2. bālāmayapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਬਾਲਾਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਥਿਤੋ ਬਾਲਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨੋਭਯਵਰ੍ਤਨਃ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤਾਭ੍ਯਾਮਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸਮ੍ਭਵਃ|੧|

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਬਾਲਸ੍ਯੋਪਚਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਯੇ ਰੋਗਾਸ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥੋ ਬਾਲਾਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸ੦-ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਃ ਕਥਿਤੋ ਮੁਨਿਭਿਃ| ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਤਨੋਨ੍ਨਵਰ੍ਤਨ ਉਭਯਵਰ੍ਤਨਃ-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਅਨ੍ਨਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ, ਅਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗੋਦ੍ਭੂਤਿਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ|

Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ ਅਥਾਤੋ ਬਾਲਾਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਥਿਤੋ ਬਾਲਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨੋਭਯਵਰ੍ਤਨਃ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤਾਭ੍ਯਾਮਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸਮ੍ਭਵਃ||੧||

ਅਸ੍ਮਾਦਨਨ੍ਤਰਂ ਬਾਲਸ੍ਯੋਪਚਰ੍ਯਮਾਣਸ੍ਯ ਯੇ ਰੋਗਾਸ੍ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥੋ ਬਾਲਾਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧ ਉਚ੍ਯਤੇ- ਸ੦-ਬਾਲਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕਾਰਃ ਕਥਿਤੋ ਮੁਨਿਭਿਃ| ਕ੍ਸੀਰਵਰ੍ਤਨੋਨ੍ਨਵਰ੍ਤਨ ਉਭਯਵਰ੍ਤਨਃ-ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਾਭ੍ਯਾਂ-ਅਨ੍ਨਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ, ਅਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗੋਦ੍ਭੂਤਿਃ|

Adhikarana vAtaduShTastanyasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ਵਾਤਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਤੁ ਪ੍ਲਵਤੇਮ੍ਭਸਿ||੨|| ਕਸਾਯਂ ਫੇਨਿਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| |੩|

ਸ੦-ਵਾਤਦੁਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਜਲੇ ਪ੍ਲਵਤੇ-ਤਰਤੀਵ ਨੈਕਤਾਂ ਗਚ੍ਛਤਿ| ਕਸਾਯਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pittaduShTasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| ਪਿਤ੍ਤਾਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਪੀਤਰਾਜ੍ਯਪ੍ਸੁ ਦਾਹਕਤ੍||੩||

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਕਮ੍, ਤਥਾ ਤੋਯੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤਂ ਪੀਤਰਾਜਿ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਦਾਹਕਰਂ ਚ|

Adhikarana kaphaduShTasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ਕਫਾਤ੍ਸਲਵਣਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਜਲੇ ਮਜ੍ਜਤਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| |੪|

ਸ੦-ਕਫਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸਲਵਣਂ ਘਨਂ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਪ੍ਸੁ ਚ ਮਜ੍ਜਤਿ|

Adhikarana dvidoShaduShTasya lakShaNam tridoShaduShTasya lakShaNam tattadduShTaM stanyaM yathAsvaM vyAdhijanakam (4-5) · Śloka 5

| ਸਂਸਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍||੪|| ਯਥਾਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਂਸ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਨਯਤ੍ਯੁਪਯੋਜਿਤਮ੍| |੫|

ਸ੦-ਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ ਦੁਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਂਸਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੦-ਤਚ੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਮੁਪਯੋਜਿਤਂ ਬਾਲਸ੍ਯ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਨਯਤਿ|

Adhikarana rodanAt pIDAj~jAnam (5) · Śloka 5

| ਸ਼ਿਸ਼ੋਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਰੋਦਨਾਲ੍ਲਕ੍ਸਯੇਦ੍ਰੁਜਮ੍||੫||

ਸ੦-ਬਾਲਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ-ਖਰਂ, ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਰੁਜਂ-ਪੀਡਾਂ, ਰੋਦਨਾਲ੍ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍,- ਅਤਿਰੋਦਨੇਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੋਦਨੇਨ ਚ ਯਥਾਯੋਗਂ ਰੁਜਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ|

Adhikarana pIDAsthAnaj~jAnam (6) · Śloka 6

ਸ ਯਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦ੍ਭਸ਼ਂ ਦੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰੁਜਂ|੬|

ਸ੦-ਯਂ ਦੇਹਦੇਸ਼ਂ ਸ ਭਸ਼ਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍ ਯਤ੍ਰ ਚ ਦੇਹਦੇਸ਼ੇ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ੇ ਰੁਜਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana mUrdhAdau pIDAj~jAnam (6-8) · Śloka 8

| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਰੁਜਂ ਚਾਕ੍ਸਿਨਿਮੀਲਨਾਤ੍||੬|| ਹਦਿ ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਸ਼ਨਸ਼੍ਵਾਸਮੁਸ੍ਟਿਨਿਪੀਡਨੈਃ| ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਬਨ੍ਧਵਮਥੁਸ੍ਤਨਦਂਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨੈਃ||੭|| ਆਧ੍ਮਾਨਪਸ੍ਠਨਮਨਜਠਰੋਨ੍ਨਮਨੈਰਪਿ| ਬਸ੍ਤੌ ਗੁਹ੍ਯੇ ਚ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੋਤ੍ਤ੍ਰਾਸਦਿਗੀਕ੍ਸਣੈਃ||੮||

ਸ੦-ਸ਼ਿਰਸਿ ਪੀਡਾਮਕ੍ਸਿਨਿਮੀਲਨਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਮਤ ਏਵ ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਸ਼ਨਾਦਿਭਿਰ੍ਹਦਿ ਪੀਡਾਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਬਨ੍ਧਾਦਿਭਿਰਾਧ੍ਮਾਨਾਦਿਭਿਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਠੇ ਰੁਜਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਬਸ੍ਤੌ ਗੁਹ੍ਯੇ ਚ ਪੀਡਾਂ ਵਿਟ੍ਸਙ੍ਗਾਦਿਭਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana dhAtryAScikitsitam (9) · Śloka 9

ਅਥ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਮਯਮ੍| |੯|

ਸ੦-ਅਥ-ਅਨਨ੍ਤਰਂ, ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਵੈਦ੍ਯੋ ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਰੋਗਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana vAtaduShTe stanye daSamUlAdi (9-10) · Śloka 10

| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪਿਬੇਤ੍||੯|| ਅਥਵਾਗ੍ਨਿਵਚਾਪਾਠਾਕਟੁਕਾਕੁਸ੍ਠਦੀਪ੍ਯਕਮ੍| ਸਭਾਰ੍ਗੀਦਾਰੁਸਰਲਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਕਣੋਸਣਮ੍||੧੦||

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤੇਸੁ, ਵਾਤੇਨ ਦੁਸ੍ਟੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਤ੍ਰੀਣਿ ਦਿਨਾਨਿ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦੀਨਿ ਕ੍ਵਥਿਤਾਨਿ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana vAtaduShTe vAtavyAdhiharaM ghRutAdi (11-12) · Śloka 12

ਤਤਃ ਪਿਬੇਦਨ੍ਯਤਮਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਘਤਮ੍| ਅਨੁ ਚਾਚ੍ਛਸੁਰਾਮੇਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਮਦੁ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੧੧|| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਂਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਪਹਾਨ੍| |੧੨|

ਸ੦-ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੋਕ੍ਤਂ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਸ਼੍ਚਾਦਚ੍ਛਸੁਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਸਤੀਂ ਮਦੁ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍-ਆਰਗ੍ਵਧੇਨ| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਮਾਰੁਤਾਪਹਾਨ੍| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦੇਰ੍ਗ੍ਰਹਃ|

Adhikarana vAtaduShTe bAlArthaM rAsnAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| ਰਾਸ੍ਨਾਜਮੋਦਾਸਰਲਦੇਵਦਾਰੁਰਜੋਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੨|| ਬਾਲੋ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ ਘਤਂ ਤੈਰ੍ਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਸਿਤੋਪਲਮ੍| |੧੩|

ਸ੦-ਰਾਸ੍ਨਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਨ੍ਵਿਤਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਅਥਵਾ ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਘਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana pittaduShTe stanye bAladhAtryoramRutAdikvAthAH ghRutAdIni ca (13-16) · Śloka 16

| ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇਮਤਾਭੀਰੁਪਟੋਲੀਨਿਮ੍ਬਚਨ੍ਦਨਮ੍||੧੩|| ਧਾਤ੍ਰੀ ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਸਸਾਰਿਵਮ੍| ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਭੂਨਿਮ੍ਬਕਟੁਰੋਹਿਣੀਃ||੧੪|| ਸਾਰਿਵਾਦਿਂ ਪਟੋਲਾਦਿਂ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਂ ਤਥਾ ਗਣਮ੍| ਘਤਾਨ੍ਯੇਭਿਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੫|| ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਲੇਪਾਦੀਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| |੧੬|

ਸ੦-ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਦੀਨਿ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਬਾਲਃ ਪਿਬੇਤ੍ ਧਾਤ੍ਰੀ ਚ| ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਦੀਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਸਾਰਿਵਾਦਿਗਣਂ(ਗਣਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮਂ) ਪਿਬੇਤ੍ ਸਂ-ਅਥਵਾ ਸਾਰਿਵਾਦਿਭਿਰ੍ਗਣੈਃ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਘਤਾਨਿ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾ(ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾ)ਤ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana SleShmaduShTe stanye yaShTyAdi ghRutam SleShmaduShTe stanayorubhayoroShThayoScalepaH (16-18) · Śloka 18

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਪੁਨਃ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਂ ਕੁਮਾਰਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਘਤਮ੍||੧੬|| ਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਪਿਪ੍ਪਲੀਮਦ੍ਵਾ, ਪਿਸ੍ਟੈਃ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੈਰਥ| ਰਾਠਪੁਸ੍ਪੈਃ ਸ੍ਤਨੌ ਲਿਮ੍ਪੇਚ੍ਛਿਸ਼ੋਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ||੧੭|| ਸੁਖਮੇਵਂ ਵਮੇਦ੍ਬਾਲਃ| |੧੮|

ਸ੦-ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਮਧੁਯਸ੍ਟੀਸੈਨ੍ਧਵਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਂ ਬਾਲਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਪਿਪ੍ਪਲਿਯੁਕ੍ਤਂ ਘਤਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਮਦਨਕੁਸੁਮੈਰ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤੈਃ ਸ੍ਤਨੌ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਬਾਲਸ੍ਯ ਚੋਸ੍ਠੌ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਏਵਂ ਕਤੇ ਸਤਿ ਬਾਲਃ ਸੁਖਂ ਵਮੇਤ੍|

Adhikarana SleShmaduShTe dhAtryA vamanAdi (18) · Śloka 18

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਤੁ ਵਾਮਯੇਤ੍| |੧੮|

ਸ੦-ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਵਮਨੈਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍|

Adhikarana tridoShaduShTe stanye kShIrAlasakarogotpattiH (18-19) · Śloka 19

| ਅਥਾਚਰਿਤਸਂਸਰ੍ਗੀ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੮|| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਗਰਪਥ੍ਵੀਕਾਸੁਰਦਾਰੁਕਲਿਙ੍ਗਕਾਨ੍| ਅਥਵਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮ੍||੧੯||

ਸ੦-ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਕਤੇ ਸਂਸਰ੍ਗੇ ਸਤਿ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਗਰਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਅਤਿਵਿਸਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍|

Adhikarana tridoShaduShTe dhAtrIbAlayorvamanam (20-23) · Śloka 23

ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਲਿਨੇ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਮਂ ਜਲੋਪਮਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਮਚ੍ਛਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਫੇਨਿਲਂ ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ||੨੦|| ਸ਼ਕਨ੍ਨਾਨਾਵ੍ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੀਤਂ ਸਿਤਂ ਘਨਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ੁਸ੍ਕੋਦ੍ਗਾਰਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾਃ||੨੧|| ਅਙ੍ਗਭਙ੍ਗੋਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪਃ ਕੂਜਨਂ ਵੇਪਥੁਰ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਿਮੁਖਪਾਕਾਦ੍ਯਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇਨ੍ਯੇਪਿ ਤਂ ਗਦਮ੍||੨੨|| ਕ੍ਸੀਰਾਲਸਕਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਤ੍ਯਯਂ ਚਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਬਾਲਂ ਚ ਵਮਨੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍||੨੩||

ਸ੦-ਤ੍ਰਿਦੋਸਦੁਸ੍ਟੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਦਿਗੁਣਂ ਸ਼ਕਦੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਨਾਨਾਵ੍ਯਥਾਵਰ੍ਣਮ੍| ਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਪੀਤਂ ਸਿਤਂ ਘਨਂ-ਸ੍ਤ੍ਯਾਨਂ, ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ, ਅਨ੍ਯੇਪਿ-ਏਵਂਪ੍ਰਕਾਰਾ ਰੋਗਾਃ, ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਤਂ-ਈਦਸ਼ਂ, ਗਦਂ ਕ੍ਸੀਰਾਲਸਕਮਿਤਿ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਯਯਂ-ਵਿਨਾਸ਼ਹੇਤੁਮ੍, ਅਤ ਏਵਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਕ੍ਸੀਰਾਲਸਕੇ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਬਾਲਂ ਚ ਵਮਨੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ੍|

Adhikarana tridoShaduShTe tato vacAdigaNAdyauShadham (24) · Śloka 24

ਵਿਹਿਤਾਯਾਂ ਚ ਸਂਸਰ੍ਗ੍ਯਾਂ ਵਚਾਦਿਂ ਯੋਜਯੇਦ੍ਗਣਮ੍| ਨਿਸ਼ਾਦਿਂ ਵਾਥਵਾ ਮਾਦ੍ਰੀਪਾਠਾਤਿਕ੍ਤਾਘਨਾਮਯਾਨ੍||੨੪||

ਸ੦-[ ਵਿਹਿਤਾਯਾਂ ] ਸਂਸਰ੍ਗ੍ਯਾਂ-ਪੇਯਾਦਿਕੇ ਕ੍ਰਮੇ ਕਤੇ, ਵਚਾਦਿਂ ਨਿਸ਼ਾਦਿਂ ਵਾ ਗਣਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਮਾਦ੍ਰ੍ਯਾਦੀਨ੍ ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana stanyadoShaharAH pATAdayaH (25) · Śloka 25

ਪਾਠਾਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮਤਾਤਿਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਾਦੇਵਾਹ੍ਵਸਾਰਿਵਾਃ| ਸਮੁਸ੍ਤਮੂਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਹਰਾਃ ਪਰਮ੍||੨੫||

ਸ੦-ਪਾਠਾਦਯ ਉਪਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪਰਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਹਰਾਃ| ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਃ|

Adhikarana anubandhe yathArogaM cikitsitam (26) · Śloka 26

ਅਨੁਬਨ੍ਧੇ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕਾਲਵਿਤ੍| |੨੬|

ਸ੦-ਅਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤੁ ਸਤਿ ਯਥਾਰੋਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ|

Adhikarana dantodbhedo sarvarogANAM hetuH (26-27) · Śloka 27

| ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਪਿ ਕਾਰਣਮ੍||੨੬|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜਵਰਵਿਡ੍ਭੇਦਕਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਮ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸ੍ਯ ਪੋਥਕ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਚ ਜਾਯਤੇ||੨੭||

ਸ੦-ਰੋਗਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਪਿ ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭੇਦੋ ਹੇਤੁਰ੍ਜਾਯਤੇ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਹੇਤੁਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ|

Adhikarana tatra yathAdoShaM cikitsitam (28-29) · Śloka 29

ਪਸ੍ਠਭਙ੍ਗੇ ਬਿਡਾਲਾਨਾਂ ਬਰ੍ਹਿਣਾਂ ਚ ਸ਼ਿਖੋਦ੍ਗਮੇ| ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭੇਦੇ ਚ ਬਾਲਾਨਾਂ ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੂਯਤੇ||੨੮|| ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਰੋਗਂ ਯਥੋਦ੍ਰੇਕਂ ਯਥਾਭਯਮ੍| ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦੀਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੨੯||

ਸ੦-ਮਾਰ੍ਜਾਰਾਣਾਂ ਪਸ੍ਠਭਙ੍ਗੇ ਸਤਿ, ਮਯੂਰਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ਿਕੋਦ੍ਭਵੇ ਸਤਿ, ਦਨ੍ਤੋਤ੍ਥਾਨੇ ਚ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ, ਨਨੇਤਿ ਦ੍ਵੌ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੌ ਪ੍ਰਕਤਮਰ੍ਥਂ ਗਮਯਤਃ, ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਂ ਵਪੁਰ੍ਬਾਲਸ੍ਯੋਤ੍ਤਪ੍ਤਂ ਭਵੇਤ੍| ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੂਯਤੇ,- ਅਪਿ ਤੁ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਵਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪੀਡ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਾਨੁਸਾਰੇਣ ਤਥਾ ਦੋਸਾਦਿਕ੍ਯਾਨੁਰੋਧੇਨ ਤਥਾ ਰੋਗਾਨੁਸਾਰੇਣ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਤ੍ਤ੍ਵਸਾਤ੍ਮ੍ਯਪ੍ਰਕਤੀਰ੍ਨਿਰੂਪ੍ਯਾਉਸਧਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana bAle~alpA bheShajamAtrA (30-31) · Śloka 31

ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਦੂਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚ ਯਤ੍| ਅਤਸ੍ਤਦੇਵ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਨੀਯਸੀ||੩੦|| ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਲ੍ਪਕਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਾਨੁਪਸੇਵਨਾਤ੍| |੩੧|

ਸ੦-ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਤ ਏਵ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੋਸਾਃ, ਤ ਏਵ ਰਸਾਦਯੋ ਦੂਸ੍ਯਾਃ, ਜ੍ਵਰਾਦਯਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ ਏਵ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਦੇਵ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮ੍| ਅਸ੍ਯ ਤੁ-ਬਾਲਸ੍ਯ, ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਨੀਯਸੀ| ਕੁਤੋਸ੍ਯ ਹ੍ਰਸ੍ਵਤਰਾ ਮਾਤ੍ਰਾ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ|

Adhikarana bAle mRuduvamanam (31-32) · Śloka 32

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਏਵ ਸਦਾ ਬਾਲਾ ਘਤਕ੍ਸੀਰਨਿਸੇਵਣਾਤ੍||੩੧|| ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਮਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਮਦੁ| |੩੨|

ਸ੦-ਸ਼ਿਸ਼ਵਃ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ| ਕੁਤਃ ? ਘਤਕ੍ਸੀਰਨਿਸੇਵਣਾਤ੍| ਯਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤਾਨ੍-ਬਾਲਾਨ੍, ਸਦ੍ਯੋ ਵਮਨਂ ਮਦੁ ਧੀਮਾਨ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍|

Adhikarana bAle vamanApUrvaM stanyAdinA tRuptiH (32-33) · Śloka 33

| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਂ ਵਮਯੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਸੇਵਿਨਮ੍||੩੨|| ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਤਨੁਂ ਪੇਯਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਘਤਸਂਯੁਤਾਮ੍| |੩੩|

ਸ੦-ਕ੍ਸੀਰਸੇਵਿਨਂ ਤਥਾ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਸੇਵਿਨਂ ਬਾਲਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਮਿਤਿ "ਅਧਿਕਰਣਵਾਚਿਨਸ਼੍ਚ" ਇਤਿ ਸਸ੍ਠੀ| ਵਾ(ਵ)ਮਯੇਦਿਤਿ "ਗ੍ਲਾਸ੍ਨਾਵਨੁਵਮਾਂ ਚ" ਇਤਿ ਮਿਤ੍ਤ੍ਵਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸ੦-ਅਨ੍ਨਾਦਂ ਬਾਲਂ ਤਨੁਂ-ਅਘਨਾਂ, ਪੇਯਾਂ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਂ ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਵਾਮਯੇਤ੍|

Adhikarana bAle virekAdisAdhye bastyAdi (33-34) · Śloka 34

| ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਾਧ੍ਯੇ ਵਿਰੇਕੇਣ, ਮਰ੍ਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੩੩|| ਯੁਞ੍ਜਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਾਦੀਂਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਏਵ ਯਥੋਦਿਤਾਨ੍| |੩੪|

ਸ੦-ਵਿਰੇਕੇਣ ਸਾਧ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਬਸ੍ਤਿਂ ਯੁਞ੍ਜਯਾਤ੍| ਮਰ੍ਸ਼ੇਨ ਸਾਧ੍ਯੇ ਰੋਗੇ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਾਦੀਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਯਥੋਦਿਤਾਨ੍ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਏਵ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana stanyadoShaharA mUrvAdayaH (34-35) · Śloka 35

| ਮੂਰ੍ਵਾਵ੍ਯੋਸਵਰਾਕੋਲਜਮ੍ਬੂਤ੍ਵਕ੍ਦਾਰੁਸਰ੍ਸਪਾਃ||੩੪|| ਸਪਾਠਾ ਮਧੁਨਾ ਲੀਢਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਹਰਾਃ ਪਰਮ੍| |੩੫|

ਸ੦-ਮੂਰ੍ਵਾਦਯੋ ਮਧੁਨਾ ਲੀਢਾਃ ਸੁਸ੍ਠੁ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਹਰਾਃ|

Adhikarana dantapAlyAH pippalyAdi pratisAraNam (35-36) · Śloka 36

| ਦਨ੍ਤਪਾਲੀਂ ਸਮਧੁਨਾ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੩੫|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਧਾਤ੍ਰੀਫਲਕਤੇਨ ਵਾ| |੩੬|

ਸ੦-ਸ਼ਿਸ਼ੋਰ੍ਦਨ੍ਤਪਾਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਾਦਿਕਤੇਨ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍|

Adhikarana dantodbhave lAvAdirajaH (36-37) · Śloka 37

| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਵਲ੍ਲੂਰਰਜਃ ਪੁਸ੍ਪਰਸਦ੍ਰੁਤਮ੍||੩੬|| ਦ੍ਰੁਤਂ ਕਰੋਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਦਨ੍ਤਕੇਸਰਵਨ੍ਮੁਖਮ੍| |੩੭|

ਸ੦-ਲਾਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਦ੍ਰਵੀਕਤਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਿਸ਼ੂਨਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਨ੍ਤਕੇਸਰਵਨ੍ਮੁਖਂ ਕਰੋਤਿ| ਦਨ੍ਤਾ ਏਵ ਕੇਸਰਂ ਤਤ੍ (ਰਾਣਿ ਤਾਨਿ) ਵਿਦ੍ਯਤੇ(ਨ੍ਤੇ) ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਮਤੁਪ੍|

Adhikarana dantodbhave vacAdighRutam (37-38) · Śloka 38

| ਵਚਾਦ੍ਵਿਬਹਤੀਪਾਠਾਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਘਨੈਃ||੩੭|| ਮਧੁਰੈਸ਼੍ਚ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਨਜਨ੍ਮਨਿ| |੩੮|

ਸ੦-ਵਚਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਦਨ੍ਤੋਤ੍ਥਾਨੇ ਸਿਦ੍ਧਮ੍,- ਅਵ੍ਯਾਹਤਸ਼ਕ੍ਤਿਤ੍ਵਾਤ੍|

Adhikarana dantodbhave bAlasarvaroge rajanyAdicUrNam (38-40) · Śloka 40

| ਰਜਨੀਦਾਰੁਸਰਲਸ਼੍ਰੇਯਸੀਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍||੩੮|| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਚ ਲੀਢਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਗ੍ਰਹਣੀਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੩੯|| ਅਤੀਸਾਰਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਕਾਸਨੁਤ੍| ਬਾਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸੁ ਪੂਜਿਤਂ ਬਲਵਰ੍ਣਦਂ||੪੦||

ਸ੦-ਰਜਨ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਲੀਢਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾ ਦੀਪਨਂ ਸੁਸ੍ਠੁ ਵਾਤਸ੍ਯ ਚਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਤਥਾਤੀਸਾਰਾਦਿਜਿਤ੍| ਬਾਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਾਮਯੇਸੁ ਹਿਤਂ ਬਲਵਰ੍ਣਦਂ ਚ|

Adhikarana dantodbhave sama~ggAdighRutam (41-43) · Śloka 43

ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਰੋਧ੍ਰਕੁਟਨ੍ਨਟਬਲਾਦ੍ਵਯੈਃ| ਮਹਾਸਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਮੁਦ੍ਗਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ||੪੧|| ਸਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲੈਸ੍ਤੋਯੇ ਸਾਧਿਤੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਤੁਯੁਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵੋਦ੍ਭਵਾਨ੍||੪੨|| ਵਿਵਿਧਾਨਾਮਯਾਨੇਤਦ੍ਵਦ੍ਧਕਾਸ਼੍ਯਪਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍| |੪੩|

ਸ੦-ਸਮਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਤੋਯੇ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਤੁਯੁਤਂ ਪਕ੍ਵਂ ਦਨ੍ਤੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਰੋਗਾਨਨੇਕਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਏਤਚ੍ਚ ਵਦ੍ਧਕਾਸ਼੍ਯਪੇਨ ਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍|

Adhikarana dantodbhave nAtiyantraNam (43-44) · Śloka 44

| ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਨ ਬਾਲਮਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍||੪੩|| ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਾਤਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ਗਦਾਃ| |੪੪|

ਸ੦-ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਬਾਲਂ ਨਾਤੀਵ ਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍-ਪਥ੍ਯਭੋਜਨਾਦਿਨਾ ਨਾਤੀਵ ਨਿਯਮਯੇਤ੍, ਯਥਾਨ੍ਯਰੋਗਿਣਮ੍| ਕਿਮ੍ ? ਇਤ੍ਯਾਹ-ਯਤ੍-ਯਸ੍ਮਾਤ੍, ਸ੍ਵਯਮੇਵ(ਮਪਿ)-ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ, ਜਾਤਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਸਤੋ ਬਾਲਸ੍ਯ ਰੋਗਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ|

Adhikarana SiSorarocakAdayo rogAH SuShkatvaM ca (44-46) · Śloka 46

| ਅਤ੍ਯਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਤਨ੍ਯਸੇਵਿਨਃ||੪੪|| ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ ਕਫੇਨ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਰਸਵਾਹਿਸੁ| ਅਰੋਚਕਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੪੫|| ਕੁਮਾਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਤਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲਮੁਖੇਕ੍ਸਣਃ| |੪੬|

ਸ੦-ਭਸ਼ਂ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਸੇਵਿਨੋਰ੍ਭਕਸ੍ਯ ਕਫੇਨ ਰਸਵਾਹਿਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਸਤ੍ਸੁ ਅਰੋਚਕਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਤਃ-ਤੇਸੁ ਜਾਤੇਸੁ, ਕੁਮਾਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਵਦਨਨਯਨਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਏਵਂਭੂਤਃ ਸਨ੍|

Adhikarana tatra saindhavAdicUrNam (46-47) · Śloka 47

| ਸੈਨ੍ਧਵਵ੍ਯੋਸਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਪਾਠਾਗਿਰਿਕਦਮ੍ਬਕਾਨ੍||੪੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੋ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਰੁਚ੍ਯਾਦਿਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ||੪੭||

ਸ੦-ਤਸ੍ਯਾਰੋਚਕਾਦਿਸੁ ਸੈਨ੍ਧਵਾਦੀਨ੍ ਸਮਧੁਘਤਾਨ੍ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana tatra pa~jcakolAdicUrNam (47-48) · Śloka 48

| ਅਸ਼ੋਕਰੋਹਿਣੀਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੪੭|| ਬਦਰੀਧਾਤਕੀਧਾਤ੍ਰੀਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਦ੍ਰੁਤਮ੍| |੪੮|

ਸ੦-ਤਥਾ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਰਜੀਕਤਮਸ਼ੋਕਕਟੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਬਦਰ੍ਯਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਦ੍ਰਵੀਕਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍|

Adhikarana tatra badaryAdicUrNam tatra sthirAdighRutaM srotaHSodhanam (48-50) · Śloka 50

| ਸ੍ਥਿਰਾਵਚਾਦ੍ਵਿਬਹਤੀਕਾਕੋਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਨਤੈਃ||੪੮|| ਨਿਚੁਲੋਤ੍ਪਲਵਰ੍ਸਾਭੂਭਾਰ੍ਗੀਮੁਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਮਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪਰਮ੍||੪੯|| ਸਿਮ੍ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸੁਰਸਾਕਣਾਗਰ੍ਭਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| |੫੦|

ਸ੦-ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਭਿਃ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਰ੍ਘਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਰਂ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਸ੦-ਸਿਮ੍ਹ੍ਯਾਦਿਭਿਰ੍ਘਤਂ ਪੂਰ੍ਵਗੁਣਮ੍|

Adhikarana tatra yaShTyAdighRutaM shoShajit (50-51) · Śloka 51

| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਰੋਧ੍ਰਪਦ੍ਮਕੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨੈਃ||੫੦|| ਤਾਲੀਸਸਾਰਿਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਾਧਿਤਂ ਸ਼ੋਸਜਿਦ੍ਘਤਮ੍| |੫੧|

ਸ੦-ਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕਾਦਿਭਿਃ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਸ਼ੋਸਜਿਤ੍|

Adhikarana tatra SRu~ggyAdighRutaM puShTikRut (51-53) · Śloka 53

| ਸ਼ਙ੍ਗੀਮਧੂਲਿਕਾਭਾਰ੍ਗੀਪਿਪ੍ਪਲੀਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ||੫੧|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦ੍ਵਿਕਾਕੋਲੀਰਾਸ੍ਨਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕੈਃ| ਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਵਿਡਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਮ੍||੫੨|| ਸ਼ਸ਼ੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ ਪੁਸ੍ਟਿਕਤ੍ਪਰਮ੍| |੫੩|

ਸ੦-ਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸ਼ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਃਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੋ ਬਾਲਸ੍ਯਾਤਿਪੁਸ੍ਟਿਕਰਮ੍|

Adhikarana tatra abhya~jjane vacAditailam (53-54) · Śloka 54

| ਵਚਾਵਯਃਸ੍ਥਾਤਗਰਕਾਯਸ੍ਥਾਚੋਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੫੩|| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| |੫੪|

ਸ੦-ਵਚਾਦਿਭਿਸ਼੍ਛਾਗਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗੇ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana tatra lAkShAditailam (54-57) · Śloka 57

| ਲਾਕ੍ਸਾਰਸਸਮਂ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੫੪|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਨਿਸ਼ਾਦਾਰੁਕੌਨ੍ਤੀਕੁਸ੍ਠਾਬ੍ਦਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸਮੂਰ੍ਵਾਰੋਹਿਣੀਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਮਧੁਕੈਃ ਸਮੈਃ||੫੫|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਕਂ ਨਾਮ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਦਮ੍| ਬਲ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਕ੍ਸਯੋਨ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾਸਾਪਸ੍ਮਾਰਵਾਤਨੁਤ੍||੫੬|| ਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਭੂਤਘ੍ਨਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੫੭|

ਸ੦-ਲਾਕ੍ਸਾਰਸਤੁਲ੍ਯਂ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਸ੍ਤੁਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦਿਭਿਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸੋਕ੍ਤਪ੍ਰਮਾਣੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਕਸਂਜ੍ਞਮ੍| ਏਤਤ੍ਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ ਬਲ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਾਦਿਜਿਤ੍ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਦਿਘ੍ਨਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਭ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਿਤਮ੍|

Adhikarana kAsajvarAdAvativiShAdilehaH (57-58) · Śloka 58

| ਮਧੁਨਾਤਿਵਿਸਾਸ਼ਙ੍ਗੀਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਲੇਹਯੇਚ੍ਛਿਸ਼ੁਮ੍||੫੭|| ਏਕਾਂ ਵਾਤਿਵਿਸਾਂ ਕਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਮ੍| |੫੮|

ਸ੦-ਅਤਿਵਿਸਾਦੀਨ੍ ਮਧੁਨਾ ਕਾਸਾਦਿਪੀਡਿਤਂ ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ-ਬਾਲਂ, ਲੇਹਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਤਿਵਿਸਾਮੇਕਾਂ ਲੇਹਯੇਤ੍|

Adhikarana stanyavaminAshakA lehAH (58-60) · Śloka 60

| ਪੀਤਂ ਪੀਤਂ ਵਮਤਿ ਯਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਤਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ||੫੮|| ਦ੍ਵਿਵਾਰ੍ਤਾਕੀਫਲਰਸਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਚ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਕਮਿਜਿਤ੍ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਮ੍||੫੯|| ਤਦ੍ਵਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਮਸੀਂ ਵਾ ਰੋਮਚਰ੍ਮਣਾਮ੍| ਲਾਭਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਕਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍ਗੋਧਰ੍ਕ੍ਸਸ਼ਿਖਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍||੬੦||

ਸ੦- ਯੋ ਬਾਲਃ ਪੀਤਂ ਪੀਤਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਵਮੇਤ੍ ਤਂ ਬਹਤੀਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਵਰਸਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਚ ਘਤਮਾਕ੍ਸਿਕਾਭ੍ਯਾਂ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਂ ਤਦ੍ਵਤ੍-ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ, ਬਾਲੋ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਂ ਤਥਾ-ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ, ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍| [ ਅਥਵਾ ] ਸ਼ਲ੍ਯਕਾਦਿਜਨ੍ਮਨਾਂ ਰੋਮ੍ਣਾਂ ਚਰ੍ਮਣਾਂ ਚ ਯਥਾਲਾਭਂ ਮਸੀਂ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍|

Adhikarana stanyavaminAshakaM ghRutam (61) · Śloka 61

ਖਦਿਰਾਰ੍ਜੁਨਤਾਲੀਸਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨਜੇ ਰਸੇ| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਮਥੁਂ ਵਿਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੬੧||

ਸ੦-ਖਦਿਰਾਦਿਰਸੇ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਕ੍ਵਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਵਮਿਂ ਸ਼ਮਯਤਿ|

Adhikarana tAlukaNTakasya lakShaNam (63-65) · Śloka 65

| ਤਾਲੁਮਾਂਸੇ ਕਫਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕੁਰੁਤੇ ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕਮ੍||੬੩|| ਤੇਨ ਤਾਲੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਜਾਯਤੇ| ਤਾਲੁਪਾਤਃ ਸ੍ਤਨਦ੍ਵੇਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ਪਾਨਂ ਸ਼ਕਦ੍ਦ੍ਰਵਮ੍||੬੪|| ਤਡਾਸ੍ਯਕਣ੍ਡ੍ਵਕ੍ਸਿਰੁਜਾ ਗ੍ਰੀਵਾਦੁਰ੍ਧਰਤਾ ਵਮਿਃ| |੬੫|

ਸ੦-ਕਫੋ ਮਧੁਰਾਦ੍ਯੈਸ੍ਤਾਲੁਮਾਂਸੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਸ੍ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤੇਨ-ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕੇਨ, ਸ਼ਿਰਸਿ ਤਾਲੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਤਾਲੁਨਃ ਪਤਨਂ ਸ੍ਤਨਦ੍ਵੇਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਸ੍ਤਨਪਾਨਂ ਸ਼ਕਚ੍ਚ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਤਡਾਦ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ|

Adhikarana tAlukaNTakasya cikitsA (65-66) · Śloka 66

| ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਯਵਕ੍ਸਾਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੬੫|| ਤਾਲੁ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਣਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| |੬੬|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ ਤਾਲੂਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਯਵਕ੍ਸਾਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਤਥੈਵ ਕਣਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍

Adhikarana tAlukaNTakasya SRu~ggaberAdipuTapAkarasaH (66-67) · Śloka 67

| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਨਿਸ਼ਾਭਙ੍ਗਂ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਵਟਪਲ੍ਲਵੈਃ||੬੬|| ਬਧ੍ਵਾ ਗੋਸ਼ਕਤਾ ਲਿਪ੍ਤਂ ਕੁਕੂਲੇ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਰਸੇਨ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤਾਲ੍ਵਾਸ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍||੬੭||

ਸ੦-ਤਥਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਕਂ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਵਟਪਲ੍ਲਵੈਰ੍ਬਧ੍ਵਾ ਗੋਸ਼ਕਤਾ ਲਿਪ੍ਤਂ ਤਤਃ ਕੁਕੂਲੇ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਅਨਨ੍ਤਰਂ ਰਸੇਨ ਚ-ਤਤਃ ਸ੍ਰੁਤੇਨ, ਤਾਲੁ ਆਸ੍ਯਂ ਚ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਤਥਾ ਨੇਤ੍ਰੇ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍|

Adhikarana tAlukaNTakasya harItakyAdikalkaH (68) · Śloka 68

ਹਰੀਤਕੀਵਚਾਕੁਸ੍ਠਕਲ੍ਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਤਮ੍| ਪੀਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕਾਤ੍||੬੮||

ਸ੦-ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਦਿਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ

Adhikarana ahipUtanasya lakShaNam ahipUtanasya cikitsA (69-70) · Śloka 70

ਮਲੋਪਲੇਪਾਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦ੍ਵਾ ਗੁਦੇ ਰਕ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵਃ| ਤਾਮ੍ਰੋ ਵ੍ਰਣੋਨ੍ਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ||੬੯|| ਕੇਚਿਤ੍ਤਂ ਮਾਤਕਾਦੋਸਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇਹਿਪੂਤਨਮ੍| ਪਸ੍ਟਾਰੁਰ੍ਗੁਦਕੁਟ੍ਟਂ ਚ ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਤਮਨਾਮਿਕਮ੍||੭੦||

ਸ੦-ਗੁਦੇ ਰਕ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵੋ ਮਲੋਪਲੇਪਾਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਾਦ੍ਵਾ ਤਾਮ੍ਰੋ ਵ੍ਰਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨਾਨ੍ਤਰੋ ਬਹੂਪਦ੍ਰਵੋ ਜਾਯਤੇ| ਤਂ-ਤਥਾਵਿਧਂ, ਕੇਚਿਨ੍ਮਾਤਕਾਦੋਸਂ ਕਥਯਨ੍ਤਿ| ਅਪਰੇ ਚ ਪੂਤਨਸਂਜ੍ਞਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪਸ੍ਟਾਰੁਰਿਤਿ, ਕੇਚਿਤ੍ ਗੁਦਕੁਟ੍ਟਮਿਤਿ, ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਤਮਨਾਮਿਕਂ, ਬ੍ਰੁਵਤੇ|

Adhikarana ahipUtanasya dhAttryAH kShIraM Sodhyam (71) · Śloka 71

ਤਤ੍ਰ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਯਃ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੌਸਧੈਃ| |੭੧|

ਸ੦-ਤਤ੍ਰ-ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਨੇਕਨਾਮ੍ਨਿ ਰੋਗੇ, ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ੋਧਨੀਯਮ੍ ਕੈਃ ? ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਦ੍ਭਿਰੌਸਧੈਃ|

Adhikarana ahipUtanasya antarapAnakam ahipUtanasya vraNe lepAdi (71-75) · Śloka 75

| ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਪਾਨਕਮ੍||੭੧|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਤੇਨ ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਬਦਰੀਪ੍ਲਕ੍ਸਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਵਾਥਪਰਿਸੇਚਿਤਮ੍||੭੨|| ਕਾਸੀਸਰੋਚਨਾਤੁਤ੍ਥਮਨੋਹ੍ਵਾਲਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਲੇਪਯੇਦਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਵਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੭੩|| ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰਥਵਾ ਯਸ੍ਟੀਸ਼ਙ੍ਖਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਸਾਰਿਵਾਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਭ੍ਯਾਮਸਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਾਥਵਾ||੭੪|| ਰਾਗਕਣ੍ਡੂਤ੍ਕਟੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਂ ਜਲੌਕਸਾ| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣਜਿਚ੍ਛਸ੍ਯਤੇ ਗੁਦਕੁਟ੍ਟਕੇ||੭੫||

ਸ੦-ਸਹ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍, ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍ ਚ ਤਤ੍ ਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲਂ ਚ, ਤੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁ, ਅਨ੍ਤਰਂ ਪਾਨਕਂ ਚ ਹਿਤਮ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਮ੍ ? ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸ਼ੀਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵੇਨੈਵ ਲਬ੍ਧਤ੍ਵਾਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬਿਵਤ੍ਯਤਿਸ਼ਯਾਰ੍ਥਮ੍| ਏਵਂ ਹਿ ਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਅਤ ਏਵ ਚ ਤਤ੍ਸਹਿਤਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਾਯ ਮਾਕ੍ਸਿਕਰਸਾਞ੍ਜਨਯੋਗੋਤ੍ਰ ਕਤਃ| ਤੇਨ ਚ ਜਲੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਕਿਮ੍ਭੂਤਂ ਵ੍ਰਣਮ੍ ? ਤ੍ਰਿਫਲਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਪਰਿਸੇਚਿਤਂ ਸਨ੍ਤਂ ਕਾਸੀਸਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਏਤੈਰੇਵ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਵ੍ਰਣਮਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ ਮਧੁਕਾਦਿਭਿਃ ਸੁਪਿਸ੍ਟੈਰਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਸਾਰਿਵਾਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਭ੍ਯਾਮਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਅਥਵਾ, ਅਸਨਤ੍ਵਚਾ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍| ਰਾਗਕਣ੍ਡ੍ਵਾਧਿਕ੍ਯੇ ਜਲੌਕੋਭਿਰਸ੍ਰਸ੍ਰਾਵਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਜਲੌਕਸਾ "ਜਾਤੌ" ਇਤ੍ਯੇਕਵਚਨਾਤ੍ ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਨ ਦੋਸਾਯ, ਤਥਾ ਸਲ੍ਲਕ੍ਸਸ੍ਯ ਦਸ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਦਕੁਟ੍ਟਕੇ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ|

Adhikarana mRuttikodbhave roge pAThAdighRutam (76-77) · Śloka 77

ਪਾਠਾਵੇਲ੍ਲਦ੍ਵਿਰਜਨੀਮੁਸ੍ਤਭਾਰ੍ਗੀਪੁਨਰ੍ਨਵੈਃ| ਸਬਿਲ੍ਵਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣੈਃ ਸਰ੍ਪਿਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਯੁਤੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੭੬|| ਲਿਹਾਨੋ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਰੋਗੈਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਤ੍ਤਿਕੋਦ੍ਭਵੈਃ| |੭੭|

ਸ੦-ਪਾਠਾਦਿਭਿਃ ਪਕ੍ਵਂ ਘਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਲਿਹਨ੍ ਮਤ੍ਤਿਕੋਦ੍ਭਵੈਰਾਮਯੈਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ|

Adhikarana tattadvyAdhinAshakaH stanapralepaH (2) · Śloka 2

ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਸ੍ਤਨਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਲੇਪਿਤਃ| ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਧੌਤੋਨੁ ਪੀਤਸ੍ਤਂ ਤਂ ਜਯੇਦ੍ਗਦਮ੍||੭੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਬਾਲਾ- ਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||

ਸ੦-ਯਸ੍ਯ ਰੋਗਸ੍ਯ ਯਦੌਸਧਮੁਕ੍ਤਂ ਤੇਨੈਵੌਸਧੇਨ ਸ੍ਤਨਃ ਪ੍ਰਲੇਪਿਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਮਾਤ੍ਰਂ-ਨਾਡਿਕਾਦ੍ਵਯਂ ਯਾਵਦ੍ ਵਿਧਤਃ, ਸ੍ਤਨੋਨੁ ਧੌਤਃ ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੀਤਸ੍ਤਂ ਤਂ-ਅਨਿਯਤਂ ਰੋਗਂ, ਜਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਗਾਙ੍ਕਦਤ੍ਤਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਰੀਮਦਰੁਣਦਤ੍ਤਵਿਰਛਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯ- ਟੀਕਾਯਾਂ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਸੁਨ੍ਦਰਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਬਾਲਾ ਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ ਸਮਾਪ੍ਤਃ|| ੨||