30. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīpratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

અધુના ગ્રન્થ્યાદીનાં ચિકિત્સિતં બિભણિષુરાહ-

Adhikarana granthyarbudashlIpadApacInADIpratiShedhAdhyAyaH granthiShvAmeShu shoPavat kriyA (2-1) · Śloka 1

અથાતો ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨| ) ગ્રન્થિષ્વામેષુ કર્તવ્યા યથાસ્વં શોફવત્ ક્રિયા| |૧|

સ૦- આમેષુ-અપક્વેષુ, ગ્રન્થિષુ યથાસ્વં શોફેષ્વિવ ક્રિયાચિકિત્સિતમ્|

Adhikarana vAtaje granthau snehanaM shodhanaM ca (1-2) · Śloka 2

| બૃહતીચિત્રકવ્યાઘ્રીકણાસિદ્ધેન સર્પિષા||૧|| સ્નેહયેચ્છુદ્ધિકામં ચ, તીક્ષ્ણૈઃ શુદ્ધસ્ય લેપનમ્| |૨|

સ૦- બૃહત્યાદિભિઃ સિદ્ધેન સર્પિષા શુદ્ધિકામં નરં સ્નેહયેત્| તતઃ શુદ્ધસ્ય-કૃતવમનવિરેકસ્ય સતઃ, તીક્ષ્ણૈર્દ્રવ્યૈર્લેપનં કાર્યમ્ |

Adhikarana vAtaje svedo vimardanaM ca punaH punaH (2) · Śloka 2

| સંસ્વેદ્ય બહુશો ગ્રન્થિં વિમૃદ્નીયાત્ પુનઃ પુનઃ||૨||

સ૦-ગ્રન્થિં સમ્યક્ સ્વેદયિત્વાઽઙ્ગુષ્ઠાદિભિઃ પુનઃ પુનર્વિમૃદ્નીયાત્|

Adhikarana pittAstraje granthau jalaukasaH, pittAsraje pralepAdikaM sarvaM hitam, kaPaje granthau vAtiko vidhiH (3) · Śloka 3

એષ વાતે વિશેષેણ ક્રમઃ, પિત્તાસ્રજે પુનઃ| જલૌકસો હિમં સર્વં, કફજે વાતિકો વિધિઃ||૩||

સ૦- એષ ક્રમો વિશેષેણ વાતે કાર્યઃ| પિત્તાસ્રજે ગ્રન્થૌ જલૌકસઃ| સર્વદા શીતં પ્રલેપાદિકં હિતમ્| કફજે ગ્રન્થૌ વાતોદ્ભવગ્રન્થિવિહિતઃ ક્રમઃ|

Adhikarana evamapyapakve Cedo dAhaSca (4) · Śloka 4

તથાઽપ્યક્વં છિત્ત્વૈનં સ્થિતે રક્તેઽગ્નિના દહેત્| સાધ્વશેષં, સશેષો હિ પુનરાપ્યાયતે ધ્રુવમ્||૪||

સ૦- એવમપ્યપક્વમેનં ગ્રન્થિં સાધુ યથા ભવત્યશેષં ચ તથા છિત્ત્વા સ્થિતે રક્તે સત્યગ્નિના દહેત્| શેષઃ કસ્માન્ન ક્રિયતે ? ઇત્યાહ-સશેષ ઇતિ| યસ્માત્ સશેષો ગ્રન્થિર્નિશ્ચયેનૈવ પુનરાપ્યાયતે-વૃદ્ધિં યાતિ|

Adhikarana mAMsavraNodBavayorgranthyorevameva (5) · Śloka 5

માંસવ્રણોદ્ભવૌ ગ્રન્થી યાપયેદેવમેવ ચ| |૫|

સ- માંસવ્રણોદ્ભવૌ ગ્રન્થી એવમેવ યાપયેત્|

Adhikarana medoBave granthau taptaPAlAdisparshaH shastreNa pATanam agnidAhaSca (5-6) · Śloka 6

| કાર્યં મેદોભવેઽપ્યેતત્તપ્તૈઃ ફાલાદિભિશ્ચ તમ્||૫|| પ્રમૃદ્યાત્તિલદિગ્ધેન છન્નં દ્વિગુણવાસસા| શસ્ત્રેણ પાટયિત્વા વા દહેન્મેદસિ સૂદ્ધૃતે||૬||

સ૦- મેદોજેઽપ્યેતત્ કાર્યમ્| તં ચ-મેદોદ્ભવં ગ્રન્થિં, તિલકલ્કદિગ્ધેન દ્વિગુણવાસસા છન્નં સન્તં તપ્તૈઃ ફાલાદિભિરુપસ્પૃશેત્| અથવા શસ્ત્રેણ પાટયિત્વા મેદસિ નિઃશેષમુદ્ધૃતે સત્યગ્નિના દહેત્|

Adhikarana sirAgranthau sAhacaratailaM peyam,sirAgranthau vAtaghnairupanAhAdi (7) · Śloka 7

સિરાગ્રન્થૌ નવે પેયં તૈલં સાહચરં, તથા| ઉપનાહોઽનિલહરૈર્બસ્તિકર્મ સિરાવ્યધઃ||૭||

સ૦- સિરાગ્રન્થૌ ચ નવે સાહચરં તૈલં પેયમ્| તથા વાતઘ્નૈરુપનાહો હિતો બસ્તિકર્મ સિરાવ્યધશ્ચ|

Adhikarana arbude yathAsvaM granthivatkriyA, arbude ajAshakRudAdinA svedAdi (8-3) · Śloka 3

અર્બુદે ગ્રન્થિવત્ કુર્યાત્ યથાસ્વં સુતરાં હિતમ્| |૮| | અજાશકૃચ્છિગ્રૂમૂલલાક્ષાસુરસ(લવણક્ષાર)-કાઞ્જિકૈઃ| વસ્ત્રબદ્ધૈરુપસ્વેદ્ય મર્દયિત્વા પ્રલેપયેત્||૧|| ઉપોદકાપત્રપિણ્ડ્યા છદૈરાચ્છાદિતં ઘનમ્| નિવેશ્ય પટ્ટં બધ્નીયાચ્છામ્યત્યેવં નવાર્બુદમ્||૨|| જીર્ણે ચાર્કચ્છદસુધાસામુદ્રગુડકાઞ્જિકૈઃ| પ્રચ્છાને પિણ્ડિકા બદ્ધા ગ્રન્થ્યર્બુદવિલાયની]||૩||

સ૦- અર્બુદે ગ્રન્થાવિવ સર્વં યથાયોગં સુતરાં હિતં કુર્યાત્ |

Adhikarana vAtaje shlIpade vyadhaH, vAtaje eraNDatailapAnam, vAtaje jIrNAnnaBakShaNam, vAtaje traivRutaM vA pibet, vAtaje evamashAntAvagninA dahet (8-10) · Śloka 10

| શ્લીપદેઽનિલજે વિધ્યેત્ સ્નિગ્ધસ્વિન્નોપનાહિતે||૮|| સિરામુપરિ ગુલ્ફસ્ય દ્વ્યઙ્ગુલે, પાયયેચ્ચ તમ્| માસમેરણ્ડજં તૈલં ગોમૂત્રેણ સમન્વિતમ્||૯|| જીર્ણે જીર્ણાન્નમશ્નીયાચ્છુણ્ઠીશૃતપયોન્વિતમ્| ત્રૈવૃતં વા પિબેદેવમશાન્તાવગ્નિના દહેત્||૧૦||

સ૦- શ્લીપદે વાતોત્થે સ્નિગ્ધે સ્વિન્ન ઉપનાહિતે ચ ગુલ્ફસ્ય દ્વયઙ્ગુલ ઉપરિ સિરાં વિધ્યેત્| તં ચ-શ્લીપદિનં, માસમેરણ્ડોદ્ભવં તૈલં ગોમૂત્રયુતં પાયયેત્| જીર્ણે ચૈરણ્ડતૈલે પુરાણમન્નં શાલ્યોદનં શુણ્ઠીશૃતેન ક્ષીરેણ સહાશ્નીયાત્| ત્રૈવૃતં વા પિબેત્| એવમપ્યશાન્તૌ વહ્નિના દહેત્| તથા ગુલ્ફસ્યાધસ્તાત્સિરાં મોક્ષયેત્|

Adhikarana pittaje shlIpade gulPasyAdhaH, sirAmokShaH, pittajicca sarvam (11) · Śloka 11

ગુલ્ફસ્યાધઃ સિરામોક્ષઃ પૈત્તે સર્વં ચ પિત્તજિત્| |૧૧|

સ૦- પૈત્તે તુ શ્લીપદે સર્વં પિત્તજિચ્ચિકિત્સિતં હિતમ્|

Adhikarana kaPaje shlIpade~a~gguShThake sirAM vidhvA yavAnnAdi shIlayet, kaPaje sarShapAdinAM lepaH (11-12) · Śloka 12

| સિરામઙ્ગુષ્ઠકે વિધ્વા કફજે શીલયેદ્યવાન્||૧૧|| સક્ષૌદ્રાણિ કષાયાણિ વર્દ્ધમાનાસ્તથાઽભયાઃ| લિમ્પેત્સર્ષપવાર્તાકિમૂલાભ્યાં ધન્વયાઽથવા||૧૨||

સ૦- કફજે તુ સિરામઙ્ગુષ્ઠકે વિધ્વા યવાન્નં શીલયેત્| કષાયગુણયુક્તાનિ દ્રવ્યાણિ માક્ષિકાન્વિતાનિ હિતાનિ| તથા વર્ધમાના દ્વિત્ર્યાદિક્રમેણ હરીતક્યો હિતાઃ| સર્ષપૈર્વાર્તાકીમૂલેન ચ લિમ્પેત્| ધાન્ય(ધન્વ)યા-યવાસકયા વા, નિશુણ્ઠ્યા લિમ્પેત્|

Adhikarana apacyAmUrdhvAdhaH shodhanaM dantyAdighRutam, apacyAM kaPamedoghnaM dhUmAdikam, apacyAM sirA raktaharaNam, apacyAM rasA~jjanaM gomUtreNa pibet, apacyAM kA~jcanAratvacaH pAnam (13-1) · Śloka 1

ઊર્ધ્વાધઃશોધનં પેયમપચ્યાં સાધિતં ઘૃતમ્| દન્તીદ્રવન્તીત્રિવૃતાજાલિનીદેવદાલિભિઃ||૧૩|| શીલયેત્કફમેદોઘ્નં ધૂમગણ્ડૂષનાવનમ્| સિરયાઽપહરેદ્રક્તં, પિબેન્મૂત્રેણ તાર્ક્ષ્યજમ્||૧૪|| | પલમર્દ્ધપલં વાઽપિ કર્ષં વાઽપ્યુષ્ણવારિણા| કાઞ્ચનારત્વચં પીત્વા ગણ્ડમાલાં વ્યપોહતિ]||૧||

સ૦- અપચ્યામૂર્ધ્વાધઃ શોધનં દન્ત્યાદિભિઃ સાધિતં ઘૃતં પાતવ્યમ્| તથા કફમેદોહરં ધૂમાદિકમભ્યસેત્| સિરયા રક્તં હરેત્| રસાઞ્જનં ગોમૂત્રેણાલોડિતં પિબેત્|

Adhikarana apacyAM apakvagranthiShu nAkulyAdi lepaH, apacyAM kaThiNagranthiShu svedo mardanaM ca (15) · Śloka 15

ગ્રન્થીનપક્વાનાલિમ્પેન્નાકુલીપટુનાગરૈઃ| સ્વિન્નાન્ લવણપોટલ્યા કઠિનાનનુ મર્દયેત્||૧૫||

સ૦- આમાન્ ગ્રન્થીન્નાકુલ્યાદિભિરાલિમ્પેત્| કઠિનાન્ ગ્રન્થીલ્લવણપોટલ્યા સ્વિન્નાન્ પશ્ચાદઙ્ગુષ્ઠાદિના મર્દયેત્ |

Adhikarana apacyAM shamyAdilepo granthyAdi vilAyanaH, apacyAM nimbapatrAdilepaH (16-1.5) · Śloka 1

શમીમૂલકશિગ્રૂણાં બીજૈઃ સયવસર્ષપૈઃ| લેપઃ પિષ્ટોઽમ્લતક્રેણ ગ્રન્થિગણ્ડવિલાયનઃ||૧૬|| | ક્ષુણ્ણાનિ નિમ્બપત્રાણિ ક્લ્undefined્પ્તૈર્ભલ્લાતકૈઃ સહ| શરાવસમ્પુટે દગ્ધ્વા સાર્ધં સિદ્ધાર્થકૈઃ સમૈઃ||૧|| એતચ્છાગામ્બુના પિષ્ટં ગણ્ડમાલાપ્રલેપનમ્]||૧.૫||

સ૦- શમ્યાદિભિરમ્લતક્રપિષ્ટૈર્લેપો ગ્રન્થ્યાદિવિમ્લાપ(લાય)નઃ|

Adhikarana apacyAM pAkonmukheShu granthiShu raktasrAvAdi, apakveShu granthiShu kShArAgniByAmupacAraH (17) · Śloka 17

પાકોન્મુખાન્ સ્રુતાસ્રસ્ય પિત્તશ્લેષ્મહરૈર્જયેત્| અપક્વાનેવ વોદ્ધૃત્ય ક્ષારાગ્નિભ્યામુપાચરેત્||૧૭||

સ૦- પાકોન્મુખાન્ ગ્રન્થીન્ સ્રુતરક્તસ્ય પિત્તશ્લેષ્મઘ્નૈર્દ્રવ્યૈર્જયેત્| અથવાઽપક્વાનેવ ગ્રન્થીનુદ્ધૃત્ય ક્ષારાગ્નિભ્યામુપક્રમેત્ |

Adhikarana apakveShu kAkAdanyAditailena nasyAdikam (18-20) · Śloka 20

કાકાદનીલાઙ્ગલિકાનહિતોત્તુણ્ડિકીફલૈઃ| જીમૂતબીજકર્કોટીવિશાલાકૃતવેધનૈઃ||૧૮|| પાઠાન્વિતૈઃ પલાર્ધશૈર્વિષકર્ષયુતૈઃ પચેત્| પ્રસ્થં કરઞ્જતૈલસ્ય નિરુગ્ણ્ડીસ્વરસાઢકે||૧૯|| અનેન માલા ગણ્ડાનાં ચિરજા પૂયવાહિની| સિધ્યત્યસાધ્યકલ્પાઽપિ પાનાભ્યઞ્જનનાવનૈઃ||૨૦||

સં-કાકાદન્યાદિભિઃ કલ્કૈર્દ્વિકર્ષોન્મિતૈર્વિષકર્ષયુતૈઃ કરઞ્જતૈલસ્ય પ્રસ્થં નિર્ગુણ્ડીસ્વરસસ્યાઢકે પચેત્| તેન (અનેન) તૈલેન ગણ્ડમાલા ચિરોત્થા પૂયવાહિની ચાસાધ્યપ્રાયાઽપિ પાનાદિભિઃ સિધ્યતિ|

Adhikarana apakveShu lA~ggalakyAditailena nasyAdikam (21) · Śloka 21

તૈલં લાઙ્ગલિકીકન્દકલ્કપાદં ચતુર્ગુણે| નિર્ગુણ્ડીસ્વરસે પક્વં નસ્યાદ્યૈરપચીપ્રણુત્||૨૧||

સ૦- લાઙ્ગલિકીકન્દકલ્કપાદં નિર્ગુણ્ડીસ્વરસે ચતુર્ગુણે તૈલં પક્વં નસ્યાદ્યૈરપચીજિત્| લાઙ્ગલિકીકન્દકલ્કઃ પાદો યસ્મિસ્તૈલે તદેવમ્ |

Adhikarana apakveShu BadrAditailena pAnAdikam (22-24) · Śloka 24

ભદ્રશ્રીદારુમરિચદ્વિહરિદ્રાત્રિવૃદ્ધનૈઃ| મનઃ શિલાલનલદવિશાલાકરવીરકૈઃ||૨૨|| ગોમૂત્રપિષ્ટૈઃ પલિકૈર્વિષસ્યાર્ધપલેન ચ| બ્રાહ્મીરસાર્કજક્ષીરગોશકૃદ્રસસંયુતમ્||૨૩|| પ્રસ્થં સર્ષપતૈલસ્ય સિદ્ધમાશુ વ્યપોહતિ| પાનાદ્યૈઃ શીલિતં કુષ્ઠદુષ્ટનાડીવ્રણાપચીઃ||૨૪||

સ૦- ભદ્રશ્રીદાર્વાદિભિઃ પલિકૈર્ગોમૂત્રપિષ્ટૈર્વિષસ્ય ચાર્ધપલેન યુક્તૈર્બ્રાહ્મીરસાદિભિઃ સંયુતં સર્ષપતૈલપ્રસ્થં પક્વં પાનાદ્યૈરભ્યસ્તં કુષ્ઠાદીન્ શીઘ્રમેવ હન્તિ |

Adhikarana apakveShu vacAditailapAnam (25) · Śloka 25

વચાહરીતકીલાક્ષાકટુરોહિણિચન્દનૈઃ| તૈલં પ્રસાધિતં પીતં સમૂલામપચીં જયેત્||૨૫||

સ૦- વચાહરીતક્યાદિભિઃ કલ્કિતૈસ્તૈલં પક્વં પીતં નિર્મૂલામપચીં કુર્યાત્|

Adhikarana apakveShu sharapu~gKAdinA nasyaM lepaSca (26) · Śloka 26

શરપુઙ્ખોદ્ભવં મૂલં પિષ્ટં તન્દુલવારિણા| નસ્યાલ્લેપાચ્ચ દુષ્ટારુરપચીવિષજન્તુજિત્||૨૬||

સ૦- શરપુઙ્ખામૂલં તન્દુલજલેન પિષ્ટં નસ્યેન લેપનેન ચ દુષ્ટારુઃપ્રભૃતીન્ હન્તિ|

Adhikarana apakveShu uttamakAraNyAditailena lepaH (27-28) · Śloka 28

મૂલૈરુત્તમકારણ્યાઃ પીલુપર્ણ્યાઃ સહાચરાત્| સરોધ્રાભયયષ્ટ્યાહ્વશતાહ્વાદ્વીપિદારુભિઃ||૨૭|| તૈલં ક્ષીરસમં સિદ્ધં નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ પૂજિતમ્| |૨૮|

સં-ઉત્તમકારણ્યાદીનાં મૂલૈસ્તૈલં ક્ષીરતુલ્યં સિદ્ધં નસ્યેઽભ્યઙ્ગે ચ હિતમ્| ઉત્તમૈવોત્તમકેતિ "અન્યતરસ્યામ્" ઇતિ હ્રસ્વઃ| ઉત્તમકા ચાસાવરણિશ્ચ(ણી ચ) ઉત્તમકારણીત્યર્થઃ| ઉત્તમકારણી-કરમ્ભઃ(મ્ભા)|

Adhikarana apakveShu kRuShNasarpAdInAmi~ggudItailena lepaH (28-29) · Śloka 29

| ગોવ્યજાશ્વખુરા દગ્ધાઃ કટુતૈલેન લેપનમ્||૨૮|| ઐઙ્ગુદેન તુ કૃષ્ણાહિર્વાયસો વા સ્વયં મૃતઃ| |૨૯|

સ૦- ગવાદીનાં ખુરા દગ્ધાઃ કટુતૈલેન વિમિશ્રિતેન લેપો હિતઃ| કૃષ્ણસર્પો દગ્ધ ઇઙ્ગુદીતૈલેન, કાકો વા સ્વયં મૃત ઇઙ્ગુદીતૈલેન, લેપનં હિતમ્ |

Adhikarana apakveShu ityashAnAvagninA dAhaH (29-30) · Śloka 30

| ઇત્યશાન્તૌ ગદસ્યાન્યપાર્શ્વજઙ્ઘાસમાશ્રિતમ્||૨૯|| બસ્તેરૂર્ધ્વમધસ્તાદ્વા મેદો હૃત્વાઽગ્નિના દહેત્| |૩૦|

સં-એવમપ્યશાન્તૌ સત્યાં રોગસ્યાપરપાર્શ્વજઙ્ઘાસમાશ્રિતં બસ્તેરૂર્ધ્વમધસ્તાદ્વા મેદો હૃત્વા જ્વલનેન દહેત્ |

Adhikarana apakveShu granthiharaNe nimimunimatam (30-31) · Śloka 31

| સ્થિતસ્યોર્ધ્વં પદં મિત્વા તન્માનેન ચ પાર્ષ્ણિતઃ||૩૦|| તત ઊર્ધ્વં હરેદ્ ગ્રન્થીનિત્યાહ ભગવાન્નિમિઃ| |૩૧|

સ૦- સ્થિતસ્ય પુંસ ઊર્ધ્વં પદં મિત્વા તન્માનેન પાર્ષ્ણિપ્રદેશાત્ તાવન્માત્રં મિત્વા તત ઊર્ધ્વ ગ્રન્થીન્ હરેત્, ઇતિ નિમિમુનિઃ પ્રાજ્યાશયો વદતીતિ|

Adhikarana apakveShu granthi sushrutamatam (31) · Śloka 31

પાર્ષ્ણિં પ્રતિ દ્વાદશ ચાઙ્ગુલાનિ મુક્ત્વેન્દ્રબસ્તિં ચ ગદાન્યપાર્શ્વે| વિદાર્ય મત્સ્યાણ્ડનિભાનિ મધ્યાજ્જાલાનિ કર્ષેદિતિ સુશ્રુતોક્તિઃ||૩૧||

સ૦- પાર્ષ્ણિં લક્ષીકૃત્ય દ્વાદશાઙ્ગુલાનિ મિત્ત્વા ઇન્દ્રબસ્તિં મુક્ત્વા ગદસ્યાપરપાર્શ્વે વિદાર્ય મધ્યાન્મત્સ્યાણ્ડસદૃશાનિ જાલાનિ કર્ષેત્, એવં સુશ્રુતસ્ય વચનમ્| ઉપજાતિવૃત્તમ્|

Adhikarana apakveShu granthi aparamunimatam (32) · Śloka 32

આ ગુલ્ફકર્ણાત્સુમિતસ્ય જન્તોસ્તસ્યાષ્ટભાગં ખુડકાદ્વિભજ્ય| ઘ્રાણાર્જવેઽધઃ સુરરાજબસ્તેર્ભિત્ત્વાઽક્ષમાત્રં ત્વપરે વદન્તિ||૩૨||

સ૦- ગુલ્ફાન્તં યાવત્ કર્ણાદારભ્ય પ્રાણિનઃ સુષ્ઠુ મિતસ્ય કર્ણાનાં હ્રસ્વલમ્બત્વેનાનિયતસ્થાનત્વાત્ સ્થાનનિયમં કરોતિ| ઘ્રાણાર્જવ ઇતિ| એતદુક્તં ભવતિ| નાસાગ્રાત્ કર્ણં પ્રતિ સૃષ્ટત્વે સતિ સુમિતસ્ય કર્ણાદ્ ગુલ્ફં યાવન્ન ત્વેવમેવ, તથા તસ્ય નરસ્ય ખુડકાદ્ ગુલ્ફાદષ્ટભાગં બિભજ્ય-ત્યક્ત્વા, ઇન્દ્રબસ્તેરધસ્તાદ્ભીત્ત્વાઽક્ષમાત્રં કર્ષેત્, ઇત્યપરે વદન્તિ| ઇન્દ્રવજ્રાવૃત્તમ્|

Adhikarana vAtanADyAM upanAhanaM pATanaM pratyakpuShpyAdilepaSca (33) · Śloka 33

ઉપનાહ્યાનિલાન્નાડીં પાટિતાં સાધુ લેપયેત્| પ્રત્યક્પુષ્પીફલયુતૈસ્તિલૈઃ પિષ્ટૈઃ સસૈન્ધવૈઃ||૩૩||

સ૦- વાતાન્નાડીમુપનાહ્ય પાટયિત્વા સાધુ કૃત્વાઽપામાર્ગાદિભિર્લેપયેત્|

Adhikarana pittanADyAM tilAdilepaH (34) · Śloka 34

પૈત્તીં તુ તિલમઞ્જિષ્ઠાનાગદન્તીનિશાદ્વયૈઃ| |૩૪|

સ૦- પૈત્તિં તુ પાટિતાં સતીં તિલાદિભિઃ પ્રદેહયેત્|

Adhikarana kaPanADyAM tilasaurAShTryAdi lepaH (34) · Śloka 34

| શ્લૈષ્મિકીં તિલસૌરાષ્ટ્રીનિકુમ્ભારિષ્ટસૈન્ધવૈઃ||૩૪||

સ૦- શલૈષ્મિકીં ચ પાટિતાં તિલસૌરાષ્ટ્ર્યાદિભિઃ પ્રદેહયેત્|

Adhikarana shalyanADyAM CinnashodhitAyAM tilAdilepaH (35) · Śloka 35

શલ્યજાં તિલમધ્વાજ્યૈર્લેપયેચ્છિન્નશોધિતામ્| |૩૫|

સ૦- શલ્યજાં ગતિં છિન્નાં શોધિતાં ચ તિલમધ્વાજ્યૈર્લેપયેત્|

Adhikarana CedanAnarhAyAM BitvA kShArasUtreNa dAraNam (35-36) · Śloka 36

| અશસ્ત્રકૃત્યામેષિણ્યા ભિત્વાઽન્તે સમ્યગેષિતામ્||૩૫|| ક્ષારપીતેન સૂત્રેણ બહુશો દારયેદ્ ગતિમ્| |૩૬|

સં-શસ્ત્રેણ છેદનાનર્હાં ગતિં સમ્યગેષિતામેષિણ્યા ભિત્ત્વાઽન્તે ક્ષારયુક્તેન સૂત્રેણ પુનઃપુનર્દારયેત્|

Adhikarana duShTAdivraNeShu yatsAdhanaM tannADIShvapi (36-37) · Śloka 37

| વ્રણેષુ દુષ્ટસૂક્ષ્માસ્યગમ્ભીરાદિષુ સાધનમ્||૩૬|| યા વર્ત્યો યાનિ તૈલાનિ તન્નાડીષ્વપિ શસ્યતે| |૩૭|

સ૦- દુષ્ટેષુ સૂક્ષ્મમુખેષુ ગમ્ભીરાદિષુ વ્રણેષુ યત્સાધનં કથિતં, યા વર્તય ઉક્તાઃ, યાનિ તૈલાનિ, તત્-એતચ્ચિકિત્સિતં, નાડીષ્વપિ યુજ્યતે|

Adhikarana nADIvraNaharo ca~jcuPalalepaH (37) · Śloka 37

| પિષ્ટં ચઞ્ચુફલં લેપાન્નાડીવ્રણહરં પરમ્||૩૭||

સં-ચઞ્ચોઃ ફલં પિષ્ટં લેપેન પરં નાડીવ્રણહૃત્|

Adhikarana nADIGoNTAPalatvagAdikalkaH (38) · Śloka 38

ઘોણ્ટાફલત્વક્ લવણં સલાક્ષં બૂકસ્ય પત્રં વનિતાપયશ્ચ| સ્રુગર્કદુગ્ધાન્વિત એષ કલ્કો વર્તીકૃતો હન્ત્યચિરેણ નાડીમ્||૩૮||

સ૦- ઘોણ્ટાફલાદિકઃ સ્ત્રીક્ષીરસ્રુગર્કદુગ્ધયુત એષ કલ્કો વર્તીકૃતો દ્રાગેવ નાડીં હન્તિ| ઇન્દ્રવજ્રાવૃત્તમ્|

Adhikarana nADIsAmudrAdiBiH kalko~aBya~ggaScUrNo vartiSca (30) · Śloka 30

સામુદ્રસૌવર્ચલસિન્ધુજન્મ સુપક્વઘોણ્ટાફલવેશ્મધૂમાઃ| આમ્રાતગાયત્રિજપલ્લવાશ્ચ કટંકટેર્યાવથ ચેતકી ચ||૩૯|| કલ્કેઽભ્યઙ્ગે ચૂર્ણે વર્ત્યાં ચૈતેષુ શીલ્યમાનેષુ| અગતિરિવ નશ્યતિ ગતિશ્ચપલા ચપલેષુ ભૂતિરિવ||૪૦|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં ષષ્ઠ ઉત્તરસ્થાને ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધો નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૩૦||

સ૦- સમુદ્રલવણાદિકં કલ્કેઽભ્યઙ્ગે ચૂર્ણે વર્ત્યાં ચામીષ્વભ્યસ્યમાનેષ્વવિદ્યમાનગતિરિવ ગતિઃ શીઘ્રં નશ્યતિ| ચપલા ચપલેષુ નરેષુ ભૂતિઃ-વિત્તં, યથેતિ| ઉપજાતિરાર્યા ચ| ઇતિ શ્રીમૃગાઙ્કદત્તપુત્રશ્રીમદરુણદત્તવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદ યટીકાયાં સર્વાઙ્ગસુન્દરાખ્યાયાં ષષ્ઠ ઉત્તરસ્થાને ગ્રન્થ્યર્બુદશ્લીપદાપચીનાડીપ્રતિષેધો નામ ત્રિંશોઽધ્યાયઃ સમાપ્તઃ|| ૩૦||