28. bhagandarapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

వ్రణసామాన్యాద్ భగందరప్రతిషేదమాచష్టే-

Adhikarana bhagandarapratiShedhAdhyAyaH bhagandarasya nidAnaM lakShaNaM ca (2-5) · Śloka 5

అథాతో భగందరప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యశుత్రే||2|| ) హస్త్యశ్వపృష్ఠగమనకఠినోత్కటకాసనైః| అర్శోనిదానాభిహితైరపరైశ్చ నిషేవితైః||1|| అనిష్టాదృష్టపాకేన సద్యో వా సాధుగర్హణైః| ప్రాయేణ పిటికాపూర్వో యోఽంగులే హ్యంగులేఽపి వా||2|| పాయోర్వ్రణోఽంతర్బాహ్యో వా దుష్టాసృఙ్మాంసగో భవేత్| బస్తిమూత్రాశయాభ్యాసగతత్వాత్స్యందనాత్మకః||3|| భగందరః స సర్వాశ్చ దారయత్యక్రియావతః| భగబస్తిగుదాంస్తేషు దీర్యమాణేషు భూరిభిః||4|| వాతమూత్రశకృచ్ఛుక్రం ఖైః సూక్ష్మైర్వమతి క్రమాత్| |5|

స0-హస్త్యశ్వాదిగమనాదిభిరర్శోనిదానోక్తైరపరైరపి నిషేవితైరశుభపురాకృతకర్మవిపాకేన సద్యో వా సాధునిందాభిః పాయోరంగులే ద్వ్యంగులే వా యో వ్రణోఽంతర్బాహ్యో వా బాహు ల్యేన పిటికాపూర్వా దుష్టరక్తమాంసగో బస్తిమూత్రాశయసమీపగతత్వాత్ స్యందనస్వభావః స భగందరః స్యాత్| సం-భగాదీన్ సర్వాన్ దారయతి, క్రియారహితస్య పుంసః| తేషు-భగాదిషు, శీర్యమాణేషు ఖైః-ఛిద్రైః, సూక్ష్మైర్బహుభిః క్రమేణ వాతాదీన్ వమతి|

Adhikarana bhaga aShTavidhatvam (5) · Śloka 5

| దోషైః పృథగ్యుతైః సర్వైరాగంతుః సోఽష్టమః స్మృతః||5||

స0-భగందరాఖ్యో వ్రణో దోషైః పృథక్ త్రిధా| యుక్తైశ్చ దోషైస్త్రిధా| సర్వైరేకః| ఆగంతురష్టమో గదితః|

Adhikarana apavkashophasya piTikAtvam pavkoshophasya bhagandaratvam (6) · Śloka 6

అపక్వం పిటికామాహుః పాకప్రాప్తం భగందరం| |6|

స0-అపక్వం శోఫం పిటికాం కథయంతి| పక్వం శోఫం భగందరమాహుః|

Adhikarana bhagandarakRut piTikAyA lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| గూఢమూలాం ససంరంభాం రుగాఢ్యాం రూఢకోపినీం||6|| భగందరకరీం విద్యాత్ పిటికాం న త్వతోఽన్యథా| |7|

స0-పిటికాం గూఢమూలాదిగుణాం భగందరకరీం విద్యాత్| అతోఽన్యథా-విపర్యయేణ, పిటికామాత్రాం విజానీయాత్|

Adhikarana vAtajAyAH piTikAyA lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| తత్ర శ్యావాఽరుణా తోదభేదస్ఫురణరుక్కరీ||7|| పిటికా మారుతాత్| |8|

స0-తేషు మధ్యాచ్ఛ్యావాదిగుణా పిటికా పవనాత్ స్యాత్|

Adhikarana pittajAyAH piTikAyA lakShaNam (8) · Śloka 8

పిత్తాదుష్ట్రగ్రీవావదుచ్ఛ్రితా| రాగిణి తనురూష్మాఢ్యా జ్వరధూమాయనాన్వితా||8||

స0-పిత్తాత్ పిటికోష్ట్రగ్రీవేవోచ్ఛ్రితా రాగాదిగుణాన్వితా చ స్యాత్|

Adhikarana kaphajAyAH piTikAyA lakShaNam (9) · Śloka 9

స్థిరా స్నిగ్ధా మహామూలా పాండుః కండుమతీ కఫాత్| |9|

స0-కఫాత్ పిటికా స్థిరాదిగుణా స్యాత్|

Adhikarana vAtapittajAyAH piTikAyA lakShaNam (9) · Śloka 9

| శ్యావా తామ్రా సదాహోషా ఘోరరుగ్ వాతపిత్తజా||9||

స0-వాతపిత్తోత్థా పిటికా శ్యావదిగుణా స్యాత్|

Adhikarana vAtakaphajAyAH piTikAyA lakShaNam (10) · Śloka 10

పాండురా కించిదాశ్యావా కృచ్ఛ్రపాకా కఫానిలాత్| |10|

స0-శ్లేష్మపవనాత్ పిటికా పాండురాదిగుణా స్యాత్| కఫపిత్తజస్తు భగందరః "అర్శఃస(దుర్నా)మాశ్రిత్య" (శ్లో.15) ఇత్యారభ్యాగ్రే ప్రతిపాదయిష్యతి| తేనేహ తత్పిటికా తంత్రకృతా నాభిహితా|

Adhikarana sarvajAyAH piTikAyA lakShaNam (10-11) · Śloka 11

| పాదాంగుష్ఠసమా సర్వైర్దోషైర్నానావిధవ్యథా||10|| శూలారోచకతృడ్దాహజ్వరచ్ఛర్దిరుపద్రుతా| |11|

స0-సర్వైర్దోషైః పాదాఙుష్ఠతుల్యా నానావిధవ్యథా శూలాదిభిరుపద్రుతా పిటికా స్యాత్|

Adhikarana etAH pakvA vraNA bhavanti (11) · Śloka 11

వ్రణతాం యాంతి తాః పక్వాః ప్రమాదాత్| |11|

స0-తాశ్చ పిటికాః ప్రమాదాత్-అయత్నాత్, పక్వాః సద్యో వ్రణతాం యాంతి|

Adhikarana 1 shataponakasya bhagandarasya lakShaNam (11-13) · Śloka 13

| తత్ర వాతజా||11|| చీయతేఽణుముఖైశ్ఛిద్రైః శతపోనకవత్ క్రమాత్| అచ్ఛం స్రవద్భిరాస్రావమజస్రం ఫేనసంయుతం||12|| శతపోనకసంజ్ఞోఽయం| |13|

స0-తేషు మధ్యాద్వాతజా పిటికా శతపోనకవత్-తిత ఉవత్, సూక్ష్మద్వారైశ్ఛిద్రైః క్రమేణ చీయతే| కిం కుర్వాణైః ? అచ్ఛం-తనుం, ఆస్రావం సహ ఫేనమనవరతం స్రవద్భిః| అయం శతపోనకసంజ్ఞో భగందరః|

Adhikarana 2 uShTragrIvasya bhagandarasya lakShaNam (13) · Śloka 13

ఉష్ట్రగ్రీవస్తు పిత్తజః| |13|

స0-పిత్తజస్తు భగందర ఉష్ట్రగ్రీవాఖ్యః|

Adhikarana 3 paristrAviNo bhagandarasya lakShaNam (13) · Śloka 13

| బహుపిచ్ఛాపరిస్రావీ పరిస్రావీ కఫోద్భవః||13||

స0-కఫోత్థో భగందరో బహుపిచ్ఛపరిస్రావీ స్యాత్| స చ పరిస్రావీ కథ్యతే|

Adhikarana 4 parikShepiNo bhagandarasya lakShaNam (14) · Śloka 14

వాతపిత్తాత్పరిక్షేపీ పరిక్షిప్య గుదం గతిః| జాయతే పరితస్తత్ర ప్రాకారం పరిఖేవ చ||14||

స0-వాతపిత్తాత్ పరిక్షేపీత్యుచ్యతే| తత్ర గుదం పరిక్షిప్య గతిః పురప్రాకారం పరితః పరిఖేవ చ జాయతే|

Adhikarana 5 RujoH bhagandarasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ఋజుర్వాతకఫాదృజ్వ్యా గుదో గత్యాఽత్ర దీర్యతే| |15|

స0-వాతకఫాద్ ఋజుసంజ్ఞో భగందరః| తత్ర ఋజ్వ్యా గత్యా గుదో దీర్యతే|

Adhikarana 6 arshostrAviNo bhagandarasya lakShaNam (15-17) · Śloka 17

| కఫపిత్తే తు పూర్వోత్థం దుర్నామాశ్రిత్య కుప్యతః||15|| అర్శోమూలే తతః శోఫః కండూదాహాదిమాన్ భవేత్| స శీఘ్రం పక్వభిన్నోఽస్య క్లేదయన్మూలమర్శసః||16|| స్రవత్యజస్రం గతిభిరయమర్శోభగందరః| |17|

స0-పూర్వోత్థం దుర్నామ సమాశ్రిత్య కఫపిత్తే యదా కుప్యతః, తతః-తత్కోపాత్, అర్శోమూలే శోఫః కండ్వాదిమాన్ స్యాత్| సః-శోఫః, పక్వభిన్నోఽస్య-అర్శసో, మూలమాశ్వేవ క్లేదయన్ గతిభిరజస్రం స్రవతి| స శోఫోఽర్శోభగందర ఉచ్యతే|

Adhikarana 7 shambukAvartasya bhagandarasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18

| సర్వజః శంబుకావర్తః శంబుకావర్తసన్నిభః||17|| గతయో దారయంత్యస్మిన్ రుగ్వేగైర్దారుణైర్గుదం| |18|

స0-సన్నిపాతోత్థః శంబుకావర్తసంజ్ఞః శంబుకావర్తసమః స్యాత్| అస్మిన్-సర్వజే భగందరే, రుగ్వేగైస్తీవ్రైర్గతయో గుదం దారయంతి|

Adhikarana 8 kShatajasya bhagandarasya lakShaNam (18-20) · Śloka 20

| అస్థిలేశోఽభ్యవహృతో మాంసగృద్ధ్యా యదా గుదం||18|| క్షిణోతి తిర్యఙ్నిర్గచ్ఛన్నున్మార్గం క్షతతో గతిః| స్యాత్తతః పూయదీర్ణాయాం మాంసకోథేన తత్ర చ||19|| జాయంతే కృమయస్తస్య ఖాదంతః పరితో గుదం| విదారయంతి నచిరాదున్మార్గీ క్షతజశ్చ సః||20||

స0-అస్థిలవో మాంసగార్ధ్యేన భుక్తో యదా తిర్యక్-ఉన్మార్గం, నిర్గచ్ఛన్ గుదం క్షిణోతి, తదా క్షాతాద్గతిః స్యాత్| తతః పూయదీర్ణాయాం గతౌ మాంసకోథేన చ తస్మిన్ కృమయో భవంతి| తే చ కృమయః తస్య-భగందరిణో, గుదం భక్షయంతః పరితో విదారయంతి శీఘ్రమేవ| అసావున్మార్గీ క్షతజశ్చోచ్యతే|

Adhikarana eteShujasya rugAdayo vranavat (21) · Śloka 21

తేషు రుగ్దాహకండ్వాదీన్ విద్యాద్ వ్రణనిషేధతః| |21|

స0-తేషు-భగందరేషు, వ్రణనిషేధతో-వ్రణప్రతిషేధాత్, రుగాదీన్ విద్యాత్|

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (21-22) · Śloka 22

| షట్ కృచ్ఛ్రసాధనాస్తేషాం, నిచయక్షతజౌ త్యజేత్||21|| ప్రవాహిణీం వలీం ప్రాప్తం సేవనీం వా సమాశ్రితం| |22|

స0-తేషాం మధ్యాత్ కృచ్ఛ్రసాధనాః షట్-ఏకదోషజా ద్విదోషజాశ్చ| సన్నిపాతజం క్షతజం చ త్యజేత్| ప్రవాహిణీం వలీం ప్రాప్తం యద్భగందరం తత్త్యజేత్| తథా సేవనీమాశ్రిత్య యజ్జాతం తచ్చ వర్జయేత్|

Adhikarana asya piTikA yathApAkaM na yAti tathA yantraH (22-23) · Śloka 23

| అథాస్య పిటికామేవ తథా యత్నాదుపాచరేత్||22|| శుధ్ద్యసృక్స్రుతిసేకాద్యైర్యథా పాకం న గచ్ఛతి| |23|

స0-అథాస్య-భగందరస్య, పిటికామేవ-పిటికావస్థామేవ, యత్నం కృత్వా శుధ్ద్యాదిభిస్తథోపక్రమేత్ యథా పాకం న ప్రాప్నోతి|

Adhikarana pAke tu tasyA avA~gukhatvAdyavalokanam (23-24) · Śloka 24

| పాకే పునరుపస్నిగ్ధం స్వేదితం చావగాహతః||23|| యంత్రయిత్వాఽర్శసమివ పశ్యేత్సమ్యగ్భగందరం| అర్వాచీనం పరాచీనమంతర్ముఖబహిర్ముఖం||24||

స0-పాకే తు సత్యుపస్నిగ్ధమవగాహేన చ స్వేదితం తతోఽర్శసమివ యంత్రయిత్వా సుష్ఠు భగందరం పశ్యేత్-అవాఙ్ముఖం పరాఙ్ముఖం వా, అంతర్ముఖం బహిర్ముఖం వా, ఇత్యేవం సుష్ఠు నిరూప్య| అర్వాచీనమితి "విభాషాంచేరదిక్ స్త్రియాం" ఇతి స్వార్థే ఖః|

Adhikarana antarmukhe bahirmukhe ca shastreNa pATanaM kRutvA kShArAgninA sAdhayet,uShTrakandhare kShANaiva sAdhayet (25-26) · Śloka 26

అథాంతర్ముఖమేషిత్వా సమ్యక్ శస్త్రేణ పాటయేత్| బహిర్ముఖం చ నిఃశేషం తతః క్షారేణ సాధయేత్||25|| అగ్నినా వా భిషక్ సాధు క్షారేణైవోష్ట్రకంధరం| |26|

స0-అనంతరమంతర్ముఖమేషిణ్యా ఏషిత్వా సమ్యక్ శస్త్రేణ పాటయేత్| బహిర్ముఖం చ భగందరం నిఃశేషం పాటయిత్వా తతః క్షారేణ సాధయేత్ జ్వలనేన వా| ఉష్ట్రకంధరం-ఉష్ట్రగ్రీవం, క్షారేణైవ సాధు కృత్వా వైద్యః సాధయేత్-న త్వగ్నినా|

Adhikarana shataponake pATanaprakAraH (26-27) · Śloka 27

| నాడీరేకాంతరాః కృత్వా పాటయేచ్ఛతపోనకం||26|| తాసు రూఢాసు శోషాశ్చ, మృత్యుర్దీర్ణే గుదేఽన్యథా| |27|

స0-శతపోనకాఖ్యమేకాంతరా నాడీః కృత్వా పాటయేత్| తాసు రూఢాసు శేషా అపి నాడీః పాటయేత్| అన్యథా-ఏకహేలయైవ, గుదే పాటితే సతి మృత్యుః స్యాత్|

Adhikarana parikSheNi kShArasUtraiH sAdhanam (27) · Śloka 27

| పరిక్షేపిణీ చాప్యేవం నాడ్యుక్తైః క్షారసూత్రకైః||27||

స0-పరిక్షేపిణి చ భగందరే నాడీకథితైః క్షారసూత్రకైరేవంక్రమాత్, సాధయేత్|

Adhikarana arshobhagandare~arshaH pratisAdhanAdi (28) · Śloka 28

అర్శోభగందరే పూర్వమర్శాంసి ప్రతిసాధయేత్| |28|

స0-అర్శోభగందరే పూర్వమర్శాంసి ప్రతిసాధయేత్-ఉపచరేత్|

Adhikarana kShataje pratyAkhyAyopacAraH (28-29) · Śloka 29

| త్యక్త్వోపచర్యః క్షతజః శల్యం శల్యవతస్తతః||28|| ఆహారేచ్చ తథా దద్యాత్ కృమిఘ్నం లేపభోజనం| పిండనాడ్యాదయః స్వేదాః సుస్నిగ్ధా రుజి పూజితాః||29||

స0-క్షతజో భగందరస్త్యక్త్వా-ప్రత్యాఖ్యాయ, చికిత్స్యః| అనంతరం శల్యవతః-సశల్యస్య, శల్యమాహరేత్| తథా కృమిఘ్నం లేపం భోజనం చ దద్యాత్| పీడాయాం చ సత్యాం పిండస్వేదాదయః సుస్నిగ్ధా హితాః|

Adhikarana bahucchidre gotIrthAdayashchchedAH (30) · Śloka 30

సర్వత్ర చ బహుచ్ఛిద్రే ఛేదానాలోచ్య యోజయేత్| గీతీర్థసర్వతోభద్రదలలాంగల్లలాంగలాన్||30||

స0-బహుచ్ఛిద్రే చ భగందరే సర్వత్రైవాలోచ్య చతురశ్ఛేదాన్ గోతీర్థకాదికాన్ కుర్యాత్| తానేవ ఛేదానాహ-గోతీర్థేత్యాది|

Adhikarana gotIrthasya chedasya lakShaNam sarvatAbhadrasya chedasya lakShaNam ardhalA~ggalasya chedasya lakShaNam lA~ggalasya chedasya lakShaNam (31-32) · Śloka 32

పార్శ్వం గతేన శస్త్రేణ ఛేదో గోతీర్థకో మతః| సర్వతః సర్వతోభద్రః, పార్శ్వచ్ఛేదోఽర్ధలాంగలః||31|| పార్శ్వద్వయే లాంగలకః| |32|

స0-శస్త్రేణ పార్శ్వం గతేన యశ్ఛేదః స గోతీర్థకాఖ్యః, స చ కావ్యగతగోమూత్రికాకారః| సర్వతో యశ్ఛేదః స సర్వతోభద్రాఖ్యః, స చ సర్వతోభద్రకావ్యాకారః| య ఏకస్మిన్ పార్శ్వే చేదః, స చ దలలాంగలకాఖ్యః,-కుటారహితహలాకారః| పార్శ్వద్వయే యశ్ఛేదః స లాంగలకాఖ్యః,-సంపూర్ణహలాకారః|

Adhikarana sarvavraNAnAmagninA dAhaH (32) · Śloka 32

సమస్తాంశ్చాగ్నినా దహేత్| ఆస్రావమార్గాన్నిఃశేషం నైవం వికురుతే పునః||32||

స0-వ్రణాన్ సర్వాంశ్చాస్రావమార్గాన్ నిఃశేషం కృత్వాఽగ్నినా దహేత్| ఏవం కృతే సతి పునర్వికారం వ్రణో న యాతి|

Adhikarana bhagandariNaH koShThashuddhou~antarA~antarA yatnaH (33) · Śloka 33

యతేత కోష్ఠశుద్ధౌ చ భిషక్ తస్యాంతరాఽంతరా| |33|

స0-తస్య-భగందరిణః, కోష్ఠశుద్ధౌ చాంతరాఽంతరా వైద్యో యతేత|

Adhikarana bhagandariNaH vraNe biDAlAsthilepaH (33) · Śloka 33

| లేపో వ్రణే బిడాలాస్థి త్రిఫలారసకల్కితం||33||

స0-మార్జారాస్థి త్రిఫలారసకల్కితం వ్రణే లేపో హితః|

Adhikarana bhagandariNaH jyotiShmatyAditailenAbhya~ggaH (34) · Śloka 34

జ్యోతిష్మతీమలయులాంగలిశేలుపాఠా- కుంభాగ్నిసర్జ(ర్జి)కరవీరవచాసుధార్కైః| అభ్యంజనాయ విపచేత భగందరాణాం తైలం వదంతి పరమం హితమేతదేషాం||34||

స0-జ్యోతిష్మత్యాదిభిరభ్యంగార్థం తైలం పచేత్| భగందరాణామేతేషామేతత్ పరమం-అతిశయేన, హితం గదంతి| వసంతతిలకావృత్తం| వక్ష్యమాణం చ మధుకాది ద్రుతవిలంబితం|

Adhikarana bhagandariNaH madhukAditailam (35-36) · Śloka 36

మధుకరోధ్రకణాత్రురేణుకా- ద్విరజనీఫలినీపటుసారివాః| కమలకేసరపద్మకధాతకీ- మదనసర్జరసామయరోదికాః||35|| సబీజపూరచ్ఛదనైరేభిస్తైలం విపాచితం| భగందరాపచీకుష్ఠమధుమేహవ్రణాపహం||36||

స0-మధుకాదిభిరేతైః సబీజపూరపత్రైస్తైలం విపాచితం భగందరాదిఘ్నం|

Adhikarana bhagandariNaH ropaNo viDa~ggasArAdilehaH (37) · Śloka 37

మధుతైలయుతా విడంగసార- త్రిఫలామాగధికాకణాశ్చ లీఢాః| కృమికుష్ఠభగందరప్రమేహ- క్షతనాడీవ్రణరోపణా భవంతి||37||

స0-విడంగసారాదయో మాక్షికతైలయుక్తా లీఢాః కృమ్యాదివ్రణరోపణాః స్యుః| మాగధికాకణాః-పిప్పలీతండులాః| ఔపచ్ఛందసికం వృత్తం|

Adhikarana bhagandariNaH amRutAdgugguluH (38) · Śloka 38

అమృతాత్రుటివేల్లవత్సకం కలిపథ్యామలకాని గుగ్గులుః| క్రమవృద్ధమిదం మధుద్రుతం పిటికాస్థౌల్యభగందరాన్ జయేత్||38||

స0-అమృతాదికమిదం క్రమేణ భాగవృధ్ద్యా వృద్ధం మధునా ద్రుతం పిటికాదీన్ జయేత్| వైతాలీయం|

Adhikarana bhagandariNaH mAgadhikAdigugguluH (39) · Śloka 39

మాగధికాగ్నికలింగవిడంగై- ర్బిల్వధృతైః సవరాపలషట్కైః| గుగ్గులునా సదృశేన సమేతైః క్షౌద్రయుతైః సకలామయనాశః||39||

స0-మాగధికాదికైర్బిల్వధృతైః-పృథక్ పలమితైః, త్రిఫలాపలషట్కసహితైః సర్వైస్తుల్యేన గుగ్గులునా యుతైర్మధుసమేతైర్మిశ్రితైర్మాత్రయా భక్షితైః(?) సమస్తవ్యాధిహరణం స్యాత్|

Adhikarana bhagandariNaH svAyaM bhUvo gugguluH (40) · Śloka 40

గుగ్గులుపంచపలం పలికాంశా మాగధికా త్రిఫలా చ పృథక్స్యాత్| త్వక్త్రుటికర్షయుతం మధులీఢం కుష్ఠభగందరగుల్మగతిఘ్నం||40||

స0-గుగ్గులుపలాని పంచ, పిప్పల్యాదయః పలాంశికాః, త్వగేలయోః పృథక్ కర్షం| తదేతన్మధులీఢం కుష్ఠాదిఘ్నం| స్వాయంభువాఖ్యో గుగ్గులురేష ప్రసిద్ధః| దోధకం(కే) వృత్తం(త్తే)|

Adhikarana bhagandariNaH vAtarogajidouShadham (41) · Śloka 41

శృంగబేరరజోయుక్తం తదేవ చ సుభావితం| క్వాథేన దశమూలస్య విశేషాద్వాతరోగజిత్||41||

స0-తదేవ-గుగ్గుల్వాదికం ద్రవ్యం, శుంఠీచూర్ణయుతం దశమూలక్వాథేన సుభావితం విశేషేణ వాతరోగజిత్|

Adhikarana bhagandariNaH uttamAdigugguluH (42) · Śloka 42

ఉత్తమాఖదిరసారజం రజః శీలయన్నసనవారిభావితం| హంతి తుల్యమహిషాక్షమాక్షికం కుష్ఠమేహపిటికాభగందరాన్||42||

స0-త్రిఫలాదిరజోఽసనక్వాథేన భావ్వితం తుల్యమహిషాఖ్య(క్ష)మాక్షికం శీలయన్ కుష్ఠాదీన్ హంతి| రో నరౌ లగయుతా రథోద్ధతా|

Adhikarana sheSheShu yathAyogamupakramaH (43) · Śloka 43

భగందరేష్వేష విశేష ఉక్తః శేషాణి తు వ్యంజనసాధనాని| వ్రణాధికారాత్ పరిశీలనాచ్చ సమ్యగ్విదిత్వౌపయికం విదధ్యాత్||43||

స0-భగందరేషు సర్వేష్వయముపక్రమవిశేషోఽభిహితః| శేషాణి తు వ్రణాని ప్రకటసాధనాని| తేషు వ్రణాధికారాత్ పరిశీలనాచ్చ సమ్యగ్విదిత్వోపక్రమం యథాయోగ్యం కుర్యాత్| ఉపజాతిః|

Adhikarana rUDhe~api bhagandare~ashvapRuShThagamanAdi varShAdhikaM varjayet (28) · Śloka 28

అశ్వపృష్ఠగమనం చలరోధం మద్యమైథునమజీర్ణమసాత్మ్యం| సాహసాని వివిధాని చ రూఢే వత్సరం పరిహరేదధికం వా||44|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిర- చితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తర- స్థానే భగందరప్రతిషేధో నామా- ష్టావింశోఽధ్యాయః||28||

స0-భగందరే వ్రణే రూఢేఽపి తురగపృష్ఠగమనాదికం వర్షం యావదధికం వా పరిహరేదితి| స్వాగతావృత్తం| ఇతి శ్రీమృగాంకదత్తపుత్రశ్రీమదరుణదత్తవిరచితాయామష్టాంగహృదయ- టీకాయాం సర్వాంగసుందరాఖ్యాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే భగందర ప్రతిషేధో నామాష్టావింశోఽధ్యాయః సమాప్తః|| 28||