30. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīpratiśēdhādhyāyaḥ

Adhikarana adhyAyopakramaH · Śloka

അധുനാ ഗ്രന്ഥ്യാദീനാം ചികിത്സിതം ബിഭണിഷുരാഹ-

Adhikarana granthyarbudashlIpadApacInADIpratiShedhAdhyAyaH granthiShvAmeShu shoPavat kriyA (2-1) · Śloka 1

അഥാതോ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) ഗ്രന്ഥിഷ്വാമേഷു കര്തവ്യാ യഥാസ്വം ശോഫവത് ക്രിയാ| |൧|

സ൦- ആമേഷു-അപക്വേഷു, ഗ്രന്ഥിഷു യഥാസ്വം ശോഫേഷ്വിവ ക്രിയാചികിത്സിതമ്|

Adhikarana vAtaje granthau snehanaM shodhanaM ca (1-2) · Śloka 2

| ബൃഹതീചിത്രകവ്യാഘ്രീകണാസിദ്ധേന സര്പിഷാ||൧|| സ്നേഹയേച്ഛുദ്ധികാമം ച, തീക്ഷ്ണൈഃ ശുദ്ധസ്യ ലേപനമ്| |൨|

സ൦- ബൃഹത്യാദിഭിഃ സിദ്ധേന സര്പിഷാ ശുദ്ധികാമം നരം സ്നേഹയേത്| തതഃ ശുദ്ധസ്യ-കൃതവമനവിരേകസ്യ സതഃ, തീക്ഷ്ണൈര്ദ്രവ്യൈര്ലേപനം കാര്യമ് |

Adhikarana vAtaje svedo vimardanaM ca punaH punaH (2) · Śloka 2

| സംസ്വേദ്യ ബഹുശോ ഗ്രന്ഥിം വിമൃദ്നീയാത് പുനഃ പുനഃ||൨||

സ൦-ഗ്രന്ഥിം സമ്യക് സ്വേദയിത്വാऽങ്ഗുഷ്ഠാദിഭിഃ പുനഃ പുനര്വിമൃദ്നീയാത്|

Adhikarana pittAstraje granthau jalaukasaH, pittAsraje pralepAdikaM sarvaM hitam, kaPaje granthau vAtiko vidhiH (3) · Śloka 3

ഏഷ വാതേ വിശേഷേണ ക്രമഃ, പിത്താസ്രജേ പുനഃ| ജലൌകസോ ഹിമം സര്വം, കഫജേ വാതികോ വിധിഃ||൩||

സ൦- ഏഷ ക്രമോ വിശേഷേണ വാതേ കാര്യഃ| പിത്താസ്രജേ ഗ്രന്ഥൌ ജലൌകസഃ| സര്വദാ ശീതം പ്രലേപാദികം ഹിതമ്| കഫജേ ഗ്രന്ഥൌ വാതോദ്ഭവഗ്രന്ഥിവിഹിതഃ ക്രമഃ|

Adhikarana evamapyapakve Cedo dAhaSca (4) · Śloka 4

തഥാऽപ്യക്വം ഛിത്ത്വൈനം സ്ഥിതേ രക്തേऽഗ്നിനാ ദഹേത്| സാധ്വശേഷം, സശേഷോ ഹി പുനരാപ്യായതേ ധ്രുവമ്||൪||

സ൦- ഏവമപ്യപക്വമേനം ഗ്രന്ഥിം സാധു യഥാ ഭവത്യശേഷം ച തഥാ ഛിത്ത്വാ സ്ഥിതേ രക്തേ സത്യഗ്നിനാ ദഹേത്| ശേഷഃ കസ്മാന്ന ക്രിയതേ ? ഇത്യാഹ-സശേഷ ഇതി| യസ്മാത് സശേഷോ ഗ്രന്ഥിര്നിശ്ചയേനൈവ പുനരാപ്യായതേ-വൃദ്ധിം യാതി|

Adhikarana mAMsavraNodBavayorgranthyorevameva (5) · Śloka 5

മാംസവ്രണോദ്ഭവൌ ഗ്രന്ഥീ യാപയേദേവമേവ ച| |൫|

സ- മാംസവ്രണോദ്ഭവൌ ഗ്രന്ഥീ ഏവമേവ യാപയേത്|

Adhikarana medoBave granthau taptaPAlAdisparshaH shastreNa pATanam agnidAhaSca (5-6) · Śloka 6

| കാര്യം മേദോഭവേऽപ്യേതത്തപ്തൈഃ ഫാലാദിഭിശ്ച തമ്||൫|| പ്രമൃദ്യാത്തിലദിഗ്ധേന ഛന്നം ദ്വിഗുണവാസസാ| ശസ്ത്രേണ പാടയിത്വാ വാ ദഹേന്മേദസി സൂദ്ധൃതേ||൬||

സ൦- മേദോജേऽപ്യേതത് കാര്യമ്| തം ച-മേദോദ്ഭവം ഗ്രന്ഥിം, തിലകല്കദിഗ്ധേന ദ്വിഗുണവാസസാ ഛന്നം സന്തം തപ്തൈഃ ഫാലാദിഭിരുപസ്പൃശേത്| അഥവാ ശസ്ത്രേണ പാടയിത്വാ മേദസി നിഃശേഷമുദ്ധൃതേ സത്യഗ്നിനാ ദഹേത്|

Adhikarana sirAgranthau sAhacaratailaM peyam,sirAgranthau vAtaghnairupanAhAdi (7) · Śloka 7

സിരാഗ്രന്ഥൌ നവേ പേയം തൈലം സാഹചരം, തഥാ| ഉപനാഹോऽനിലഹരൈര്ബസ്തികര്മ സിരാവ്യധഃ||൭||

സ൦- സിരാഗ്രന്ഥൌ ച നവേ സാഹചരം തൈലം പേയമ്| തഥാ വാതഘ്നൈരുപനാഹോ ഹിതോ ബസ്തികര്മ സിരാവ്യധശ്ച|

Adhikarana arbude yathAsvaM granthivatkriyA, arbude ajAshakRudAdinA svedAdi (8-3) · Śloka 3

അര്ബുദേ ഗ്രന്ഥിവത് കുര്യാത് യഥാസ്വം സുതരാം ഹിതമ്| |൮| | അജാശകൃച്ഛിഗ്രൂമൂലലാക്ഷാസുരസ(ലവണക്ഷാര)-കാഞ്ജികൈഃ| വസ്ത്രബദ്ധൈരുപസ്വേദ്യ മര്ദയിത്വാ പ്രലേപയേത്||൧|| ഉപോദകാപത്രപിണ്ഡ്യാ ഛദൈരാച്ഛാദിതം ഘനമ്| നിവേശ്യ പട്ടം ബധ്നീയാച്ഛാമ്യത്യേവം നവാര്ബുദമ്||൨|| ജീര്ണേ ചാര്കച്ഛദസുധാസാമുദ്രഗുഡകാഞ്ജികൈഃ| പ്രച്ഛാനേ പിണ്ഡികാ ബദ്ധാ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദവിലായനീ]||൩||

സ൦- അര്ബുദേ ഗ്രന്ഥാവിവ സര്വം യഥായോഗം സുതരാം ഹിതം കുര്യാത് |

Adhikarana vAtaje shlIpade vyadhaH, vAtaje eraNDatailapAnam, vAtaje jIrNAnnaBakShaNam, vAtaje traivRutaM vA pibet, vAtaje evamashAntAvagninA dahet (8-10) · Śloka 10

| ശ്ലീപദേऽനിലജേ വിധ്യേത് സ്നിഗ്ധസ്വിന്നോപനാഹിതേ||൮|| സിരാമുപരി ഗുല്ഫസ്യ ദ്വ്യങ്ഗുലേ, പായയേച്ച തമ്| മാസമേരണ്ഡജം തൈലം ഗോമൂത്രേണ സമന്വിതമ്||൯|| ജീര്ണേ ജീര്ണാന്നമശ്നീയാച്ഛുണ്ഠീശൃതപയോന്വിതമ്| ത്രൈവൃതം വാ പിബേദേവമശാന്താവഗ്നിനാ ദഹേത്||൧൦||

സ൦- ശ്ലീപദേ വാതോത്ഥേ സ്നിഗ്ധേ സ്വിന്ന ഉപനാഹിതേ ച ഗുല്ഫസ്യ ദ്വയങ്ഗുല ഉപരി സിരാം വിധ്യേത്| തം ച-ശ്ലീപദിനം, മാസമേരണ്ഡോദ്ഭവം തൈലം ഗോമൂത്രയുതം പായയേത്| ജീര്ണേ ചൈരണ്ഡതൈലേ പുരാണമന്നം ശാല്യോദനം ശുണ്ഠീശൃതേന ക്ഷീരേണ സഹാശ്നീയാത്| ത്രൈവൃതം വാ പിബേത്| ഏവമപ്യശാന്തൌ വഹ്നിനാ ദഹേത്| തഥാ ഗുല്ഫസ്യാധസ്താത്സിരാം മോക്ഷയേത്|

Adhikarana pittaje shlIpade gulPasyAdhaH, sirAmokShaH, pittajicca sarvam (11) · Śloka 11

ഗുല്ഫസ്യാധഃ സിരാമോക്ഷഃ പൈത്തേ സര്വം ച പിത്തജിത്| |൧൧|

സ൦- പൈത്തേ തു ശ്ലീപദേ സര്വം പിത്തജിച്ചികിത്സിതം ഹിതമ്|

Adhikarana kaPaje shlIpade~a~gguShThake sirAM vidhvA yavAnnAdi shIlayet, kaPaje sarShapAdinAM lepaH (11-12) · Śloka 12

| സിരാമങ്ഗുഷ്ഠകേ വിധ്വാ കഫജേ ശീലയേദ്യവാന്||൧൧|| സക്ഷൌദ്രാണി കഷായാണി വര്ദ്ധമാനാസ്തഥാऽഭയാഃ| ലിമ്പേത്സര്ഷപവാര്താകിമൂലാഭ്യാം ധന്വയാऽഥവാ||൧൨||

സ൦- കഫജേ തു സിരാമങ്ഗുഷ്ഠകേ വിധ്വാ യവാന്നം ശീലയേത്| കഷായഗുണയുക്താനി ദ്രവ്യാണി മാക്ഷികാന്വിതാനി ഹിതാനി| തഥാ വര്ധമാനാ ദ്വിത്ര്യാദിക്രമേണ ഹരീതക്യോ ഹിതാഃ| സര്ഷപൈര്വാര്താകീമൂലേന ച ലിമ്പേത്| ധാന്യ(ധന്വ)യാ-യവാസകയാ വാ, നിശുണ്ഠ്യാ ലിമ്പേത്|

Adhikarana apacyAmUrdhvAdhaH shodhanaM dantyAdighRutam, apacyAM kaPamedoghnaM dhUmAdikam, apacyAM sirA raktaharaNam, apacyAM rasA~jjanaM gomUtreNa pibet, apacyAM kA~jcanAratvacaH pAnam (13-1) · Śloka 1

ഊര്ധ്വാധഃശോധനം പേയമപച്യാം സാധിതം ഘൃതമ്| ദന്തീദ്രവന്തീത്രിവൃതാജാലിനീദേവദാലിഭിഃ||൧൩|| ശീലയേത്കഫമേദോഘ്നം ധൂമഗണ്ഡൂഷനാവനമ്| സിരയാऽപഹരേദ്രക്തം, പിബേന്മൂത്രേണ താര്ക്ഷ്യജമ്||൧൪|| | പലമര്ദ്ധപലം വാऽപി കര്ഷം വാऽപ്യുഷ്ണവാരിണാ| കാഞ്ചനാരത്വചം പീത്വാ ഗണ്ഡമാലാം വ്യപോഹതി]||൧||

സ൦- അപച്യാമൂര്ധ്വാധഃ ശോധനം ദന്ത്യാദിഭിഃ സാധിതം ഘൃതം പാതവ്യമ്| തഥാ കഫമേദോഹരം ധൂമാദികമഭ്യസേത്| സിരയാ രക്തം ഹരേത്| രസാഞ്ജനം ഗോമൂത്രേണാലോഡിതം പിബേത്|

Adhikarana apacyAM apakvagranthiShu nAkulyAdi lepaH, apacyAM kaThiNagranthiShu svedo mardanaM ca (15) · Śloka 15

ഗ്രന്ഥീനപക്വാനാലിമ്പേന്നാകുലീപടുനാഗരൈഃ| സ്വിന്നാന് ലവണപോടല്യാ കഠിനാനനു മര്ദയേത്||൧൫||

സ൦- ആമാന് ഗ്രന്ഥീന്നാകുല്യാദിഭിരാലിമ്പേത്| കഠിനാന് ഗ്രന്ഥീല്ലവണപോടല്യാ സ്വിന്നാന് പശ്ചാദങ്ഗുഷ്ഠാദിനാ മര്ദയേത് |

Adhikarana apacyAM shamyAdilepo granthyAdi vilAyanaH, apacyAM nimbapatrAdilepaH (16-1.5) · Śloka 1

ശമീമൂലകശിഗ്രൂണാം ബീജൈഃ സയവസര്ഷപൈഃ| ലേപഃ പിഷ്ടോऽമ്ലതക്രേണ ഗ്രന്ഥിഗണ്ഡവിലായനഃ||൧൬|| | ക്ഷുണ്ണാനി നിമ്ബപത്രാണി ക്ല്റ്പ്തൈര്ഭല്ലാതകൈഃ സഹ| ശരാവസമ്പുടേ ദഗ്ധ്വാ സാര്ധം സിദ്ധാര്ഥകൈഃ സമൈഃ||൧|| ഏതച്ഛാഗാമ്ബുനാ പിഷ്ടം ഗണ്ഡമാലാപ്രലേപനമ്]||൧.൫||

സ൦- ശമ്യാദിഭിരമ്ലതക്രപിഷ്ടൈര്ലേപോ ഗ്രന്ഥ്യാദിവിമ്ലാപ(ലായ)നഃ|

Adhikarana apacyAM pAkonmukheShu granthiShu raktasrAvAdi, apakveShu granthiShu kShArAgniByAmupacAraH (17) · Śloka 17

പാകോന്മുഖാന് സ്രുതാസ്രസ്യ പിത്തശ്ലേഷ്മഹരൈര്ജയേത്| അപക്വാനേവ വോദ്ധൃത്യ ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാമുപാചരേത്||൧൭||

സ൦- പാകോന്മുഖാന് ഗ്രന്ഥീന് സ്രുതരക്തസ്യ പിത്തശ്ലേഷ്മഘ്നൈര്ദ്രവ്യൈര്ജയേത്| അഥവാऽപക്വാനേവ ഗ്രന്ഥീനുദ്ധൃത്യ ക്ഷാരാഗ്നിഭ്യാമുപക്രമേത് |

Adhikarana apakveShu kAkAdanyAditailena nasyAdikam (18-20) · Śloka 20

കാകാദനീലാങ്ഗലികാനഹിതോത്തുണ്ഡികീഫലൈഃ| ജീമൂതബീജകര്കോടീവിശാലാകൃതവേധനൈഃ||൧൮|| പാഠാന്വിതൈഃ പലാര്ധശൈര്വിഷകര്ഷയുതൈഃ പചേത്| പ്രസ്ഥം കരഞ്ജതൈലസ്യ നിരുഗ്ണ്ഡീസ്വരസാഢകേ||൧൯|| അനേന മാലാ ഗണ്ഡാനാം ചിരജാ പൂയവാഹിനീ| സിധ്യത്യസാധ്യകല്പാऽപി പാനാഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ||൨൦||

സം-കാകാദന്യാദിഭിഃ കല്കൈര്ദ്വികര്ഷോന്മിതൈര്വിഷകര്ഷയുതൈഃ കരഞ്ജതൈലസ്യ പ്രസ്ഥം നിര്ഗുണ്ഡീസ്വരസസ്യാഢകേ പചേത്| തേന (അനേന) തൈലേന ഗണ്ഡമാലാ ചിരോത്ഥാ പൂയവാഹിനീ ചാസാധ്യപ്രായാऽപി പാനാദിഭിഃ സിധ്യതി|

Adhikarana apakveShu lA~ggalakyAditailena nasyAdikam (21) · Śloka 21

തൈലം ലാങ്ഗലികീകന്ദകല്കപാദം ചതുര്ഗുണേ| നിര്ഗുണ്ഡീസ്വരസേ പക്വം നസ്യാദ്യൈരപചീപ്രണുത്||൨൧||

സ൦- ലാങ്ഗലികീകന്ദകല്കപാദം നിര്ഗുണ്ഡീസ്വരസേ ചതുര്ഗുണേ തൈലം പക്വം നസ്യാദ്യൈരപചീജിത്| ലാങ്ഗലികീകന്ദകല്കഃ പാദോ യസ്മിസ്തൈലേ തദേവമ് |

Adhikarana apakveShu BadrAditailena pAnAdikam (22-24) · Śloka 24

ഭദ്രശ്രീദാരുമരിചദ്വിഹരിദ്രാത്രിവൃദ്ധനൈഃ| മനഃ ശിലാലനലദവിശാലാകരവീരകൈഃ||൨൨|| ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈഃ പലികൈര്വിഷസ്യാര്ധപലേന ച| ബ്രാഹ്മീരസാര്കജക്ഷീരഗോശകൃദ്രസസംയുതമ്||൨൩|| പ്രസ്ഥം സര്ഷപതൈലസ്യ സിദ്ധമാശു വ്യപോഹതി| പാനാദ്യൈഃ ശീലിതം കുഷ്ഠദുഷ്ടനാഡീവ്രണാപചീഃ||൨൪||

സ൦- ഭദ്രശ്രീദാര്വാദിഭിഃ പലികൈര്ഗോമൂത്രപിഷ്ടൈര്വിഷസ്യ ചാര്ധപലേന യുക്തൈര്ബ്രാഹ്മീരസാദിഭിഃ സംയുതം സര്ഷപതൈലപ്രസ്ഥം പക്വം പാനാദ്യൈരഭ്യസ്തം കുഷ്ഠാദീന് ശീഘ്രമേവ ഹന്തി |

Adhikarana apakveShu vacAditailapAnam (25) · Śloka 25

വചാഹരീതകീലാക്ഷാകടുരോഹിണിചന്ദനൈഃ| തൈലം പ്രസാധിതം പീതം സമൂലാമപചീം ജയേത്||൨൫||

സ൦- വചാഹരീതക്യാദിഭിഃ കല്കിതൈസ്തൈലം പക്വം പീതം നിര്മൂലാമപചീം കുര്യാത്|

Adhikarana apakveShu sharapu~gKAdinA nasyaM lepaSca (26) · Śloka 26

ശരപുങ്ഖോദ്ഭവം മൂലം പിഷ്ടം തന്ദുലവാരിണാ| നസ്യാല്ലേപാച്ച ദുഷ്ടാരുരപചീവിഷജന്തുജിത്||൨൬||

സ൦- ശരപുങ്ഖാമൂലം തന്ദുലജലേന പിഷ്ടം നസ്യേന ലേപനേന ച ദുഷ്ടാരുഃപ്രഭൃതീന് ഹന്തി|

Adhikarana apakveShu uttamakAraNyAditailena lepaH (27-28) · Śloka 28

മൂലൈരുത്തമകാരണ്യാഃ പീലുപര്ണ്യാഃ സഹാചരാത്| സരോധ്രാഭയയഷ്ട്യാഹ്വശതാഹ്വാദ്വീപിദാരുഭിഃ||൨൭|| തൈലം ക്ഷീരസമം സിദ്ധം നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച പൂജിതമ്| |൨൮|

സം-ഉത്തമകാരണ്യാദീനാം മൂലൈസ്തൈലം ക്ഷീരതുല്യം സിദ്ധം നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച ഹിതമ്| ഉത്തമൈവോത്തമകേതി "അന്യതരസ്യാമ്" ഇതി ഹ്രസ്വഃ| ഉത്തമകാ ചാസാവരണിശ്ച(ണീ ച) ഉത്തമകാരണീത്യര്ഥഃ| ഉത്തമകാരണീ-കരമ്ഭഃ(മ്ഭാ)|

Adhikarana apakveShu kRuShNasarpAdInAmi~ggudItailena lepaH (28-29) · Śloka 29

| ഗോവ്യജാശ്വഖുരാ ദഗ്ധാഃ കടുതൈലേന ലേപനമ്||൨൮|| ഐങ്ഗുദേന തു കൃഷ്ണാഹിര്വായസോ വാ സ്വയം മൃതഃ| |൨൯|

സ൦- ഗവാദീനാം ഖുരാ ദഗ്ധാഃ കടുതൈലേന വിമിശ്രിതേന ലേപോ ഹിതഃ| കൃഷ്ണസര്പോ ദഗ്ധ ഇങ്ഗുദീതൈലേന, കാകോ വാ സ്വയം മൃത ഇങ്ഗുദീതൈലേന, ലേപനം ഹിതമ് |

Adhikarana apakveShu ityashAnAvagninA dAhaH (29-30) · Śloka 30

| ഇത്യശാന്തൌ ഗദസ്യാന്യപാര്ശ്വജങ്ഘാസമാശ്രിതമ്||൨൯|| ബസ്തേരൂര്ധ്വമധസ്താദ്വാ മേദോ ഹൃത്വാऽഗ്നിനാ ദഹേത്| |൩൦|

സം-ഏവമപ്യശാന്തൌ സത്യാം രോഗസ്യാപരപാര്ശ്വജങ്ഘാസമാശ്രിതം ബസ്തേരൂര്ധ്വമധസ്താദ്വാ മേദോ ഹൃത്വാ ജ്വലനേന ദഹേത് |

Adhikarana apakveShu granthiharaNe nimimunimatam (30-31) · Śloka 31

| സ്ഥിതസ്യോര്ധ്വം പദം മിത്വാ തന്മാനേന ച പാര്ഷ്ണിതഃ||൩൦|| തത ഊര്ധ്വം ഹരേദ് ഗ്രന്ഥീനിത്യാഹ ഭഗവാന്നിമിഃ| |൩൧|

സ൦- സ്ഥിതസ്യ പുംസ ഊര്ധ്വം പദം മിത്വാ തന്മാനേന പാര്ഷ്ണിപ്രദേശാത് താവന്മാത്രം മിത്വാ തത ഊര്ധ്വ ഗ്രന്ഥീന് ഹരേത്, ഇതി നിമിമുനിഃ പ്രാജ്യാശയോ വദതീതി|

Adhikarana apakveShu granthi sushrutamatam (31) · Śloka 31

പാര്ഷ്ണിം പ്രതി ദ്വാദശ ചാങ്ഗുലാനി മുക്ത്വേന്ദ്രബസ്തിം ച ഗദാന്യപാര്ശ്വേ| വിദാര്യ മത്സ്യാണ്ഡനിഭാനി മധ്യാജ്ജാലാനി കര്ഷേദിതി സുശ്രുതോക്തിഃ||൩൧||

സ൦- പാര്ഷ്ണിം ലക്ഷീകൃത്യ ദ്വാദശാങ്ഗുലാനി മിത്ത്വാ ഇന്ദ്രബസ്തിം മുക്ത്വാ ഗദസ്യാപരപാര്ശ്വേ വിദാര്യ മധ്യാന്മത്സ്യാണ്ഡസദൃശാനി ജാലാനി കര്ഷേത്, ഏവം സുശ്രുതസ്യ വചനമ്| ഉപജാതിവൃത്തമ്|

Adhikarana apakveShu granthi aparamunimatam (32) · Śloka 32

ആ ഗുല്ഫകര്ണാത്സുമിതസ്യ ജന്തോസ്തസ്യാഷ്ടഭാഗം ഖുഡകാദ്വിഭജ്യ| ഘ്രാണാര്ജവേऽധഃ സുരരാജബസ്തേര്ഭിത്ത്വാऽക്ഷമാത്രം ത്വപരേ വദന്തി||൩൨||

സ൦- ഗുല്ഫാന്തം യാവത് കര്ണാദാരഭ്യ പ്രാണിനഃ സുഷ്ഠു മിതസ്യ കര്ണാനാം ഹ്രസ്വലമ്ബത്വേനാനിയതസ്ഥാനത്വാത് സ്ഥാനനിയമം കരോതി| ഘ്രാണാര്ജവ ഇതി| ഏതദുക്തം ഭവതി| നാസാഗ്രാത് കര്ണം പ്രതി സൃഷ്ടത്വേ സതി സുമിതസ്യ കര്ണാദ് ഗുല്ഫം യാവന്ന ത്വേവമേവ, തഥാ തസ്യ നരസ്യ ഖുഡകാദ് ഗുല്ഫാദഷ്ടഭാഗം ബിഭജ്യ-ത്യക്ത്വാ, ഇന്ദ്രബസ്തേരധസ്താദ്ഭീത്ത്വാऽക്ഷമാത്രം കര്ഷേത്, ഇത്യപരേ വദന്തി| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്|

Adhikarana vAtanADyAM upanAhanaM pATanaM pratyakpuShpyAdilepaSca (33) · Śloka 33

ഉപനാഹ്യാനിലാന്നാഡീം പാടിതാം സാധു ലേപയേത്| പ്രത്യക്പുഷ്പീഫലയുതൈസ്തിലൈഃ പിഷ്ടൈഃ സസൈന്ധവൈഃ||൩൩||

സ൦- വാതാന്നാഡീമുപനാഹ്യ പാടയിത്വാ സാധു കൃത്വാऽപാമാര്ഗാദിഭിര്ലേപയേത്|

Adhikarana pittanADyAM tilAdilepaH (34) · Śloka 34

പൈത്തീം തു തിലമഞ്ജിഷ്ഠാനാഗദന്തീനിശാദ്വയൈഃ| |൩൪|

സ൦- പൈത്തിം തു പാടിതാം സതീം തിലാദിഭിഃ പ്രദേഹയേത്|

Adhikarana kaPanADyAM tilasaurAShTryAdi lepaH (34) · Śloka 34

| ശ്ലൈഷ്മികീം തിലസൌരാഷ്ട്രീനികുമ്ഭാരിഷ്ടസൈന്ധവൈഃ||൩൪||

സ൦- ശലൈഷ്മികീം ച പാടിതാം തിലസൌരാഷ്ട്ര്യാദിഭിഃ പ്രദേഹയേത്|

Adhikarana shalyanADyAM CinnashodhitAyAM tilAdilepaH (35) · Śloka 35

ശല്യജാം തിലമധ്വാജ്യൈര്ലേപയേച്ഛിന്നശോധിതാമ്| |൩൫|

സ൦- ശല്യജാം ഗതിം ഛിന്നാം ശോധിതാം ച തിലമധ്വാജ്യൈര്ലേപയേത്|

Adhikarana CedanAnarhAyAM BitvA kShArasUtreNa dAraNam (35-36) · Śloka 36

| അശസ്ത്രകൃത്യാമേഷിണ്യാ ഭിത്വാऽന്തേ സമ്യഗേഷിതാമ്||൩൫|| ക്ഷാരപീതേന സൂത്രേണ ബഹുശോ ദാരയേദ് ഗതിമ്| |൩൬|

സം-ശസ്ത്രേണ ഛേദനാനര്ഹാം ഗതിം സമ്യഗേഷിതാമേഷിണ്യാ ഭിത്ത്വാऽന്തേ ക്ഷാരയുക്തേന സൂത്രേണ പുനഃപുനര്ദാരയേത്|

Adhikarana duShTAdivraNeShu yatsAdhanaM tannADIShvapi (36-37) · Śloka 37

| വ്രണേഷു ദുഷ്ടസൂക്ഷ്മാസ്യഗമ്ഭീരാദിഷു സാധനമ്||൩൬|| യാ വര്ത്യോ യാനി തൈലാനി തന്നാഡീഷ്വപി ശസ്യതേ| |൩൭|

സ൦- ദുഷ്ടേഷു സൂക്ഷ്മമുഖേഷു ഗമ്ഭീരാദിഷു വ്രണേഷു യത്സാധനം കഥിതം, യാ വര്തയ ഉക്താഃ, യാനി തൈലാനി, തത്-ഏതച്ചികിത്സിതം, നാഡീഷ്വപി യുജ്യതേ|

Adhikarana nADIvraNaharo ca~jcuPalalepaH (37) · Śloka 37

| പിഷ്ടം ചഞ്ചുഫലം ലേപാന്നാഡീവ്രണഹരം പരമ്||൩൭||

സം-ചഞ്ചോഃ ഫലം പിഷ്ടം ലേപേന പരം നാഡീവ്രണഹൃത്|

Adhikarana nADIGoNTAPalatvagAdikalkaH (38) · Śloka 38

ഘോണ്ടാഫലത്വക് ലവണം സലാക്ഷം ബൂകസ്യ പത്രം വനിതാപയശ്ച| സ്രുഗര്കദുഗ്ധാന്വിത ഏഷ കല്കോ വര്തീകൃതോ ഹന്ത്യചിരേണ നാഡീമ്||൩൮||

സ൦- ഘോണ്ടാഫലാദികഃ സ്ത്രീക്ഷീരസ്രുഗര്കദുഗ്ധയുത ഏഷ കല്കോ വര്തീകൃതോ ദ്രാഗേവ നാഡീം ഹന്തി| ഇന്ദ്രവജ്രാവൃത്തമ്|

Adhikarana nADIsAmudrAdiBiH kalko~aBya~ggaScUrNo vartiSca (30) · Śloka 30

സാമുദ്രസൌവര്ചലസിന്ധുജന്മ സുപക്വഘോണ്ടാഫലവേശ്മധൂമാഃ| ആമ്രാതഗായത്രിജപല്ലവാശ്ച കടംകടേര്യാവഥ ചേതകീ ച||൩൯|| കല്കേऽഭ്യങ്ഗേ ചൂര്ണേ വര്ത്യാം ചൈതേഷു ശീല്യമാനേഷു| അഗതിരിവ നശ്യതി ഗതിശ്ചപലാ ചപലേഷു ഭൂതിരിവ||൪൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീപ്രതിഷേധോ നാമ ത്രിംശോऽധ്യായഃ||൩൦||

സ൦- സമുദ്രലവണാദികം കല്കേऽഭ്യങ്ഗേ ചൂര്ണേ വര്ത്യാം ചാമീഷ്വഭ്യസ്യമാനേഷ്വവിദ്യമാനഗതിരിവ ഗതിഃ ശീഘ്രം നശ്യതി| ചപലാ ചപലേഷു നരേഷു ഭൂതിഃ-വിത്തം, യഥേതി| ഉപജാതിരാര്യാ ച| ഇതി ശ്രീമൃഗാങ്കദത്തപുത്രശ്രീമദരുണദത്തവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദ യടീകായാം സര്വാങ്ഗസുന്ദരാഖ്യായാം ഷഷ്ഠ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീപ്രതിഷേധോ നാമ ത്രിംശോऽധ്യായഃ സമാപ്തഃ|| ൩൦||