30. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīpratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

ಅಧುನಾ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದೀನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಬಿಭಣಿಷುರಾಹ-

Adhikarana granthyarbudashlIpadApacInADIpratiShedhAdhyAyaH granthiShvAmeShu shoPavat kriyA (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀಪ್ರತಿಷೇಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ) ಗ್ರನ್ಥಿಷ್ವಾಮೇಷು ಕರ್ತವ್ಯಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ಶೋಫವತ್ ಕ್ರಿಯಾ| |೧|

ಸ೦- ಆಮೇಷು-ಅಪಕ್ವೇಷು, ಗ್ರನ್ಥಿಷು ಯಥಾಸ್ವಂ ಶೋಫೇಷ್ವಿವ ಕ್ರಿಯಾಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್|

Adhikarana vAtaje granthau snehanaM shodhanaM ca (1-2) · Śloka 2

| ಬೃಹತೀಚಿತ್ರಕವ್ಯಾಘ್ರೀಕಣಾಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ||೧|| ಸ್ನೇಹಯೇಚ್ಛುದ್ಧಿಕಾಮಂ ಚ, ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಲೇಪನಮ್| |೨|

ಸ೦- ಬೃಹತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಶುದ್ಧಿಕಾಮಂ ನರಂ ಸ್ನೇಹಯೇತ್| ತತಃ ಶುದ್ಧಸ್ಯ-ಕೃತವಮನವಿರೇಕಸ್ಯ ಸತಃ, ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಲೇಪನಂ ಕಾರ್ಯಮ್ |

Adhikarana vAtaje svedo vimardanaM ca punaH punaH (2) · Śloka 2

| ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಬಹುಶೋ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿಮೃದ್ನೀಯಾತ್ ಪುನಃ ಪುನಃ||೨||

ಸ೦-ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಾದಿಭಿಃ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಿಮೃದ್ನೀಯಾತ್|

Adhikarana pittAstraje granthau jalaukasaH, pittAsraje pralepAdikaM sarvaM hitam, kaPaje granthau vAtiko vidhiH (3) · Śloka 3

ಏಷ ವಾತೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಕ್ರಮಃ, ಪಿತ್ತಾಸ್ರಜೇ ಪುನಃ| ಜಲೌಕಸೋ ಹಿಮಂ ಸರ್ವಂ, ಕಫಜೇ ವಾತಿಕೋ ವಿಧಿಃ||೩||

ಸ೦- ಏಷ ಕ್ರಮೋ ವಿಶೇಷೇಣ ವಾತೇ ಕಾರ್ಯಃ| ಪಿತ್ತಾಸ್ರಜೇ ಗ್ರನ್ಥೌ ಜಲೌಕಸಃ| ಸರ್ವದಾ ಶೀತಂ ಪ್ರಲೇಪಾದಿಕಂ ಹಿತಮ್| ಕಫಜೇ ಗ್ರನ್ಥೌ ವಾತೋದ್ಭವಗ್ರನ್ಥಿವಿಹಿತಃ ಕ್ರಮಃ|

Adhikarana evamapyapakve Cedo dAhaSca (4) · Śloka 4

ತಥಾಽಪ್ಯಕ್ವಂ ಛಿತ್ತ್ವೈನಂ ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇಽಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| ಸಾಧ್ವಶೇಷಂ, ಸಶೇಷೋ ಹಿ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ ಧ್ರುವಮ್||೪||

ಸ೦- ಏವಮಪ್ಯಪಕ್ವಮೇನಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಸಾಧು ಯಥಾ ಭವತ್ಯಶೇಷಂ ಚ ತಥಾ ಛಿತ್ತ್ವಾ ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಸತ್ಯಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| ಶೇಷಃ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಕ್ರಿಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ-ಸಶೇಷ ಇತಿ| ಯಸ್ಮಾತ್ ಸಶೇಷೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ನಿಶ್ಚಯೇನೈವ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ-ವೃದ್ಧಿಂ ಯಾತಿ|

Adhikarana mAMsavraNodBavayorgranthyorevameva (5) · Śloka 5

ಮಾಂಸವ್ರಣೋದ್ಭವೌ ಗ್ರನ್ಥೀ ಯಾಪಯೇದೇವಮೇವ ಚ| |೫|

ಸ- ಮಾಂಸವ್ರಣೋದ್ಭವೌ ಗ್ರನ್ಥೀ ಏವಮೇವ ಯಾಪಯೇತ್|

Adhikarana medoBave granthau taptaPAlAdisparshaH shastreNa pATanam agnidAhaSca (5-6) · Śloka 6

| ಕಾರ್ಯಂ ಮೇದೋಭವೇಽಪ್ಯೇತತ್ತಪ್ತೈಃ ಫಾಲಾದಿಭಿಶ್ಚ ತಮ್||೫|| ಪ್ರಮೃದ್ಯಾತ್ತಿಲದಿಗ್ಧೇನ ಛನ್ನಂ ದ್ವಿಗುಣವಾಸಸಾ| ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ವಾ ದಹೇನ್ಮೇದಸಿ ಸೂದ್ಧೃತೇ||೬||

ಸ೦- ಮೇದೋಜೇಽಪ್ಯೇತತ್ ಕಾರ್ಯಮ್| ತಂ ಚ-ಮೇದೋದ್ಭವಂ ಗ್ರನ್ಥಿಂ, ತಿಲಕಲ್ಕದಿಗ್ಧೇನ ದ್ವಿಗುಣವಾಸಸಾ ಛನ್ನಂ ಸನ್ತಂ ತಪ್ತೈಃ ಫಾಲಾದಿಭಿರುಪಸ್ಪೃಶೇತ್| ಅಥವಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಮೇದಸಿ ನಿಃಶೇಷಮುದ್ಧೃತೇ ಸತ್ಯಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್|

Adhikarana sirAgranthau sAhacaratailaM peyam,sirAgranthau vAtaghnairupanAhAdi (7) · Śloka 7

ಸಿರಾಗ್ರನ್ಥೌ ನವೇ ಪೇಯಂ ತೈಲಂ ಸಾಹಚರಂ, ತಥಾ| ಉಪನಾಹೋಽನಿಲಹರೈರ್ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ||೭||

ಸ೦- ಸಿರಾಗ್ರನ್ಥೌ ಚ ನವೇ ಸಾಹಚರಂ ತೈಲಂ ಪೇಯಮ್| ತಥಾ ವಾತಘ್ನೈರುಪನಾಹೋ ಹಿತೋ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಸಿರಾವ್ಯಧಶ್ಚ|

Adhikarana arbude yathAsvaM granthivatkriyA, arbude ajAshakRudAdinA svedAdi (8-3) · Śloka 3

ಅರ್ಬುದೇ ಗ್ರನ್ಥಿವತ್ ಕುರ್ಯಾತ್ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸುತರಾಂ ಹಿತಮ್| |೮| | ಅಜಾಶಕೃಚ್ಛಿಗ್ರೂಮೂಲಲಾಕ್ಷಾಸುರಸ(ಲವಣಕ್ಷಾರ)-ಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ| ವಸ್ತ್ರಬದ್ಧೈರುಪಸ್ವೇದ್ಯ ಮರ್ದಯಿತ್ವಾ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೧|| ಉಪೋದಕಾಪತ್ರಪಿಣ್ಡ್ಯಾ ಛದೈರಾಚ್ಛಾದಿತಂ ಘನಮ್| ನಿವೇಶ್ಯ ಪಟ್ಟಂ ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಛಾಮ್ಯತ್ಯೇವಂ ನವಾರ್ಬುದಮ್||೨|| ಜೀರ್ಣೇ ಚಾರ್ಕಚ್ಛದಸುಧಾಸಾಮುದ್ರಗುಡಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ| ಪ್ರಚ್ಛಾನೇ ಪಿಣ್ಡಿಕಾ ಬದ್ಧಾ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದವಿಲಾಯನೀ]||೩||

ಸ೦- ಅರ್ಬುದೇ ಗ್ರನ್ಥಾವಿವ ಸರ್ವಂ ಯಥಾಯೋಗಂ ಸುತರಾಂ ಹಿತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ |

Adhikarana vAtaje shlIpade vyadhaH, vAtaje eraNDatailapAnam, vAtaje jIrNAnnaBakShaNam, vAtaje traivRutaM vA pibet, vAtaje evamashAntAvagninA dahet (8-10) · Śloka 10

| ಶ್ಲೀಪದೇಽನಿಲಜೇ ವಿಧ್ಯೇತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನೋಪನಾಹಿತೇ||೮|| ಸಿರಾಮುಪರಿ ಗುಲ್ಫಸ್ಯ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲೇ, ಪಾಯಯೇಚ್ಚ ತಮ್| ಮಾಸಮೇರಣ್ಡಜಂ ತೈಲಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣ ಸಮನ್ವಿತಮ್||೯|| ಜೀರ್ಣೇ ಜೀರ್ಣಾನ್ನಮಶ್ನೀಯಾಚ್ಛುಣ್ಠೀಶೃತಪಯೋನ್ವಿತಮ್| ತ್ರೈವೃತಂ ವಾ ಪಿಬೇದೇವಮಶಾನ್ತಾವಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್||೧೦||

ಸ೦- ಶ್ಲೀಪದೇ ವಾತೋತ್ಥೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ವಿನ್ನ ಉಪನಾಹಿತೇ ಚ ಗುಲ್ಫಸ್ಯ ದ್ವಯಙ್ಗುಲ ಉಪರಿ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್| ತಂ ಚ-ಶ್ಲೀಪದಿನಂ, ಮಾಸಮೇರಣ್ಡೋದ್ಭವಂ ತೈಲಂ ಗೋಮೂತ್ರಯುತಂ ಪಾಯಯೇತ್| ಜೀರ್ಣೇ ಚೈರಣ್ಡತೈಲೇ ಪುರಾಣಮನ್ನಂ ಶಾಲ್ಯೋದನಂ ಶುಣ್ಠೀಶೃತೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಹಾಶ್ನೀಯಾತ್| ತ್ರೈವೃತಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್| ಏವಮಪ್ಯಶಾನ್ತೌ ವಹ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| ತಥಾ ಗುಲ್ಫಸ್ಯಾಧಸ್ತಾತ್ಸಿರಾಂ ಮೋಕ್ಷಯೇತ್|

Adhikarana pittaje shlIpade gulPasyAdhaH, sirAmokShaH, pittajicca sarvam (11) · Śloka 11

ಗುಲ್ಫಸ್ಯಾಧಃ ಸಿರಾಮೋಕ್ಷಃ ಪೈತ್ತೇ ಸರ್ವಂ ಚ ಪಿತ್ತಜಿತ್| |೧೧|

ಸ೦- ಪೈತ್ತೇ ತು ಶ್ಲೀಪದೇ ಸರ್ವಂ ಪಿತ್ತಜಿಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಹಿತಮ್|

Adhikarana kaPaje shlIpade~a~gguShThake sirAM vidhvA yavAnnAdi shIlayet, kaPaje sarShapAdinAM lepaH (11-12) · Śloka 12

| ಸಿರಾಮಙ್ಗುಷ್ಠಕೇ ವಿಧ್ವಾ ಕಫಜೇ ಶೀಲಯೇದ್ಯವಾನ್||೧೧|| ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಣಿ ಕಷಾಯಾಣಿ ವರ್ದ್ಧಮಾನಾಸ್ತಥಾಽಭಯಾಃ| ಲಿಮ್ಪೇತ್ಸರ್ಷಪವಾರ್ತಾಕಿಮೂಲಾಭ್ಯಾಂ ಧನ್ವಯಾಽಥವಾ||೧೨||

ಸ೦- ಕಫಜೇ ತು ಸಿರಾಮಙ್ಗುಷ್ಠಕೇ ವಿಧ್ವಾ ಯವಾನ್ನಂ ಶೀಲಯೇತ್| ಕಷಾಯಗುಣಯುಕ್ತಾನಿ ದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಮಾಕ್ಷಿಕಾನ್ವಿತಾನಿ ಹಿತಾನಿ| ತಥಾ ವರ್ಧಮಾನಾ ದ್ವಿತ್ರ್ಯಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಹರೀತಕ್ಯೋ ಹಿತಾಃ| ಸರ್ಷಪೈರ್ವಾರ್ತಾಕೀಮೂಲೇನ ಚ ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಧಾನ್ಯ(ಧನ್ವ)ಯಾ-ಯವಾಸಕಯಾ ವಾ, ನಿಶುಣ್ಠ್ಯಾ ಲಿಮ್ಪೇತ್|

Adhikarana apacyAmUrdhvAdhaH shodhanaM dantyAdighRutam, apacyAM kaPamedoghnaM dhUmAdikam, apacyAM sirA raktaharaNam, apacyAM rasA~jjanaM gomUtreNa pibet, apacyAM kA~jcanAratvacaH pAnam (13-1) · Śloka 1

ಊರ್ಧ್ವಾಧಃಶೋಧನಂ ಪೇಯಮಪಚ್ಯಾಂ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಮ್| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀತ್ರಿವೃತಾಜಾಲಿನೀದೇವದಾಲಿಭಿಃ||೧೩|| ಶೀಲಯೇತ್ಕಫಮೇದೋಘ್ನಂ ಧೂಮಗಣ್ಡೂಷನಾವನಮ್| ಸಿರಯಾಽಪಹರೇದ್ರಕ್ತಂ, ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರೇಣ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಜಮ್||೧೪|| | ಪಲಮರ್ದ್ಧಪಲಂ ವಾಽಪಿ ಕರ್ಷಂ ವಾಽಪ್ಯುಷ್ಣವಾರಿಣಾ| ಕಾಞ್ಚನಾರತ್ವಚಂ ಪೀತ್ವಾ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ]||೧||

ಸ೦- ಅಪಚ್ಯಾಮೂರ್ಧ್ವಾಧಃ ಶೋಧನಂ ದನ್ತ್ಯಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪಾತವ್ಯಮ್| ತಥಾ ಕಫಮೇದೋಹರಂ ಧೂಮಾದಿಕಮಭ್ಯಸೇತ್| ಸಿರಯಾ ರಕ್ತಂ ಹರೇತ್| ರಸಾಞ್ಜನಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾಲೋಡಿತಂ ಪಿಬೇತ್|

Adhikarana apacyAM apakvagranthiShu nAkulyAdi lepaH, apacyAM kaThiNagranthiShu svedo mardanaM ca (15) · Śloka 15

ಗ್ರನ್ಥೀನಪಕ್ವಾನಾಲಿಮ್ಪೇನ್ನಾಕುಲೀಪಟುನಾಗರೈಃ| ಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಲವಣಪೋಟಲ್ಯಾ ಕಠಿನಾನನು ಮರ್ದಯೇತ್||೧೫||

ಸ೦- ಆಮಾನ್ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ನಾಕುಲ್ಯಾದಿಭಿರಾಲಿಮ್ಪೇತ್| ಕಠಿನಾನ್ ಗ್ರನ್ಥೀಲ್ಲವಣಪೋಟಲ್ಯಾ ಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಪಶ್ಚಾದಙ್ಗುಷ್ಠಾದಿನಾ ಮರ್ದಯೇತ್ |

Adhikarana apacyAM shamyAdilepo granthyAdi vilAyanaH, apacyAM nimbapatrAdilepaH (16-1.5) · Śloka 1

ಶಮೀಮೂಲಕಶಿಗ್ರೂಣಾಂ ಬೀಜೈಃ ಸಯವಸರ್ಷಪೈಃ| ಲೇಪಃ ಪಿಷ್ಟೋಽಮ್ಲತಕ್ರೇಣ ಗ್ರನ್ಥಿಗಣ್ಡವಿಲಾಯನಃ||೧೬|| | ಕ್ಷುಣ್ಣಾನಿ ನಿಮ್ಬಪತ್ರಾಣಿ ಕ್ಲ್ಱ್ಪ್ತೈರ್ಭಲ್ಲಾತಕೈಃ ಸಹ| ಶರಾವಸಮ್ಪುಟೇ ದಗ್ಧ್ವಾ ಸಾರ್ಧಂ ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕೈಃ ಸಮೈಃ||೧|| ಏತಚ್ಛಾಗಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಷ್ಟಂ ಗಣ್ಡಮಾಲಾಪ್ರಲೇಪನಮ್]||೧.೫||

ಸ೦- ಶಮ್ಯಾದಿಭಿರಮ್ಲತಕ್ರಪಿಷ್ಟೈರ್ಲೇಪೋ ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾದಿವಿಮ್ಲಾಪ(ಲಾಯ)ನಃ|

Adhikarana apacyAM pAkonmukheShu granthiShu raktasrAvAdi, apakveShu granthiShu kShArAgniByAmupacAraH (17) · Śloka 17

ಪಾಕೋನ್ಮುಖಾನ್ ಸ್ರುತಾಸ್ರಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೈರ್ಜಯೇತ್| ಅಪಕ್ವಾನೇವ ವೋದ್ಧೃತ್ಯ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಮುಪಾಚರೇತ್||೧೭||

ಸ೦- ಪಾಕೋನ್ಮುಖಾನ್ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಸ್ರುತರಕ್ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಘ್ನೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಜಯೇತ್| ಅಥವಾಽಪಕ್ವಾನೇವ ಗ್ರನ್ಥೀನುದ್ಧೃತ್ಯ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಮುಪಕ್ರಮೇತ್ |

Adhikarana apakveShu kAkAdanyAditailena nasyAdikam (18-20) · Śloka 20

ಕಾಕಾದನೀಲಾಙ್ಗಲಿಕಾನಹಿತೋತ್ತುಣ್ಡಿಕೀಫಲೈಃ| ಜೀಮೂತಬೀಜಕರ್ಕೋಟೀವಿಶಾಲಾಕೃತವೇಧನೈಃ||೧೮|| ಪಾಠಾನ್ವಿತೈಃ ಪಲಾರ್ಧಶೈರ್ವಿಷಕರ್ಷಯುತೈಃ ಪಚೇತ್| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಕರಞ್ಜತೈಲಸ್ಯ ನಿರುಗ್ಣ್ಡೀಸ್ವರಸಾಢಕೇ||೧೯|| ಅನೇನ ಮಾಲಾ ಗಣ್ಡಾನಾಂ ಚಿರಜಾ ಪೂಯವಾಹಿನೀ| ಸಿಧ್ಯತ್ಯಸಾಧ್ಯಕಲ್ಪಾಽಪಿ ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನೈಃ||೨೦||

ಸಂ-ಕಾಕಾದನ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರ್ದ್ವಿಕರ್ಷೋನ್ಮಿತೈರ್ವಿಷಕರ್ಷಯುತೈಃ ಕರಞ್ಜತೈಲಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಂ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಸ್ವರಸಸ್ಯಾಢಕೇ ಪಚೇತ್| ತೇನ (ಅನೇನ) ತೈಲೇನ ಗಣ್ಡಮಾಲಾ ಚಿರೋತ್ಥಾ ಪೂಯವಾಹಿನೀ ಚಾಸಾಧ್ಯಪ್ರಾಯಾಽಪಿ ಪಾನಾದಿಭಿಃ ಸಿಧ್ಯತಿ|

Adhikarana apakveShu lA~ggalakyAditailena nasyAdikam (21) · Śloka 21

ತೈಲಂ ಲಾಙ್ಗಲಿಕೀಕನ್ದಕಲ್ಕಪಾದಂ ಚತುರ್ಗುಣೇ| ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಸ್ವರಸೇ ಪಕ್ವಂ ನಸ್ಯಾದ್ಯೈರಪಚೀಪ್ರಣುತ್||೨೧||

ಸ೦- ಲಾಙ್ಗಲಿಕೀಕನ್ದಕಲ್ಕಪಾದಂ ನಿರ್ಗುಣ್ಡೀಸ್ವರಸೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ನಸ್ಯಾದ್ಯೈರಪಚೀಜಿತ್| ಲಾಙ್ಗಲಿಕೀಕನ್ದಕಲ್ಕಃ ಪಾದೋ ಯಸ್ಮಿಸ್ತೈಲೇ ತದೇವಮ್ |

Adhikarana apakveShu BadrAditailena pAnAdikam (22-24) · Śloka 24

ಭದ್ರಶ್ರೀದಾರುಮರಿಚದ್ವಿಹರಿದ್ರಾತ್ರಿವೃದ್ಧನೈಃ| ಮನಃ ಶಿಲಾಲನಲದವಿಶಾಲಾಕರವೀರಕೈಃ||೨೨|| ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪಲಿಕೈರ್ವಿಷಸ್ಯಾರ್ಧಪಲೇನ ಚ| ಬ್ರಾಹ್ಮೀರಸಾರ್ಕಜಕ್ಷೀರಗೋಶಕೃದ್ರಸಸಂಯುತಮ್||೨೩|| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಸ್ಯ ಸಿದ್ಧಮಾಶು ವ್ಯಪೋಹತಿ| ಪಾನಾದ್ಯೈಃ ಶೀಲಿತಂ ಕುಷ್ಠದುಷ್ಟನಾಡೀವ್ರಣಾಪಚೀಃ||೨೪||

ಸ೦- ಭದ್ರಶ್ರೀದಾರ್ವಾದಿಭಿಃ ಪಲಿಕೈರ್ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈರ್ವಿಷಸ್ಯ ಚಾರ್ಧಪಲೇನ ಯುಕ್ತೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮೀರಸಾದಿಭಿಃ ಸಂಯುತಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಕ್ವಂ ಪಾನಾದ್ಯೈರಭ್ಯಸ್ತಂ ಕುಷ್ಠಾದೀನ್ ಶೀಘ್ರಮೇವ ಹನ್ತಿ |

Adhikarana apakveShu vacAditailapAnam (25) · Śloka 25

ವಚಾಹರೀತಕೀಲಾಕ್ಷಾಕಟುರೋಹಿಣಿಚನ್ದನೈಃ| ತೈಲಂ ಪ್ರಸಾಧಿತಂ ಪೀತಂ ಸಮೂಲಾಮಪಚೀಂ ಜಯೇತ್||೨೫||

ಸ೦- ವಚಾಹರೀತಕ್ಯಾದಿಭಿಃ ಕಲ್ಕಿತೈಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಪೀತಂ ನಿರ್ಮೂಲಾಮಪಚೀಂ ಕುರ್ಯಾತ್|

Adhikarana apakveShu sharapu~gKAdinA nasyaM lepaSca (26) · Śloka 26

ಶರಪುಙ್ಖೋದ್ಭವಂ ಮೂಲಂ ಪಿಷ್ಟಂ ತನ್ದುಲವಾರಿಣಾ| ನಸ್ಯಾಲ್ಲೇಪಾಚ್ಚ ದುಷ್ಟಾರುರಪಚೀವಿಷಜನ್ತುಜಿತ್||೨೬||

ಸ೦- ಶರಪುಙ್ಖಾಮೂಲಂ ತನ್ದುಲಜಲೇನ ಪಿಷ್ಟಂ ನಸ್ಯೇನ ಲೇಪನೇನ ಚ ದುಷ್ಟಾರುಃಪ್ರಭೃತೀನ್ ಹನ್ತಿ|

Adhikarana apakveShu uttamakAraNyAditailena lepaH (27-28) · Śloka 28

ಮೂಲೈರುತ್ತಮಕಾರಣ್ಯಾಃ ಪೀಲುಪರ್ಣ್ಯಾಃ ಸಹಾಚರಾತ್| ಸರೋಧ್ರಾಭಯಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಶತಾಹ್ವಾದ್ವೀಪಿದಾರುಭಿಃ||೨೭|| ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚ ಪೂಜಿತಮ್| |೨೮|

ಸಂ-ಉತ್ತಮಕಾರಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಮೂಲೈಸ್ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರತುಲ್ಯಂ ಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚ ಹಿತಮ್| ಉತ್ತಮೈವೋತ್ತಮಕೇತಿ "ಅನ್ಯತರಸ್ಯಾಮ್" ಇತಿ ಹ್ರಸ್ವಃ| ಉತ್ತಮಕಾ ಚಾಸಾವರಣಿಶ್ಚ(ಣೀ ಚ) ಉತ್ತಮಕಾರಣೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಉತ್ತಮಕಾರಣೀ-ಕರಮ್ಭಃ(ಮ್ಭಾ)|

Adhikarana apakveShu kRuShNasarpAdInAmi~ggudItailena lepaH (28-29) · Śloka 29

| ಗೋವ್ಯಜಾಶ್ವಖುರಾ ದಗ್ಧಾಃ ಕಟುತೈಲೇನ ಲೇಪನಮ್||೨೮|| ಐಙ್ಗುದೇನ ತು ಕೃಷ್ಣಾಹಿರ್ವಾಯಸೋ ವಾ ಸ್ವಯಂ ಮೃತಃ| |೨೯|

ಸ೦- ಗವಾದೀನಾಂ ಖುರಾ ದಗ್ಧಾಃ ಕಟುತೈಲೇನ ವಿಮಿಶ್ರಿತೇನ ಲೇಪೋ ಹಿತಃ| ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೋ ದಗ್ಧ ಇಙ್ಗುದೀತೈಲೇನ, ಕಾಕೋ ವಾ ಸ್ವಯಂ ಮೃತ ಇಙ್ಗುದೀತೈಲೇನ, ಲೇಪನಂ ಹಿತಮ್ |

Adhikarana apakveShu ityashAnAvagninA dAhaH (29-30) · Śloka 30

| ಇತ್ಯಶಾನ್ತೌ ಗದಸ್ಯಾನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವಜಙ್ಘಾಸಮಾಶ್ರಿತಮ್||೨೯|| ಬಸ್ತೇರೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾದ್ವಾ ಮೇದೋ ಹೃತ್ವಾಽಗ್ನಿನಾ ದಹೇತ್| |೩೦|

ಸಂ-ಏವಮಪ್ಯಶಾನ್ತೌ ಸತ್ಯಾಂ ರೋಗಸ್ಯಾಪರಪಾರ್ಶ್ವಜಙ್ಘಾಸಮಾಶ್ರಿತಂ ಬಸ್ತೇರೂರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಾದ್ವಾ ಮೇದೋ ಹೃತ್ವಾ ಜ್ವಲನೇನ ದಹೇತ್ |

Adhikarana apakveShu granthiharaNe nimimunimatam (30-31) · Śloka 31

| ಸ್ಥಿತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ಪದಂ ಮಿತ್ವಾ ತನ್ಮಾನೇನ ಚ ಪಾರ್ಷ್ಣಿತಃ||೩೦|| ತತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಹರೇದ್ ಗ್ರನ್ಥೀನಿತ್ಯಾಹ ಭಗವಾನ್ನಿಮಿಃ| |೩೧|

ಸ೦- ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಪುಂಸ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪದಂ ಮಿತ್ವಾ ತನ್ಮಾನೇನ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಪ್ರದೇಶಾತ್ ತಾವನ್ಮಾತ್ರಂ ಮಿತ್ವಾ ತತ ಊರ್ಧ್ವ ಗ್ರನ್ಥೀನ್ ಹರೇತ್, ಇತಿ ನಿಮಿಮುನಿಃ ಪ್ರಾಜ್ಯಾಶಯೋ ವದತೀತಿ|

Adhikarana apakveShu granthi sushrutamatam (31) · Śloka 31

ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತಿ ದ್ವಾದಶ ಚಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಮುಕ್ತ್ವೇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ಚ ಗದಾನ್ಯಪಾರ್ಶ್ವೇ| ವಿದಾರ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡನಿಭಾನಿ ಮಧ್ಯಾಜ್ಜಾಲಾನಿ ಕರ್ಷೇದಿತಿ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಿಃ||೩೧||

ಸ೦- ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಲಕ್ಷೀಕೃತ್ಯ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾನಿ ಮಿತ್ತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತಿಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಗದಸ್ಯಾಪರಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿದಾರ್ಯ ಮಧ್ಯಾನ್ಮತ್ಸ್ಯಾಣ್ಡಸದೃಶಾನಿ ಜಾಲಾನಿ ಕರ್ಷೇತ್, ಏವಂ ಸುಶ್ರುತಸ್ಯ ವಚನಮ್| ಉಪಜಾತಿವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana apakveShu granthi aparamunimatam (32) · Śloka 32

ಆ ಗುಲ್ಫಕರ್ಣಾತ್ಸುಮಿತಸ್ಯ ಜನ್ತೋಸ್ತಸ್ಯಾಷ್ಟಭಾಗಂ ಖುಡಕಾದ್ವಿಭಜ್ಯ| ಘ್ರಾಣಾರ್ಜವೇಽಧಃ ಸುರರಾಜಬಸ್ತೇರ್ಭಿತ್ತ್ವಾಽಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ತ್ವಪರೇ ವದನ್ತಿ||೩೨||

ಸ೦- ಗುಲ್ಫಾನ್ತಂ ಯಾವತ್ ಕರ್ಣಾದಾರಭ್ಯ ಪ್ರಾಣಿನಃ ಸುಷ್ಠು ಮಿತಸ್ಯ ಕರ್ಣಾನಾಂ ಹ್ರಸ್ವಲಮ್ಬತ್ವೇನಾನಿಯತಸ್ಥಾನತ್ವಾತ್ ಸ್ಥಾನನಿಯಮಂ ಕರೋತಿ| ಘ್ರಾಣಾರ್ಜವ ಇತಿ| ಏತದುಕ್ತಂ ಭವತಿ| ನಾಸಾಗ್ರಾತ್ ಕರ್ಣಂ ಪ್ರತಿ ಸೃಷ್ಟತ್ವೇ ಸತಿ ಸುಮಿತಸ್ಯ ಕರ್ಣಾದ್ ಗುಲ್ಫಂ ಯಾವನ್ನ ತ್ವೇವಮೇವ, ತಥಾ ತಸ್ಯ ನರಸ್ಯ ಖುಡಕಾದ್ ಗುಲ್ಫಾದಷ್ಟಭಾಗಂ ಬಿಭಜ್ಯ-ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ, ಇನ್ದ್ರಬಸ್ತೇರಧಸ್ತಾದ್ಭೀತ್ತ್ವಾಽಕ್ಷಮಾತ್ರಂ ಕರ್ಷೇತ್, ಇತ್ಯಪರೇ ವದನ್ತಿ| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana vAtanADyAM upanAhanaM pATanaM pratyakpuShpyAdilepaSca (33) · Śloka 33

ಉಪನಾಹ್ಯಾನಿಲಾನ್ನಾಡೀಂ ಪಾಟಿತಾಂ ಸಾಧು ಲೇಪಯೇತ್| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀಫಲಯುತೈಸ್ತಿಲೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ ಸಸೈನ್ಧವೈಃ||೩೩||

ಸ೦- ವಾತಾನ್ನಾಡೀಮುಪನಾಹ್ಯ ಪಾಟಯಿತ್ವಾ ಸಾಧು ಕೃತ್ವಾಽಪಾಮಾರ್ಗಾದಿಭಿರ್ಲೇಪಯೇತ್|

Adhikarana pittanADyAM tilAdilepaH (34) · Śloka 34

ಪೈತ್ತೀಂ ತು ತಿಲಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾನಾಗದನ್ತೀನಿಶಾದ್ವಯೈಃ| |೩೪|

ಸ೦- ಪೈತ್ತಿಂ ತು ಪಾಟಿತಾಂ ಸತೀಂ ತಿಲಾದಿಭಿಃ ಪ್ರದೇಹಯೇತ್|

Adhikarana kaPanADyAM tilasaurAShTryAdi lepaH (34) · Śloka 34

| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೀಂ ತಿಲಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀನಿಕುಮ್ಭಾರಿಷ್ಟಸೈನ್ಧವೈಃ||೩೪||

ಸ೦- ಶಲೈಷ್ಮಿಕೀಂ ಚ ಪಾಟಿತಾಂ ತಿಲಸೌರಾಷ್ಟ್ರ್ಯಾದಿಭಿಃ ಪ್ರದೇಹಯೇತ್|

Adhikarana shalyanADyAM CinnashodhitAyAM tilAdilepaH (35) · Śloka 35

ಶಲ್ಯಜಾಂ ತಿಲಮಧ್ವಾಜ್ಯೈರ್ಲೇಪಯೇಚ್ಛಿನ್ನಶೋಧಿತಾಮ್| |೩೫|

ಸ೦- ಶಲ್ಯಜಾಂ ಗತಿಂ ಛಿನ್ನಾಂ ಶೋಧಿತಾಂ ಚ ತಿಲಮಧ್ವಾಜ್ಯೈರ್ಲೇಪಯೇತ್|

Adhikarana CedanAnarhAyAM BitvA kShArasUtreNa dAraNam (35-36) · Śloka 36

| ಅಶಸ್ತ್ರಕೃತ್ಯಾಮೇಷಿಣ್ಯಾ ಭಿತ್ವಾಽನ್ತೇ ಸಮ್ಯಗೇಷಿತಾಮ್||೩೫|| ಕ್ಷಾರಪೀತೇನ ಸೂತ್ರೇಣ ಬಹುಶೋ ದಾರಯೇದ್ ಗತಿಮ್| |೩೬|

ಸಂ-ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಛೇದನಾನರ್ಹಾಂ ಗತಿಂ ಸಮ್ಯಗೇಷಿತಾಮೇಷಿಣ್ಯಾ ಭಿತ್ತ್ವಾಽನ್ತೇ ಕ್ಷಾರಯುಕ್ತೇನ ಸೂತ್ರೇಣ ಪುನಃಪುನರ್ದಾರಯೇತ್|

Adhikarana duShTAdivraNeShu yatsAdhanaM tannADIShvapi (36-37) · Śloka 37

| ವ್ರಣೇಷು ದುಷ್ಟಸೂಕ್ಷ್ಮಾಸ್ಯಗಮ್ಭೀರಾದಿಷು ಸಾಧನಮ್||೩೬|| ಯಾ ವರ್ತ್ಯೋ ಯಾನಿ ತೈಲಾನಿ ತನ್ನಾಡೀಷ್ವಪಿ ಶಸ್ಯತೇ| |೩೭|

ಸ೦- ದುಷ್ಟೇಷು ಸೂಕ್ಷ್ಮಮುಖೇಷು ಗಮ್ಭೀರಾದಿಷು ವ್ರಣೇಷು ಯತ್ಸಾಧನಂ ಕಥಿತಂ, ಯಾ ವರ್ತಯ ಉಕ್ತಾಃ, ಯಾನಿ ತೈಲಾನಿ, ತತ್-ಏತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ, ನಾಡೀಷ್ವಪಿ ಯುಜ್ಯತೇ|

Adhikarana nADIvraNaharo ca~jcuPalalepaH (37) · Śloka 37

| ಪಿಷ್ಟಂ ಚಞ್ಚುಫಲಂ ಲೇಪಾನ್ನಾಡೀವ್ರಣಹರಂ ಪರಮ್||೩೭||

ಸಂ-ಚಞ್ಚೋಃ ಫಲಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಲೇಪೇನ ಪರಂ ನಾಡೀವ್ರಣಹೃತ್|

Adhikarana nADIGoNTAPalatvagAdikalkaH (38) · Śloka 38

ಘೋಣ್ಟಾಫಲತ್ವಕ್ ಲವಣಂ ಸಲಾಕ್ಷಂ ಬೂಕಸ್ಯ ಪತ್ರಂ ವನಿತಾಪಯಶ್ಚ| ಸ್ರುಗರ್ಕದುಗ್ಧಾನ್ವಿತ ಏಷ ಕಲ್ಕೋ ವರ್ತೀಕೃತೋ ಹನ್ತ್ಯಚಿರೇಣ ನಾಡೀಮ್||೩೮||

ಸ೦- ಘೋಣ್ಟಾಫಲಾದಿಕಃ ಸ್ತ್ರೀಕ್ಷೀರಸ್ರುಗರ್ಕದುಗ್ಧಯುತ ಏಷ ಕಲ್ಕೋ ವರ್ತೀಕೃತೋ ದ್ರಾಗೇವ ನಾಡೀಂ ಹನ್ತಿ| ಇನ್ದ್ರವಜ್ರಾವೃತ್ತಮ್|

Adhikarana nADIsAmudrAdiBiH kalko~aBya~ggaScUrNo vartiSca (30) · Śloka 30

ಸಾಮುದ್ರಸೌವರ್ಚಲಸಿನ್ಧುಜನ್ಮ ಸುಪಕ್ವಘೋಣ್ಟಾಫಲವೇಶ್ಮಧೂಮಾಃ| ಆಮ್ರಾತಗಾಯತ್ರಿಜಪಲ್ಲವಾಶ್ಚ ಕಟಂಕಟೇರ್ಯಾವಥ ಚೇತಕೀ ಚ||೩೯|| ಕಲ್ಕೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚೂರ್ಣೇ ವರ್ತ್ಯಾಂ ಚೈತೇಷು ಶೀಲ್ಯಮಾನೇಷು| ಅಗತಿರಿವ ನಶ್ಯತಿ ಗತಿಶ್ಚಪಲಾ ಚಪಲೇಷು ಭೂತಿರಿವ||೪೦|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಷಷ್ಠ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||

ಸ೦- ಸಮುದ್ರಲವಣಾದಿಕಂ ಕಲ್ಕೇಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಚೂರ್ಣೇ ವರ್ತ್ಯಾಂ ಚಾಮೀಷ್ವಭ್ಯಸ್ಯಮಾನೇಷ್ವವಿದ್ಯಮಾನಗತಿರಿವ ಗತಿಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಶ್ಯತಿ| ಚಪಲಾ ಚಪಲೇಷು ನರೇಷು ಭೂತಿಃ-ವಿತ್ತಂ, ಯಥೇತಿ| ಉಪಜಾತಿರಾರ್ಯಾ ಚ| ಇತಿ ಶ್ರೀಮೃಗಾಙ್ಕದತ್ತಪುತ್ರಶ್ರೀಮದರುಣದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದ ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸುನ್ದರಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಷಷ್ಠ ಉತ್ತರಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರನ್ಥ್ಯರ್ಬುದಶ್ಲೀಪದಾಪಚೀನಾಡೀಪ್ರತಿಷೇಧೋ ನಾಮ ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ|| ೩೦||