| |੫੮|

ਸ੦-ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਕਰ੍ਮਣਾਮਨ੍ਤਰੇਨ੍ਤਰੇ-ਮਧ੍ਯੇ ਮਧ੍ਯੇ, ਪੁਨਰਪਿ-ਭੂਯਃ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਨ੍ਤੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਬਲਾਯ-ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਬਲਾਧਾਨਾਰ੍ਥਂ, ਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ| ਤਦਯਮਰ੍ਥੋਤ੍ਰ ਬੋਧ੍ਯਃ,-ਆਦੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਤਤੋ ਵਮਨਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਤਤੋ ਵਿਰੇਚਨਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਤਤੋਨੁਵਾਸਨਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਤਤੋ ਨਿਰੂਪਣਂ, ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਤਤੋਨੁਵਾਸਨਮਿਤਿ|

Adhikarana snehasvedAbhyAse yuktiH (58-59) · Śloka 59

ਕਿਮਿਤ੍ਯੇਵਂ ਵਿਧੀਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਮਲੋ ਹਿ ਦੇਹਾਦੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ ਹ੍ਰਿਯਤੇ ਵਾਸਸੋ ਯਥਾ||੫੮|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੈਸ੍ਤਥੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਃ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਮਲਃ| |੫੯|

ਸ੦-ਯਤੋ ਦੇਹਾਦੁਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼੍ਯ-ਪਤਨੋਨ੍ਮੁਖਂ ਕਤ੍ਵਾ ਮਲੋ ਵਿਰੇਚਨਾਦਿਭਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਤੇ| ਕਥਮਿਵ ? ਵਾਸਸੋ-ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਦ੍ਯਥਾ,- ਮਰ੍ਦਨਿਕਾਯਾਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਮਰ੍ਦਯਿਤ੍ਵਾ ਜਲਾਦਿਨਾ ਮਲੋ ਨਿਰ੍ਹ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ|

Adhikarana snehasvedanAbhyAse doShaH (59-60) · Śloka 60

ਨਨੁ, ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਕਸ੍ਮਾਨ੍ਮਲਃ ਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਨ ਸ਼ੋਧ੍ਯਤੇ ? ਇਤ੍ਯਾਹ - - - - | ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨਭ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਤੁ ਯਃ||੫੯|| ਦਾਰੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਿਵਾਨਾਮੇ ਸ਼ਰੀਰਂ ਤਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਯਤੇ||੫੯|| ੧/੨||੬੦||

ਸ੦-ਯੋ ਨਰਃ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਵਨਭ੍ਯਸ੍ਯ-ਅਸ਼ੀਲਯਿਤ੍ਵਾ, ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍, ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਦੀਰ੍ਯਤੇ| ਕਥਮਿਵ ? ਆਨਾਮੇ-ਆਨਮਨੇ, ਕਾਸ੍ਠਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਯਥਾ ਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤਿ|

Adhikarana samyak shodhanasya phalam (17) · Śloka 18

ਸਾਮ੍ਪ੍ਰਤਂ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਃ ਫਲਮਾਹ - - - - ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਂ ਬਲਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਧਾਤੁਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਜ੍ਵਲਨਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਿਮ੍| ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਪਾਕਂ ਵਯਸਃ ਕਰੋਤਿ ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਸਮ੍ਯਗੁਪਾਸ੍ਯਮਾਨਮ੍| ੬੦ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੮||

ਸ੦-ਸਂਸ਼ੋਧਨਂ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਂ ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦਾਦੀਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਕਰੋਤਿ| ਬੁਦ੍ਧਿਪ੍ਰਸਾਦੋ-ਧੀਪਾਟਵਮ੍| ਵਯਸੋ-ਯੌਵਨਾਦੇਃ, ਪਾਕਃ-ਪਰਿਣਾਮ ਇਤਿ| ਉਪਜਾਤਿਰ੍ਵਤ੍ਤਮ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੧੭||