Adhikarana dRuShTirogavij~jAnIyAdhyAyaH timiraroge prathamapaTalAshritasya doShasya lakShaNam (2-1) · Śloka 1
அதாதோ தஷ்டிரோகவிஜ்ஞாநீயமத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ|
இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ|
(கத்யஸூத்ரே|௨|
) ஸிராநுஸாரிணி மலே ப்ரதமஂ படலஂ ஶ்ரிதே|
அவ்யக்தமீக்ஷதே ரூபஂ வ்யக்தமப்யநிமித்ததஃ||௧||
View original
अथातो दृष्टिरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे|२|
) सिरानुसारिणि मले प्रथमं पटलं श्रिते|
अव्यक्तमीक्षते रूपं व्यक्तमप्यनिमित्ततः||१||
அஸ்மாதநந்தரஂ தஷ்டிரோகவிஜ்ஞாநமாஹ| தத்ராபி பூர்வஂ திமிரஂ லிலக்ஷயிஷுராஹ- ஸ௦-[ மலே- ] தோஷே வாதாத்யந்யதமே, ஸிராநுஸாரிணி ததா ப்ரதமஂ-பாஹ்யஂ, படலஂ ஶ்ரிதே ஸத்யவ்யக்தஂ ரூபஂ பஶ்யதி| வ்யக்தமபி கதாசிந்நிமித்தமந்தரேண பஶ்யதி| ஏஷ திமிராக்யோ ரோக இதி வக்ஷ்யமாணேந ஸம்பந்தஃ|
Adhikarana timiraroge dvitIyapaTalASritasya doShasya lakShaNam (2-5) · Śloka 5
ப்ராப்தே த்விதீயஂ படலமபூதமபி பஶ்யதி|
பூதஂ து யத்நாதாஸந்நஂ தூரே ஸூக்ஷ்மஂ ச நேக்ஷதே||௨||
தூராந்திகஸ்தஂ ரூபஂ ச விபர்யாஸேந மந்யதே|
தோஷே மண்டலஸஂஸ்தாநே மண்டலாநீவ பஶ்யதி||௩||
த்விதைகஂ தஷ்டிமத்யஸ்தே பஹுதா பஹுதாஸ்திதே|
தஷ்டேரப்யந்தரகதே ஹ்நஸ்வவத்தவிபர்யயம்||௪||
மாந்திகஸ்தமதஃஸஂஸ்தே தூரகஂ நோபரி ஸ்திதே|
பார்ஶ்வே பஶ்யேந்நபார்ஶ்வஸ்தே திமிராக்யோऽயமாமயஃ||௫||
View original
प्राप्ते द्वितीयं पटलमभूतमपि पश्यति|
भूतं तु यत्नादासन्नं दूरे सूक्ष्मं च नेक्षते||२||
दूरान्तिकस्थं रूपं च विपर्यासेन मन्यते|
दोषे मण्डलसंस्थाने मण्डलानीव पश्यति||३||
द्विधैकं दृष्टिमध्यस्थे बहुधा बहुधास्थिते|
दृष्टेरभ्यन्तरगते ह्नस्ववृद्धविपर्ययम्||४||
मान्तिकस्थमधःसंस्थे दूरगं नोपरि स्थिते|
पार्श्वे पश्येन्नपार्श्वस्थे तिमिराख्योऽयमामयः||५||
ஸ௦-த்விதீயஂ படலஂ ப்ராப்தேऽபூதமபி பஶ்யதி, ந கேவலஂ பூதம்| பூதஂ து யத்நேந பஶ்யதி, தச்சாஸந்நமேவ| தூரே ந ச ஸூக்ஷ்மஂ பஶ்யதி| தூராந்திகஸ்தஂ ச ரூபஂ வைபரீத்யேந மந்யதே,-தூரஸ்தஂ நிகடஸ்தஂ, நிகடஸ்தஂ தூரஸ்தமித்யர்தஃ| தோஷே மண்டலஸஂஸ்தாநே த்விதீயபடலாஶ்ரிதே ஏவ மண்டலாநீவாலோகதே| தஷ்டிமத்யஸ்தே தோஷ ஏகமேவ வஸ்து த்விப்ரகாரஂ பஶ்யதி| பஹுதாஸ்திதே தோஷ ஏகமேவ வஸ்து பஹுப்ரகாரஂ பஶ்யதி| தஷ்டேரப்யந்தராஶ்ரிதே தோஷே ஹ்ரஸ்வஂ ச வத்தஂ ச தயோர்விபர்யயஃ| ஹ்ரஸ்வஂ ச மஹாந்தஂ, மஹாந்தஂ ச ஹ்ரஸ்வமிதி வைபரீத்யேந பஶ்யதி| அதஃஸ்திதே தோஷே ஸமீபஸ்தஂ பதார்தஂ நேக்ஷதே| உபரிஷ்டாத்ஸ்திதே தோஷே தூரகஂ ந பஶ்யதி| பார்ஶ்வஸ்தே தோஷே பார்ஶ்வே ரூபஂ ந பஶ்யேத்| அயஂ ஸர்வ ஏவ திமிரஸஂஜ்ஞோ ரோகஃ|
Adhikarana timiraroge tRutIyApaTalASritasya doShasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ப்ராப்நோதி காசதாஂ தோஷே ததீயபடலாஶ்ரிதே|
தேநோர்த்வமீக்ஷதே நாதஸ்தநுசைலாவதோபமம்||௬||
யதா வர்ணஂ ச ரஜ்யேத தஷ்டிர்ஹீயேத ச க்ரமாத்|
|௭|
View original
प्राप्नोति काचतां दोषे तृतीयपटलाश्रिते|
तेनोर्ध्वमीक्षते नाधस्तनुचैलावृतोपमम्||६||
यथा वर्णं च रज्येत दृष्टिर्हीयेत च क्रमात्|
|७|
ஸ௦-ததீயஂ படலஂ ஸ்திதே தோஷே காசத்வஂ ப்ராப்நோதி| தேந காசேநோர்த்வமீக்ஷதே ந த்வதஃ| தச்ச தநுவஸ்த்ரச்சந்நஸதஶம்| தஷ்டிஶ்சாத்ர தோஷாநுஸாரேண ரஜ்யதே| யதா வாதேந ஶ்யாவேத்யாதி| க்ரமேண ச தஷ்திர்ஹீயதே|
Adhikarana timiraroge caturthapaTalASritasya doShasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
ததாऽப்யுபேக்ஷமாணஸ்ய சதுர்தஂ படலஂ கதஃ||௭||
லிங்கநாஶஂ மலஃ குர்வந் சாதயேத்தஷ்டிமண்டலம்|
|௮|
View original
|
तथाऽप्युपेक्षमाणस्य चतुर्थं पटलं गतः||७||
लिङ्गनाशं मलः कुर्वन् छादयेद्दृष्टिमण्डलम्|
|८|
ஸ௦-ஏவமப்யுபேக்ஷமாணஸ்யாசிகித்ஸிதஸ்ய ததீயஂ படலஂ முக்த்வா சதுர்தபடலஂ கதோ மலோ-தோஷஃ, லிங்கநாஶஂ-தஷ்டிநாஶஂ ச, குர்வந் தஷ்டிமண்டலஂ சாதயேத்|
Adhikarana 1vAtajasya timirasya lakShaNam 2vAtajasya kAcasya lakShaNam 3 vAtajasya li~gganASasya lakShaNam (8-12) · Śloka 12
இதி ஸாமாந்யலக்ஷணமுக்த்வ விஶேஷமாஹ |
தத்ர வாதேந திமிரே வ்யாவித்தமிவ பஶ்யதி||௮||
சலாவிலாருணாபாஸஂ ப்ரஸந்நஂ சேக்ஷதே முஹுஃ|
ஜலாநி கேஶாந் மஶகாந் ரஶ்மீஂஶ்சோபேக்ஷிதேऽத்ர ச||௯||
காசீபூதே தகருணா பஶ்யத்யாஸ்யமநாஸிகம்|
சந்த்ரதீபாத்யநேகத்வஂ வக்ரமஜ்வபி மந்யதே||௧௦||
வத்தஃ காசோ தஶஂ குர்யாத்ரஜோதூமாவதாமிவ|
ஸ்பஷ்டாருணாபாஂ விஸ்தீர்ணாஂ ஸூக்ஷ்மாஂ வா ஹததர்ஶநாம்||௧௧||
ஸ லிங்கநாஶோ|
|௧௨|
View original
इति सामान्यलक्षणमुक्त्व विशेषमाह |
तत्र वातेन तिमिरे व्याविद्धमिव पश्यति||८||
चलाविलारुणाभासं प्रसन्नं चेक्षते मुहुः|
जलानि केशान् मशकान् रश्मींश्चोपेक्षितेऽत्र च||९||
काचीभूते दृगरुणा पश्यत्यास्यमनासिकम्|
चन्द्रदीपाद्यनेकत्वं वक्रमृज्वपि मन्यते||१०||
वृद्धः काचो दृशं कुर्याद्रजोधूमावृतामिव|
स्पष्टारुणाभां विस्तीर्णां सूक्ष्मां वा हतदर्शनाम्||११||
स लिङ्गनाशो|
|१२|
ஸ௦-தத்ர-திமிரேஷு மத்யே, பவநேந திமிரே ஸதி வ்யாவித்தமிவ பஶ்யதி| ததா சலஂ தூமாவிலமருணாபாஸஂ முஹுஃ-புநஃ-ப்ரஸந்நஂ சாலோகதே-ப்ரகதிஸ்தநயநேந பஶ்யதி, பவநஸ்ய சலரூபத்வாத்| ததா ஜாலாதீநி முஹுஃ பஶ்யதி| ஆஸ்யஂ-முகஂ, அநாஸிகஂ-நாஸிகாரஹிதஂ, பஶ்யதி| ததா சந்த்ரதீபாதீநாமநேகத்வஂ வக்ரமவக்ரமிவ ச மந்யதே| வத்தஃ காசோ ரஜோதூமாவதாமிவ ச தஷ்டிஂ குர்யாத்| ததா ஸ்பஷ்டாऽருணாऽऽபா யஸ்யாஸ்தாம்| ததா விஸ்தீர்ணாஂ ஸூக்ஷ்மாஂ வா| ததா ஹததர்ஶநாம்| ஸ ஏவஂபூதோ லிங்கநாஶஃ| இதி வாதஜாஸ்திமிரகாசலிங்கநாஶா உக்தாஃ|
Adhikarana 4 gambhIrAyA dRushaH lakShaNam (12) · Śloka 12
அதுநா வாயுஸாமாந்யாஂ கம்பீராஂ தஷ்டிஂ வ்யாசஷ்டே வாதே து ஸங்கோசயதி தக்ஸிராஃ|
தக்மண்டலஂ விஶத்யந்தர்கம்பீரா தகஸோஉ ஸ்மதா||௧௨||
View original
अधुना वायुसामान्यां गम्भीरां दृष्टिं व्याचष्टे वाते तु सङ्कोचयति दृक्सिराः|
दृग्मण्डलं विशत्यन्तर्गम्भीरा दृगसोउ स्मृता||१२||
ஸ௦-வாதே து தக்ஸிராஃ ஸங்கோசயதி ஸதி தஷ்டிமண்டலமந்தஃ ப்ரவிஶதி| ஸா கம்பீரா தஷ்டிஃ ஸ்மதா| 'முநிபிஃ' இதி ஶேஷஃ|
Adhikarana 5pittajasya timirasya lakShaNam 6pittajasya kAcasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
பித்தஜே திமிரே வித்யுத்கத்யோதத்யோததீபிதம்|
ஶிகிதித்திரிபத்ராபஂ ப்ராயோ நீலஂ ச பஶ்யதி||௧௩||
காசே தக் காசநீலாபா தாதகேவ ச பஶ்யதி|
அர்கேந்துபதிவேஷாக்நிமரிசீந்த்ரதநூஂஷி ச||௧௪||
View original
पित्तजे तिमिरे विद्युत्खद्योतद्योतदीपितम्|
शिखितित्तिरिपत्राभं प्रायो नीलं च पश्यति||१३||
काचे दृक् काचनीलाभा तादृगेव च पश्यति|
अर्केन्दुपतिवेषाग्निमरिचीन्द्रधनूंषि च||१४||
ஸ௦-பித்தோத்பவே திமிரே வித்யுதாதிதீபிதஂ ததா மயூரதித்திரிபத்ராபஂ ப்ராயேண நீலஂ ச பஶ்யதி| காசே காசநீலஸதஶீ தஷ்டிஃ ஸ்யாத்| தாதகேவ-காசநீலாபாஸஂ, பஶ்யதி| காசே காசநீல ஸதஶீ தஷ்டிஃ ஶ்யாத்| தாதகேவ காசநீலாபஸஂ பஶ்யதி| ததாऽர்கேந்து பரிவேஷாதீந் பஶ்யதி|
Adhikarana 7 pittajasya li~gganAshasya lakShaNam 8hrasvAkhyAyA dRushaH lakShaNam (15) · Śloka 15
பங்கநீலா நிராலோகா தக் ஸ்நிக்தா லிங்கநாஶதஃ|
தஷ்டிஃ பித்தேந ஹ்ரஸ்வாக்யா ஸா ஹஸ்வ ஹ்ரஸ்வதர்ஶிநீ||௧௫||
View original
भृङ्गनीला निरालोका दृक् स्निग्धा लिङ्गनाशतः|
दृष्टिः पित्तेन ह्रस्वाख्या सा हृस्व ह्रस्वदर्शिनी||१५||
ஸ௦-லிங்கநாஶாத் தஷ்டிஶ்ச ப்ரமரநீலா நிராலோகா ஸ்நிக்தா ச ஸ்யாத்| பித்தேந ஹ்ரஸ்வஸஂஜ்ஞா தஷ்டிஃ ஸ்யாத்| ஸா ச ஹ்ரஸ்வா-ஹ்ரஸ்வஸஂஸ்தாநா, ததா ஹ்ரஸ்வதர்ஶிநீ-அல்பதர்ஶிநீ|
Adhikarana 9 pittavidagdhAyAH lakShaNam (16) · Śloka 16
பவேத்பித்தவிதக்தாக்யா பீதா பீதாபதர்ஶநா|
|௧௬|
View original
भवेत्पित्तविदग्धाख्या पीता पीताभदर्शना|
|१६|
ஸ௦-பித்தபிதக்தஸஂஜ்ஞா தஷ்டிஃ பீதவர்ணா ஸ்யாத்| ததா பீதாபஂ தர்ஶநஂ யஸ்யாஃ ஸா பீதாபதர்ஶநா ச|
Adhikarana 10 kaphajasya timirasya lakShaNam 11kaphajasya kAcasya lakShaNam 12kaphajasya li~gganAshasya lakShaNam (16-20) · Śloka 20
|
கபேந திமிரே ப்ராயஃ ஸ்நிக்தஂ ஶ்வேதஂ ச பஶ்யதி||௧௬||
ஶங்கேதுகுந்தகுஸுமைஃ குமுதைரிவ சாசிதம்|
காசே து நிஷ்ப்ரபேந்த்வர்கப்ரதீபாத்யைரிவாசிதம்||௧௭||
ஸிதாபா ஸா ச தஷ்டிஃ ஸ்யால்லிங்கநாஶே து லக்ஷ்யதே|
மூர்தஃ கபோ தஷ்டிகதஃ ஸ்நிக்தோ தர்ஶநநாஶநஃ||௧௮||
பிந்துர்ஜலஸ்யேவ சலஃ பத்மிநீபுடஸஂஸ்திதஃ|
உஷ்ணே ஸங்கோசமாயாதி சாயாயாஂ பரிஸர்பதி||௧௯||
ஶங்ககுந்தேந்துகுமுதஸ்படிகோபமஶுக்லிமா|
|௨௦|
View original
|
कफेन तिमिरे प्रायः स्निग्धं श्वेतं च पश्यति||१६||
शङ्खेदुकुन्दकुसुमैः कुमुदैरिव चाचितम्|
काचे तु निष्प्रभेन्द्वर्कप्रदीपाद्यैरिवाचितम्||१७||
सिताभा सा च दृष्टिः स्याल्लिङ्गनाशे तु लक्ष्यते|
मूर्तः कफो दृष्टिगतः स्निग्धो दर्शननाशनः||१८||
बिन्दुर्जलस्येव चलः पद्मिनीपुटसंस्थितः|
उष्णे सङ्कोचमायाति छायायां परिसर्पति||१९||
शङ्खकुन्देन्दुकुमुदस्फटिकोपमशुक्लिमा|
|२०|
ஸ௦-கபேந திமிரே ஸதி ப்ராயஃ ஸ்நிக்தஂ ஶுக்லஂ சாலோகதே| ததா ஶங்காதிபிரிவாசிதஂ பஶ்யதி| காசே து நிஷ்ப்ரபேந்த்வர்காதிபிரிவாசிதஂ பஶ்யதி| தக் ஶுக்லாபா ஸ்யாத் லிங்கநாஶே து தஶ்யதே மூர்தஃ கபோ தஷ்டிகதஃ ஸ்நிக்தஸ்ததா தஷ்டிவிநாஶநஶ்ச| ஜலஸ்யேவ பிந்துஶ்சலஃ பத்மிநீபுடஸஂஸ்திதஃ| ஆதபே சாஸோஉ பிந்துஃ ஸங்குசதி| சாயாயாஂ ப்ரஸரதி| ததா ஶங்காதிஶுக்லிமா ஸ்யாத்|
Adhikarana 13 raktajasya timirasya lakShaNam 14 raktajasya kAcasya lakShaNam 15raktajasya li~gganAshasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
|
ரக்தேந திமிரே ரக்தஂ தமோபூதஂ ச பஶ்யதி||௨௦||
காசேந ரக்தா கஷ்ணா வா தஷ்டிஸ்ததக் ச பஶ்யதி|
லிங்கநாஶேऽபி தாதக் தங் நிஷ்ப்ரபா ஹததர்ஶநா||௨௧||
View original
|
रक्तेन तिमिरे रक्तं तमोभूतं च पश्यति||२०||
काचेन रक्ता कृष्णा वा दृष्टिस्तदृक् च पश्यति|
लिङ्गनाशेऽपि तादृग् दृङ् निष्प्रभा हतदर्शना||२१||
ஸ௦-ரக்தேந திமிரே ஸதி ரக்தாபஂ ததா தம இவ ச பஶ்யதி| காசேந ரக்தா கஷ்ணா வா தஷ்டிஃ ஸ்யாத்| தாதகேவ-ரக்த கஷ்ணஂ வா, பஶ்யதி| லிங்கநாஶே ச தாதஶ்யேவ-காசவத், தஷ்டிஸ்ததா நிஷ்ப்ரபா ஹததர்ஶநா ச ஸ்யாத்|
Adhikarana 16 saMsargajasya timirasya lakShaNam 17saMsargajasya kAcasya lakShaNam 18saMsargajasya li~gganAshasya lakShaNam 19sannipAtajasya timirasya lakShaNam 20sannipAtajasya kAcasya lakShaNam 21sannipAtajasya li~gganAshasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
ஸஂஸர்கஸந்நிபாதேஷு வித்யாத்ஸங்கீர்ணலக்ஷணாந்|
திமிராதீநகஸ்மாச்ச தைஃ ஸ்யாத்வ்யக்தாகுலேக்ஷணஃ||௨௨||
திமிரே, ஶேஷயோர்தஷ்டௌ சித்ரோ ராகஃ ப்ரஜாயதே|
|௨௩|
View original
संसर्गसन्निपातेषु विद्यात्सङ्कीर्णलक्षणान्|
तिमिरादीनकस्माच्च तैः स्याद्व्यक्ताकुलेक्षणः||२२||
तिमिरे, शेषयोर्दृष्टौ चित्रो रागः प्रजायते|
|२३|
ஸ௦-ஸஂஸர்கஸந்நிபாதேஷு ஸங்கீர்ணலக்ஷணாந்-வ்யாமிஶ்ரலக்ஷணாந், திமிரகாசலிங்கநாஶாந் வித்யாத்| ததாऽகஸ்மாத்-நிமித்தமந்தரேண, தைஃ-ஸஂஸர்கஸந்நிபாதைஃ, வ்யக்தஂ-ஸ்பஷ்டஂ, கதாசிதாகுலமீக்ஷணஂதர்ஶநஂ, யஸ்ய ஸ ஏவஂபூதோ நரஸ்திமிரே ஸ்யாத்| ஶேஷயோஃ-காசலிங்கநாஶயோஃ தஷ்டௌ சித்ரோ ராகஃ ஸ்யாத்|
Adhikarana 22 nakulAndhasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24
|
த்யோத்யதே நகுலஸ்யேவ யஸ்ய தங் நிசிதா மலைஃ||௨௩||
நகுலாந்தஃ ஸ தத்ராஹ்நி சித்ரஂ பஶ்யதி நோ நிஶி|
|௨௪|
View original
|
द्योत्यते नकुलस्येव यस्य दृङ् निचिता मलैः||२३||
नकुलान्धः स तत्राह्नि चित्रं पश्यति नो निशि|
|२४|
ஸ௦-யஸ்யாதுரஸ்ய நகுலஸ்யேவ தஷ்டிர்தோஷைர்நிசிதா த்யோத்யதே-தேதீப்யதே, ஸ நகுலாந்தஃ| தத்ர-நகுலாந்தே, திவா சித்ரஂ பஶ்யதி, ந து நிஶி-ரஜாந்யாம்|
Adhikarana 23 doShAndhasya atra divAdarshane yuktiH (24-26) · Śloka 26
|
அர்கேऽஸ்தமஸ்தகந்யஸ்தகபஸ்தௌ ஸ்தம்பமாகதாஃ||௨௪||
ஸ்தகயந்தி தஶஂ தோஷா தோஷாந்தஃ ஸ கதோऽபரஃ|
திவாகரகரஸ்பஷ்டா ப்ரஷ்டா தஷ்டிபதாந்மலாஃ||௨௫||
விலீநலீநா யச்சந்தி வ்யக்தமத்ராஹ்நி தர்ஶநம்|
|௨௬|
View original
|
अर्केऽस्तमस्तकन्यस्तगभस्तौ स्तम्भमागताः||२४||
स्थगयन्ति दृशं दोषा दोषान्धः स गदोऽपरः|
दिवाकरकरस्पृष्टा भ्रष्टा दृष्टिपथान्मलाः||२५||
विलीनलीना यच्छन्ति व्यक्तमत्राह्नि दर्शनम्|
|२६|
ஸ௦-அர்கேऽஸ்தபர்வதஸ்ய மஸ்தகே ந்யஸ்தா கபஸ்தயோ யேந தஸ்மிந் ஸதி ஸ்தம்பஂ ப்ராப்தா தோஷா தஶஂ சாதயந்தி| ஸ ஏவஂபூதோ தோஷாந்தோ நாம ரோகஃ| திவா கதஂ பஶ்யதி ? இத்யத்ர யுக்திமாஹ- ஸஂ-மலா அஹ்நி திவாகரரஶ்மிபிஃ ஸ்பஷ்டாஸ்ததா தஷ்டிபதாத்ப்ரஷ்டா விலீநாஃ ஸந்தஃ, அத்ர-ராத்ர்யந்தே, ஸ்பஷ்டஂ தர்ஶநஂ தததி| திவாகரகரஸ்பஷ்டா இதி ஹேதௌ ப்ரதமா|
Adhikarana 24 uShNavidagdhAyAH lakShaNam (26-28) · Śloka 28
|
உஷ்ணதப்தஸ்ய ஸஹஸா ஶீதவாரிநிமஜ்ஜநாத்||௨௬||
த்ரிதோஷரக்தஸஂபக்தோ யாத்யூஷ்மோர்த்வஂ ததோऽக்ஷிணி|
தாஹோஷே மலிநஂ ஶுக்லமஹந்யாவிலதர்ஶநம்||௨௭||
ராத்ராவாந்த்யஂ ச ஜாயேத விதக்தோஷ்ணேந ஸா ஸ்மதா|
|௨௮|
View original
|
उष्णतप्तस्य सहसा शीतवारिनिमज्जनात्||२६||
त्रिदोषरक्तसंपृक्तो यात्यूष्मोर्ध्वं ततोऽक्षिणि|
दाहोषे मलिनं शुक्लमहन्याविलदर्शनम्||२७||
रात्रावान्ध्यं च जायेत विदग्धोष्णेन सा स्मृता|
|२८|
ஸ௦-உஷ்ணேந தப்தஸ்ய ஸஹஸா-ஜடித்யேவ, ஶிஶிரஜலநிமஜ்ஜநாத் த்ரிதோஷரக்தஸஂபக்த ஊஷ்மோர்த்வமக்ஷ்ணி யாதி| ததஃ-ஊஷ்மண ஊர்த்வகமநாத், அக்ஷ்ணி தாஹோஷே பவதஃ| ஶுக்லபாகஶ்ச மலிநோ பவதி| அஹநி-திநே, ஆவிலஂ தர்ஶநஂ ஜாயதே, ராத்ரௌ சாந்த்யம்| ஸா தஷ்டிருஷ்ணவிதக்தாக்யா|
Adhikarana 25 amlavidagdhAyAH lakShaNam (28-29) · Śloka 29
|
பஶமம்லாஶநாத்தோஷைஃ ஸாஸ்ரைர்யா தஷ்டிராசிதா||௨௮||
ஸக்லேதகண்டூகலுஷா விதக்தாऽம்லேந ஸா ஸ்மதா|
|௨௯|
View original
|
भृशमम्लाशनाद्दोषैः सास्रैर्या दृष्टिराचिता||२८||
सक्लेदकण्डूकलुषा विदग्धाऽम्लेन सा स्मृता|
|२९|
ஸ௦-அத்யந்தமம்லாஶநாத்-அம்லபக்ஷணாத், தோஷைஃ ஸரக்தைர்யா தஷ்டிராசிதா க்லேதகண்டூகலுஷாந்விதா ஸ்யாத்| ஸா விதக்தாம்லேதி தஷ்டிஃ ஸ்மதா|
Adhikarana 26 dhUmarasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
|
ஶோகஜ்வரஶிரோரோகஸந்தப்தஸ்யாநிலாதயஃ||௨௯||
தூமாவிலாஂ தூமதஶஂ தஶஂ குர்யுஃ ஸ தூமரஃ|
|௩௦|
View original
|
शोकज्वरशिरोरोगसन्तप्तस्यानिलादयः||२९||
धूमाविलां धूमदृशं दृशं कुर्युः स धूमरः|
|३०|
ஸ௦-ஶோகாதிஸந்தப்தஸ்ய நரஸ்ய வாதாதயோ தூமேநேவாவிலாஂ தூமதர்ஶநாஂ தஷ்டிஂ குர்யுஃ| ஸ தூமரோ நாம ரோகஃ|
Adhikarana 27 aupasargikali~gganAshasya lakShaNam (30-32) · Śloka 32
|
ஸஹஸைவால்பஸத்த்வஸ்ய பஶ்யதோ ரூபமத்புதம்||௩௦||
பாஸ்வரஂ பாஶ்கராதிஂ வா வாதாத்யா நயநாஶ்ரிதாஃ|
குர்வந்தி தேஜஃ ஸஂஶோஷ்ய தஷ்டிஂ முஷிததர்ஶநாம்||௩௧||
வைதூர்யவர்ணாஂ ஸ்திமிதாஂ ப்ரகதிஸ்தாமிவாவ்யதாம்|
ஓஉபஸர்கிக இத்யேஷ லிங்கநாஶோ|௩௨|
View original
|
सहसैवाल्पसत्त्वस्य पश्यतो रूपमद्भुतम्||३०||
भास्वरं भाश्करादिं वा वाताद्या नयनाश्रिताः|
कुर्वन्ति तेजः संशोष्य दृष्टिं मुषितदर्शनाम्||३१||
वैदूर्यवर्णां स्तिमितां प्रकृतिस्थामिवाव्यथाम्|
ओउपसर्गिक इत्येष लिङ्गनाशो|३२|
ஸ௦-ஸஹஸைவ-அதர்கிதஸ்ய, புஂஸோऽல்பஸத்த்வஸ்ய ரூபமத்புதஂ பஶ்யதோ பாஸ்வரஂ பாஸ்கரப்ரகாரஂ பஶ்யதோ வா வாதாதயோ லோசநாஶ்ரிதா தஷ்டிஂ முஷிததர்ஶநாஂ வைடூர்யவர்ணாஂ ஸ்திமிதாஂ ப்ரகதிஸ்தாமிவ பீடாரஹிதாஂ குர்வந்தி| கிஂ கத்வா ? தேஜஃ ஸஂஶோஷ்ய| இத்யேஷ ஔபஸர்கிகோ லிங்கநாஶஃ|
Adhikarana saptaviMshatirogANAmeteShAM sAdhyAsAdhyatvam (12) · Śloka 12
|
ऽத்ர வர்ஜயேத்||௩௨||
விநா கபால்லிங்கநாஶாந் கம்பீராஂ ஹ்றஸ்வஜாமபி|
ஷட் காசா நகுலாந்தஶ்ச யாப்யாஃ, ஶேஷாஂஸ்து ஸாதயேத்||௩௩||
த்வாதஶேதி கதா தஷ்டோஉ நிர்திஷ்டாஃ ஸப்தவிஂஶதிஃ|
௩௩ ௧/௨|
இதி ஶ்ரீவைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸூநுஶ்ரீமத்வாக்படவிர- சிதாயாமஷ்டாங்கஹதயஸஂஹிதாயாஂ ஷஷ்டே உத்தர- ஸ்தாநே தஷ்டிரோகவிஜ்ஞாநீயோ நாம த்வாதஶோऽத்யாயஃ||௧௨||
View original
|
ऽत्र वर्जयेत्||३२||
विना कफाल्लिङ्गनाशान् गम्भीरां ह्ऱस्वजामपि|
षट् काचा नकुलान्धश्च याप्याः, शेषांस्तु साधयेत्||३३||
द्वादशेति गदा दृष्टोउ निर्दिष्टाः सप्तविंशतिः|
३३ १/२|
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने दृष्टिरोगविज्ञानीयो नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
ஸ௦-அத்ர-ஏஷு மத்யே, கபாத்விநா லிங்கநாஶாந்-வாதபித்தஸஂஸர்கஸந்நிபாதரக்தஜோஉபஸர்கிகாந் ஷட், ததா கபீராஂ ஹ்ரஸ்வஜாமபிதஷ்டிமித்யஷ்டௌ வர்ஜயேத்| ஷட் காசாஃ-வாதபித்தகபஸஂஸர்கஸந்நிபாதரக்தஜாஃ, நகுலாந்தஶ்சேதி ஸப்த யாப்யாஃ| ஶேஷாஂஶ்ச த்வாதஶ ஸாதயேத், தத்ர வாதபித்தகபரக்தஸஂஸர்கஸந்நிபாதைஃ பதக் திமிராணீதி ஷட், ஸப்தமஃ கபேந ச லிங்கநாஶஃ, அஷ்டமஃ பித்தவிதக்தா தஷ்டிஃ, நவமோ தோஷாந்தஃ, தஶம உஷ்ணவிதக்தா, ஏகாதஶோ விதக்தாம்லா, த்வாதஶோ தூமரஃ, இதி| ஏவஂ தஷ்டிமண்டலே ரோகாஃ ஸப்தவிஂஶதிஸங்க்யாஃ கதிதாஃ| இதி ஶ்ரீமகாங்கதத்தபுத்ரஶ்ரீமதருணதத்தவிரசிதாயாமஷ்டாங்கஹதய- டீகாயாஂ ஸர்வாங்கஸுந்தராக்யாயாஂ ஷஷ்டே உத்தரஸ்தாநே தஷ்டிரோக- விஜ்ஞாநீயோ நாம த்வாதஶோऽத்யாயஃ ஸமாப்தஃ|| ௧௨||