2. bālāmayapratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1

ਅਥਾਤੋ ਬਾਲਾਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਥਿਤੋ ਬਾਲਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨੋਭਯਵਰ੍ਤਨਃ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤਾਭ੍ਯਾਮਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸਮ੍ਭਵਃ|੧|

Adhikarana bAlAmayapratiShedhAdhyAyaH bAlastrividhaH (2-1) · Śloka 1

ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ ਅਥਾਤੋ ਬਾਲਾਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨| ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ ਕਥਿਤੋ ਬਾਲਃ ਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨੋਭਯਵਰ੍ਤਨਃ| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਤਾਭ੍ਯਾਮਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਦੁਸ੍ਟਾਭ੍ਯਾਂ ਰੋਗਸਮ੍ਭਵਃ||੧||

Adhikarana vAtaduShTastanyasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

| ਵਾਤਾਦ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਤੁ ਪ੍ਲਵਤੇਮ੍ਭਸਿ||੨|| ਕਸਾਯਂ ਫੇਨਿਲਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਵਿਬਨ੍ਧਕਤ੍| |੩|

Adhikarana pittaduShTasya lakShaNam (3) · Śloka 3

| ਪਿਤ੍ਤਾਦੁਸ੍ਣਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਪੀਤਰਾਜ੍ਯਪ੍ਸੁ ਦਾਹਕਤ੍||੩||

Adhikarana kaphaduShTasya lakShaNam (4) · Śloka 4

ਕਫਾਤ੍ਸਲਵਣਂ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਂ ਜਲੇ ਮਜ੍ਜਤਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍| |੪|

Adhikarana dvidoShaduShTasya lakShaNam tridoShaduShTasya lakShaNam tattadduShTaM stanyaM yathAsvaM vyAdhijanakam (4-5) · Śloka 5

| ਸਂਸਸ੍ਟਲਿਙ੍ਗਂ ਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਂ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮ੍||੪|| ਯਥਾਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗਾਂਸ੍ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਜਨਯਤ੍ਯੁਪਯੋਜਿਤਮ੍| |੫|

Adhikarana rodanAt pIDAj~jAnam (5) · Śloka 5

| ਸ਼ਿਸ਼ੋਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਰੋਦਨਾਲ੍ਲਕ੍ਸਯੇਦ੍ਰੁਜਮ੍||੫||

Adhikarana pIDAsthAnaj~jAnam (6) · Śloka 6

ਸ ਯਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦ੍ਭਸ਼ਂ ਦੇਸ਼ਂ ਯਤ੍ਰ ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਾਕ੍ਸਮਃ| ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਰੁਜਂ|੬|

Adhikarana mUrdhAdau pIDAj~jAnam (6-8) · Śloka 8

| ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਰੁਜਂ ਚਾਕ੍ਸਿਨਿਮੀਲਨਾਤ੍||੬|| ਹਦਿ ਜਿਹ੍ਵੌਸ੍ਠਦਸ਼ਨਸ਼੍ਵਾਸਮੁਸ੍ਟਿਨਿਪੀਡਨੈਃ| ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਿਬਨ੍ਧਵਮਥੁਸ੍ਤਨਦਂਸ਼ਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜਨੈਃ||੭|| ਆਧ੍ਮਾਨਪਸ੍ਠਨਮਨਜਠਰੋਨ੍ਨਮਨੈਰਪਿ| ਬਸ੍ਤੌ ਗੁਹ੍ਯੇ ਚ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗੋਤ੍ਤ੍ਰਾਸਦਿਗੀਕ੍ਸਣੈਃ||੮||

Adhikarana dhAtryAScikitsitam (9) · Śloka 9

ਅਥ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਮਯਮ੍| |੯|

Adhikarana vAtaduShTe stanye daSamUlAdi (9-10) · Śloka 10

| ਤਤ੍ਰ ਵਾਤਾਤ੍ਮਕੇ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਪਿਬੇਤ੍||੯|| ਅਥਵਾਗ੍ਨਿਵਚਾਪਾਠਾਕਟੁਕਾਕੁਸ੍ਠਦੀਪ੍ਯਕਮ੍| ਸਭਾਰ੍ਗੀਦਾਰੁਸਰਲਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਕਣੋਸਣਮ੍||੧੦||

Adhikarana vAtaduShTe vAtavyAdhiharaM ghRutAdi (11-12) · Śloka 12

ਤਤਃ ਪਿਬੇਦਨ੍ਯਤਮਂ ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਘਤਮ੍| ਅਨੁ ਚਾਚ੍ਛਸੁਰਾਮੇਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਮਦੁ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੧੧|| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦੀਂਸ਼੍ਚਾਨਿਲਾਪਹਾਨ੍| |੧੨|

Adhikarana vAtaduShTe bAlArthaM rAsnAdighRutam (12-13) · Śloka 13

| ਰਾਸ੍ਨਾਜਮੋਦਾਸਰਲਦੇਵਦਾਰੁਰਜੋਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੨|| ਬਾਲੋ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ ਘਤਂ ਤੈਰ੍ਵਾ ਵਿਪਕ੍ਵਂ ਸਸਿਤੋਪਲਮ੍| |੧੩|

Adhikarana pittaduShTe stanye bAladhAtryoramRutAdikvAthAH ghRutAdIni ca (13-16) · Śloka 16

| ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇਮਤਾਭੀਰੁਪਟੋਲੀਨਿਮ੍ਬਚਨ੍ਦਨਮ੍||੧੩|| ਧਾਤ੍ਰੀ ਕੁਮਾਰਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਵਾਥਯਿਤ੍ਵਾ ਸਸਾਰਿਵਮ੍| ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਮੁਸ੍ਤਭੂਨਿਮ੍ਬਕਟੁਰੋਹਿਣੀਃ||੧੪|| ਸਾਰਿਵਾਦਿਂ ਪਟੋਲਾਦਿਂ ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਂ ਤਥਾ ਗਣਮ੍| ਘਤਾਨ੍ਯੇਭਿਸ਼੍ਚ ਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੫|| ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਲੇਪਾਦੀਨ੍ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍| |੧੬|

Adhikarana SleShmaduShTe stanye yaShTyAdi ghRutam SleShmaduShTe stanayorubhayoroShThayoScalepaH (16-18) · Śloka 18

ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤ੍ਮਕੇ ਪੁਨਃ| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸੈਨ੍ਧਵਯੁਤਂ ਕੁਮਾਰਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ ਘਤਮ੍||੧੬|| ਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਪਿਪ੍ਪਲੀਮਦ੍ਵਾ, ਪਿਸ੍ਟੈਃ, ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੁਤੈਰਥ| ਰਾਠਪੁਸ੍ਪੈਃ ਸ੍ਤਨੌ ਲਿਮ੍ਪੇਚ੍ਛਿਸ਼ੋਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ||੧੭|| ਸੁਖਮੇਵਂ ਵਮੇਦ੍ਬਾਲਃ| |੧੮|

Adhikarana SleShmaduShTe dhAtryA vamanAdi (18) · Śloka 18

ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੈਰ੍ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਤੁ ਵਾਮਯੇਤ੍| |੧੮|

Adhikarana tridoShaduShTe stanye kShIrAlasakarogotpattiH (18-19) · Śloka 19

| ਅਥਾਚਰਿਤਸਂਸਰ੍ਗੀ ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਂ ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੮|| ਤਦ੍ਵਤ੍ਤਗਰਪਥ੍ਵੀਕਾਸੁਰਦਾਰੁਕਲਿਙ੍ਗਕਾਨ੍| ਅਥਵਾਤਿਵਿਸਾਮੁਸ੍ਤਸਡ੍ਗ੍ਰਨ੍ਥਾਪਞ੍ਚਕੋਲਕਮ੍||੧੯||

Adhikarana tridoShaduShTe dhAtrIbAlayorvamanam (20-23) · Śloka 23

ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਲਿਨੇ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਾਮਂ ਜਲੋਪਮਮ੍| ਵਿਬਦ੍ਧਮਚ੍ਛਂ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਫੇਨਿਲਂ ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ||੨੦|| ਸ਼ਕਨ੍ਨਾਨਾਵ੍ਯਥਾਵਰ੍ਣਂ, ਮੂਤ੍ਰਂ ਪੀਤਂ ਸਿਤਂ ਘਨਮ੍| ਜ੍ਵਰਾਰੋਚਕਤਟ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ੁਸ੍ਕੋਦ੍ਗਾਰਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾਃ||੨੧|| ਅਙ੍ਗਭਙ੍ਗੋਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪਃ ਕੂਜਨਂ ਵੇਪਥੁਰ੍ਭ੍ਰਮਃ| ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਿਮੁਖਪਾਕਾਦ੍ਯਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇਨ੍ਯੇਪਿ ਤਂ ਗਦਮ੍||੨੨|| ਕ੍ਸੀਰਾਲਸਕਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰਤ੍ਯਯਂ ਚਾਤਿਦਾਰੁਣਮ੍ ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਬਾਲਂ ਚ ਵਮਨੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍||੨੩||

Adhikarana tridoShaduShTe tato vacAdigaNAdyauShadham (24) · Śloka 24

ਵਿਹਿਤਾਯਾਂ ਚ ਸਂਸਰ੍ਗ੍ਯਾਂ ਵਚਾਦਿਂ ਯੋਜਯੇਦ੍ਗਣਮ੍| ਨਿਸ਼ਾਦਿਂ ਵਾਥਵਾ ਮਾਦ੍ਰੀਪਾਠਾਤਿਕ੍ਤਾਘਨਾਮਯਾਨ੍||੨੪||

Adhikarana stanyadoShaharAH pATAdayaH (25) · Śloka 25

ਪਾਠਾਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਮਤਾਤਿਕ੍ਤਤਿਕ੍ਤਾਦੇਵਾਹ੍ਵਸਾਰਿਵਾਃ| ਸਮੁਸ੍ਤਮੂਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਹਰਾਃ ਪਰਮ੍||੨੫||

Adhikarana anubandhe yathArogaM cikitsitam (26) · Śloka 26

ਅਨੁਬਨ੍ਧੇ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ ਕਾਲਵਿਤ੍| |੨੬|

Adhikarana dantodbhedo sarvarogANAM hetuH (26-27) · Śloka 27

| ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭੇਦਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਪਿ ਕਾਰਣਮ੍||੨੬|| ਵਿਸ਼ੇਸਾਜ੍ਜਵਰਵਿਡ੍ਭੇਦਕਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਮ੍| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਸ੍ਯ ਪੋਥਕ੍ਯਾ ਵਿਸਰ੍ਪਸ੍ਯ ਚ ਜਾਯਤੇ||੨੭||

Adhikarana tatra yathAdoShaM cikitsitam (28-29) · Śloka 29

ਪਸ੍ਠਭਙ੍ਗੇ ਬਿਡਾਲਾਨਾਂ ਬਰ੍ਹਿਣਾਂ ਚ ਸ਼ਿਖੋਦ੍ਗਮੇ| ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭੇਦੇ ਚ ਬਾਲਾਨਾਂ ਨ ਹਿ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਦੂਯਤੇ||੨੮|| ਯਥਾਦੋਸਂ ਯਥਾਰੋਗਂ ਯਥੋਦ੍ਰੇਕਂ ਯਥਾਭਯਮ੍| ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਦੀਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਯੋਜ੍ਯਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੨੯||

Adhikarana bAle~alpA bheShajamAtrA (30-31) · Śloka 31

ਤ ਏਵ ਦੋਸਾ ਦੂਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਜ੍ਵਰਾਦ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚ ਯਤ੍| ਅਤਸ੍ਤਦੇਵ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਕਨੀਯਸੀ||੩੦|| ਸੌਕੁਮਾਰ੍ਯਾਲ੍ਪਕਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਨਾਨੁਪਸੇਵਨਾਤ੍| |੩੧|

Adhikarana bAle mRuduvamanam (31-32) · Śloka 32

| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਏਵ ਸਦਾ ਬਾਲਾ ਘਤਕ੍ਸੀਰਨਿਸੇਵਣਾਤ੍||੩੧|| ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਵਮਨਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਮਦੁ| |੩੨|

Adhikarana bAle vamanApUrvaM stanyAdinA tRuptiH (32-33) · Śloka 33

| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਤਪ੍ਤਂ ਵਮਯੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਸੀਰਾਨ੍ਨਸੇਵਿਨਮ੍||੩੨|| ਪੀਤਵਨ੍ਤਂ ਤਨੁਂ ਪੇਯਾਮਨ੍ਨਾਦਂ ਘਤਸਂਯੁਤਾਮ੍| |੩੩|

Adhikarana bAle virekAdisAdhye bastyAdi (33-34) · Śloka 34

| ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਾਧ੍ਯੇ ਵਿਰੇਕੇਣ, ਮਰ੍ਸ਼ੇਨ ਪ੍ਰਤਿਮਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੩੩|| ਯੁਞ੍ਜਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਾਦੀਂਸ੍ਤੁ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾ ਏਵ ਯਥੋਦਿਤਾਨ੍| |੩੪|

Adhikarana stanyadoShaharA mUrvAdayaH (34-35) · Śloka 35

| ਮੂਰ੍ਵਾਵ੍ਯੋਸਵਰਾਕੋਲਜਮ੍ਬੂਤ੍ਵਕ੍ਦਾਰੁਸਰ੍ਸਪਾਃ||੩੪|| ਸਪਾਠਾ ਮਧੁਨਾ ਲੀਢਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਹਰਾਃ ਪਰਮ੍| |੩੫|

Adhikarana dantapAlyAH pippalyAdi pratisAraNam (35-36) · Śloka 36

| ਦਨ੍ਤਪਾਲੀਂ ਸਮਧੁਨਾ ਚੂਰ੍ਣੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੩੫|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਧਾਤ੍ਰੀਫਲਕਤੇਨ ਵਾ| |੩੬|

Adhikarana dantodbhave lAvAdirajaH (36-37) · Śloka 37

| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਵਲ੍ਲੂਰਰਜਃ ਪੁਸ੍ਪਰਸਦ੍ਰੁਤਮ੍||੩੬|| ਦ੍ਰੁਤਂ ਕਰੋਤਿ ਬਾਲਾਨਾਂ ਦਨ੍ਤਕੇਸਰਵਨ੍ਮੁਖਮ੍| |੩੭|

Adhikarana dantodbhave vacAdighRutam (37-38) · Śloka 38

| ਵਚਾਦ੍ਵਿਬਹਤੀਪਾਠਾਕਟੁਕਾਤਿਵਿਸਾਘਨੈਃ||੩੭|| ਮਧੁਰੈਸ਼੍ਚ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਦਸ਼ਨਜਨ੍ਮਨਿ| |੩੮|

Adhikarana dantodbhave bAlasarvaroge rajanyAdicUrNam (38-40) · Śloka 40

| ਰਜਨੀਦਾਰੁਸਰਲਸ਼੍ਰੇਯਸੀਬਹਤੀਦ੍ਵਯਮ੍||੩੮|| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾ ਚ ਲੀਢਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਗ੍ਰਹਣੀਦੀਪਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਂ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੩੯|| ਅਤੀਸਾਰਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਮਲਾਪਾਣ੍ਡੁਕਾਸਨੁਤ੍| ਬਾਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਰੋਗੇਸੁ ਪੂਜਿਤਂ ਬਲਵਰ੍ਣਦਂ||੪੦||

Adhikarana dantodbhave sama~ggAdighRutam (41-43) · Śloka 43

ਸਮਙ੍ਗਾਧਾਤਕੀਰੋਧ੍ਰਕੁਟਨ੍ਨਟਬਲਾਦ੍ਵਯੈਃ| ਮਹਾਸਹਾਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸਹਾਮੁਦ੍ਗਬਿਲ੍ਵਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ||੪੧|| ਸਕਾਰ੍ਪਾਸੀਫਲੈਸ੍ਤੋਯੇ ਸਾਧਿਤੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਤੁਯੁਤਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵੋਦ੍ਭਵਾਨ੍||੪੨|| ਵਿਵਿਧਾਨਾਮਯਾਨੇਤਦ੍ਵਦ੍ਧਕਾਸ਼੍ਯਪਨਿਰ੍ਮਿਤਮ੍| |੪੩|

Adhikarana dantodbhave nAtiyantraNam (43-44) · Śloka 44

| ਦਨ੍ਤੋਦ੍ਭਵੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਨ ਬਾਲਮਤਿਯਨ੍ਤ੍ਰਯੇਤ੍||੪੩|| ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਜਾਤਦਨ੍ਤਸ੍ਯ ਯਦ੍ਗਦਾਃ| |੪੪|

Adhikarana SiSorarocakAdayo rogAH SuShkatvaM ca (44-46) · Śloka 46

| ਅਤ੍ਯਹਃਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ੍ਤਨ੍ਯਸੇਵਿਨਃ||੪੪|| ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ ਕਫੇਨ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਰਸਵਾਹਿਸੁ| ਅਰੋਚਕਃ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ||੪੫|| ਕੁਮਾਰਃ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਿ ਤਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਲਮੁਖੇਕ੍ਸਣਃ| |੪੬|

Adhikarana tatra saindhavAdicUrNam (46-47) · Śloka 47

| ਸੈਨ੍ਧਵਵ੍ਯੋਸਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਪਾਠਾਗਿਰਿਕਦਮ੍ਬਕਾਨ੍||੪੬|| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤੋ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਰੁਚ੍ਯਾਦਿਸੁ ਯੋਜਯੇਤ੍| ||੪੭||

Adhikarana tatra pa~jcakolAdicUrNam (47-48) · Śloka 48

| ਅਸ਼ੋਕਰੋਹਿਣੀਯੁਕ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੪੭|| ਬਦਰੀਧਾਤਕੀਧਾਤ੍ਰੀਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਦ੍ਰੁਤਮ੍| |੪੮|

Adhikarana tatra badaryAdicUrNam tatra sthirAdighRutaM srotaHSodhanam (48-50) · Śloka 50

| ਸ੍ਥਿਰਾਵਚਾਦ੍ਵਿਬਹਤੀਕਾਕੋਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਨਤੈਃ||੪੮|| ਨਿਚੁਲੋਤ੍ਪਲਵਰ੍ਸਾਭੂਭਾਰ੍ਗੀਮੁਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਮਾਜ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਪਰਮ੍||੪੯|| ਸਿਮ੍ਹ੍ਯਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸੁਰਸਾਕਣਾਗਰ੍ਭਂ ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਮ੍| |੫੦|

Adhikarana tatra yaShTyAdighRutaM shoShajit (50-51) · Śloka 51

| ਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਪਿਪ੍ਪਲੀਰੋਧ੍ਰਪਦ੍ਮਕੋਤ੍ਪਲਚਨ੍ਦਨੈਃ||੫੦|| ਤਾਲੀਸਸਾਰਿਵਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਸਾਧਿਤਂ ਸ਼ੋਸਜਿਦ੍ਘਤਮ੍| |੫੧|

Adhikarana tatra SRu~ggyAdighRutaM puShTikRut (51-53) · Śloka 53

| ਸ਼ਙ੍ਗੀਮਧੂਲਿਕਾਭਾਰ੍ਗੀਪਿਪ੍ਪਲੀਦੇਵਦਾਰੁਭਿਃ||੫੧|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਦ੍ਵਿਕਾਕੋਲੀਰਾਸ੍ਨਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕੈਃ| ਸ਼ੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਵਿਡਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਿਤੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਮ੍||੫੨|| ਸ਼ਸ਼ੋਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ ਪੁਸ੍ਟਿਕਤ੍ਪਰਮ੍| |੫੩|

Adhikarana tatra abhya~jjane vacAditailam (53-54) · Śloka 54

| ਵਚਾਵਯਃਸ੍ਥਾਤਗਰਕਾਯਸ੍ਥਾਚੋਰਕੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੫੩|| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਸੁਰਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਹਿਤਮ੍| |੫੪|

Adhikarana tatra lAkShAditailam (54-57) · Śloka 57

| ਲਾਕ੍ਸਾਰਸਸਮਂ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਮਸ੍ਤੁ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੫੪|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਨਿਸ਼ਾਦਾਰੁਕੌਨ੍ਤੀਕੁਸ੍ਠਾਬ੍ਦਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਸਮੂਰ੍ਵਾਰੋਹਿਣੀਰਾਸ੍ਨਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਮਧੁਕੈਃ ਸਮੈਃ||੫੫|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਲਾਕ੍ਸਾਦਿਕਂ ਨਾਮ ਤੈਲਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨਾਦਿਦਮ੍| ਬਲ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਕ੍ਸਯੋਨ੍ਮਾਦਸ਼੍ਵਾਸਾਪਸ੍ਮਾਰਵਾਤਨੁਤ੍||੫੬|| ਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਭੂਤਘ੍ਨਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਨਾਂ ਚ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| |੫੭|

Adhikarana kAsajvarAdAvativiShAdilehaH (57-58) · Śloka 58

| ਮਧੁਨਾਤਿਵਿਸਾਸ਼ਙ੍ਗੀਪਿਪ੍ਪਲੀਰ੍ਲੇਹਯੇਚ੍ਛਿਸ਼ੁਮ੍||੫੭|| ਏਕਾਂ ਵਾਤਿਵਿਸਾਂ ਕਾਸਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਮ੍| |੫੮|

Adhikarana stanyavaminAshakA lehAH (58-60) · Śloka 60

| ਪੀਤਂ ਪੀਤਂ ਵਮਤਿ ਯਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਤਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ||੫੮|| ਦ੍ਵਿਵਾਰ੍ਤਾਕੀਫਲਰਸਂ ਪਞ੍ਚਕੋਲਂ ਚ ਲੇਹਯੇਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਞ੍ਚਲਵਣਂ ਕਮਿਜਿਤ੍ਪਾਰਿਭਦ੍ਰਕਮ੍||੫੯|| ਤਦ੍ਵਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਵ੍ਯੋਸਂ ਮਸੀਂ ਵਾ ਰੋਮਚਰ੍ਮਣਾਮ੍| ਲਾਭਤਃ ਸ਼ਲ੍ਯਕਸ਼੍ਵਾਵਿਦ੍ਗੋਧਰ੍ਕ੍ਸਸ਼ਿਖਿਜਨ੍ਮਨਾਮ੍||੬੦||

Adhikarana stanyavaminAshakaM ghRutam (61) · Śloka 61

ਖਦਿਰਾਰ੍ਜੁਨਤਾਲੀਸਕੁਸ੍ਠਚਨ੍ਦਨਜੇ ਰਸੇ| ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਾਧਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਮਥੁਂ ਵਿਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੬੧||

Adhikarana tAlukaNTakasya lakShaNam (63-65) · Śloka 65

| ਤਾਲੁਮਾਂਸੇ ਕਫਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕੁਰੁਤੇ ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕਮ੍||੬੩|| ਤੇਨ ਤਾਲੁਪ੍ਰਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਨਤਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਜਾਯਤੇ| ਤਾਲੁਪਾਤਃ ਸ੍ਤਨਦ੍ਵੇਸਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ਪਾਨਂ ਸ਼ਕਦ੍ਦ੍ਰਵਮ੍||੬੪|| ਤਡਾਸ੍ਯਕਣ੍ਡ੍ਵਕ੍ਸਿਰੁਜਾ ਗ੍ਰੀਵਾਦੁਰ੍ਧਰਤਾ ਵਮਿਃ| |੬੫|

Adhikarana tAlukaNTakasya cikitsA (65-66) · Śloka 66

| ਤਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਯਵਕ੍ਸਾਰਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੬੫|| ਤਾਲੁ ਤਦ੍ਵਤ੍ਕਣਾਸ਼ੁਣ੍ਠੀਗੋਸ਼ਕਦ੍ਰਸਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| |੬੬|

Adhikarana tAlukaNTakasya SRu~ggaberAdipuTapAkarasaH (66-67) · Śloka 67

| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਨਿਸ਼ਾਭਙ੍ਗਂ ਕਲ੍ਕਿਤਂ ਵਟਪਲ੍ਲਵੈਃ||੬੬|| ਬਧ੍ਵਾ ਗੋਸ਼ਕਤਾ ਲਿਪ੍ਤਂ ਕੁਕੂਲੇ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਰਸੇਨ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤਾਲ੍ਵਾਸ੍ਯਂ ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍||੬੭||

Adhikarana tAlukaNTakasya harItakyAdikalkaH (68) · Śloka 68

ਹਰੀਤਕੀਵਚਾਕੁਸ੍ਠਕਲ੍ਕਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਸਂਯੁਤਮ੍| ਪੀਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇਨ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਤਾਲੁਕਣ੍ਟਕਾਤ੍||੬੮||

Adhikarana ahipUtanasya lakShaNam ahipUtanasya cikitsA (69-70) · Śloka 70

ਮਲੋਪਲੇਪਾਤ੍ਸ੍ਵੇਦਾਦ੍ਵਾ ਗੁਦੇ ਰਕ੍ਤਕਫੋਦ੍ਭਵਃ| ਤਾਮ੍ਰੋ ਵ੍ਰਣੋਨ੍ਤਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨ੍ ਜਾਯਤੇ ਭੂਰ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ||੬੯|| ਕੇਚਿਤ੍ਤਂ ਮਾਤਕਾਦੋਸਂ ਵਦਨ੍ਤ੍ਯਨ੍ਯੇਹਿਪੂਤਨਮ੍| ਪਸ੍ਟਾਰੁਰ੍ਗੁਦਕੁਟ੍ਟਂ ਚ ਕੇਚਿਚ੍ਚ ਤਮਨਾਮਿਕਮ੍||੭੦||

Adhikarana ahipUtanasya dhAttryAH kShIraM Sodhyam (71) · Śloka 71

ਤਤ੍ਰ ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਃ ਪਯਃ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੌਸਧੈਃ| |੭੧|

Adhikarana ahipUtanasya antarapAnakam ahipUtanasya vraNe lepAdi (71-75) · Śloka 75

| ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਯੁਕ੍ਤਮਨ੍ਤਰਪਾਨਕਮ੍||੭੧|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਤਾਰ੍ਕ੍ਸ੍ਯਸ਼ੈਲੇਨ ਵ੍ਰਣਂ ਤੇਨ ਚ ਲੇਪਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਬਦਰੀਪ੍ਲਕ੍ਸਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਵਾਥਪਰਿਸੇਚਿਤਮ੍||੭੨|| ਕਾਸੀਸਰੋਚਨਾਤੁਤ੍ਥਮਨੋਹ੍ਵਾਲਰਸਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਲੇਪਯੇਦਮ੍ਲਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾ ਚੂਰ੍ਣਿਤੈਰ੍ਵਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੭੩|| ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੈਰਥਵਾ ਯਸ੍ਟੀਸ਼ਙ੍ਖਸੌਵੀਰਕਾਞ੍ਜਨੈਃ| ਸਾਰਿਵਾਸ਼ਙ੍ਖਨਾਭਿਭ੍ਯਾਮਸਨਸ੍ਯ ਤ੍ਵਚਾਥਵਾ||੭੪|| ਰਾਗਕਣ੍ਡੂਤ੍ਕਟੇ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਂ ਜਲੌਕਸਾ| ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਵ੍ਰਣਜਿਚ੍ਛਸ੍ਯਤੇ ਗੁਦਕੁਟ੍ਟਕੇ||੭੫||

Adhikarana mRuttikodbhave roge pAThAdighRutam (76-77) · Śloka 77

ਪਾਠਾਵੇਲ੍ਲਦ੍ਵਿਰਜਨੀਮੁਸ੍ਤਭਾਰ੍ਗੀਪੁਨਰ੍ਨਵੈਃ| ਸਬਿਲ੍ਵਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣੈਃ ਸਰ੍ਪਿਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਯੁਤੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੭੬|| ਲਿਹਾਨੋ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਰੋਗੈਰ੍ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਮਤ੍ਤਿਕੋਦ੍ਭਵੈਃ| |੭੭|

Adhikarana tattadvyAdhinAshakaH stanapralepaH (2) · Śloka 2

ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਸ੍ਤਨਸ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਲੇਪਿਤਃ| ਸ੍ਥਿਤੋ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਧੌਤੋਨੁ ਪੀਤਸ੍ਤਂ ਤਂ ਜਯੇਦ੍ਗਦਮ੍||੭੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਬਾਲਾ- ਮਯਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ ਦ੍ਵਿਤੀਯੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨||